મહાભારત · અધ્યાય 12.268
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.268.1
इत्युक्तः स तदा तेन तुलाधारेण धीमता ।
प्रोवाच वचनं धीमाञ्जाजलिर्जपतांवरः ॥ १२.२६८.१ ॥
તે બુદ્ધિમાન તુલાધાર દ્વારા આમ કહેવાયા પછી, જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિમાન જાજલિ હાથ જોડીને બોલ્યા.
12.268.2
विक्रीणतः सर्वरसान्सर्वगन्धांश्च वाणिज ।
वनस्पतीनोषधीश्च तेषां मूलफलानि च ॥ १२.२६८.२ ॥
હે વેપારી, તું બધા રસ, બધાં સુગંધી દ્રવ્યો, વનસ્પતિ, ઔષધિ અને તેમનાં મૂળ તથા ફળ વેચે છે.
12.268.3
अग्र्या सा नैष्ठिकी बुद्धिः कुतस्त्वामियमागता ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं निखिलेन महामते ॥ १२.२६८.३ ॥
આ શ્રેષ્ઠ, નિષ્ઠાવાન બુદ્ધિ તને ક્યાંથી મળી? હે મહામતિ, આ બધું મને સંપૂર્ણપણે કહે.
12.268.4
एवमुक्तस्तुलाधारो ब्राह्मणेन यशस्विना ।
उवाच धर्मसूक्ष्माणि वैश्यो धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ १२.२६८.४ ॥
યશસ્વી બ્રાહ્મણે આમ કહ્યા પછી, ધર્મ-અર્થના તત્ત્વને જાણનાર વૈશ્ય તુલાધારે ધર્મની સૂક્ષ્મ બાબતો કહી.
12.268.5
वेदाहं जाजले धर्मं सरहस्यं सनातनम् ।
सर्वभूतहितं मैत्रं पुराणं यं जना विदुः ॥ १२.२६८.५ ॥
હે જાજલિ, રહસ્ય સહિતના સનાતન ધર્મને હું જાણું છું; તે સર્વ ભૂતોનું હિત કરનારો, મૈત્રીપૂર્ણ અને પ્રાચીન છે, જેને લોકો જાણે છે.
12.268.6
अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः ।
या वृत्तिः स परो धर्मस्तेन जीवामि जाजले ॥ १२.२६८.६ ॥
જીવોને દ્રોહ ન કરીને, અથવા અતિ થોડા દ્રોહથી ચાલતી જે આજીવિકા છે, તે જ પરમ ધર્મ છે; તેનાથી હું જીવું છું, હે જાજલિ.
12.268.7
परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैर्मयेदं शरणं कृतम् ।
अलक्तं पद्मकं तुङ्गं गन्धांश्चोच्चावचांस्तथा ॥ १२.२६८.७ ॥
મેં કાપેલા લાકડા અને ઘાસથી આ આશ્રય બનાવ્યો છે. લાખ, પદ્મક, ઊંચા વૃક્ષોનું લાકડું અને અનેક પ્રકારના સુગંધી પદાર્થો (હું વેચું છું).
12.268.8
रसांश्च तांस्तान्विप्रर्षे मद्यवर्ज्यान्बहूनहम् ।
क्रीत्वा वै प्रतिविक्रीणे परहस्तादमायया ॥ १२.२६८.८ ॥
હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, મદ્ય સિવાય અનેક પ્રકારના રસ હું બીજાના હાથેથી ખરીદીને, કપટ વિના ફરી વેચું છું.
12.268.9
सर्वेषां यः सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः ।
कर्मणा मनसा वाचा स धर्मं वेद जाजले ॥ १२.२६८.९ ॥
જે સદા સૌનો મિત્ર છે અને સૌના હિતમાં રત છે, કર્મ, મન અને વાણીથી — તે જ ધર્મને જાણે છે, હે જાજલિ.
12.268.10
नानुरुध्ये विरुध्ये वा न द्वेष्मि न च कामये ।
समोऽहं सर्वभूतेषु पश्य मे जाजले व्रतम्।
तुला मे सर्वभूतेषु समा तिष्ठति जाजले ॥ १२.२६८.१० ॥
હું કોઈનો પક્ષ લેતો નથી, વિરોધ કરતો નથી, દ્વેષ કરતો નથી, કામના પણ કરતો નથી. હું સર્વ ભૂતો પ્રત્યે સમાન છું; હે જાજલિ, મારું વ્રત જુઓ. હે જાજલિ, મારો ત્રાજવો સર્વ ભૂતો પ્રત્યે સમાનપણે સ્થિર રહે છે.
