మహాభారతం · అధ్యాయం 12.251
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.251.1
वर्तमानस्तयेवात्र वानप्रस्थाश्रमे यथा ।
योक्तव्योऽऽत्मा कथं शक्त्या परं वै काङ्क्षता पदम् ॥ १२.२५१.१ ॥
వానప్రస్థాశ్రమంలో ఉన్నట్లుగా, పరమపదాన్ని కోరేవాడు తన శక్తితో ఆత్మను ఎలా యోగంలో నియమించాలి.
12.251.2
प्राप्य संस्कारमेताभ्यामाश्रमाभ्यां ततः परम् ।
यत्कार्यं परमार्थार्थं तदिहैकमनाः शृणु ॥ १२.२५१.२ ॥
ఈ రెండు ఆశ్రమాల ద్వారా సంస్కారాన్ని పొందిన తరువాత, పరమార్థం కోసం చేయవలసినది ఇక్కడ ఏకాగ్రమనస్కుడవై విను.
12.251.3
कषायं पाचयित्वाऽऽशु श्रेणिस्थानेषु च त्रिषु ।
प्रव्रजेच्च परं स्थानं पारिव्राज्यमनुत्तमम् ॥ १२.२५१.३ ॥
కషాయాన్ని త్వరగా పక్వం చేసి, మూడు శ్రేణుల స్థానాలలో, అత్యుత్తమమైన పారివ్రాజ్యంలోకి ప్రవ్రజించాలి.
12.251.4
यद्भवानेवमभ्यस्य वर्ततां श्रूयतां तथा ।
एक एव चरेद्धर्मं सिद्ध्यर्थमसहायवान् ॥ १२.२५१.४ ॥
నీవు ఇలా అభ్యసించి ప్రవర్తించు; అలాగే వినబడాలి. సిద్ధి కోసం సహాయం లేకుండా ఒంటరిగానే ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.
12.251.5
एकश्चरतिः यः पश्यन्न जहाति न हीयते ।
अनग्निरनिकेतश्च ग्राममन्नार्थमाश्रयेत् ॥ १२.२५१.५ ॥
ఒంటరిగా సంచరించేవాడు, చూస్తూ త్యజించడు, క్షీణించడు; అగ్నిరహితుడై, గృహరహితుడై, అన్నం కోసం గ్రామాన్ని ఆశ్రయించాలి.
12.251.6
अश्वस्तनविधाता स्यान्मुनिर्भावसमन्वितः ।
लघ्वाशी नियताहारः सकृदन्ननिषेविता ॥ १२.२५१.६ ॥
ముని, భావసంయుక్తుడై, ఒకరోజు ఆహార నియమాన్ని పాటించేవాడై ఉండాలి; తక్కువగా తినేవాడు, నియమిత ఆహారం కలవాడు, ఒక్కసారే అన్నం స్వీకరించేవాడు.
12.251.7
णलं वृक्षमलानि कुचेलमसदृ… ।
उपक्षा सर्वभूतानामेतावद्भिक्षुलक्षणाम् ॥ १२.२५१.७ ॥
చెట్టు, అలంకారాలు, చినిగిన వస్త్రం… సర్వప్రాణులపట్ల ఉపేక్ష — భిక్షువు లక్షణం ఇంతే.
12.251.8
यस्मिन्वाचा प्राविशन्ति कूपे प्राप्ताः शिलाइव ।
न वक्तारं पुनर्यान्ति स कैवल्याश्रमे वसेत् ॥ १२.२५१.८ ॥
ఎవరిలో వాక్కుతో పలికినవి బావిలో పడిన రాళ్లలా లోపలికి వెళ్లి, మాట్లాడినవారి వద్దకు తిరిగిరావో — అతడు కైవల్యాశ్రమంలో నివసించాలి.
12.251.9
नैव पश्येन्न शृणुयादवाच्यं जातु कस्यचित् ।
ब्राह्मणानां विशेषेण नैव ब्रूयात्कथंचन ॥ १२.२५१.९ ॥
ఎవరిలోనైనా చెప్పకూడనిదాన్ని ఎప్పుడూ చూడకూడదు, వినకూడదు — ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణుల గురించి ఏ విధంగానూ చెప్పకూడదు.
12.251.10
बद्ब्राह्मणस्य कुशलं तदेव सततं वदेत् ।
तूष्णीमासीत निन्दायां कुर्वन्भैषज्यमात्मनः ॥ १२.२५१.१० ॥
బ్రాహ్మణుని క్షేమాన్నే ఎల్లప్పుడూ మాట్లాడాలి; నిందించే సమయంలో మౌనంగా కూర్చోవాలి — అదే తనకు ఔషధంగా చేసుకోవాలి.
