مهابهاراتا · أدهيايا 12.253
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.253.1
अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनरेव वदस्व मे ।
यदध्यात्मं यथा वेद भगवन्नृषिसत्तम ॥ १२.२५३.१ ॥
حدّثني هنا مرة أخرى بالتفصيل عن الذات الباطنة (أدهيّاتما) كما تعرفها، أيها الجليل، يا خير الحكماء.
12.253.2
अध्यात्मं यदिदं तात पुरुषस्येह विद्यते ।
तत्तेऽहं वर्तयिष्यामि तस्य व्याख्यामिमां शृणु ॥ १२.२५३.२ ॥
يا بُني، ما في الإنسان هنا من الذات الباطنة (أدهيّاتما) سأبيّنه لك؛ فاسمع هذا الشرح.
12.253.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाश एव च ।
महाभूतानि भूतानां सागरस्योर्मयो यथा ॥ १२.२५३.३ ॥
الأرض والماء، وكذلك النور (النار) والهواء والفضاء: هي العناصر الكبرى (mahābhūta)، كأمواج المحيط.
12.253.4
प्रसार्येह यथाऽङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ।
तद्वन्महान्ति भूतानि यवीयःसु विकुर्वते ॥ १२.२५३.४ ॥
كما تمدّ السلحفاة أطرافها ثم تعيدها إلى داخلها، كذلك تُحدث العناصر الكبرى تحوّلات في الكائنات الأدنى.
12.253.5
इति तन्मयमेवेदं सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
सर्गे च प्रलये चैव तस्मिन्निर्दिश्यते तथा ॥ १२.२५३.५ ॥
وهكذا فإن هذا العالم كله من الساكن والمتحرّك مصنوع منها وحدها؛ وفي الخلق والفناء أيضاً يُبيَّن أنه فيها.
12.253.6
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ।
अकरोत्तात वैषम्यं यस्मिन्यदनुपश्यति ॥ १२.२५३.६ ॥
إنّ العناصر الكبرى الخمسة وحدها، في جميع الكائنات، قد أحدثها خالق الكائنات يا بُني فجعلت بينها التفاوت؛ ففي كل ما يُرى فيه يُدرك ما يُدرك.
12.253.7
अकरोद्यच्छरीरेषु कथं तदुपलक्षयेत् ।
इन्द्रियाणि गुणाः केचित्कथं तानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.७ ॥
كيف يُدرك ما صنعه في الأجساد؟ وكيف تُدرك الحواس وبعض الصفات؟
12.253.8
एतत्ते वर्तयिष्यामि यथावदनुपूर्वकः ।
शृणु तत्त्वमिहैकाग्रो यथा तत्त्वं यथा च तत् ॥ १२.२५३.८ ॥
سأبيّن لك هذا على وجهه وبترتيبه. فاسمع هنا بانتباه مركّز الحقيقة كما هي، وعلى الوجه الذي هي عليه.
12.253.9
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसंभवम् ।
प्राणश्रेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास्त्रयः ॥ १२.२५३.९ ॥
الصوت والسمع وفتحات الجسد، هذه الثلاثة تنشأ من الفضاء. ونشاط النفس واللمس، هذه الثلاثة صفات الريح.
12.253.10
रूपं चक्षुर्विपाकश्च त्रिधा ज्योतिर्विधीयते ।
रसोऽथ रसनं स्नेहो गुणास्त्वेते त्रयोऽम्भसः ॥ १२.२५३.१० ॥
الشكل والعين والتحوّل، والنور يُقرَّر على ثلاثة وجوه. والطعم واللسان والرطوبة، هذه الثلاثة صفات الماء.
12.253.11
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेरेते गुणास्त्रयः ।
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ॥ १२.२५३.११ ॥
الرائحة وحاسة الشم والجسد، هذه الثلاثة صفات الأرض. والسمع والجلد والعينان واللسان والأنف، وهي الخامسة.
12.253.12
एतावानिन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः ।
वायोः स्पर्शो रसोऽद्भ्यश्च ज्योतिषो रुपमुच्यते।
आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः ॥ १२.२५३.१२ ॥
وهكذا بُيّنت جملة الحواس المؤلفة من العناصر الخمسة: اللمس من الريح، والطعم من الماء، والشكل من النور. والصوت الناشئ من الفضاء، والشم صفة الأرض، هكذا يُذكران.
