Mahābhārata · Adhyāya 12.281
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.281.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं देवलस्यासितस्य च ॥ १२.२८१.१ ॥
Aquí recitan esta antigua historia: el diálogo de Nārada con Devala y Asita.
12.281.2
आसीनं देवलं वृद्धं बुद्ध्वा बुद्धिमतां वरम् ।
नारदः परिपप्रच्छ भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.२८१.२ ॥
Al ver sentado al anciano Devala, el mejor de los sabios, Nārada le preguntó sobre el origen y la disolución de los seres.
12.281.3
कुतः सृष्टमिदं विश्वं ब्रह्मन्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च कमभ्येति तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२८१.३ ॥
Oh brahmán, ¿de dónde fue creado este universo, inmóvil y móvil, y hacia qué se dirige en la disolución? Dímelo.
12.281.4
येभ्यः सृजति भूतानि कालो भावप्रचोदितः ।
महाभूतानि पञ्चेति तान्याहुर्भूतचिन्तकाः ॥ १२.२८१.४ ॥
Aquellos de los que el Tiempo, impulsado por la existencia, crea los seres son los cinco grandes elementos, dicen los pensadores de los seres.
12.281.5
तेभ्यः सृजति भूतानि काल आत्मप्रचोदितः ।
एतेभ्यो यः परं ब्रूयादसद्ब्रूयादसंशयम् ॥ १२.२८१.५ ॥
De ellos, el Tiempo, impulsado por sí mismo, crea los seres. Quien dijera algo más allá de estos hablaría sin duda falsedad.
12.281.6
विद्धि नारद पञ्चैताञ्शाश्वतानचलान्ध्रुवान् ।
महतस्तेजसो राशीन्कालषष्ठान्स्वभावतः ॥ १२.२८१.६ ॥
Sabe, oh Nārada, que estos cinco son eternos, inmóviles y fijos: masas de gran esplendor, con el Tiempo como sexto, por su propia naturaleza.
12.281.7
आपश्चैवान्तरिक्षं च पृथिवी वायुपावकौ ।
असिद्धिः परमेतेभ्यो भूतेभ्यो मुक्तसंशयम् ॥ १२.२८१.७ ॥
Las aguas, el espacio, la tierra, el aire y el fuego: más allá de estos elementos la perfección suprema no se alcanza, sin duda alguna.
12.281.8
नोपपत्त्या न वा युक्त्या त्वसद्ब्रूयादसंशयम् ।
वेत्थैतानभिनिर्वृत्तान्षडेते यस्य राशयः ॥ १२.२८१.८ ॥
Ni por razonamiento ni por argumento debe uno afirmar lo falso sin duda. Conoces estas seis agrupaciones de las que han surgido.
12.281.9
पञ्चैव तानि कालश्च भावाभावौ च केवलौ ।
अष्टौ भूतानि भूतानां शाश्वतानि भवाव्ययौ ॥ १२.२८१.९ ॥
Son cinco; y el tiempo, y el ser y el no-ser, que son solos. Los ocho elementos de los seres son eternos, sin nacimiento ni destrucción.
12.281.10
अभावभावितेष्वेव तेभ्यश्च प्रभवन्त्यपि ।
विनष्टोऽप्यनुतान्येव जन्तुर्भवति पञ्चधा ॥ १२.२८१.१० ॥
Engendrados desde la no existencia, surgen de aquellos mismos; destruidos, regresan a ellos. El ser vivo se vuelve quíntuple.
12.281.11
तस्य भूमिमयो देहः श्रोत्रमाकाशसंभवम् ।
सूर्याच्चक्षुरसुर्वायोरद्भ्यस्तु खलु शोणितम् ॥ १२.२८१.११ ॥
Su cuerpo está hecho de tierra; su oído nace del espacio; su vista, del sol; su aliento, del aire; y su sangre, ciertamente, del agua.
12.281.12
चक्षुषी नासिकाकर्णौ त्वक् जिह्वेति च पञ्चमी ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थानां ज्ञानानि कवयो विदुः ॥ १२.२८१.१२ ॥
Los dos ojos, la nariz y los oídos, la piel y, como quinta, la lengua: estos son los sentidos; los sabios conocen los conocimientos de los objetos de los sentidos.
12.281.13
दर्शनं श्रवणं घ्राणं स्पर्शनं रसनं तथा ।
उपपत्त्या गुणान्विद्धि पञ्च पञ्चसु धातुषु ॥ १२.२८१.१३ ॥
Ver, oír, oler, tocar y gustar: por razonamiento, conócelos como cualidades de los cinco elementos, cinco por cinco.
12.281.14
रूपं गन्धो रसः स्पर्शः शब्दश्चैवाथ तद्गुणाः ।
इन्द्रियैरुपलभ्यन्ते पञ्चधा पञ्च पञ्चभिः ॥ १२.२८१.१४ ॥
La forma, el olor, el sabor, el tacto y el sonido son sus cualidades; son percibidas por los sentidos, de cinco modos, cinco por cinco.