12.251.11
येन पूर्णमिवाकाशं भवत्येकेन सर्वदा ।
शून्यं येन जनाकीर्णं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.११ ॥
ఎవని వల్ల ఆకాశం ఎప్పుడూ నిండినట్టుగా అవుతుందో, జనసమూహంతో నిండిన చోటు కూడా ఎవని వల్ల శూన్యంగా కనిపిస్తుందో — అతన్ని దేవతలు బ్రాహ్మణుడని తెలుసుకుంటారు.
12.251.12
येनकेन चिदाच्छन्नो येनकेनचिदाशितः ।
यत्र क्वचन शायी च तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.१२ ॥
ఏదో ఒక వస్త్రాన్ని ధరించి, ఏదో ఒకటి తిని, ఎక్కడో ఒకచోట పడుకునే వానిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడని తెలుసుకుంటారు.
12.251.13
अहेरिव गणाद्भीतः सन्मानान्मरणादिव ।
कुणपादिव च स्त्रीभ्यस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.१३ ॥
పాము నుండి, గుంపు నుండి, గౌరవం నుండి, మరణం నుండి, శవం నుండి, స్త్రీల నుండి భయపడేవాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా ఎరుగుదురు.
12.251.14
न कुद्ध्येन्न प्रहृष्येच्च मानितोऽमानितश्च यः ।
सर्वभूतेष्वभयदस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.१४ ॥
గౌరవించబడినప్పుడు, అవమానించబడినప్పుడు కోపించక, సంతోషించక, అన్ని ప్రాణులకు అభయమిచ్చేవాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా ఎరుగుదురు.
12.251.15
नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम् ।
कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा ॥ १२.२५१.१५ ॥
మరణాన్ని కోరకూడదు, జీవితాన్ని కోరకూడదు; జీతగాడు యజమాని ఆజ్ఞకై వేచినట్లు కాలాన్నే ఎదురుచూడాలి.
12.251.16
अनभ्याहतचित्तः स्यादनभ्याहतवाग्भवेत् ।
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो निरमित्रस्य किं भयम् ॥ १२.२५१.१६ ॥
అతని మనస్సు చెదరనిదిగా, మాట నొప్పించనిదిగా ఉండాలి; సర్వ పాపాల నుండి విముక్తుడై, శత్రువులు లేనివానికి భయమేమిటి?
12.251.17
अभयं सर्वभूतेभ्यो भूतानामभयं यतः ।
तस्य मोहाद्विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ १२.२५१.१७ ॥
సర్వ ప్రాణులకు అభయమిచ్చే వానివలన ప్రాణులకు అభయం కలుగుతుంది; మోహం నుండి విముక్తుడైన అతనికి ఎక్కడ నుండీ భయం లేదు.
12.251.18
यथा नागपदेऽन्यानि पदानि पदगामिनाम् ।
सर्वाण्येवापिलीयन्ते पदजातानि कौञ्जरे ॥ १२.२५१.१८ ॥
ఏనుగు అడుగుజాడలో నడిచే ఇతర ప్రాణుల అడుగులన్నీ లీనమైపోయినట్లు.
12.251.19
एवं सर्वमहिंसायां धर्मार्थमभिधीयते ।
अमृतः स नित्यं भवति यो हिंसां न प्रपद्यते ॥ १२.२५१.१९ ॥
ఈ విధంగా అన్నీ అహింసలో ధర్మార్థంగా చెప్పబడ్డాయి. హింసను ఆశ్రయించనివాడు ఎల్లప్పుడూ అమరుడవుతాడు.
12.251.20
अहिसंकः समः सत्यो धृतिमान्नियतेन्द्रियः ।
शरण्यः सर्वभूतानां गतिमाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ १२.२५१.२० ॥
అహింసకుడు, సమదృష్టి గలవాడు, సత్యవంతుడు, ధైర్యవంతుడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం గలవాడు సర్వప్రాణులకు శరణ్యుడై అత్యుత్తమ గతిని పొందుతాడు.
12.251.21
एवं प्रज्ञानतृप्तस्य निर्भयस्य निराशिषः ।
न मृत्युरतिगो भावः स मृत्युं नाधिगच्छति ॥ १२.२५१.२१ ॥
ఈ విధంగా జ్ఞానంతో తృప్తి పొందినవాడు, భయరహితుడు, ఆశారహితుడు అయినవానికి మృత్యువు అడ్డు కాదు; అతడు మృత్యువును పొందడు.