12.268.11
नाहं परेषां कृत्यानि प्रशंसामि न गर्हये ।
आकाशस्येव विप्रेन्द्र पश्यँल्लोकस्य चित्रताम् ॥ १२.२६८.११ ॥
હું બીજાનાં કર્મોની પ્રશંસા કરતો નથી, નિંદા પણ કરતો નથી; હે વિપ્રેન્દ્ર, આકાશની જેમ જગતની વિવિધતા જોતાં.
12.268.12
कृपा मे सर्वभूतेषु समा तिष्ठति जाजले ।
इष्टानिष्टनियुक्तस्य प्रियद्वेषौ बहिष्कृतौ ॥ १२.२६८.१२ ॥
હે જાજલિ, મારી કૃપા સર્વ ભૂતો પ્રત્યે સમાનપણે સ્થિર છે. ઇષ્ટ-અનિષ્ટમાં નિયુક્ત માણસનાં પ્રિય અને દ્વેષ મારાથી બહિષ્કૃત છે.
12.268.13
इति मां त्वं विजानीहि सर्वलोकस्य जाजले ।
समं मतिमतां श्रेष्ठ समलोष्टाश्मकाञ्चनम् ॥ १२.२६८.१३ ॥
હે જાજલિ, આ રીતે મને સર્વ લોકો પ્રત્યે સમભાવી જાણ. હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા માટે માટીનું ઢેફું, પથ્થર અને સોનું સમાન છે.
12.268.14
यथाऽन्धबधिरोत्मत्ता उच्छ्वासपरमाः सदा ।
देवैरपिहितद्वाराः सोपमा पश्यतो मम ॥ १२.२६८.१४ ॥
આંધળા, બહેરા, ગાંડા જેવા જે સદા માત્ર શ્વાસોચ્છ્વાસમાં જ મગ્ન રહે છે, અને દેવોએ જેમના દ્વાર બંધ કર્યા હોય, તેવી ઉપમા મારામાં જોવાય છે.
12.268.15
यथा वृद्धातुरकृशा निस्पृहा विषयान्प्रति ।
तथाऽर्थकामभोगेषु ममापि विगता स्पृहा ॥ १२.२६८.१५ ॥
વૃદ્ધ, રોગી અને કૃશ લોકો જેમ વિષયો પ્રત્યે નિઃસ્પૃહ હોય છે, તેમ અર્થ, કામ અને ભોગો પ્રત્યેની મારી પણ સ્પૃહા નષ્ટ થઈ ગઈ છે.
12.268.16
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बिभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि तदा सिद्ध्यति वै द्विज ॥ १२.२६८.१६ ॥
જ્યારે આ કોઈથી ડરતો નથી, અને તેનાથી કોઈ ડરતું નથી, જ્યારે તે ઇચ્છતો નથી કે દ્વેષ કરતો નથી, ત્યારે હે દ્વિજ, તે ખરેખર સિદ્ધિ પામે છે.
12.268.17
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२६८.१७ ॥
જ્યારે માણસ સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે કર્મ, મન અને વાણીથી પાપી ભાવ રાખતો નથી, ત્યારે તે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે.
12.268.18
न भूतो न भविष्योऽस्ति न च धर्मोस्ति कश्चन ।
योऽभयः सर्वभूतानां स प्राप्नोत्यभयं पदम् ॥ १२.२६८.१८ ॥
ભૂતકાળમાં કે ભવિષ્યમાં તેનાથી શ્રેષ્ઠ ધર્મ નથી; જે સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપે છે તે જ અભય પદ પામે છે.
12.268.19
यस्मादुद्विजते लोकः सर्वो मृत्युमुखादिव ।
वाक्क्रूराद्दण्डपरुषात्स प्राप्नोति महद्भयम् ॥ १२.२६८.१९ ॥
કારણ કે સમગ્ર જગત મૃત્યુના મુખમાંથી હોય તેમ ભયભીત થાય છે; ક્રૂર વાણી અને કઠોર દંડથી (બીજાઓને ડરાવનાર) તે મહાન ભય પામે છે.
