ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.268
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.268.1
इत्युक्तः स तदा तेन तुलाधारेण धीमता ।
प्रोवाच वचनं धीमाञ्जाजलिर्जपतांवरः ॥ १२.२६८.१ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਾਜਲਿ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
12.268.2
विक्रीणतः सर्वरसान्सर्वगन्धांश्च वाणिज ।
वनस्पतीनोषधीश्च तेषां मूलफलानि च ॥ १२.२६८.२ ॥
ਹੇ ਵਪਾਰੀ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਰਸ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਬੂਟੇ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲ ਵੇਚਦਾ ਹੈਂ।
12.268.3
अग्र्या सा नैष्ठिकी बुद्धिः कुतस्त्वामियमागता ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं निखिलेन महामते ॥ १२.२६८.३ ॥
ਇਹ ਉੱਤਮ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਬੁੱਧੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।
12.268.4
एवमुक्तस्तुलाधारो ब्राह्मणेन यशस्विना ।
उवाच धर्मसूक्ष्माणि वैश्यो धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ १२.२६८.४ ॥
ਯਸ਼ਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ।
12.268.5
वेदाहं जाजले धर्मं सरहस्यं सनातनम् ।
सर्वभूतहितं मैत्रं पुराणं यं जना विदुः ॥ १२.२६८.५ ॥
ਹੇ ਜਾਜਲਿ, ਰਹੱਸ ਸਹਿਤ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਮੈਤ੍ਰੀਪੂਰਨ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.268.6
अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः ।
या वृत्तिः स परो धर्मस्तेन जीवामि जाजले ॥ १२.२६८.६ ॥
ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਦਰੋਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਰੋਹ ਨਾਲ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਵਿਧੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੀਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਜਾਜਲਿ।
12.268.7
परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैर्मयेदं शरणं कृतम् ।
अलक्तं पद्मकं तुङ्गं गन्धांश्चोच्चावचांस्तथा ॥ १२.२६८.७ ॥
ਮੈਂ ਕੱਟੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਇਹ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਲਾਖ, ਪਦਮਕ, ਉੱਚੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ (ਮੈਂ ਵੇਚਦਾ ਹਾਂ)।
12.268.8
रसांश्च तांस्तान्विप्रर्षे मद्यवर्ज्यान्बहूनहम् ।
क्रीत्वा वै प्रतिविक्रीणे परहस्तादमायया ॥ १२.२६८.८ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖਰੀਦ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਛਲ ਦੇ ਮੁੜ ਵੇਚਦਾ ਹਾਂ।
12.268.9
सर्वेषां यः सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः ।
कर्मणा मनसा वाचा स धर्मं वेद जाजले ॥ १२.२६८.९ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ — ਉਹੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਾਜਲੀ।
12.268.10
नानुरुध्ये विरुध्ये वा न द्वेष्मि न च कामये ।
समोऽहं सर्वभूतेषु पश्य मे जाजले व्रतम्।
तुला मे सर्वभूतेषु समा तिष्ठति जाजले ॥ १२.२६८.१० ॥
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਦਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਜਾਜਲੀ, ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਵੇਖ। ਹੇ ਜਾਜਲੀ, ਮੇਰੀ ਤੱਕੜੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਰਾਬਰ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
12.268.11
नाहं परेषां कृत्यानि प्रशंसामि न गर्हये ।
आकाशस्येव विप्रेन्द्र पश्यँल्लोकस्य चित्रताम् ॥ १२.२६८.११ ॥
ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ।
12.268.12
कृपा मे सर्वभूतेषु समा तिष्ठति जाजले ।
इष्टानिष्टनियुक्तस्य प्रियद्वेषौ बहिष्कृतौ ॥ १२.२६८.१२ ॥
ਹੇ ਜਾਜਲੀ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਰਾਬਰ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ਼ਟ-ਅਨਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
12.268.13
इति मां त्वं विजानीहि सर्वलोकस्य जाजले ।
समं मतिमतां श्रेष्ठ समलोष्टाश्मकाञ्चनम् ॥ १२.२६८.१३ ॥
ਹੇ ਜਾਜਲਿ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ ਵਾਲਾ ਜਾਣ। ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਲਾ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
12.268.14
यथाऽन्धबधिरोत्मत्ता उच्छ्वासपरमाः सदा ।
देवैरपिहितद्वाराः सोपमा पश्यतो मम ॥ १२.२६८.१४ ॥
ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੋਲ਼ੇ, ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ — ਉਹੀ ਉਪਮਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.268.15
यथा वृद्धातुरकृशा निस्पृहा विषयान्प्रति ।