12.251.22
विमुक्तं सर्वसङ्गेभ्यो मुनिमाकाशवत्स्थितम् ।
अस्वमेकचरं शान्तं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.२२ ॥
అన్ని ఆసక్తులనుండి విముక్తుడై, ఆకాశంలా స్థిరంగా ఉండి, ముని, ఆస్తిలేనివాడు, ఒంటరిగా తిరిగేవాడు, శాంతుడూ అయినవానిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడని తెలుసుకుంటారు.
12.251.23
जीवितं यस्य धर्मार्थं धर्मो हर्यर्थमेव च ।
अहोरात्राश्च पुण्यार्थं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.२३ ॥
ఎవని జీవితం ధర్మార్థమో, ధర్మం హరికోసమో, పగలూ రాత్రీ పుణ్యార్థమో, అతడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడని తెలుసుకుంటారు.
12.251.24
निराशिषमनारम्भं निर्नमस्कारमस्तुतिम् ।
निर्मुक्ते बन्धनैः सर्वैस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १२.२५१.२४ ॥
ఆశీర్వాదాన్ని కోరనివాడు, ఆరంభం లేనివాడు, నమస్కారమూ స్తుతీ లేనివాడు, అన్ని బంధనాల నుండి విముక్తుడైనవాడు, అతడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడని తెలుసుకుంటారు.
12.251.25
सर्वाणि भूतानि सुखे रमन्ते ।
सर्वाणि दुःखस्य भृशं त्रसन्ते।
तेषां भयोत्पादनजातखेदः ।
कुर्यान्न कर्माणि हि श्रद्दधानः ॥ १२.२५१.२५ ॥
సర్వ ప్రాణులు సుఖంలో రమిస్తాయి; అన్నీ దుఃఖానికి అత్యంతం భయపడతాయి. వాటికి భయం కలిగించి వేదన కలిగించే కర్మలను శ్రద్ధావంతుడు చేయకూడదు.
12.251.26
दानं हि भूताभयदक्षिणायाः ।
सर्वाणि दानान्यधितिष्ठतीह।
तीक्ष्णां तनुं यः प्रथमं जहाति ।
सोऽनन्तमाप्नोत्यभयं प्रजाभ्यः ॥ १२.२५१.२६ ॥
ప్రాణులకు అభయం ఇచ్చే దక్షిణతో కూడిన దానమే నిజానికి ఇక్కడ అన్ని దానాలకు ఆధారం. కఠినమైన శరీర-ఆసక్తిని ముందుగా విడిచిపెట్టేవాడు ప్రజలకు అనంతమైన అభయాన్ని పొందుతాడు.
12.251.27
स दत्तमास्येन हविर्जुहोति ।
लोकस्य नाभिर्जगतः प्रतिष्ठा।
तस्याङ्गमङ्गानि कृताकृतं च ।
वैश्वानरः सर्वमिदं प्रपेदे ॥ १२.२५१.२७ ॥
అతడు ఇవ్వబడినదాన్ని నోటి ద్వారా హవిస్సుగా అర్పిస్తాడు. అతడు లోకానికి నాభి, జగత్తుకు ఆధారం. అతని అంగాలు, చేసినవి చేయనివి అన్నీ వైశ్వానరుడైన అగ్నిలో ప్రవేశించాయి.
12.251.28
प्रादेशमात्रे हृदि निःसृतं य ।
त्तस्मिन्प्राणानात्मयाजी जुहोति।
तस्याग्निहोत्रं हुतमात्मसंस्थं ।
सर्वेषु लोकेषु सदैवतेषु ॥ १२.२५१.२८ ॥
హృదయంలో ప్రాదేశమాత్రంగా ఉద్భవించిన దానిలో, ఆత్మయాజి ప్రాణాలను హోమం చేస్తాడు. అతని అగ్నిహోత్రం ఆత్మలో నిలిచి హుతమై, అన్ని లోకాలలో దేవతలతో కలిసి ఫలిస్తుంది.
12.251.29
देवं त्रिधातुं त्रिवृतं सुपर्ण ।
ये विद्युरग्र्यां परमात्मतां च।
ते सर्वलोकेषु महीयमाना ।
देवाः समर्था अमृतं वहन्ति ॥ १२.२५१.२९ ॥
మూడు ధాతువులతో నిలిచిన, త్రివృత్తైన సుపర్ణ దేవుడిని, అతని అత్యున్నత పరమాత్మత్వాన్ని తెలిసినవారు అన్ని లోకాలలో పూజించబడతారు. వారు సమర్థులైన దేవతలై అమృతాన్ని మోసుకుంటారు.