12.268.20
यथावद्वर्तमानानां वृद्धानां पुत्रपौत्रिणाम् ।
अनुवर्तामहे वृत्तमहिंस्त्राणां महात्मनाम् ॥ १२.२६८.२० ॥
યોગ્ય રીતે વર્તતા પુત્ર-પૌત્રવાળા વૃદ્ધોના આચરણનું, તેમજ અહિંસક મહાત્માઓના આચરણનું અમે અનુસરણ કરીએ છીએ.
12.268.21
प्रनष्टः शाश्वतो धर्मः सदाचारेण मोहितः ।
तेन वैद्यस्तपस्वी वा बलवान्वा विमुह्यते ॥ १२.२६८.२१ ॥
શાશ્વત ધર્મ સદાચારથી જ ટકે છે; તે નષ્ટ થાય અને લોકો મોહિત થાય ત્યારે તેને કારણે વૈદ્ય, તપસ્વી કે બળવાન પણ વિમૂઢ થાય છે.
12.268.22
आचाराज्जाजले प्राज्ञः क्षिप्रं धर्ममवाप्नुयात् ।
एवं यः साधुभिर्दान्तश्चरेदद्रोहचेतसा ॥ १२.२६८.२२ ॥
સદાચારથી, હે જાજલિ, બુદ્ધિમાન શીઘ્ર ધર્મ પામે; એ રીતે સાધુઓ વડે સંયમિત થઈને, દ્રોહરહિત મનથી જે આચરણ કરે (તે ધર્મ પામે છે).
12.268.23
नद्यां चेह यथा काष्ठमुह्यमानं यदृच्छया ।
यदृच्छयैव काष्ठेन सन्धि गच्छेत केनचित् ॥ १२.२६८.२३ ॥
નદીમાં તણાતો કોઈ લાકડાનો ટુકડો યદૃચ્છાએ જ બીજા કોઈ લાકડાના ટુકડા સાથે મળી જાય તેમ.
12.268.24
तत्रापराणि दारूणि संसृज्यन्ते ततस्ततः ।
तृणकाष्ठकरीपाणि कदाचिन्न समीक्षया ॥ १२.२६८.२४ ॥
ત્યાં બીજાં લાકડાં ઇધર-ઉધર એકબીજા સાથે જોડાય છે—ઘાસ, કાંકરીઓ, છાણાં—ક્યારેય વિચારથી નહીં.
12.268.25
यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित्कथंचन ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः स प्राप्नोति सदा मुने ॥ १२.२६८.२५ ॥
કારણ કે કોઈ પ્રાણી ક્યારેય કોઈ પણ રીતે ડરતું નથી, તે સદા સર્વ પ્રાણીઓ પાસેથી અભય પામે છે, હે મુનિ.
12.268.26
यस्मादुद्विजते विद्वन्सर्वलोको वृकादिव ।
क्रोशतस्तीरमासाद्य यथा सर्वे जलेचराः ॥ १२.२६८.२६ ॥
હે વિદ્વાન, વરુને જોઈ જેમ સમગ્ર લોક ડરે છે, કિનારે પહોંચીને ચીસો પાડતાં સર્વ જળચર પ્રાણીઓની જેમ.
12.268.27
एवमेवायमाचारः प्रादुर्भूतो यतस्ततः ।
सहायवान्द्रव्यवान्यः सुभगोऽथ परस्तथा ॥ १२.२६८.२७ ॥
આ જ રીતે આ આચાર અહીંતહીંથી ઉદ્ભવ્યો છે; સહાયક અને ધનવાન સૌભાગ્યશાળી છે, અને બીજો પણ એ જ રીતે.
12.268.28
ततस्तानेव कवयः शास्त्रेषु प्रवदन्त्युत ।
कीर्त्यर्थमल्पहृल्लेखाः पटवः कृत्स्ननिर्णयाः ॥ १२.२६८.२८ ॥
ત્યારે તેમને જ કવિઓ શાસ્ત્રોમાં કહે છે — કીર્તિ માટે, અલ્પ હૃદય-લેખન ધરાવનારા, કુશળ અને પૂર્ણ નિર્ણયવાળા.
