マハーバーラタ · 章 12.253
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.253.1
अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनरेव वदस्व मे ।
यदध्यात्मं यथा वेद भगवन्नृषिसत्तम ॥ १२.२५३.१ ॥
尊者よ、聖者の中で最も優れたお方よ、あなたが知るとおりに、内なる自己（アディヤートマ）について、ここで改めて詳しく私に語ってください。
12.253.2
अध्यात्मं यदिदं तात पुरुषस्येह विद्यते ।
तत्तेऽहं वर्तयिष्यामि तस्य व्याख्यामिमां शृणु ॥ १२.२५३.२ ॥
わが子よ、ここに人の中にある内なる自己（アディヤートマ）について、私があなたに説明しよう。この解説を聞きなさい。
12.253.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाश एव च ।
महाभूतानि भूतानां सागरस्योर्मयो यथा ॥ १२.२५३.३ ॥
地、水、そして光（火）、風、空──これらが大元素（マハーブータ）である。大海の波のように。
12.253.4
प्रसार्येह यथाऽङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ।
तद्वन्महान्ति भूतानि यवीयःसु विकुर्वते ॥ १२.२५३.४ ॥
亀が手足を伸ばし、また引っ込めるように、大元素もより小さな存在において変化を生み出す。
12.253.5
इति तन्मयमेवेदं सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
सर्गे च प्रलये चैव तस्मिन्निर्दिश्यते तथा ॥ १२.२५३.५ ॥
このように、動くものと動かないもの、そのすべてはまさにそれらからなる。創造においても解消においても、それらの中にあると説かれる。
12.253.6
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ।
अकरोत्तात वैषम्यं यस्मिन्यदनुपश्यति ॥ १२.२५३.६ ॥
五つの大元素だけが、すべての存在において、存在の創造主よ、わが子よ、差異を生み出した。そこにおいて、見るものが見られるのだ。
12.253.7
अकरोद्यच्छरीरेषु कथं तदुपलक्षयेत् ।
इन्द्रियाणि गुणाः केचित्कथं तानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.७ ॥
身体の中に彼が作ったものをどうして知ることができようか。感官やある種の性質をどうして知ることができようか。
12.253.8
एतत्ते वर्तयिष्यामि यथावदनुपूर्वकः ।
शृणु तत्त्वमिहैकाग्रो यथा तत्त्वं यथा च तत् ॥ १२.२५३.८ ॥
これをお前に、正しく順を追って説こう。ここで心を一つにして聞け——真理がありのままにあるとおりに、そのあり方のとおりに。
12.253.9
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसंभवम् ।
प्राणश्रेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास्त्रयः ॥ १२.२५३.९ ॥
音、耳、そして身体の穴——この三つは虚空から生じる。息の働きと触覚——この三つは風の性質である。
12.253.10
रूपं चक्षुर्विपाकश्च त्रिधा ज्योतिर्विधीयते ।
रसोऽथ रसनं स्नेहो गुणास्त्वेते त्रयोऽम्भसः ॥ १२.२५३.१० ॥
形・眼・変化——光は三通りに定められる。味・舌・湿り気——この三つは水の性質である。
12.253.11
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेरेते गुणास्त्रयः ।
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ॥ १२.२५३.११ ॥
香・嗅覚・身体——この三つは地の性質である。耳・皮膚・両眼・舌・鼻——そして第五のもの。
12.253.12
एतावानिन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः ।
वायोः स्पर्शो रसोऽद्भ्यश्च ज्योतिषो रुपमुच्यते।
आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः ॥ १२.२५३.१२ ॥
このように、五大からなる諸感官の集まりは説明された。触覚は風から、味覚は水から、形色は光から。空から生じた音と、地の性質である香は、このように記憶される。
12.253.13
मनो बुद्धिः स्वभावश्च त्रय एते मनोमयाः ।
न गुणानतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमागताः ॥ १२.२५३.१३ ॥
意・覚・本性、この三つは意から成る。諸徳を超えて至高に達した者は、諸徳を越えることがない。
12.253.14
यथा कूर्म इहाङ्गानि प्रसार्य विनियच्छति ।
एवमेवेन्द्रियग्रामं बुद्धिः सृष्ट्वा नियच्छति ॥ १२.२५३.१४ ॥
亀が手足を伸ばしてはまた引き込めるように、覚は諸根の集まりを生じさせ、それを制御する。
12.253.15
यदूर्ध्वं पादतलयोरवाङ्भूर्ध्नश्च पश्यति ।
एतस्मिन्नेव कृत्ये तु वर्तते बुद्धिरुत्तमा ॥ १२.२५३.१५ ॥
足の裏から上へ、頭から下へと見るもの——まさにこの働きに至高の覚が携わっている。
12.253.16
गुणान्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि ।
मनः षष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्य भावे कृतो गुणाः ॥ १२.२५३.१६ ॥
覚は諸徳に導かれ、諸根もまた覚によって導かれる。意は第六である。覚が無ければ、諸徳はすべて作用しなくなる。
12.253.17
इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते ।
सप्तमीं बुद्धिमेवाहुः क्षेत्रज्ञं पुनरष्टमम् ॥ १२.२५३.१७ ॥
人には五根がある。第六は意と呼ばれる。第七は覚そのものと言われ、第八は再び場の知者である。
12.253.18
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः ।
बुद्धिरध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.२५३.१८ ॥
眼はただ見るためにあり、しかし意は疑いを生じさせる。覚は決断のためにあり、証人は場の知者と呼ばれる。
12.253.19
रजस्तमश्च सत्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः ।
समाः सर्वेषु भूतेषु तान्गुणानुपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.१९ ॥
ラジャス、タマス、サットヴァ――これら三つは各々の源から生まれ、すべての生き物に等しく存在する。これらの性質を見分けるべきである。
12.253.20
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं किंचिदात्मनि लक्षयेत् ।
प्रशान्तमिव संशुद्धं सत्वं तदुपधारयेत् ॥ १२.२५३.२० ॥
自己の中で喜びに結ばれ、静まり清められたように見えるもの、それをサットヴァと理解すべきである。
12.253.21
यत्तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
प्रवृत्तं रज इत्येवं तत्र चाप्युपलक्षयेत् ॥ १२.२५३.२१ ॥
しかし身体や心にあって苦悩に結ばれ、活動へと駆り立てられたもの、それがラジャスである。そこにおいてもそれを認めるべきである。
12.253.22
यत्तु संमोहसंयुक्तमव्यक्तविषयं भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधार्यताम् ॥ १२.२५३.२२ ॥
しかし迷妄に結ばれ、未顕現を対象とし、推論を超え、知りがたいもの、それはタマスと理解されよ。
12.253.23
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः साम्यं स्वस्थात्मचित्तता ।
अकस्माद्यदि वा कस्माद्वर्तन्ते सात्विका गुणाः ॥ १२.२५३.२३ ॥
歓喜、愛楽、至福、平等、自己の内に安らぐ心の状態――突然生じようと何らかの原因によって生じようと――これらがサットヴィカの性質である。
12.253.24
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस्तथाऽक्षमा ।
लिङ्गानि रजसस्तानि वर्तन्ते हेत्वहेतुतः ॥ १२.२५३.२४ ॥
慢心、虚言、貪欲、迷妄、そして忍耐のなさ――これらがラジャスの徴である。原因の有無にかかわらず現れる。
12.253.25
तथा मोहः प्रमादश्च निद्रा तन्द्रा प्रबोधिता ।
कथंचिदभिवर्तन्ते विज्ञेयास्तामसा गुणाः ॥ १२.२५३.२५ ॥
同様に、迷妄、放逸、睡眠、昏沈は、目覚めさせられると何らかの形で生じる。これらはタマスの性質と知るべきである。