ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.268
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.268.1
इत्युक्तः स तदा तेन तुलाधारेण धीमता ।
प्रोवाच वचनं धीमाञ्जाजलिर्जपतांवरः ॥ १२.२६८.१ ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ତୁଲାଧାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ଜପକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜାଜଲି ହାତଯୋଡ଼ି କଥା କହିଲେ।
12.268.2
विक्रीणतः सर्वरसान्सर्वगन्धांश्च वाणिज ।
वनस्पतीनोषधीश्च तेषां मूलफलानि च ॥ १२.२६८.२ ॥
ହେ ବଣିକ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ରସ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ, ବୃକ୍ଷ, ଔଷଧି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ଓ ଫଳ ବିକ୍ରୟ କର।
12.268.3
अग्र्या सा नैष्ठिकी बुद्धिः कुतस्त्वामियमागता ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं निखिलेन महामते ॥ १२.२६८.३ ॥
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ ପାଇଲ? ହେ ମହାମତି, ଏସବୁ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କୁହ।
12.268.4
एवमुक्तस्तुलाधारो ब्राह्मणेन यशस्विना ।
उवाच धर्मसूक्ष्माणि वैश्यो धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ १२.२६८.४ ॥
ଯଶସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣୁଥିବା ବୈଶ୍ୟ ତୁଲାଧାର ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଷୟ କହିଲେ।
12.268.5
वेदाहं जाजले धर्मं सरहस्यं सनातनम् ।
सर्वभूतहितं मैत्रं पुराणं यं जना विदुः ॥ १२.२६८.५ ॥
ହେ ଜାଜଲି, ରହସ୍ୟ ସହିତ ସନାତନ ଧର୍ମ ମୁଁ ଜାଣେ; ତାହା ସର୍ବଭୂତର ହିତକାରୀ, ମୈତ୍ରୀପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରାଚୀନ, ଯାହା ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି।
12.268.6
अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः ।
या वृत्तिः स परो धर्मस्तेन जीवामि जाजले ॥ १२.२६८.६ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ ନ କରି, ଅଥବା ଅତି ସାମାନ୍ୟ ଦ୍ରୋହରେ ଯେଉଁ ଜୀବିକା, ତାହା ପରମ ଧର୍ମ; ତାହାରି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଞ୍ଚେ, ହେ ଜାଜଲି।
12.268.7
परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैर्मयेदं शरणं कृतम् ।
अलक्तं पद्मकं तुङ्गं गन्धांश्चोच्चावचांस्तथा ॥ १२.२६८.७ ॥
ମୁଁ କଟା କାଠ ଓ ତୃଣରେ ଏହି ଆଶ୍ରୟ ନିର୍ମାଣ କରିଛି। ଲାଖ, ପଦ୍ମକ, ଉଚ୍ଚ ଗଛର କାଠ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ (ମୁଁ ବିକ୍ରି କରେ)।
12.268.8
रसांश्च तांस्तान्विप्रर्षे मद्यवर्ज्यान्बहूनहम् ।
क्रीत्वा वै प्रतिविक्रीणे परहस्तादमायया ॥ १२.२६८.८ ॥
ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଦ ଛଡ଼ା ନାନା ପ୍ରକାର ରସ ମୁଁ ଅନ୍ୟର ହାତରୁ କିଣି, ପ୍ରତାରଣା ବିନା ପୁଣି ବିକ୍ରି କରେ।
12.268.9
सर्वेषां यः सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः ।
कर्मणा मनसा वाचा स धर्मं वेद जाजले ॥ १२.२६८.९ ॥
ଯିଏ ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କର ମିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତରେ ରତ, କର୍ମ, ମନ ଓ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା — ସେ ହିଁ ଧର୍ମ ଜାଣେ, ହେ ଜାଜଳି।
12.268.10
नानुरुध्ये विरुध्ये वा न द्वेष्मि न च कामये ।
समोऽहं सर्वभूतेषु पश्य मे जाजले व्रतम्।
तुला मे सर्वभूतेषु समा तिष्ठति जाजले ॥ १२.२६८.१० ॥
ମୁଁ କାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ, ବିରୋଧ କରେ ନାହିଁ, ଦ୍ୱେଷ କରେ ନାହିଁ, କାମନା ମଧ୍ୟ କରେ ନାହିଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମାନ; ହେ ଜାଜଳି, ମୋର ବ୍ରତ ଦେଖ। ହେ ଜାଜଳି, ମୋର ତୁଳା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମାନଭାବେ ସ୍ଥିର ରହେ।
