Mahābhārata · Adhyāya 12.253
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.253.1
अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनरेव वदस्व मे ।
यदध्यात्मं यथा वेद भगवन्नृषिसत्तम ॥ १२.२५३.१ ॥
Háblame de nuevo aquí, en detalle, del ser interior (adhyātma), tal como lo conoces, oh venerable, mejor de los sabios.
12.253.2
अध्यात्मं यदिदं तात पुरुषस्येह विद्यते ।
तत्तेऽहं वर्तयिष्यामि तस्य व्याख्यामिमां शृणु ॥ १२.२५३.२ ॥
Querido hijo, lo que aquí existe del ser interior (adhyātma) en la persona, eso te lo explicaré; escucha esta exposición.
12.253.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाश एव च ।
महाभूतानि भूतानां सागरस्योर्मयो यथा ॥ १२.२५३.३ ॥
Tierra, agua, así como luz-fuego, aire y espacio: estos son los grandes elementos (mahābhūta), como las olas del océano.
12.253.4
प्रसार्येह यथाऽङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ।
तद्वन्महान्ति भूतानि यवीयःसु विकुर्वते ॥ १२.२५३.४ ॥
Como la tortuga extiende sus miembros y luego los recoge, así los grandes elementos producen transformaciones en los seres menores.
12.253.5
इति तन्मयमेवेदं सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
सर्गे च प्रलये चैव तस्मिन्निर्दिश्यते तथा ॥ १२.२५३.५ ॥
Así, todo este mundo de lo inmóvil y lo móvil está hecho solo de aquéllos; en la creación y en la disolución también se declara que está en ellos.
12.253.6
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ।
अकरोत्तात वैषम्यं यस्मिन्यदनुपश्यति ॥ १२.२५३.६ ॥
Los cinco grandes elementos, en todos los seres, el creador de los seres, hijo querido, ha producido la diferencia; en aquel en el que se percibe lo que se percibe.
12.253.7
अकरोद्यच्छरीरेषु कथं तदुपलक्षयेत् ।
इन्द्रियाणि गुणाः केचित्कथं तानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.७ ॥
¿Cómo se puede percibir lo que él produjo en los cuerpos? ¿Cómo se perciben los sentidos y ciertas cualidades?
12.253.8
एतत्ते वर्तयिष्यामि यथावदनुपूर्वकः ।
शृणु तत्त्वमिहैकाग्रो यथा तत्त्वं यथा च तत् ॥ १२.२५३.८ ॥
Te lo explicaré tal como es, debidamente y en orden. Escucha aquí con atención concentrada la verdad, tal como es y del modo en que es.
12.253.9
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसंभवम् ।
प्राणश्रेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास्त्रयः ॥ १२.२५३.९ ॥
El sonido, el oído y los orificios del cuerpo: estos tres nacen del espacio. La actividad del aliento y el tacto: estos tres son cualidades del aire.
12.253.10
रूपं चक्षुर्विपाकश्च त्रिधा ज्योतिर्विधीयते ।
रसोऽथ रसनं स्नेहो गुणास्त्वेते त्रयोऽम्भसः ॥ १२.२५३.१० ॥
La forma, el ojo y la transformación: la luz se ordena de tres modos. El sabor, la lengua y la humedad: estos tres son cualidades del agua.
12.253.11
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेरेते गुणास्त्रयः ।
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ॥ १२.२५३.११ ॥
El olor, el olfato y el cuerpo: estos tres son cualidades de la tierra. El oído, la piel, los dos ojos, la lengua y la nariz: y el quinto.
12.253.12
एतावानिन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः ।
वायोः स्पर्शो रसोऽद्भ्यश्च ज्योतिषो रुपमुच्यते।
आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः ॥ १२.२५३.१२ ॥
Así queda explicado el conjunto de los sentidos, compuesto de los cinco elementos: del aire procede el tacto, del agua el sabor, y de la luz la forma. El sonido, nacido del espacio, y el olor, cualidad de la tierra, así se recuerdan.