तथाऽर्थकामभोगेषु ममापि विगता स्पृहा ॥ १२.२६८.१५ ॥
ਬੁੱਢੇ, ਰੋਗੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
12.268.16
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बिभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि तदा सिद्ध्यति वै द्विज ॥ १२.२६८.१६ ॥
ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਦਵੇਸ਼, ਤਦੋਂ ਹੇ ਦਵਿਜ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.268.17
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२६८.१७ ॥
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.268.18
न भूतो न भविष्योऽस्ति न च धर्मोस्ति कश्चन ।
योऽभयः सर्वभूतानां स प्राप्नोत्यभयं पदम् ॥ १२.२६८.१८ ॥
ਬੀਤੇ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਿਰਭੈ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਭੈ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.268.19
यस्मादुद्विजते लोकः सर्वो मृत्युमुखादिव ।
वाक्क्रूराद्दण्डपरुषात्स प्राप्नोति महद्भयम् ॥ १२.२६८.१९ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਵਾਂਗ ਡਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ (ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ), ਉਹ ਵੱਡਾ ਭੈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.268.20
यथावद्वर्तमानानां वृद्धानां पुत्रपौत्रिणाम् ।
अनुवर्तामहे वृत्तमहिंस्त्राणां महात्मनाम् ॥ १२.२६८.२० ॥
ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ, ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਅਸੀਂ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
12.268.21
प्रनष्टः शाश्वतो धर्मः सदाचारेण मोहितः ।
तेन वैद्यस्तपस्वी वा बलवान्वा विमुह्यते ॥ १२.२६८.२१ ॥
ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੋਹਿਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਸ ਕਾਰਨ ਵੈਦ, ਤਪਸਵੀ ਜਾਂ ਬਲਵਾਨ ਵੀ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.268.22
आचाराज्जाजले प्राज्ञः क्षिप्रं धर्ममवाप्नुयात् ।
एवं यः साधुभिर्दान्तश्चरेदद्रोहचेतसा ॥ १२.२६८.२२ ॥
ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਜਾਜਲੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਲਦੀ ਧਰਮ ਪਾਵੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਜਮਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਰੋਹ-ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ (ਉਹ ਧਰਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ)।
12.268.23
नद्यां चेह यथा काष्ठमुह्यमानं यदृच्छया ।
यदृच्छयैव काष्ठेन सन्धि गच्छेत केनचित् ॥ १२.२६८.२३ ॥
ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਲੱਕੜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਜਿਵੇਂ ਯਦ੍ਰਿੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
12.268.24
तत्रापराणि दारूणि संसृज्यन्ते ततस्ततः ।
तृणकाष्ठकरीपाणि कदाचिन्न समीक्षया ॥ १२.२६८.२४ ॥
ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਲੱਕੜਾਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਘਾਹ, ਕਾਠੀ ਅਤੇ ਗੋਹੇ ਦੀਆਂ ਥੱਪੀਆਂ—ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
12.268.25
यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित्कथंचन ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः स प्राप्नोति सदा मुने ॥ १२.२६८.२५ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਅਭੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
12.268.26
यस्मादुद्विजते विद्वन्सर्वलोको वृकादिव ।
क्रोशतस्तीरमासाद्य यथा सर्वे जलेचराः ॥ १२.२६८.२६ ॥
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਬਘਿਆੜ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਚੀਕਦੇ ਸਾਰੇ ਜਲਚਰਾਂ ਵਾਂਗ।
12.268.27
एवमेवायमाचारः प्रादुर्भूतो यतस्ततः ।
सहायवान्द्रव्यवान्यः सुभगोऽथ परस्तथा ॥ १२.२६८.२७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਚਾਰ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਹਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਵਾਲਾ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.268.28
ततस्तानेव कवयः शास्त्रेषु प्रवदन्त्युत ।
कीर्त्यर्थमल्पहृल्लेखाः पटवः कृत्स्ननिर्णयाः ॥ १२.२६८.२८ ॥
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ — ਕੀਰਤੀ ਲਈ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਿਰਦੇ-ਲੇਖਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਨਿਰਣੇ ਵਾਲੇ।
12.268.29
तपोभिर्यज्ञदानैश्च वाक्यैः प्रज्ञाश्रितैस्तथा ।
प्राप्नोत्यभयदानस्य यद्यत्फलमिहाश्नुते ॥ १२.२६८.२९ ॥
ਤਪਾਂ ਨਾਲ, ਯੱਗ-ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਿਆ ਤੇ ਟਿਕੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ — ਅਭੈ-ਦਾਨ ਦਾ ਜੋ ਜੋ ਫਲ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.268.30
लोके यः सर्वभूतेभ्यो ददात्यभयदक्षिणाम् ।
स सत्ययज्ञैरीजानः प्राप्नोत्यभयदक्षिणाम् ॥ १२.२६८.३० ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਭੈ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਿ-ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਭੈ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.268.31
न भूतानामहिंसाया ज्यायान्धर्मोऽस्ति कश्चन ।
यस्मान्नोद्विजते भूतं जातु किंचित्कथंचन।
सोऽभयं सर्वभूतेभ्यः संप्राप्नोति महामुने ॥ १२.२६८.३१ ॥
ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਅਭੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ।
12.268.32
यस्मादुद्विजते लोकः सर्पाद्वेश्मगतादिव ।
न स धर्ममवाप्नोति इह लोके परत्र च ॥ १२.२६८.३२ ॥
ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੜੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਗਤ ਜਿਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
12.268.33
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यतः ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति ह्यपदस्य पदैपिणः ॥ १२.२६८.३३ ॥
ਸਰਬ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਸਰਬ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਪੈਰ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿਤ ਪਦ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.268.34
दानं भूताभयस्याहुः सर्वदानेभ्य उत्तमम् ।
ब्रवीमि ते सत्यमिदं श्रद्धत्स्व मम जाजले ॥ १२.२६८.३४ ॥
ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇਣ ਦੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਜਾਜਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖ।
12.268.35
स एव सुभगो भूत्वा पुनर्भवति दुर्भगः ।
व्यापत्तिं कर्मणां दृष्ट्वा जुगुप्सन्ति जनाः सदा ॥ १२.२६८.३५ ॥
ਉਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਬਦਕਿਸਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਉਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.268.36
अकारणो हि नैवास्ति धर्मः सूक्ष्मो हि जाजले ।
भूतभव्यार्थमेवेह धर्मप्रवचनं कृतम् ॥ १२.२६८.३६ ॥
ਹੇ ਜਾਜਲੀ, ਧਰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਸੂਖਮ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
12.268.37
सूक्ष्मत्वान्न स विज्ञातुं शक्यते बहुनिह्नवः ।
उपलभ्यान्तरा चान्यानाचारानवबुध्यते ॥ १२.२६८.३७ ॥
ਇਹ ਸੂਖਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
12.268.38
ये च च्छिन्दन्ति वृषणान्ये च भिन्दन्ति नस्तकान् ।
वहन्ति महतो भारान्बध्नन्ति दमयन्ति च।
हत्वा सत्वानि खादन्ति तान्कथं न विगर्हसे ॥ १२.२६८.३८ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਵਿੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਢੁਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
12.268.39
मानुषा मानुपानेव दासभोगेन भुञ्जते ।
वधबन्धनिरोधेन कारयन्ति दिवानिशम् ॥ १२.२६८.३९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਸ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਮਾਰ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕੈਦ ਰਾਹੀਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.268.40
आत्मनश्चापि जानाति यद्दुःखं वधबन्धने ।
पञ्चेन्द्रियेषु भूतेषु सर्वं वसति दैवतम् ॥ १२.२६८.४० ॥
ਵੱਢ-ਟੁੱਕ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਜੋ ਆਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਦੈਵੀ ਤੱਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
12.268.41
आदित्यश्चन्द्रमा वायुर्ब्रह्मा प्राणः क्रतुर्यमः ।
तानि जीवानि विक्रीय का मृतेषु विचारणा ॥ १२.२६८.४१ ॥
ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਵਾਯੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਯਗ੍ਯ, ਯਮ — ਇਹ ਸਭ ਜੀਵ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ?
12.268.42
अजोऽग्निर्वरुणो मेपः सूर्योऽश्वः पृथिवी विराट् ।
धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतन्न सिध्यति ॥ १२.२६८.४२ ॥
ਬੱਕਰੀ, ਅੱਗ, ਵਰੁਣ, ਭੇਡੂ, ਸੂਰਜ, ਘੋੜਾ, ਧਰਤੀ, ਵਿਰਾਟ, ਗਾਂ, ਵੱਛਾ ਅਤੇ ਸੋਮ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.268.43
का तैले का धृते ब्रह्मन्मधुन्यप्स्वोषधीषु वा ॥ १२.२६८.४३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਲ ਵਿੱਚ, ਘਿਓ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ (ਕੀ?)
12.268.44
अदंशमशके देशे सुखसंवर्धितान्पशून् ।
तांश्च मातुः प्रियाञ्जानन्नाक्रम्य बहुधा नराः ॥ १२.२६८.४४ ॥
ਮੱਛਰਾਂ-ਮੱਖੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.268.45
बहुदंशाकुलान्देशान्नयन्ति बहुकर्दमान् ।
वाहसंपीडिता धुर्याः सीदन्त्यविधिना परे ॥ १२.२६८.४५ ॥
ਮੱਛਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਬਹੁਤ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ (ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ) ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੂਲੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੋਝ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ, ਹੋਰ ਵੀ, ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
12.268.46
न मन्ये भ्रूणहत्याऽपि विशिष्टा तेन कर्मणा ।
कृपिं साध्विति मन्यन्ते सा च वृत्तिः सुदारुणा ॥ १२.२६८.४६ ॥
ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੀਵਿਕਾ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹੈ।
12.268.47
भूमिं भूमिशयांश्चैव हन्ति काष्ठैरयोमुखैः ।
तथैवानडुहो युक्तान्क्षुत्तृष्णाश्रमकर्शितान् ॥ १२.२६८.४७ ॥
ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਜੂਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
12.268.48
अध्न्या इति गवां नाम क एता हन्तुमर्हति ।
महच्चकाराकुशलं वृथा यो गां निहन्ति ह ॥ १२.२६८.४८ ॥
'ਅਧਨਿਆ' ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕੌਣ ਹੈ? ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਕੁਸ਼ਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.268.49
ऋपयो यतयो ह्येतन्नहुपे प्रत्यवेदयन् ।
गां मातरं चाप्यवधीर्वृपभं च प्रजापतिम्।
अकार्यं नहुपाकापींर्लप्स्यामस्त्वत्कृते व्यथाम् ॥ १२.२६८.४९ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯਤੀਆਂ ਨੇ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ: ਤੂੰ ਗਾਂ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਲਦ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਾਰਜ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ।
12.268.50
शतं चैकं च रोगाणां सर्वभूतेष्वपातयन् ।
ऋपयस्ते महाभागाः प्रशस्तास्ते च जाजले ॥ १२.२६८.५० ॥
ਹੇ ਜਾਜਲੀ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਭਾਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਰੋਗ ਡਿੱਗਣ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
12.268.51
भ्रृणहं नहुषं त्वाहुर्न तं भोक्ष्यामहे वयम् ।
इत्युक्त्वा ते महात्मानः सर्वे तत्त्वार्थदर्शिनः।
ऋषयो यतयः शान्तास्तपसा प्रत्येषधयन् ॥ १२.२६८.५१ ॥
"ਤੈਨੂੰ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਨਹੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤਤ੍ਵਾਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯਤੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
12.268.52
ईदृशानशिवान्घोरानाचारानिह जाजले ।
केवलाचरितत्वात्तु निपुणो नावबुध्यसे ॥ १२.२६८.५२ ॥
ਹੇ ਜਾਜਲੀ! ਇੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਅਸ਼ੁਭ, ਭਿਆਨਕ ਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਆਚਰਣ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।
12.268.53
कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोकं विरसं चरेत् ॥ १२.२६८.५३ ॥
ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨੀਰਸ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾ ਜੀਵੇ।
12.268.54
यो हन्याद्यश्च मां स्तौति तत्रापि शृणु जाजले ।
समौ तावपि मे स्थातां न हि मे स्तः प्रियाप्रिये।
एतदीदृशकं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः ॥ १२.२६८.५४ ॥
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਜਾਜਲੀ: ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਨਾ ਅਪਿਆਰਾ। ਅਜਿਹੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.268.55
उपपत्त्या हि संपन्नो यतिभिश्चैव सेव्यते ।
सततं धर्मशीलैश्च निपुणेनोपलक्षितः ॥ १२.२६८.५५ ॥
ਉਪਪਤੀ (ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਗਿਆਨ) ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਇਹ ਯਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਇਸਦਾ ਪਾਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਿਪੁਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।