12.268.11
नाहं परेषां कृत्यानि प्रशंसामि न गर्हये ।
आकाशस्येव विप्रेन्द्र पश्यँल्लोकस्य चित्रताम् ॥ १२.२६८.११ ॥
ମୁଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ କର୍ମର ପ୍ରଶଂସା କରେ ନାହିଁ, ନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ କରେ ନାହିଁ; ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଆକାଶ ପରି ଜଗତର ବିଚିତ୍ରତା ଦେଖି।
12.268.12
कृपा मे सर्वभूतेषु समा तिष्ठति जाजले ।
इष्टानिष्टनियुक्तस्य प्रियद्वेषौ बहिष्कृतौ ॥ १२.२६८.१२ ॥
ହେ ଜାଜଳି, ମୋର କରୁଣା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମାନଭାବେ ସ୍ଥିର। ଇଷ୍ଟ-ଅନିଷ୍ଟରେ ନିଯୁକ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରିୟ ଓ ଦ୍ୱେଷ ମୋଠାରୁ ବହିଷ୍କୃତ।
12.268.13
इति मां त्वं विजानीहि सर्वलोकस्य जाजले ।
समं मतिमतां श्रेष्ठ समलोष्टाश्मकाञ्चनम् ॥ १२.२६८.१३ ॥
ହେ ଜାଜଲି, ଏହିପରି ମୋତେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରତି ସମଭାବୀ ଜାଣ। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପାଇଁ ମାଟିଚେଙ୍ଗୁଡ଼ା, ପଥର ଓ ସୁନା ସମାନ।
12.268.14
यथाऽन्धबधिरोत्मत्ता उच्छ्वासपरमाः सदा ।
देवैरपिहितद्वाराः सोपमा पश्यतो मम ॥ १२.२६८.१४ ॥
ଅନ୍ଧ, ବଧିର, ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବଦା କେବଳ ନିଶ୍ୱାସରେ ମଗ୍ନ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି — ସେହି ଉପମା ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
12.268.15
यथा वृद्धातुरकृशा निस्पृहा विषयान्प्रति ।
तथाऽर्थकामभोगेषु ममापि विगता स्पृहा ॥ १२.२६८.१५ ॥
ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ ଓ କୃଶ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ବିଷୟ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛାହୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଭୋଗ ପ୍ରତି ମୋ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୋଇଛି।
12.268.16
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बिभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि तदा सिद्ध्यति वै द्विज ॥ १२.२६८.१६ ॥
ଯେତେବେଳେ ଏ କାହାକୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ କେହି ଏହାକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଏ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ କରେ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।
12.268.17
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२६८.१७ ॥
ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କର୍ମ, ମନ ଓ ବାକ୍ୟରେ ପାପଜନକ ଭାବ ରଖେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରେ।
12.268.18
न भूतो न भविष्योऽस्ति न च धर्मोस्ति कश्चन ।
योऽभयः सर्वभूतानां स प्राप्नोत्यभयं पदम् ॥ १२.२६८.१८ ॥
ଅତୀତ ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଭୟ, ସେ ଅଭୟ ପଦ ଲାଭ କରେ।
12.268.19
यस्मादुद्विजते लोकः सर्वो मृत्युमुखादिव ।
वाक्क्रूराद्दण्डपरुषात्स प्राप्नोति महद्भयम् ॥ १२.२६८.१९ ॥
କାରଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରୁ ଯେପରି ଭୟଭୀତ ହୁଏ; କଠୋର ବାଣୀ ଓ କଠିନ ଦଣ୍ଡରେ (ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଖାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି) ସେ ମହାଭୟ ପାଏ।
12.268.20
यथावद्वर्तमानानां वृद्धानां पुत्रपौत्रिणाम् ।
अनुवर्तामहे वृत्तमहिंस्त्राणां महात्मनाम् ॥ १२.२६८.२० ॥