12.281.15
रूपं गन्धं रसं स्पर्शं शब्दं चैवाथ तद्गुणान् ।
इन्द्रियाणि न बुध्यन्ते क्षेत्रज्ञस्तैस्तु बुध्यते ॥ १२.२८१.१५ ॥
La forma, el olor, el sabor, el tacto y el sonido, y sus cualidades, no los perciben los sentidos; el conocedor del campo los percibe por medio de ellos.
12.281.16
चित्तमिन्द्रियसंघातात्परं तस्मात्परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिः क्षेत्रज्ञो बुद्धितः परः ॥ १२.२८१.१६ ॥
La facultad de la mente está por encima del conjunto de los sentidos; por encima de ella está la manas; por encima de la manas, el intelecto; y el conocedor del campo está por encima del intelecto.
12.281.17
पूर्वं चेतयते जन्तुरिन्द्रियैर्विषयान्पृथक् ।
विचार्य मनसा पश्चादथ बुद्ध्या व्यवस्यति।
इन्द्रियैरुपसृष्टार्थान्मत्वा यस्त्वध्यवस्यति ॥ १२.२८१.१७ ॥
Primero el ser vivo percibe los objetos por separado a través de los sentidos; después, habiéndolos considerado con la mente, los determina con el intelecto. Quien, habiendo pensado los objetos presentados por los sentidos, los determina…
12.281.18
चित्तमिन्द्रियसंघातं मनो बुद्धिस्तथाऽष्टमी ।
अष्टौ ज्ञानेन्द्रियाण्याहुरेतान्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.२८१.१८ ॥
La facultad mental, el conjunto de los sentidos, el manas y el intelecto, y así como octava; a estas ocho los contemplativos del sí mismo llaman órganos del conocimiento.
12.281.19
पाणिं पादं च पायुं च मेहनं पञ्चमं मुखम् ।
इति संशब्द्यमानानि शृणु कर्मेन्द्रियाण्यपि ॥ १२.२८१.१९ ॥
Manos, pies, ano, órgano genital y, como quinto, la boca: escucha también los órganos de acción, así enumerados.
12.281.20
जल्पनाभ्यवहारार्थं मुखमिन्द्रियमुच्यते ।
गमनेन्द्रियं तथा पादौ कर्मणः करणे करौ ॥ १२.२८१.२० ॥
La boca se llama órgano para hablar y comer; el órgano del movimiento son los dos pies; y las dos manos son los instrumentos de la acción.
12.281.21
पायूपस्थं विसर्गार्थमिन्द्रिये तुल्यकर्मणी ।
विसर्गे च पुरीषस्य विसर्गे चापि कामिके ॥ १२.२८१.२१ ॥
El ano y el órgano genital son dos órganos para la excreción, de función igual: en la evacuación de heces y en la emisión del deseo.
12.281.22
मनः षष्ठान्यथैतानि वाचा सम्यग्यथागमम् ।
ज्ञानचेष्टेन्द्रियगुणाः सर्वेषां शब्दिता मया ॥ १२.२८१.२२ ॥
La mente es la sexta; estas las he expuesto con palabras, conforme a la tradición: las cualidades de los órganos del conocimiento y de la acción han sido todas nombradas por mí.
12.281.23
इन्द्रियाणां स्वकर्मभ्यः श्रमादुपरमो यदा ।
भवतीन्द्रियसंन्यासादथ स्वपिति वै नरः ॥ १२.२८१.२३ ॥
Cuando, por la fatiga, los sentidos cesan en sus propias tareas, entonces, por la retirada de los sentidos, el hombre en verdad se duerme.
12.281.24
इन्द्रियाणां व्युपरमे मनोऽव्युपरतं यदि ।
सेवते विषयानेव तं विद्यात्स्वप्नदर्शनम् ॥ १२.२८१.२४ ॥
Cuando los sentidos han cesado, pero la mente no ha cesado y sigue atendiendo solo a los objetos, eso hay que saberlo como visión de sueño.
12.281.25
सात्विकाश्चैव ये भावास्तथा राजसतामसाः ।
कर्मयुक्ताः प्रशंसन्ति सात्विकान्नेतरांस्तथा ॥ १२.२८१.२५ ॥
Los estados sáttvicos, así como los rājasicos y tāmasicos — quienes están ocupados en la acción alaban solo a los sáttvicos, no a los demás.
12.281.26
आनन्दः कर्मणां सिद्धिः प्रतिपत्तिः परा गतिः ।
सात्विकस्य निमित्तानि भावान्संश्रयसे स्मृतिः ॥ १२.२८१.२६ ॥
El gozo, el éxito de las acciones, la consecución y la meta suprema — estos son los signos de lo sáttvico; recurrir a los estados, y la memoria.