12.253.13
मनो बुद्धिः स्वभावश्च त्रय एते मनोमयाः ।
न गुणानतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमागताः ॥ १२.२५३.१३ ॥
العقل والفهم والطبع، هذه الثلاثة مصنوعة من العقل. الذين بلغوا الأعلى بعد الغوناس لا يتجاوزون الغوناس.
12.253.14
यथा कूर्म इहाङ्गानि प्रसार्य विनियच्छति ।
एवमेवेन्द्रियग्रामं बुद्धिः सृष्ट्वा नियच्छति ॥ १२.२५३.१४ ॥
كما تمدّ السلحفاة أطرافها ثم تسحبها، كذلك العقل، بعد أن يخلق مجموعة الحواس، يضبطها.
12.253.15
यदूर्ध्वं पादतलयोरवाङ्भूर्ध्नश्च पश्यति ।
एतस्मिन्नेव कृत्ये तु वर्तते बुद्धिरुत्तमा ॥ १२.२५३.१५ ॥
ما يرى من أخمص القدمين إلى الأعلى ومن الرأس إلى الأسفل، وفي هذا العمل نفسه يعمل العقل الأسمى.
12.253.16
गुणान्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि ।
मनः षष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्य भावे कृतो गुणाः ॥ १२.२५३.१६ ॥
يُقاد العقل بالغوناس، والحواس أيضاً بالعقل؛ والعقل السادس. وعند غياب العقل تصبح جميع الغوناس معطّلة.
12.253.17
इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते ।
सप्तमीं बुद्धिमेवाहुः क्षेत्रज्ञं पुनरष्टमम् ॥ १२.२५३.१७ ॥
في الإنسان خمس حواس؛ السادسة تسمّى العقل. والسابعة يقولون إنها العقل نفسه، والثامنة هي العارف بالحقل.
12.253.18
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः ।
बुद्धिरध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.२५३.१८ ॥
العين للإبصار فحسب، لكن العقل يولّد الشك. والعقل للحسم؛ والشاهد يُسمّى العارف بالحقل.
12.253.19
रजस्तमश्च सत्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः ।
समाः सर्वेषु भूतेषु तान्गुणानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.१९ ॥
الرجس والتمس والسattva — هذه الثلاثة، المولودة من أصولها الخاصة، حاضرة على السواء في جميع الكائنات؛ فينبغي أن تُدرَك هذه الصفات.
12.253.20
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं किंचिदात्मनि लक्षयेत् ।
प्रशान्तमिव संशुद्धं सत्वं तदुपधारयेत् ॥ १२.२५३.२० ॥
ما يُرى في الذات مقترنًا بالسرور، هادئًا كأنه مصفّى، فذلك ينبغي أن يُفهم على أنه سattva.
12.253.21
यत्तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
प्रवृत्तं रज इत्येवं तत्र चाप्युपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.२१ ॥
أما ما في الجسد أو العقل مقترنًا بالألم ومنبعثًا في نشاط، فذلك الرجس؛ وينبغي إدراكه هناك أيضًا.
12.253.22
यत्तु संमोहसंयुक्तमव्यक्तविषयं भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधार्यताम् ॥ १२.२५३.२२ ॥
أما ما اقترن بالوهم، وكان متعلقه غير المتجلي، وما لا يُدرك بالاستدلال ولا يُعرف، فليُفهم أنه التمس.
12.253.23
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः साम्यं स्वस्थात्मचित्तता ।
अकस्माद्यदि वा कस्माद्वर्तन्ते सात्विका गुणाः ॥ १२.२५३.२३ ॥
الفرح والمودة والنشوة والاعتدال وصفاء النفس المستقرة في الذات — سواء ظهرت فجأة أو لسبب ما — هذه هي صفات السattva.
12.253.24
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस्तथाऽक्षमा ।
लिङ्गानि रजसस्तानि वर्तन्ते हेत्वहेतुतः ॥ १२.२५३.२४ ॥
الكبرياء والكذب والطمع والوهم وعدم الصبر — هذه علامات الرجس، تحضر بسبب أو بغير سبب.
12.253.25
तथा मोहः प्रमादश्च निद्रा तन्द्रा प्रबोधिता ।
कथंचिदभिवर्तन्ते विज्ञेयास्तामसा गुणाः ॥ १२.२५३.२५ ॥
وكذلك الوهم والغفلة والنوم والخمول، إذا أُيقظت، تنشأ بطريقة ما؛ وينبغي أن تُعرف بأنها صفات التاماس.