ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.279
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.279.1
कथं भवति पापात्मा कथं धर्मं करोति वा ।
केन निर्वेदमादत्ते मोक्षं वा केन गच्छति ॥ १२.२७९.१ ॥
ପାପାତ୍ମା ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ହୁଏ? ଅଥବା ସେ କିପରି ଧର୍ମାଚରଣ କରେ? କେଉଁଥିରେ ସେ ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ବା କେଉଁଥିରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?
12.279.2
विदिताः सर्वधर्मास्ते स्थित्यर्थमनुपृच्छसि ।
शृणु मोक्षं सनिर्वेदं पापं धर्मं च मूलतः ॥ १२.२७९.२ ॥
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣ; ତଥାପି ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ପଚାରୁଛ। ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ମୋକ୍ଷ, ପାପ ଓ ଧର୍ମ — ମୂଳରୁ ଶୁଣ।
12.279.3
विज्ञानार्थं हि पञ्चानामिच्छापूर्वं प्रवर्तते ।
प्राप्यतां वर्तते कामो द्वेषो वा भरतर्षभ ॥ १२.२७९.३ ॥
ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଘଟେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଅଛି ତା ପ୍ରତି କାମ ବା ଦ୍ୱେଷ ରହେ।
12.279.4
ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते महत् ।
इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च चिकीर्षति ॥ १२.२७९.४ ॥
ତାପରେ ସେ ତାହା ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରେ, ମହତ୍ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ; ପ୍ରିୟ ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧର ବାରମ୍ବାର ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.279.5
ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम् ।
ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम् ॥ १२.२७९.५ ॥
ତାହାଠାରୁ ରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତା'ର ପରେ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱେଷ। ତାହାଠାରୁ ଲୋଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତା'ର ପରେ ତୁରନ୍ତ ମୋହ।
12.279.6
लोभमोहाभिभूतस्य रागद्वेषान्वितस्य च ।
न धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च ॥ १२.२७९.६ ॥
ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅଭିଭୂତ, ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରେ ଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଛଳରେ ଧର୍ମାଚରଣ କରେ।
12.279.7
व्याजेन चरते धर्ममर्थं व्याजेन रोचते ।
व्याजेन सिद्ध्यमानेषु धर्मेषु कुरुनन्दन ॥ १२.२७९.७ ॥
ଛଳନାରେ ମଣିଷ ଧର୍ମାଚରଣ କରେ, ଛଳନାରେ ହିଁ ଧନ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଛଳନାରେ ହିଁ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
12.279.8
तत्रैव कुरुते बुद्धिं ततः पापं चिकीर्षति ।
सुहृद्भिर्वार्यमाणोऽपि पण्डितैश्चापि भारत ॥ १२.२७९.८ ॥
ସେଥିରେ ହିଁ ସେ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଏ; ତା'ପରେ ପାପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ମିତ୍ର ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ। ହେ ଭାରତ।
12.279.9
उत्तरं न्यायसंबद्धं ब्रवीति विधिचोदितम् ।
अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्धते रागमोहजः ॥ १२.२७९.९ ॥
ସେ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଜଣାଯାଉଥିବା ଉତ୍ତର ଦିଏ। ରାଗ ଓ ମୋହରୁ ଜାତ ତ୍ରିବିଧ ଅଧର୍ମ ତା'ଠାରେ ବଢ଼େ।
12.279.10
पापं चिन्तयते कर्म प्रब्रवीति करोति च ।
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य दोषान्पश्यन्ति साधवः ॥ १२.२७९.१० ॥
ସେ ପାପକର୍ମ ଚିନ୍ତା କରେ, ତାହା କହେ ଓ କରେ। ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ତା'ର ଦୋଷ ସାଧୁମାନେ ଦେଖନ୍ତି।
12.279.11
एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः ।
स नेह सुखमाप्नोति कुत एव परत्र वै ॥ १२.२७९.११ ॥
ସମାନ ସ୍ୱଭାବର ପାପୀମାନେ ମିତ୍ରତା କରନ୍ତି। ସେ ଏଠାରେ ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ; ପରଲୋକରେ କେଉଁଠୁ ପାଇବ?
12.279.12
एवं भवति पापात्मा धर्मात्मानं तु मे शृणु ।
यथा कुशलधर्मा स कुशलं प्रतिपद्यते ॥ १२.२७९.१२ ॥
ଏହିପରି ସେ ପାପାତ୍ମା ହୁଏ। ଏବେ ଧର୍ମାତ୍ମା ବିଷୟରେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ; ଶୁଭ ଧର୍ମବାନ ମଣିଷ କିପରି କଲ୍ୟାଣ ପାଏ।
12.279.13
कुशलेनैव धर्मेण गतिमिष्टां प्रपद्यते ।
य एतान्प्रज्ञया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यति ॥ १२.२७९.१३ ॥
କୁଶଳ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଇଚ୍ଛିତ ଗତି ମିଳେ; ଯିଏ ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଦେଖେ।
12.279.14
कुशलस्तु सुखार्थाय साधूंश्चाप्युपसेवते ।
तस्य साधुसमाचारादभ्यासाच्चैव वर्धते ॥ १२.२७९.१४ ॥
କୁଶଳ ଲୋକ ସୁଖ ପାଇଁ ସାଧୁଙ୍କ ସେବା କରେ; ସାଧୁଙ୍କ ଆଚରଣ ଓ ଅଭ୍ୟାସରୁ ହିଁ ସେ ବଢ଼େ।
12.279.15
प्राज्ञो धर्मे च रमते धर्मं चैवोपजीवति ।
सोऽथ धर्मादवाप्तेषु धनेषु कुरुनन्दन ॥ १२.२७९.१५ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଲୋକ ଧର୍ମରେ ରମେ ଏବଂ ଧର୍ମରୁ ହିଁ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରେ; ତା'ପରେ ଧର୍ମରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନରେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
12.279.16
तस्यैव सिञ्चते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै ।
धर्मात्मा भवति ह्येवं मित्रं च लभते शुभम् ॥ १२.२७९.१६ ॥
ସେ ସେଥିର ହିଁ ମୂଳରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚେ, ଯେଉଁଠି ଗୁଣ ଦେଖେ; ଏହିପରି ଧର୍ମାତ୍ମା ହୁଏ ଏବଂ ଶୁଭ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ପାଏ।
12.279.17
स मित्रधनलाभात्तु प्रेत्य चेह च नन्दति ।
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे तथा गन्धे च भारत ॥ १२.२७९.१७ ॥
ସେ ମିତ୍ର ଓ ଧନ ଲାଭ କରିବାରୁ ପରଲୋକରେ ଏବଂ ଇହଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ; ହେ ଭାରତ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରସ, ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ।
12.279.18
प्रभुत्वं लभते जन्तुर्धर्मस्यैतत्फलं विदुः ।
स तु धर्मफलं लब्ध्वा न तृष्यति युधिष्ठिर ॥ १२.२७९.१८ ॥
ଜୀବ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଏ; ଏହାକୁ ଧର୍ମର ଫଳ ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ଧର୍ମଫଳ ପାଇ ମଧ୍ୟ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.279.19
धर्मे स्थितानां कौन्तेय सर्वभोगक्रियासु च ।
अतृप्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा।
प्रज्ञाचक्षुर्यदा कामे दोषमेवानुपश्यति ॥ १२.२७९.१९ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗକ୍ରିୟାରେ ଅତୃପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ। ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ ଯେତେବେଳେ କାମରେ କେବଳ ଦୋଷ ଦେଖେ।
12.279.20
शब्दे स्पर्शे तथा रूपे न च भावयते मनः ।
विमुच्यते तदा कामान्न च धर्मं विमुञ्चति ॥ १२.२७९.२० ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପରେ ମନକୁ ନ ଲଗାଇଲେ ସେ ତଦା କାମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
12.279.21
सर्वत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्षयात्मकम् ।
ततो मोक्षाय यतते नानुपायादुपायतः ॥ १२.२७९.२१ ॥
କ୍ଷୟସ୍ୱଭାବୀ ଲୋକକୁ ଦେଖି ସେ ସର୍ବତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରେ। ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଉପାୟରେ ନୁହେଁ, ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟରେ ଯତ୍ନ କରେ।
12.279.22
शनैर्निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च ।
धर्मात्मा चैव भवति मोक्षं च लभते परम् ॥ १२.२७९.२२ ॥
ଧୀରେ ଧୀରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ପାପକର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଧର୍ମାତ୍ମା ହୁଏ ଏବଂ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।
12.279.23
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
पापं धर्मस्तथा मोक्षो निर्वेदश्चैव भारत ॥ १२.२७९.२३ ॥
ହେ ତାତ, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ ତାହା ତୁମକୁ କହିଲି। ହେ ଭାରତ, ପାପ, ଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଏହିସବୁ।
12.279.24
तस्माद्धर्मे प्रवर्तेथाः सर्वावस्थं युधिष्ठिर ।
धर्मे स्थितानां कौन्तेय सिद्धिर्भवति शाश्वती ॥ १२.२७९.२४ ॥
ତେଣୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଧର୍ମରେ ହିଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅ। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାଶ୍ୱତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।