12.268.29
तपोभिर्यज्ञदानैश्च वाक्यैः प्रज्ञाश्रितैस्तथा ।
प्राप्नोत्यभयदानस्य यद्यत्फलमिहाश्नुते ॥ १२.२६८.२९ ॥
તપ, યજ્ઞ-દાન અને પ્રજ્ઞા પર આધારિત વચનો વડે પણ — અભયદાનનું જે જે ફળ અહીં મળે છે, તે તે તે ભોગવે છે.
12.268.30
लोके यः सर्वभूतेभ्यो ददात्यभयदक्षिणाम् ।
स सत्ययज्ञैरीजानः प्राप्नोत्यभयदक्षिणाम् ॥ १२.२६८.३० ॥
જગતમાં જે સર્વ પ્રાણીઓને અભયદક્ષિણા આપે છે, તે સત્ય-યજ્ઞો વડે યજન કરતો અભયદક્ષિણા પામે છે.
12.268.31
न भूतानामहिंसाया ज्यायान्धर्मोऽस्ति कश्चन ।
यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित्कथंचन।
सोऽभयं सर्वभूतेभ्यः संप्राप्नोति महामुने ॥ १२.२६८.३१ ॥
પ્રાણીઓ પ્રત્યે અહિંસાથી મોટો કોઈ ધર્મ નથી, કારણ કે કોઈ પ્રાણી ક્યારેય કોઈ પણ રીતે ડરતું નથી. તે સર્વ પ્રાણીઓ પાસેથી અભય પ્રાપ્ત કરે છે, હે મહામુનિ.
12.268.32
यस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ।
न स धर्ममवाप्नोति इह लोके परत्र च ॥ १२.२६८.३२ ॥
ઘરમાં ઘૂસેલા સાપથી જેમ લોકો ડરે છે, તેમ જગત જેનાથી ડરે છે, તે આ લોકમાં અને પરલોકમાં ધર્મ પ્રાપ્ત કરતો નથી.
12.268.33
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यतः ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति ह्यपदस्य पदैपिणः ॥ १२.२६८.३३ ॥
સર્વ ભૂતોનો આત્મા બનીને સર્વ ભૂતોને જોનારના માર્ગમાં, તે પગલાં વિનાના પદને શોધનારા દેવો પણ મોહ પામે છે.
12.268.34
दानं भूताभयस्याहुः सर्वदानेभ्य उत्तमम् ।
ब्रवीमि ते सत्यमिदं श्रद्धत्स्व मम जाजले ॥ १२.२६८.३४ ॥
પ્રાણીઓને અભય આપવાનું દાન સર્વ દાનોમાં ઉત્તમ કહેવાય છે. હે જાજલિ, હું તને આ સત્ય કહું છું, તેના પર શ્રદ્ધા રાખ.
12.268.35
स एव सुभगो भूत्वा पुनर्भवति दुर्भगः ।
व्यापत्तिं कर्मणां दृष्ट्वा जुगुप्सन्ति जनाः सदा ॥ १२.२६८.३५ ॥
તે જ સૌભાગ્યશાળી થઈને ફરી દુર્ભાગ્યશાળી બને છે. કર્મોનો વિનાશ જોઈને લોકો હંમેશાં તેની નિંદા કરે છે.
12.268.36
अकारणो हि नैवास्ति धर्मः सूक्ष्मो हि जाजले ।
भूतभव्यार्थमेवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ॥ १२.२६८.३६ ॥
હે જાજલિ, ધર્મ કારણ વિનાનો નથી; તે સૂક્ષ્મ છે. અહીં ધર્મોપદેશ કેવળ ભૂત અને ભવિષ્યના કલ્યાણ માટે જ કરવામાં આવ્યો છે.
12.268.37
सूक्ष्मत्वान्न स विज्ञातुं शक्यते बहुनिह्नवः ।
उपलभ्यान्तरा चान्यानाचारानवबुध्यते ॥ १२.२६८.३७ ॥
તે સૂક્ષ્મ હોવાથી સહેલાઈથી જાણી શકાતો નથી, કારણ કે તેને છુપાવનારા ઘણા છે. બીજાઓના આચરણો વચ્ચે જોઈને જે સમજે છે, તે જ તેને જાણે છે.
