മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.253
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.253.1
अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनरेव वदस्व मे ।
यदध्यात्मं यथा वेद भगवन्नृषिसत्तम ॥ १२.२५३.१ ॥
ഇവിടെ അധ്യാത്മത്തെ വീണ്ടും വിസ്തരിച്ച് എന്നോട് പറയൂ, നിങ്ങൾ അറിയുന്നതുപോലെ, ഭഗവാനേ, ഋഷിശ്രേഷ്ഠാ.
12.253.2
अध्यात्मं यदिदं तात पुरुषस्येह विद्यते ।
तत्तेऽहं वर्तयिष्यामि तस्य व्याख्यामिमां शृणु ॥ १२.२५३.२ ॥
പ്രിയ പുത്രാ, മനുഷ്യനിൽ ഇവിടെ ഉള്ള ഈ അധ്യാത്മത്തെ ഞാൻ നിനക്ക് വ്യാഖ്യാനിക്കാം; ഈ വിശദീകരണം കേൾക്കൂ.
12.253.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाश एव च ।
महाभूतानि भूतानां सागरस्योर्मयो यथा ॥ १२.२५३.३ ॥
ഭൂമി, ജലം, അതുപോലെ തേജസ്സ്, വായു, ആകാശം — ഇവയാണ് മഹാഭൂതങ്ങൾ; സമുദ്രത്തിലെ തിരമാലകൾ പോലെ.
12.253.4
प्रसार्येह यथाऽङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ।
तद्वन्महान्ति भूतानि यवीयःसु विकुर्वते ॥ १२.२५३.४ ॥
ആമ തന്റെ അവയവങ്ങൾ നീട്ടി പിന്നെ ഒതുക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ മഹാഭൂതങ്ങൾ ചെറിയ ജീവികളിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുന്നു.
12.253.5
इति तन्मयमेवेदं सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
सर्गे च प्रलये चैव तस्मिन्निर्दिश्यते तथा ॥ १२.२५३.५ ॥
ഇങ്ങനെ ഈ സ്ഥാവരജംഗമമായ സർവവും അവയാൽ നിർമിതമാണ്; സൃഷ്ടിയിലും പ്രളയത്തിലും അവയിൽത്തന്നെ ഇത് നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു.
12.253.6
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ।
अकरोत्तात वैषम्यं यस्मिन्यदनुपश्यति ॥ १२.२५३.६ ॥
അഞ്ച് മഹാഭൂതങ്ങൾ തന്നെ, സർവ ജീവികളിലും, ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചവൻ പ്രിയ പുത്രാ, വൈഷമ്യം ഉണ്ടാക്കി; അതിൽ ഏതു കാണുന്നുവോ അതുതന്നെ.
12.253.7
अकरोद्यच्छरीरेषु कथं तदुपलक्षयेत् ।
इन्द्रियाणि गुणाः केचित्कथं तानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.७ ॥
ശരീരങ്ങളിൽ ഏതിനെ സൃഷ്ടിച്ചുവോ അതിനെ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം? ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ചില ഗുണങ്ങളെയും എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം?
12.253.8
एतत्ते वर्तयिष्यामि यथावदनुपूर्वकः ।
शृणु तत्त्वमिहैकाग्रो यथा तत्त्वं यथा च तत् ॥ १२.२५३.८ ॥
ഇത് നിനക്ക് യഥാവിധിയും ക്രമത്തിലും ഞാൻ വിവരിക്കാം. ഇവിടെ ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക — തത്ത്വം എങ്ങനെയാണോ അങ്ങനെതന്നെ.
12.253.9
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसंभवम् ।
प्राणश्रेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास्त्रयः ॥ १२.२५३.९ ॥
ശബ്ദം, ശ്രോത്രം, ശരീരത്തിലെ ദ്വാരങ്ങൾ — ഈ മൂന്നും ആകാശത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടായവ. പ്രാണന്റെ ചലനവും സ്പർശവും — ഈ മൂന്നും വായുവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ.