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ପୁତ୍ରପୌତ୍ରବାନ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଆଚରଣ, ଏବଂ ଅହିଂସ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଆମେ ଅନୁସରଣ କରୁ।
12.268.21
प्रनष्टः शाश्वतो धर्मः सदाचारेण मोहितः ।
तेन वैद्यस्तपस्वी वा बलवान्वा विमुह्यते ॥ १२.२६८.२१ ॥
ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ସଦାଚାରରେ ହିଁ ସ୍ଥିର ରହେ; ତାହା ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଲୋକେ ମୋହିତ ହେଲେ, ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ବୈଦ୍ୟ, ତପସ୍ୱୀ କିମ୍ବା ବଳବାନ ମଧ୍ୟ ବିମୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି।
12.268.22
आचाराज्जाजले प्राज्ञः क्षिप्रं धर्ममवाप्नुयात् ।
एवं यः साधुभिर्दान्तश्चरेदद्रोहचेतसा ॥ १२.२६८.२२ ॥
ସଦାଚାରରେ, ହେ ଜାଜଲି, ପ୍ରାଜ୍ଞ ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମ ପାଇବ; ଏପରି ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂଯତ ହୋଇ, ଦ୍ରୋହରହିତ ମନରେ ଯିଏ ଆଚରଣ କରେ (ସେ ଧର୍ମ ପାଏ)।
12.268.23
नद्यां चेह यथा काष्ठमुह्यमानं यदृच्छया ।
यदृच्छयैव काष्ठेन सन्धि गच्छेत केनचित् ॥ १२.२६८.२३ ॥
ନଦୀରେ ଭାସି ଯାଉଥିବା ଏକ କାଠଖଣ୍ଡ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ କାଠଖଣ୍ଡ ସହ ମିଳିତ ହୁଏ ପରି।
12.268.24
तत्रापराणि दारूणि संसृज्यन्ते ततस्ततः ।
तृणकाष्ठकरीपाणि कदाचिन्न समीक्षया ॥ १२.२६८.२४ ॥
ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କାଠଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଏଣେତେଣେ ପରସ୍ପର ସହ ମିଳିତ ହୁଏ—ତୃଣ, କାଠି, ଗୋବରଚକା—କେବେ ବି ବିଚାରରେ ନୁହେଁ।
12.268.25
यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित्कथंचन ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः स प्राप्नोति सदा मुने ॥ १२.२६८.२५ ॥
ଯେହେତୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ କେବେ ବି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ସର୍ବଦା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ଅଭୟ ପାଏ, ହେ ମୁନି।
12.268.26
यस्मादुद्विजते विद्वन्सर्वलोको वृकादिव ।
क्रोशतस्तीरमासाद्य यथा सर्वे जलेचराः ॥ १२.२६८.२६ ॥
ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ଗଧିଆକୁ ଦେଖି ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହୁଏ, କୂଳରେ ପହଞ୍ଚି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଜଳଚରଙ୍କ ପରି।
12.268.27
एवमेवायमाचारः प्रादुर्भूतो यतस्ततः ।
सहायवान्द्रव्यवान्यः सुभगोऽथ परस्तथा ॥ १२.२६८.२७ ॥
ଏହିପରି ଏହି ଆଚାର ଏଠାରୁ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ସହାୟକ ଓ ଧନବାନ ସୌଭାଗ୍ୟବାନ, ଅନ୍ୟଜଣେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.268.28
ततस्तानेव कवयः शास्त्रेषु प्रवदन्त्युत ।
कीर्त्यर्थमल्पहृल्लेखाः पटवः कृत्स्ननिर्णयाः ॥ १२.२६८.२८ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ କବିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହନ୍ତି — ଯଶ ପାଇଁ, ଅଳ୍ପ ହୃଦୟ-ଲେଖନ ଥିବା, ନିପୁଣ, ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟଯୁକ୍ତ।
12.268.29
तपोभिर्यज्ञदानैश्च वाक्यैः प्रज्ञाश्रितैस्तथा ।
प्राप्नोत्यभयदानस्य यद्यत्फलमिहाश्नुते ॥ १२.२६८.२९ ॥
ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ-ଦାନ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଶ୍ରିତ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା — ଅଭୟଦାନର ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଫଳ ଏଠାରେ ମିଳେ, ତାହା ସେ ଭୋଗ କରେ।