12.268.38
ये च च्छिन्दन्ति वृषणान्ये च भिन्दन्ति नस्तकान् ।
वहन्ति महतो भारान्बध्नन्ति दमयन्ति च।
हत्वा सत्वानि खादन्ति तान्कथं न विगर्हसे ॥ १२.२६८.३८ ॥
જે લોકો પશુઓના અંડકોશ કાપે છે, નાક વીંધે છે, ભારે ભાર ઉપડાવે છે, બાંધીને વશ કરે છે અને જીવોને મારીને ખાય છે — તેમની તું કેમ નિંદા કરતો નથી?
12.268.39
मानुषा मानुपानेव दासभोगेन भुञ्जते ।
वधबन्धनिरोधेन कारयन्ति दिवानिशम् ॥ १२.२६८.३९ ॥
માણસો માણસોને જ દાસ બનાવીને તેમના દ્વારા સુખ ભોગવે છે; વધ, બંધન અને કેદ દ્વારા દિવસ-રાત તેમની પાસે કામ કરાવે છે.
12.268.40
आत्मनश्चापि जानाति यद्दुःखं वधबन्धने ।
पञ्चेन्द्रियेषु भूतेषु सर्वं वसति दैवतम् ॥ १२.२६८.४० ॥
વધ અને બંધનમાં થતું દુઃખ જે પોતે જાણે છે, તે જાણે છે કે પાંચ ઇન્દ્રિયોવાળા સર્વ જીવોમાં સમગ્ર દૈવત વસે છે.
12.268.41
आदित्यश्चन्द्रमा वायुर्ब्रह्मा प्राणः क्रतुर्यमः ।
तानि जीवानि विक्रीय का मृतेषु विचारणा ॥ १२.२६८.४१ ॥
સૂર્ય, ચંદ્ર, વાયુ, બ્રહ્મા, પ્રાણ, યજ્ઞ, યમ — આ બધા જીવો છે. આમને વેચીને મૃતકો વિશે વિચારવાનો શો અર્થ?
12.268.42
अजोऽग्निर्वरुणो मेपः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट् ।
धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतन्न सिध्यति ॥ १२.२६८.४२ ॥
બકરી, અગ્નિ, વરુણ, ઘેટો, સૂર્ય, ઘોડો, પૃથ્વી, વિરાટ, ગાય, વાછરડું અને સોમ — આમને વેચીને પણ આ સિદ્ધ થતું નથી.
12.268.43
का तैले का धृते ब्रह्मन्मधुन्यप्स्वोषधीषु वा ॥ १२.२६८.४३ ॥
બ્રાહ્મણ, તેલમાં, ઘીમાં, મધમાં, પાણીમાં કે ઔષધિઓમાં (શું?)
12.268.44
अदंशमशके देशे सुखसंवर्धितान्पशून् ।
तांश्च मातुः प्रियाञ्जानन्नाक्रम्य बहुधा नराः ॥ १२.२६८.४४ ॥
મચ્છર-માખી વિનાના દેશમાં સુખેથી ઉછેરેલાં પશુઓને, તે માતાને પ્રિય છે એમ જાણવા છતાં, માણસો અનેક રીતે પીડે છે.
12.268.45
बहुदंशाकुलान्देशान्नयन्ति बहुकर्दमान् ।
वाहसंपीडिता धुर्याः सीदन्त्यविधिना परे ॥ १२.२६८.४५ ॥
મચ્છરોથી ભરેલા, ખૂબ કીચડવાળા દેશોમાં તેઓ (પશુઓને) લઈ જાય છે; ધૂંસરીથી પીડિત ભાર ઉપાડતાં પશુઓ, બીજાં પણ, અવિધિપૂર્વક પડી જાય છે.
12.268.46
न मन्ये भ्रूणहत्याऽपि विशिष्टा तेन कर्मणा ।
कृपिं साध्विति मन्यन्ते सा च वृत्तिः सुदारुणा ॥ १२.२६८.४६ ॥
તે કર્મથી ગર્ભહત્યા પણ તેનાથી વધારે છે એમ હું માનતો નથી; છતાં લોકો ખેડાણને સારું માને છે, અને તે જીવિકા અતિ ક્રૂર છે.