12.253.13
मनो बुद्धिः स्वभावश्च त्रय एते मनोमयाः ।
न गुणानतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमागताः ॥ १२.२५३.१३ ॥
La mente, el intelecto y la naturaleza: estos tres están hechos de mente. Quienes han llegado a lo supremo, más allá de los guṇas, no trascienden los guṇas.
12.253.14
यथा कूर्म इहाङ्गानि प्रसार्य विनियच्छति ।
एवमेवेन्द्रियग्रामं बुद्धिः सृष्ट्वा नियच्छति ॥ १२.२५३.१४ ॥
Así como la tortuga extiende sus miembros y luego los recoge, así el intelecto, habiendo producido el conjunto de los sentidos, los controla.
12.253.15
यदूर्ध्वं पादतलयोरवाङ्भूर्ध्नश्च पश्यति ।
एतस्मिन्नेव कृत्ये तु वर्तते बुद्धिरुत्तमा ॥ १२.२५३.१५ ॥
Lo que mira hacia arriba desde las plantas de los pies y hacia abajo desde la cabeza: en esta misma tarea se ocupa el intelecto supremo.
12.253.16
गुणान्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि ।
मनः षष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्य भावे कृतो गुणाः ॥ १२.२५३.१६ ॥
El intelecto es conducido por los guṇas, y también los sentidos por el intelecto; la mente es la sexta. Cuando falta el intelecto, todos los guṇas quedan inactivos.
12.253.17
इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते ।
सप्तमीं बुद्धिमेवाहुः क्षेत्रज्ञं पुनरष्टमम् ॥ १२.२५३.१७ ॥
En el hombre hay cinco sentidos; el sexto se llama mente. El séptimo, dicen, es el propio intelecto, y el octavo es de nuevo el conocedor del campo.
12.253.18
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः ।
बुद्धिरध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.२५३.१८ ॥
El ojo sirve solo para ver, pero la mente produce la duda. El intelecto sirve para determinar; al testigo se le llama conocedor del campo.
12.253.19
रजस्तमश्च सत्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः ।
समाः सर्वेषु भूतेषु तान्गुणानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.१९ ॥
Rajas, tamas y sattva: estas tres, nacidas de sus propias fuentes, están igualmente presentes en todos los seres; debe reconocerse estas cualidades.
12.253.20
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं किंचिदात्मनि लक्षयेत् ।
प्रशान्तमिव संशुद्धं सत्वं तदुपधारयेत् ॥ १२.२५३.२० ॥
Lo que en el yo aparece unido a la alegría y parece sereno y purificado, eso debe reconocerse como sattva.
12.253.21
यत्तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
प्रवृत्तं रज इत्येवं तत्र चाप्युपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.२१ ॥
Pero lo que en el cuerpo o en la mente está unido a la aflicción y puesto en movimiento como actividad, eso es rajas; también allí debe reconocerse.
12.253.22
यत्तु संमोहसंयुक्तमव्यक्तविषयं भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधार्यताम् ॥ १२.२५३.२२ ॥
Pero lo que está unido a la confusión, tiene lo no manifiesto como objeto, está más allá del razonamiento y es incognoscible, que se entienda como tamas.
12.253.23
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः साम्यं स्वस्थात्मचित्तता ।
अकस्माद्यदि वा कस्माद्वर्तन्ते सात्विका गुणाः ॥ १२.२५३.२३ ॥
Gozo, alegría, dicha, ecuanimidad y una mente en paz consigo misma — surjan de repente o por alguna causa — son las cualidades sáttvicas.
12.253.24
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस्तथाऽक्षमा ।
लिङ्गानि रजसस्तानि वर्तन्ते हेत्वहेतुतः ॥ १२.२५३.२४ ॥
Orgullo, habla falsa, codicia, delirio e impaciencia: estas son las señales de rajas, presentes con causa o sin ella.
12.253.25
तथा मोहः प्रमादश्च निद्रा तन्द्रा प्रबोधिता ।
कथंचिदभिवर्तन्ते विज्ञेयास्तामसा गुणाः ॥ १२.२५३.२५ ॥
Asimismo, la confusión, la negligencia, el sueño y la somnolencia, una vez despiertos, surgen de algún modo; deben reconocerse como las cualidades de tamas.