12.268.30
लोके यः सर्वभूतेभ्यो ददात्यभयदक्षिणाम् ।
स सत्ययज्ञैरीजानः प्राप्नोत्यभयदक्षिणाम् ॥ १२.२६८.३० ॥
ଜଗତରେ ଯିଏ ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟଦକ୍ଷିଣା ଦିଏ, ସେ ସତ୍ୟଯଜ୍ଞରେ ଯଜନ କରି ଅଭୟଦକ୍ଷିଣା ପାଏ।
12.268.31
न भूतानामहिंसाया ज्यायान्धर्मोऽस्ति कश्चन ।
यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित्कथंचन।
सोऽभयं सर्वभूतेभ्यः संप्राप्नोति महामुने ॥ १२.२६८.३१ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅହିଂସାଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ, କାରଣ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ କେବେ ବି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଭୀତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ଅଭୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ମହାମୁନି।
12.268.32
यस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ।
न स धर्ममवाप्नोति इह लोके परत्र च ॥ १२.२६८.३२ ॥
ଘରେ ପଶିଥିବା ସାପକୁ ଯେପରି ଲୋକେ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେପରି ଜଗତ ଯାହାଠାରୁ ଭୟ କରେ, ସେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.268.33
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यतः ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति ह्यपदस्य पदैपिणः ॥ १२.२६८.३३ ॥
ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମା ହୋଇ ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପଥରେ, ସେହି ପଦଚିହ୍ନହୀନ ପଦ ଖୋଜୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.268.34
दानं भूताभयस्याहुः सर्वदानेभ्य उत्तमम् ।
ब्रवीमि ते सत्यमिदं श्रद्धत्स्व मम जाजले ॥ १२.२६८.३४ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାର ଦାନକୁ ସବୁ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଏ। ହେ ଜାଜଲି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଏଥିରେ ବିଶ୍ୱାସ କର।
12.268.35
स एव सुभगो भूत्वा पुनर्भवति दुर्भगः ।
व्यापत्तिं कर्मणां दृष्ट्वा जुगुप्सन्ति जनाः सदा ॥ १२.२६८.३५ ॥
ସେ ହିଁ ସୌଭାଗ୍ୟବାନ ହୋଇ ପୁଣି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାନ ହୁଏ। କର୍ମର ବିନାଶ ଦେଖି ଲୋକେ ସର୍ବଦା ତାହାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।
12.268.36
अकारणो हि नैवास्ति धर्मः सूक्ष्मो हि जाजले ।
भूतभव्यार्थमेवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ॥ १२.२६८.३६ ॥
ହେ ଜାଜଲି, ଧର୍ମ କାରଣହୀନ ନୁହେଁ; ତାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ। ଏଠାରେ ଧର୍ମୋପଦେଶ କେବଳ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ କରାଯାଇଛି।
12.268.37
सूक्ष्मत्वान्न स विज्ञातुं शक्यते बहुनिह्नवः ।
उपलभ्यान्तरा चान्यानाचारानवबुध्यते ॥ १२.२६८.३७ ॥
ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ସହଜରେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ଲୁଚାଉଥିବା ଅନେକ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି ଯିଏ ବୁଝେ, ସେ ହିଁ ଏହାକୁ ଜାଣେ।
12.268.38
ये च च्छिन्दन्ति वृषणान्ये च भिन्दन्ति नस्तकान् ।
वहन्ति महतो भारान्बध्नन्ति दमयन्ति च।
हत्वा सत्वानि खादन्ति तान्कथं न विगर्हसे ॥ १२.२६८.३८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ପଶୁଙ୍କ ଅଣ୍ଡକୋଷ କାଟନ୍ତି, ନାକ ଛେଦନ୍ତି, ଭାରୀ ଭାର ବହାନ୍ତି, ବାନ୍ଧି ବଶ କରନ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମାରି ଖାଆନ୍ତି — ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁନାହଁ?