12.251.30
वेदांश्च वेद्यं तु विधिं च कृत्स्न ।
मथो निरुक्तं परमार्थतां च।
सर्वं शरीरात्मनि यः प्रवेद ।
तस्य स्म देवाः स्पृहयन्ति नित्यम् ॥ १२.२५१.३० ॥
వేదాలను, తెలుసుకోదగిన విధిని, సమగ్ర నిరుక్తాన్ని, పరమార్థాన్ని, శరీరంలో మరియు ఆత్మలో ఉన్న సర్వాన్ని పూర్తిగా తెలిసినవాడిని దేవతలు ఎల్లప్పుడూ కోరుకుంటారు.
12.251.31
भूमावसक्तं दिवि चाप्रमेयं ।
हिरण्मयं योऽण्डजमण्डमध्ये।
पतत्रिणं पक्षिणमन्तरिक्षे ।
यो वेद भोग्यात्मनि दीप्तरश्मिः ॥ १२.२५१.३१ ॥
భూమిపై ఆసక్తుడై, స్వర్గంలో అపరిమితుడై, అండజ మండలం మధ్యలో బంగారు రంగులో, అంతరిక్షంలో రెక్కల పక్షిగా ఉండి, అనుభవించదగిన ఆత్మలో ప్రకాశించే కిరణాలు కలవాడిని ఎవరు తెలుసుకుంటారో.
12.251.32
आवर्तमानमजरं विवर्तनं ।
षण्णाभिकं द्वादशारं सुपर्व।
यस्येदमास्योपरि याति विश्वं ।
यत्कालचक्रं निहितं गुहायाम् ॥ १२.२५१.३२ ॥
తిరుగుతూ, జరారహితంగా, మార్పు చెందుతూ, ఆరు నాభులు, పన్నెండు ఆరలు, చక్కని కీళ్ళు కలిగినది; ఈ విశ్వం దాని ముఖం పైన వెళ్తుంది; ఆ కాలచక్రం గుహలో నిలిపబడి ఉంది.
12.251.33
यः संप्रजानञ्जगतः शरीरं ।
सर्वान्स लोकानधिगच्छतीह।
तस्मिन्हितं तर्पयतीह देवां ।
स्ते वै तृप्तास्तर्पयन्त्यास्यमस्य ॥ १२.२५१.३३ ॥
లోకశరీరాన్ని పూర్తిగా తెలిసినవాడు ఇక్కడ అన్ని లోకాలను పొందుతాడు. అతనికి అర్పించిన హవిస్సు ఇక్కడ దేవతలను తృప్తిపరుస్తుంది; వారు తృప్తి చెంది అతని ముఖాన్ని తృప్తిపరుస్తారు.
12.251.34
तेजोमयो नित्यमयः पुराणो ।
लोकाननन्तानभयानुपैति।
भूतानि यस्मान्न त्रसन्ते कदाचि ।
त्स भूतानां न त्रसते कदाचित् ॥ १२.२५१.३४ ॥
తేజోమయుడు, నిత్యస్వరూపుడు, పురాతనుడు అయినవాడు అనంతమైన, భయరహితమైన లోకాలను పొందుతాడు. ఎవరి నుండి ప్రాణులు ఎన్నడూ భయపడవో, అతడు కూడా ప్రాణులకు ఎన్నడూ భయపడడు.
12.251.35
अगर्हणीयो न च गर्हतेऽन्या ।
न्स वै विप्रः परमात्मानमीक्षेत्।
विनीतमोहो व्यपनीतकल्मषो ।
न चेह नामुत्र च सोऽन्नमर्च्छति ॥ १२.२५१.३५ ॥
ఎవరినీ నిందించనివాడు, ఎవరిచేతా నిందించబడనివాడు, ఆ విప్రుడు పరమాత్మను దర్శించాలి. మోహం తొలగి, పాపం కడిగివేయబడినవాడు ఇక్కడా పరలోకంలోనూ అన్నాన్ని కోరడు.
12.251.36
अरोषमोहः समलोष्टकाञ्चनः ।
प्रहीणशोको गतसन्धिविग्रहः।
अपेतनिन्दास्तुतिरप्रियाप्रिय ।
श्चरन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥ १२.२५१.३६ ॥
కోపం, మోహం లేనివాడు, మట్టిముద్దను బంగారాన్ని సమానంగా చూసేవాడు, శోకం వదిలినవాడు, సంధి విగ్రహాలకు అతీతుడు, నింద స్తుతి రెండింటినీ దాటినవాడు, ప్రియాప్రియాలలో సమభావం కలవాడు, ఉదాసీనునిలా సంచరించే ఈ భిక్షువు.