12.253.10
रूपं चक्षुर्विपाकश्च त्रिधा ज्योतिर्विधीयते ।
रसोऽथ रसनं स्नेहो गुणास्त्वेते त्रयोऽम्भसः ॥ १२.२५३.१० ॥
രൂപം, കണ്ണ്, പരിണാമം — ജ്യോതിസ്സ് (അഗ്നി) മൂന്നുവിധത്തിൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രസം, നാവ്, സ്നേഹം — ഇവ മൂന്നും ജലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ.
12.253.11
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेरेते गुणास्त्रयः ।
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ॥ १२.२५३.११ ॥
ഗന്ധം, ഘ്രാണം, ശരീരം — ഇവ മൂന്നും ഭൂമിയുടെ ഗുണങ്ങൾ. ശ്രോത്രം, ത്വക്ക്, രണ്ടു കണ്ണുകൾ, നാവ്, മൂക്ക് — അഞ്ചാമത്തേത്.
12.253.12
एतावानिन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः ।
वायोः स्पर्शो रसोऽद्भ्यश्च ज्योतिषो रुपमुच्यते।
आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः ॥ १२.२५३.१२ ॥
ഇത്രയുമാണ് പഞ്ചഭൂതാത്മകമായ ഇന്ദ്രിയസമൂഹം എന്ന് വിവരിക്കപ്പെട്ടത്: വായുവിൽനിന്ന് സ്പർശം, ജലത്തിൽനിന്ന് രസം, ജ്യോതിസ്സിൽനിന്ന് രൂപം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ആകാശത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടായ ശബ്ദം, ഭൂമിയുടെ ഗുണമായ ഗന്ധം — എന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
12.253.13
मनो बुद्धिः स्वभावश्च त्रय एते मनोमयाः ।
न गुणानतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमागताः ॥ १२.२५३.१३ ॥
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, സ്വഭാവം ഇവ മൂന്നും മനസ്സിൽനിന്ന് ഉണ്ടായവയാണ്. ഗുണങ്ങളെ കടന്നുപോകാത്തവർ, ഗുണങ്ങളിൽനിന്ന് ശ്രേഷ്ഠമായ നിലയിൽ എത്തിയവരാണ്.
12.253.14
यथा कूर्म इहाङ्गानि प्रसार्य विनियच्छति ।
एवमेवेन्द्रियग्रामं बुद्धिः सृष्ट्वा नियच्छति ॥ १२.२५३.१४ ॥
ആമ തന്റെ അവയവങ്ങൾ നീട്ടിയ ശേഷം അവയെ ഉള്ളിലേക്ക് വലിക്കുന്നതുപോലെ, ബുദ്ധി ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ സൃഷ്ടിച്ച് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
12.253.15
यदूर्ध्वं पादतलयोरवाङ्भूर्ध्नश्च पश्यति ।
एतस्मिन्नेव कृत्ये तु वर्तते बुद्धिरुत्तमा ॥ १२.२५३.१५ ॥
പാദത്തിന്റെ അടിഭാഗത്തുനിന്ന് മുകളിലേക്കും തലയിൽനിന്ന് താഴോട്ടും നോക്കുന്നത് — ഈ പ്രവൃത്തിയിൽത്തന്നെ ഉത്തമബുദ്ധി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.253.16
गुणान्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि ।
मनः षष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्य भावे कृतो गुणाः ॥ १२.२५३.१६ ॥
ബുദ്ധി ഗുണങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ബുദ്ധിയാൽത്തന്നെ. മനസ്സ് ആറാമത്തേത്. ബുദ്ധിയുടെ അഭാവത്തിൽ ഗുണങ്ങൾ നിഷ്ക്രിയമാകുന്നു.
12.253.17
इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते ।
सप्तमीं बुद्धिमेवाहुः क्षेत्रज्ञं पुनरष्टमम् ॥ १२.२५३.१७ ॥
മനുഷ്യനിൽ അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുണ്ട്; ആറാമത്തേത് മനസ്സ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഏഴാമത്തേത് ബുദ്ധി തന്നെയെന്ന് പറയുന്നു; എട്ടാമത്തേത് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ.
12.253.18
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः ।
बुद्धिरध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.२५३.१८ ॥
കണ്ണ് കാണുന്നതിനുതന്നെ; പക്ഷേ മനസ്സ് സംശയം ജനിപ്പിക്കുന്നു. ബുദ്ധി നിശ്ചയത്തിനുള്ളതാണ്; സാക്ഷിയെയാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
12.253.19
रजस्तमश्च सत्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः ।
समाः सर्वेषु भूतेषु तान्गुणानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.१९ ॥
രജസ്സ്, തമസ്സ്, സത്ത്വം — ഈ മൂന്നും അവയുടെ തന്നെ ഉത്ഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവ; എല്ലാ ജീവികളിലും സമമായുള്ളവ; ഈ ഗുണങ്ങളെ തിരിച്ചറിയണം.
12.253.20
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं किंचिदात्मनि लक्षयेत् ।
प्रशान्तमिव संशुद्धं सत्वं तदुपधारयेत् ॥ १२.२५३.२० ॥
അവയിൽ ആത്മാവിൽ പ്രീതിയോടു കൂടിയതും ശാന്തവും ശുദ്ധവുമായി തോന്നുന്നതേതോ അതു സത്ത്വമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
12.253.21
यत्तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
प्रवृत्तं रज इत्येवं तत्र चाप्युपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.२१ ॥
എന്നാൽ ശരീരത്തിലോ മനസ്സിലോ സന്താപത്തോടു കൂടി പ്രവർത്തനോന്മുഖമായുള്ളത് രജസ്സ്; അവിടെയും അതിനെ തിരിച്ചറിയണം.
12.253.22
यत्तु संमोहसंयुक्तमव्यक्तविषयं भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधार्यताम् ॥ १२.२५३.२२ ॥
എന്നാൽ മോഹത്തോടു കൂടിയതും അവ്യക്തത്തെ വിഷയമാക്കുന്നതും തർക്കത്തിന് അതീതവും അറിയപ്പെടാത്തതുമായത് തമസ്സെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
12.253.23
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः साम्यं स्वस्थात्मचित्तता ।
अकस्माद्यदि वा कस्माद्वर्तन्ते सात्विका गुणाः ॥ १२.२५३.२३ ॥
ഹർഷം, പ്രീതി, ആനന്ദം, സമത്വം, ആത്മാവിൽ സ്വസ്ഥമായ മനസ്സ് — പെട്ടെന്നോ ഏതെങ്കിലും കാരണത്താലോ ഉണ്ടാകുന്നവ — ഇവ സാത്ത്വിക ഗുണങ്ങൾ.
12.253.24
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस्तथाऽक्षमा ।
लिङ्गानि रजसस्तानि वर्तन्ते हेत्वहेतुतः ॥ १२.२५३.२४ ॥
അഭിമാനം, അസത്യവാക്ക്, ലോഭം, മോഹം, അക്ഷമ — ഇവ രജസ്സിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ; കാരണത്തോടെയോ കാരണമില്ലാതെയോ ഉണ്ടാകുന്നവ.
12.253.25
तथा मोहः प्रमादश्च निद्रा तन्द्रा प्रबोधिता ।
कथंचिदभिवर्तन्ते विज्ञेयास्तामसा गुणाः ॥ १२.२५३.२५ ॥
അതുപോലെ മോഹം, പ്രമാദം, ഉറക്കം, തന്ദ്ര എന്നിവ ഉണർന്നാൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും പ്രകടമാകുന്നു; ഇവയെ താമസഗുണങ്ങളായി അറിയണം.