12.281.27
जन्तुष्वेकतमेष्वेवं भावं यो वा समास्थितः ।
भावयोरीप्सितं नित्यं प्रत्यक्षं गमनं द्वयोः ॥ १२.२८१.२७ ॥
En cualquiera de los seres vivos, quien se ha establecido en tal estado, o el tránsito evidente y siempre deseado de los dos estados.
12.281.28
इन्द्रियाणि च भावाश्च गुणाः सप्तदश स्मृताः ।
तेषामष्टादशो देही यः शरीरे स शाश्वतः ॥ १२.२८१.२८ ॥
Los sentidos, los estados y las cualidades se cuentan como diecisiete; el decimoctavo entre ellos es el encarnado, que mora en el cuerpo — él es eterno.
12.281.29
अथवा सशरीरास्ते गुणाः सर्वे शरीरिणाम् ।
संश्रितास्तद्वियोगे हि सशरीरा न सन्ति ते ॥ १२.२८१.२९ ॥
O bien, todas esas cualidades dependen de los seres encarnados junto con el cuerpo; en su separación no existen con el cuerpo.
12.281.30
अथवा संविभागेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ।
एकश्च दश चाष्टौ च गुणाः सह शरीरिणाम्।
ऊष्मणा सह विशो वा संघातः पाञ्चभौतिकः ॥ १२.२८१.३० ॥
O bien, por división, el cuerpo está hecho de los cinco elementos; uno, diez y ocho cualidades están junto a los seres encarnados; los seres junto con el calor, o el agregado de los cinco elementos.
12.281.31
महान्संधारयत्येतच्छरीरं वायुना सह ।
सत्यप्रभावयुक्तस्य निमित्तं देहभेदने ॥ १२.२८१.३१ ॥
El grande sostiene este cuerpo junto con el viento; para quien posee el poder de la verdad, esta es la causa de la ruptura del cuerpo.
12.281.32
तथैवोत्पद्यते किंचित्पञ्चत्वं गच्छते तथा ।
पुण्यपापविनाशान्ते पुण्यपापसमीरितः।
देहं विशति कालेन ततोऽयं कर्मसंभवम् ॥ १२.२८१.३२ ॥
De la misma manera algo surge y va a la disolución quíntuple; al final de la destrucción del mérito y del demérito, impulsado por el mérito y el demérito, entra en un cuerpo a su tiempo, y entonces nace de la acción.
12.281.33
हित्वाहित्वा ह्ययं प्रैति देहाद्देहं कृताश्रयः ।
कालसंचोदितः क्षेत्री विशीर्णाद्वा गृहाद्गृहम् ॥ १२.२८१.३३ ॥
Abandonando una y otra vez, este sale de un cuerpo a otro, habiendo tomado refugio en él; el ser encarnado, impulsado por el tiempo, pasa de una casa derrumbada a otra casa.
12.281.34
तं तु नैवानुतप्यन्ते प्राज्ञा निश्चितनिश्चयाः ।
कृपणास्त्वनुतप्यन्ते जनाः संबन्धिमानिनः ॥ १२.२८१.३४ ॥
Los sabios, de firme resolución, no se lamentan por él; pero las personas miserables, orgullosas de sus parientes, sí se lamentan.
12.281.35
न ह्ययं कस्यचित्कश्चिन्नास्य कश्चन विद्यते ।
भवत्येको ह्ययं नित्यं शरीरे सुखदुःखकृत् ॥ १२.२८१.३५ ॥
Este no pertenece a nadie, y nadie le pertenece en absoluto; siempre es uno solo, el causante del placer y del dolor en el cuerpo.
12.281.36
नैव संजायते जन्तुर्न च जातु विपद्यते ।
याति देहमयं मुक्त्वा कदाचित्परमां गतिम् ॥ १२.२८१.३६ ॥
Este ser vivo no nace en verdad, ni nunca perece; habiendo abandonado el cuerpo, en algún momento alcanza la meta suprema.
12.281.37
पुण्यपापमयं देहं क्षपयन्कर्मसंक्षयात् ।
क्षीणदेहः पुनर्देही ब्रह्मत्वमुपगच्छति ॥ १२.२८१.३७ ॥
Desgastando este cuerpo hecho de mérito y demérito mediante el agotamiento de la acción, el encarnado, con el cuerpo consumido, vuelve a alcanzar el estado de Brahman.
12.281.38
पुण्यपापक्षयार्थं हि साङ्ख्यज्ञानं विधीयते ।
तत्क्षये हृदि पश्यन्ति ब्रह्मभावे परां गतिम् ॥ १२.२८१.३८ ॥
En efecto, el conocimiento del Sāṅkhya se prescribe para la destrucción del mérito y el demérito; cuando estos se destruyen, contemplan en el corazón la meta suprema en el estado de Brahman.