ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.251
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.251.1
वर्तमानस्तयेवात्र वानप्रस्थाश्रमे यथा ।
योक्तव्योऽऽत्मा कथं शक्त्या परं वै काङ्क्षता पदम् ॥ १२.२५१.१ ॥
ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪਰਮ ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.251.2
प्राप्य संस्कारमेताभ्यामाश्रमाभ्यां ततः परम् ।
यत्कार्यं परमार्थार्थं तदिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२५१.२ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ, ਪਰਮਾਰਥ ਲਈ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
12.251.3
कषायं पाचयित्वाऽऽशु श्रेणिस्थानेषु च त्रिषु ।
प्रव्रजेच्च परं स्थानं पारिव्राज्यमनुत्तमम् ॥ १२.२५१.३ ॥
ਕਸ਼ਾਇ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਪਕਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਾਰਿਵ੍ਰਾਜਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਆ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.251.4
यद्भवानेवमभ्यस्य वर्ततां श्रूयतां तथा ।
एक एव चरेद्धर्मं सिद्ध्यर्थमसहायवान् ॥ १२.२५१.४ ॥
ਤੂੰ ਏਦਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਵਰਤ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.251.5
एकश्चरतिः यः पश्यन्न जहाति न हीयते ।
अनग्निरनिकेतश्च ग्राममन्नार्थमाश्रयेत् ॥ १२.२५१.५ ॥
ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਅਗਨੀ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਘਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।
12.251.6
अश्वस्तनविधाता स्यान्मुनिर्भावसमन्वितः ।
लघ्वाशी नियताहारः सकृदन्ननिषेविता ॥ १२.२५१.६ ॥
ਮੁਨੀ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਯਮਤ ਆਹਾਰ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਅੰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ।
12.251.7
णलं वृक्षमलानि कुचेलमसदृ… ।
उपक्षा सर्वभूतानामेतावद्भिक्षुलक्षणाम् ॥ १२.२५१.७ ॥
ਰੁੱਖ, ਗਹਿਣੇ, ਪਾਟੇ ਕੱਪੜੇ… ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਪੇਖਾ — ਭਿਖਸ਼ੂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ।
12.251.8
यस्मिन्वाचा प्राविशन्ति कूपे प्राप्ताः शिलाइव ।
न वक्तारं पुनर्यान्ति स कैवल्याश्रमे वसेत् ॥ १२.२५१.८ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ — ਉਹ ਕੈਵਲਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਸੇ।
12.251.9
नैव पश्येन्न शृणुयादवाच्यं जातु कस्यचित् ।
ब्राह्मणानां विशेषेण नैव ब्रूयात्कथंचन ॥ १२.२५१.९ ॥
ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਨਾ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਸੁਣੇ — ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਹੇ।
12.251.10
बद्ब्राह्मणस्य कुशलं तदेव सततं वदेत् ।
तूष्णीमासीत निन्दायां कुर्वन्भैषज्यमात्मनः ॥ १२.२५१.१० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਭਲਾ ਹੀ ਸਦਾ ਕਹੇ; ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ — ਇਹੀ ਆਪਣੀ ਦਵਾਈ ਬਣਾਏ।
12.251.11
येन पूर्णमिवाकाशं भवत्येकेन सर्वदा ।
शून्यं येन जनाकीर्णं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.११ ॥
ਜਿਸ ਇੱਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸਮਾਨ ਸਦਾ ਭਰਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਥਾਂ ਵੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੁੰਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.251.12
येनकेन चिदाच्छन्नो येनकेनचिदाशितः ।
यत्र क्वचन शायी च तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.१२ ॥
ਜੋ ਜਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.251.13
अहेरिव गणाद्भीतः सन्मानान्मरणादिव ।
कुणपादिव च स्त्रीभ्यस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.१३ ॥
ਸੱਪ ਤੋਂ, ਭੀੜ ਤੋਂ, ਸਨਮਾਨ ਤੋਂ, ਮੌਤ ਤੋਂ, ਲਾਸ਼ ਤੋਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.251.14
न कुद्ध्येन्न प्रहृष्येच्च मानितोऽमानितश्च यः ।
सर्वभूतेष्वभयदस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.१४ ॥
ਮਾਣ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜੋ ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇ ਨਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਵੇ, ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.251.15
नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम् ।
कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा ॥ १२.२५१.१५ ॥
ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਜਿਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹੀ ਨੌਕਰ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੇ।
12.251.16
अनभ्याहतचित्तः स्यादनभ्याहतवाग्भवेत् ।
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो निरमित्रस्य किं भयम् ॥ १२.२५१.१६ ॥
ਉਸਦਾ ਮਨ ਵਿਚਲਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬੋਲ ਚੋਟ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ; ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਭੈ ਕਿਸ ਦਾ?
12.251.17
अभयं सर्वभूतेभ्यो भूतानामभयं यतः ।
तस्य मोहाद्विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ १२.२५१.१७ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਵੀ ਭੈ ਨਹੀਂ।
12.251.18
यथा नागपदेऽन्यानि पदानि पदगामिनाम् ।
सर्वाण्येवापिलीयन्ते पदजातानि कौञ्जरे ॥ १२.२५१.१८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੈਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.251.19
एवं सर्वमहिंसायां धर्मार्थमभिधीयते ।
अमृतः स नित्यं भवति यो हिंसां न प्रपद्यते ॥ १२.२५१.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਸਦਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.251.20
अहिसंकः समः सत्यो धृतिमान्नियतेन्द्रियः ।
शरण्यः सर्वभूतानां गतिमाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ १२.२५१.२० ॥
ਅਹਿੰਸਕ, ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.251.21
एवं प्रज्ञानतृप्तस्य निर्भयस्य निराशिषः ।
न मृत्युरतिगो भावः स मृत्युं नाधिगच्छति ॥ १२.२५१.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.251.22
विमुक्तं सर्वसङ्गेभ्यो मुनिमाकाशवत्स्थितम् ।
अस्वमेकचरं शान्तं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.२२ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ, ਮੁਨੀ, ਧਨ-ਰਹਿਤ, ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.251.23
जीवितं यस्य धर्मार्थं धर्मो हर्यर्थमेव च ।
अहोरात्राश्च पुण्यार्थं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.२३ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਧਰਮ ਲਈ, ਧਰਮ ਹਰੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੁੰਨ ਲਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.251.24
निराशिषमनारम्भं निर्नमस्कारमस्तुतिम् ।
निर्मुक्ते बन्धनैः सर्वैस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.२४ ॥
ਅਸੀਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਤਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.251.25
सर्वाणि भूतानि सुखे रमन्ते ।
सर्वाणि दुःखस्य भृशं त्रसन्ते।
तेषां भयोत्पादनजातखेदः ।
कुर्यान्न कर्माणि हि श्रद्दधानः ॥ १२.२५१.२५ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਖੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ।
12.251.26
दानं हि भूताभयदक्षिणायाः ।
सर्वाणि दानान्यधितिष्ठतीह।
तीक्ष्णां तनुं यः प्रथमं जहाति ।
सोऽनन्तमाप्नोत्यभयं प्रजाभ्यः ॥ १२.२५१.२६ ॥
ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਹਿਤ ਦਾਨ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਠੋਰ ਦੇਹ-ਮੋਹ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਅਨੰਤ ਅਭੈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.251.27
स दत्तमास्येन हविर्जुहोति ।
लोकस्य नाभिर्जगतः प्रतिष्ठा।
तस्याङ्गमङ्गानि कृताकृतं च ।
वैश्वानरः सर्वमिदं प्रपेदे ॥ १२.२५१.२७ ॥
ਉਹ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਹਵੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਦੀ ਨਾਭੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅੰਗ, ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ।
12.251.28
प्रादेशमात्रे हृदि निःसृतं य ।
त्तस्मिन्प्राणानात्मयाजी जुहोति।
तस्याग्निहोत्रं हुतमात्मसंस्थं ।
सर्वेषु लोकेषु सदैवतेषु ॥ १२.२५१.२८ ॥
ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ ਮਾਤਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਯਾਜੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਹੋਮਿਆ ਉਸਦਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਹਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.251.29
देवं त्रिधातुं त्रिवृतं सुपर्ण ।
ये विद्युरग्र्यां परमात्मतां च।
ते सर्वलोकेषु महीयमाना ।
देवाः समर्था अमृतं वहन्ति ॥ १२.२५१.२९ ॥
ਤਿੰਨ ਧਾਤੂਆਂ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਸੁਪਰਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਮਾਤਮਤਾ ਨੂੰ ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਦੇਵਤੇ ਬਣ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਦੇ ਹਨ।
12.251.30
वेदांश्च वेद्यं तु विधिं च कृत्स्न ।
मथो निरुक्तं परमार्थतां च।
सर्वं शरीरात्मनि यः प्रवेद ।
तस्य स्म देवाः स्पृहयन्ति नित्यम् ॥ १२.२५१.३० ॥
ਜੋ ਵੇਦਾਂ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਵਿਧੀ, ਸੰਪੂਰਨ ਨਿਰੁਕਤ, ਪਰਮਾਰਥ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.251.31
भूमावसक्तं दिवि चाप्रमेयं ।
हिरण्मयं योऽण्डजमण्डमध्ये।
पतत्रिणं पक्षिणमन्तरिक्षे ।
यो वेद भोग्यात्मनि दीप्तरश्मिः ॥ १२.२५१.३१ ॥
ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਸਕਤ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਅੰਡਜ ਮੰਡਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ, ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
12.251.32
आवर्तमानमजरं विवर्तनं ।
षण्णाभिकं द्वादशारं सुपर्व।
यस्येदमास्योपरि याति विश्वं ।
यत्कालचक्रं निहितं गुहायाम् ॥ १२.२५१.३२ ॥
ਘੁੰਮਦਾ, ਜਰਾ-ਰਹਿਤ, ਬਦਲਦਾ, ਛੇ ਨਾਭੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਆਰਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲਾ—ਜਿਸਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲਚੱਕਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.251.33
यः संप्रजानञ्जगतः शरीरं ।
सर्वान्स लोकानधिगच्छतीह।
तस्मिन्हितं तर्पयतीह देवां ।
स्ते वै तृप्तास्तर्पयन्त्यास्यमस्य ॥ १२.२५१.३३ ॥
ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.251.34
तेजोमयो नित्यमयः पुराणो ।
लोकाननन्तानभयानुपैति।
भूतानि यस्मान्न त्रसन्ते कदाचि ।
त्स भूतानां न त्रसते कदाचित् ॥ १२.२५१.३४ ॥
ਤੇਜੋਮਈ, ਨਿੱਤ-ਸਵਰੂਪ, ਪੁਰਾਤਨ ਉਹ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।
12.251.35
अगर्हणीयो न च गर्हतेऽन्या ।
न्स वै विप्रः परमात्मानमीक्षेत्।
विनीतमोहो व्यपनीतकल्मषो ।
न चेह नामुत्र च सोऽन्नमर्च्छति ॥ १२.२५१.३५ ॥
ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇ। ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋਇਆ, ਪਾਪ ਧੋਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
12.251.36
अरोषमोहः समलोष्टकाञ्चनः ।
प्रहीणशोको गतसन्धिविग्रहः।
अपेतनिन्दास्तुतिरप्रियाप्रिय ।
श्चरन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥ १२.२५१.३६ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੰਧੀ-ਵਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਤਤ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਪਿਆਰੇ-ਅਣਪਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਦਾਸੀਨ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭਿੱਖੂ ਹੈ।