12.268.39
मानुषा मानुपानेव दासभोगेन भुञ्जते ।
वधबन्धनिरोधेन कारयन्ति दिवानिशम् ॥ १२.२६८.३९ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦାସ କରି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଭୋଗନ୍ତି; ବଧ, ବନ୍ଧନ ଓ ଅବରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦିନରାତି ସେମାନଙ୍କୁ କାମ କରାନ୍ତି।
12.268.40
आत्मनश्चापि जानाति यद्दुःखं वधबन्धने ।
पञ्चेन्द्रियेषु भूतेषु सर्वं वसति दैवतम् ॥ १२.२६८.४० ॥
ବଧ ଓ ବନ୍ଧନରେ ଘଟୁଥିବା ଦୁଃଖ ଯିଏ ନିଜେ ଜାଣେ, ସେ ଜାଣେ ଯେ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତ୍ୱ ବାସ କରେ।
12.268.41
आदित्यश्चन्द्रमा वायुर्ब्रह्मा प्राणः क्रतुर्यमः ।
तानि जीवानि विक्रीय का मृतेषु विचारणा ॥ १२.२६८.४१ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରାଣ, ଯଜ୍ଞ, ଯମ — ଏସବୁ ଜୀବ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିକି ମୃତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭାବିବାର ଅର୍ଥ କଣ?
12.268.42
अजोऽग्निर्वरुणो मेपः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट् ।
धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतन्न सिध्यति ॥ १२.२६८.४२ ॥
ଛେଳି, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ମେଷ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ପୃଥିବୀ, ବିରାଟ୍, ଗାଈ, ବାଛୁରୀ ଓ ସୋମ — ଏସବୁ ବିକିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.268.43
का तैले का धृते ब्रह्मन्मधुन्यप्स्वोषधीषु वा ॥ १२.२६८.४३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେଲରେ, ଘିରେ, ମହୁରେ, ଜଳରେ କିମ୍ବା ଔଷଧିରେ (କଣ?)
12.268.44
अदंशमशके देशे सुखसंवर्धितान्पशून् ।
तांश्च मातुः प्रियाञ्जानन्नाक्रम्य बहुधा नराः ॥ १२.२६८.४४ ॥
ମଶା-ମାଛି ନ ଥିବା ଦେଶରେ ସୁଖରେ ପାଳିତ ପଶୁମାନଙ୍କୁ, ସେମାନେ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜାଣି ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ପୀଡ଼ନ କରନ୍ତି।
12.268.45
बहुदंशाकुलान्देशान्नयन्ति बहुकर्दमान् ।
वाहसंपीडिता धुर्याः सीदन्त्यविधिना परे ॥ १२.२६८.४५ ॥
ମଶାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବହୁ କାଦୁଅ ଥିବା ଦେଶକୁ ସେମାନେ (ପଶୁମାନଙ୍କୁ) ନିଅନ୍ତି; ଜୁଆଳିରେ ପୀଡ଼ିତ ଭାରବାହୀ ପଶୁମାନେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଅବିଧିରେ ଭୂଇଁରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
12.268.46
न मन्ये भ्रूणहत्याऽपि विशिष्टा तेन कर्मणा ।
कृपिं साध्विति मन्यन्ते सा च वृत्तिः सुदारुणा ॥ १२.२६८.४६ ॥
ସେହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ; ତଥାପି ଲୋକେ ଚାଷକୁ ଭଲ ମନେ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ଜୀବିକା ଅତି ନିର୍ଦ୍ଦୟ।
12.268.47
भूमिं भूमिशयांश्चैव हन्ति काष्ठैरयोमुखैः ।
तथैवानडुहो युक्तान्क्षुत्तृष्णाश्रमकर्शितान् ॥ १२.२६८.४७ ॥
ଲୁହାମୁନ୍ଦି କାଠିରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମାରେ; ସେହିପରି କ୍ଷୁଧା, ତୃଷ୍ଣା ଓ ଶ୍ରମରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ଜୁଆଳିରେ ବନ୍ଧା ବଳଦମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
12.268.48
अध्न्या इति गवां नाम क एता हन्तुमर्हति ।