12.268.47
भूमिं भूमिशयांश्चैव हन्ति काष्ठैरयोमुखैः ।
तथैवानडुहो युक्तान्क्षुत्तृष्णाश्रमकर्शितान् ॥ १२.२६८.४७ ॥
લોખંડની અણીવાળી લાકડીઓથી તે ભૂમિને અને ભૂમિ પર સૂતેલા જીવોને મારે છે; તેમ જ ભૂખ, તરસ અને થાકથી કૃશ થયેલા જોડેલા બળદોને પણ.
12.268.48
अध्न्या इति गवां नाम क एता हन्तुमर्हति ।
महच्चकाराकुशलं वृथा यो गां निहन्ति ह ॥ १२.२६८.४८ ॥
'અધ્ન્યા' એ ગાયોનું નામ છે; આમને મારવા કોણ યોગ્ય છે? જે વ્યર્થ ગાયને મારે છે તે મોટું અકુશળ કર્મ કરે છે.
12.268.49
ऋपयो यतयो ह्येतन्नहुपे प्रत्यवेदयन् ।
गां मातरं चाप्यवधीर्वृपभं च प्रजापतिम्।
अकार्यं नहुपाकापींर्लप्स्यामस्त्वत्कृते व्यथाम् ॥ १२.२६८.४९ ॥
ઋષિઓ અને યતિઓએ નહુષને આ જણાવ્યું: તેં ગાય, માતા અને પ્રજાપતિ વૃષભને માર્યા. આ અકાર્ય છે; તારા કારણે અમને દુઃખ ભોગવવું પડશે.
12.268.50
शतं चैकं च रोगाणां सर्वभूतेष्वपातयन् ।
ऋपयस्ते महाभागाः प्रशस्तास्ते च जाजले ॥ १२.२६८.५० ॥
હે જાજલિ! તે મહાભાગ્યવાન ઋષિઓએ સર્વ પ્રાણીઓ પર એકસો એક રોગ નાખ્યા; તેઓ પ્રશંસનીય છે.
12.268.51
भ्रृणहं नहुषं त्वाहुर्न तं भोक्ष्यामहे वयम् ।
इत्युक्त्वा ते महात्मानः सर्वे तत्त्वार्थदर्शिनः।
ऋषयो यतयः शान्तास्तपसा प्रत्येषधयन् ॥ १२.२६८.५१ ॥
"તને ભ્રૂણહત્યારો નહુષ કહે છે; અમે તેનું ભોજન નહીં લઈએ" એમ કહીને, તત્ત્વાર્થ જોનારા તે મહાત્મા, શાંત ઋષિઓ અને યતિઓએ તપથી તેને ભગાડ્યો.
12.268.52
ईदृशानशिवान्घोरानाचारानिह जाजले ।
केवलाचरितत्वात्तु निपुणो नावबुध्यसे ॥ १२.२६८.५२ ॥
હે જાજલિ! અહીં આવા અશુભ, ભયાનક આચારોને તું માત્ર પોતાના એકલા આચરણને કારણે સમજી શકતો નથી, તું નિપુણ હોવા છતાં.
12.268.53
कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोकं विरसं चरेत् ॥ १२.२६८.५३ ॥
કારણથી ધર્મની શોધ કરનારે, લોકને નીરસ બનાવીને ન ચાલવું જોઈએ.
12.268.54
यो हन्याद्यश्च मां स्तौति तत्रापि शृणु जाजले ।
समौ तावपि मे स्थातां न हि मे स्तः प्रियाप्रिये।
एतदीदृशकं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः ॥ १२.२६८.५४ ॥
જે મને મારે છે અને જે મારી સ્તુતિ કરે છે — તેમના વિશે પણ સાંભળ, હે જાજલિ: તે બંને મારા માટે સમાન હોય; મારા માટે પ્રિય કે અપ્રિય કોઈ નથી. આવા ધર્મની મનીષીઓ પ્રશંસા કરે છે.
12.268.55
उपपत्त्या हि संपन्नो यतिभिश्चैव सेव्यते ।
सततं धर्मशीलैश्च निपुणेनोपलक्षितः ॥ १२.२६८.५५ ॥
ઉપપત્તિ (વિવેકપૂર્ણ બોધ)થી સંપન્ન એવું આ યતિઓ દ્વારા સેવાય છે. ધર્મશીલ લોકો દ્વારા સતત આચરાય છે; નિપુણ વ્યક્તિ દ્વારા તે ઓળખાય છે.