ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.279
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.279.1
कथं भवति पापात्मा कथं धर्मं करोति वा ।
केन निर्वेदमादत्ते मोक्षं वा केन गच्छति ॥ १२.२७९.१ ॥
ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੈਰਾਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
12.279.2
विदिताः सर्वधर्मास्ते स्थित्यर्थमनुपृच्छसि ।
शृणु मोक्षं सनिर्वेदं पापं धर्मं च मूलतः ॥ १२.२७९.२ ॥
ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ। ਵੈਰਾਗ ਸਮੇਤ ਮੋਕਸ਼, ਪਾਪ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸੁਣ।
12.279.3
विज्ञानार्थं हि पञ्चानामिच्छापूर्वं प्रवर्तते ।
प्राप्यतां वर्तते कामो द्वेषो वा भरतर्षभ ॥ १२.२७९.३ ॥
ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਮ ਜਾਂ ਦਵੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.279.4
ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते महत् ।
इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च चिकीर्षति ॥ १२.२७९.४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ; ਪਿਆਰੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.279.5
ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम् ।
ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम् ॥ १२.२७९.५ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦਵੇਸ਼। ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮੋਹ।
12.279.6
लोभमोहाभिभूतस्य रागद्वेषान्वितस्य च ।
न धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च ॥ १२.२७९.६ ॥
ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਅਭਿਭੂਤ, ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦੀ; ਉਹ ਛਲ ਨਾਲ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.279.7
व्याजेन चरते धर्ममर्थं व्याजेन रोचते ।
व्याजेन सिद्ध्यमानेषु धर्मेषु कुरुनन्दन ॥ १२.२७९.७ ॥
ਛਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਛਲ ਨਾਲ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਛਲ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
12.279.8
तत्रैव कुरुते बुद्धिं ततः पापं चिकीर्षति ।
सुहृद्भिर्वार्यमाणोऽपि पण्डितैश्चापि भारत ॥ १२.२७९.८ ॥
ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੇ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ। ਹੇ ਭਾਰਤ।
12.279.9
उत्तरं न्यायसंबद्धं ब्रवीति विधिचोदितम् ।
अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्धते रागमोहजः ॥ १२.२७९.९ ॥
ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਪਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅਧਰਮ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ।
12.279.10
पापं चिन्तयते कर्म प्रब्रवीति करोति च ।
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य दोषान्पश्यन्ति साधवः ॥ १२.२७९.१० ॥
ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸਾਧੂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
12.279.11
एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः ।
स नेह सुखमाप्नोति कुत एव परत्र वै ॥ १२.२७९.११ ॥
ਇੱਕੋ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਪਾਪੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਪਾਵੇਗਾ?
12.279.12
एवं भवति पापात्मा धर्मात्मानं तु मे शृणु ।
यथा कुशलधर्मा स कुशलं प्रतिपद्यते ॥ १२.२७९.१२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ-ਮਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ; ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕਲਿਆਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.279.13
कुशलेनैव धर्मेण गतिमिष्टां प्रपद्यते ।
य एतान्प्रज्ञया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यति ॥ १२.२७९.१३ ॥
ਕੁਸ਼ਲ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਛਤ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਿਆ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.279.14
कुशलस्तु सुखार्थाय साधूंश्चाप्युपसेवते ।
तस्य साधुसमाचारादभ्यासाच्चैव वर्धते ॥ १२.२७९.१४ ॥
ਕੁਸ਼ਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਲਈ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ।
12.279.15
प्राज्ञो धर्मे च रमते धर्मं चैवोपजीवति ।
सोऽथ धर्मादवाप्तेषु धनेषु कुरुनन्दन ॥ १२.२७९.१५ ॥
ਪ੍ਰਾਗਿਆਵਾਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੁਨੰਦਨ।
12.279.16
तस्यैव सिञ्चते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै ।
धर्मात्मा भवति ह्येवं मित्रं च लभते शुभम् ॥ १२.२७९.१६ ॥
ਉਹ ਉਸੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਣ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.279.17
स मित्रधनलाभात्तु प्रेत्य चेह च नन्दति ।
शब्दे स्पर्शे रसे रूपे तथा गन्धे च भारत ॥ १२.२७९.१७ ॥
ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼, ਰਸ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਗੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ।
12.279.18
प्रभुत्वं लभते जन्तुर्धर्मस्यैतत्फलं विदुः ।
स तु धर्मफलं लब्ध्वा न तृष्यति युधिष्ठिर ॥ १२.२७९.१८ ॥
ਜੀਵ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.279.19
धर्मे स्थितानां कौन्तेय सर्वभोगक्रियासु च ।
अतृप्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा।
प्रज्ञाचक्षुर्यदा कामे दोषमेवानुपश्यति ॥ १२.२७९.१९ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਭੋਗ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ-ਚੱਖੂ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ-ਚੱਖੂ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.279.20
शब्दे स्पर्शे तथा रूपे न च भावयते मनः ।
विमुच्यते तदा कामान्न च धर्मं विमुञ्चति ॥ १२.२७९.२० ॥
ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਦ ਕਾਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
12.279.21
सर्वत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्षयात्मकम् ।
ततो मोक्षाय यतते नानुपायादुपायतः ॥ १२.२७९.२१ ॥
ਕਸ਼ੈ-ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੋਕਸ਼ ਲਈ ਅਯੋਗ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯੋਗ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.279.22
शनैर्निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च ।
धर्मात्मा चैव भवति मोक्षं च लभते परम् ॥ १२.२७९.२२ ॥
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੈਰਾਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ-ਕਰਮ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.279.23
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
पापं धर्मस्तथा मोक्षो निर्वेदश्चैव भारत ॥ १२.२७९.२३ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਪ, ਧਰਮ, ਮੋਕਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਇਹੀ ਹਨ।
12.279.24
तस्माद्धर्मे प्रवर्तेथाः सर्वावस्थं युधिष्ठिर ।
धर्मे स्थितानां कौन्तेय सिद्धिर्भवति शाश्वती ॥ १२.२७९.२४ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।