महच्चकाराकुशलं वृथा यो गां निहन्ति ह ॥ १२.२६८.४८ ॥
'ଅଧ୍ନ୍ୟା' ଗାଈମାନଙ୍କର ନାମ; ଏମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ? ଯେ ବୃଥାରେ ଗାଈକୁ ମାରେ, ସେ ମହା ଅକୁଶଳ କର୍ମ କରେ।
12.268.49
ऋपयो यतयो ह्येतन्नहुपे प्रत्यवेदयन् ।
गां मातरं चाप्यवधीर्वृपभं च प्रजापतिम्।
अकार्यं नहुपाकापींर्लप्स्यामस्त्वत्कृते व्यथाम् ॥ १२.२६८.४९ ॥
ଋଷି ଓ ଯତିମାନେ ନହୁଷଙ୍କୁ ଏହା ଜଣାଇଲେ: ତୁମେ ଗାଈ, ମାତା ଓ ପ୍ରଜାପତି ବୃଷଭକୁ ବଧ କଲ। ଏହା ଅକାର୍ଯ୍ୟ; ତୁମ ଯୋଗୁଁ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ମିଳିବ।
12.268.50
शतं चैकं च रोगाणां सर्वभूतेष्वपातयन् ।
ऋपयस्ते महाभागाः प्रशस्तास्ते च जाजले ॥ १२.२६८.५० ॥
ହେ ଜାଜଲି! ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ଏକଶତ ଏକ ରୋଗ ପକାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ।
12.268.51
भ्रृणहं नहुषं त्वाहुर्न तं भोक्ष्यामहे वयम् ।
इत्युक्त्वा ते महात्मानः सर्वे तत्त्वार्थदर्शिनः।
ऋषयो यतयः शान्तास्तपसा प्रत्येषधयन् ॥ १२.२६८.५१ ॥
"ତୁମକୁ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାକାରୀ ନହୁଷ କୁହାଯାଏ; ଆମେ ତାହାର ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ ନାହିଁ" ଏହା କହି, ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ଦେଖିଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମା, ଶାନ୍ତ ଋଷି ଓ ଯତିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ତାହାକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ।
12.268.52
ईदृशानशिवान्घोरानाचारानिह जाजले ।
केवलाचरितत्वात्तु निपुणो नावबुध्यसे ॥ १२.२६८.५२ ॥
ହେ ଜାଜଲି! ଏଠାରେ ଏପରି ଅଶୁଭ, ଭୟଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ତୁମେ କେବଳ ନିଜ ଏକାକୀ ଆଚରଣ ଯୋଗୁଁ ବୁଝିପାରୁ ନାହଁ, ତୁମେ ନିପୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
12.268.53
कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोकं विरसं चरेत् ॥ १२.२६८.५३ ॥
କାରଣବଶତଃ ଧର୍ମ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକ, ଜଗତକୁ ନୀରସ କରି ଚାଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.268.54
यो हन्याद्यश्च मां स्तौति तत्रापि शृणु जाजले ।
समौ तावपि मे स्थातां न हि मे स्तः प्रियाप्रिये।
एतदीदृशकं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः ॥ १२.२६८.५४ ॥
ଯିଏ ମୋତେ ମାରେ ଓ ଯିଏ ମୋର ସ୍ତୁତି କରେ — ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଜାଜଲି: ସେମାନେ ଦୁହେଁ ମୋ ପାଇଁ ସମାନ ହୁଅନ୍ତୁ; ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ବା ଅପ୍ରିୟ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଏପରି ଧର୍ମର ମନୀଷୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
12.268.55
उपपत्त्या हि संपन्नो यतिभिश्चैव सेव्यते ।
सततं धर्मशीलैश्च निपुणेनोपलक्षितः ॥ १२.२६८.५५ ॥
ଉପପତ୍ତି (ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଧ) ଦ୍ୱାରା ସଂପନ୍ନ ଏହା ଯତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୁଏ। ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତତ ଏହା ଅନୁସରଣ ହୁଏ; ନିପୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ।