มหาภารตะ · อัธยายะ 12.281
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.281.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं देवलस्यासितस्य च ॥ १२.२८१.१ ॥
ที่นี่ผู้คนเล่าอิติหาสโบราณนี้ คือบทสนทนาของนารทะกับเทวละและอสิตะ
12.281.2
आसीनं देवलं वृद्धं बुद्ध्वा बुद्धिमतां वरम् ।
नारदः परिपप्रच्छ भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.२८१.२ ॥
เมื่อเห็นเทวละผู้เฒ่านั่งอยู่ ซึ่งเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา นารทะจึงถามถึงที่มาและที่สิ้นสุดของสรรพสัตว์
12.281.3
कुतः सृष्टमिदं विश्वं ब्रह्मन्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च कमभ्येति तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२८१.३ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ โลกทั้งสิ้นนี้ทั้งที่นิ่งและที่เคลื่อนไหวได้ ถูกสร้างขึ้นจากสิ่งใด และเมื่อถึงกาลประลัย โลกจะกลับไปสู่สิ่งใด ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าด้วยเถิด
12.281.4
येभ्यः सृजति भूतानि कालो भावप्रचोदितः ।
महाभूतानि पञ्चेति तान्याहुर्भूतचिन्तकाः ॥ १२.२८१.४ ॥
จากสิ่งทั้งหลายที่กาลเวลาซึ่งถูกขับเคลื่อนด้วยธรรมชาติของมันให้กำเนิดสรรพสัตว์ ได้แก่มหาภูตทั้งห้า นักคิดผู้ศึกษาเรื่องสัตว์กล่าวไว้เช่นนี้
12.281.5
तेभ्यः सृजति भूतानि काल आत्मप्रचोदितः ।
एतेभ्यो यः परं ब्रूयादसद्ब्रूयादसंशयम् ॥ १२.२८१.५ ॥
จากสิ่งเหล่านั้น กาลเวลาซึ่งถูกขับเคลื่อนด้วยตนเองย่อมให้กำเนิดสรรพสัตว์ ผู้ใดจะกล่าวสิ่งใดยิ่งไปกว่าสิ่งเหล่านี้ ผู้นั้นย่อมกล่าวความไม่จริงโดยไม่ต้องสงสัย
12.281.6
विद्धि नारद पञ्चैताञ्शाश्वतानचलान्ध्रुवान् ।
महतस्तेजसो राशीन्कालषष्ठान्स्वभावतः ॥ १२.२८१.६ ॥
ข้าแต่นารทะ จงรู้ว่าสิ่งทั้งห้านี้เป็นนิรันดร์ ไม่เคลื่อนไหว และมั่นคง เป็นกองแห่งความรุ่งโรจน์อันยิ่งใหญ่ โดยมีกาลเวลาเป็นลำดับที่หก โดยธรรมชาติของมันเอง
12.281.7
आपश्चैवान्तरिक्षं च पृथिवी वायुपावकौ ।
असिद्धिः परमेतेभ्यो भूतेभ्यो मुक्तसंशयम् ॥ १२.२८१.७ ॥
น้ำ อากาศ แผ่นดิน ลม และไฟ นอกจากสิ่งเหล่านี้แล้ว ความสำเร็จสูงสุดย่อมไม่อาจบรรลุได้ นี่เป็นสิ่งที่ปราศจากความสงสัยโดยแท้
12.281.8
नोपपत्त्या न वा युक्त्या त्वसद्ब्रूयादसंशयम् ।
वेत्थैतानभिनिर्वृत्तान्षडेते यस्य राशयः ॥ १२.२८१.८ ॥
ไม่ควรกล่าวความไม่จริงโดยไม่มีข้อสงสัยทั้งด้วยการอนุมานหรือด้วยการโต้แย้ง ท่านรู้กลุ่มทั้งหกที่สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นจากมัน
12.281.9
पञ्चैव तानि कालश्च भावाभावौ च केवलौ ।
अष्टौ भूतानि भूतानां शाश्वतानि भवाव्ययौ ॥ १२.२८१.९ ॥
สิ่งเหล่านั้นมีห้า และกาลเวลา ทั้งความมีและความไม่มีซึ่งดำรงอยู่ด้วยตนเอง ภูตทั้งแปดของสรรพสัตว์เป็นนิรันดร์ ไม่เกิดและไม่ดับ
12.281.10
अभावभावितेष्वेव तेभ्यश्च प्रभवन्त्यपि ।
विनष्टोऽप्यनुतान्येव जन्तुर्भवति पञ्चधा ॥ १२.२८१.१० ॥
สิ่งทั้งหลายเกิดขึ้นจากความไม่มี และก็เกิดจากสิ่งเหล่านั้นเอง เมื่อดับแล้วก็กลับไปสู่สิ่งเหล่านั้นอีก สัตว์ที่มีชีวิตย่อมประกอบด้วยห้าส่วน
12.281.11
तस्य भूमिमयो देहः श्रोत्रमाकाशसंभवम् ।
सूर्याच्चक्षुरसुर्वायोरद्भ्यस्तु खलु शोणितम् ॥ १२.२८१.११ ॥
กายของเขาประกอบจากธาตุดิน หูเกิดจากอากาศ ตาเกิดจากพระอาทิตย์ ลมหายใจมาจากลม และโลหิตมาจากน้ำ
12.281.12
चक्षुषी नासिकाकर्णौ त्वक् जिह्वेति च पञ्चमी ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थानां ज्ञानानि कवयो विदुः ॥ १२.२८१.१२ ॥
สองตา จมูก และหู ผิวกาย และลิ้นเป็นอันดับที่ห้า เหล่านี้คืออินทรีย์ ปราชญ์ทั้งหลายรู้ว่าการรับรู้ของวัตถุแห่งอินทรีย์คือความรู้
12.281.13
दर्शनं श्रवणं घ्राणं स्पर्शनं रसनं तथा ।
उपपत्त्या गुणान्विद्धि पञ्च पञ्चसु धातुषु ॥ १२.२८१.१३ ॥
การเห็น การฟัง การดมกลิ่น การสัมผัส และการลิ้มรส จงรู้ด้วยเหตุผลว่าเป็นคุณสมบัติของธาตุทั้งห้า ธาตุละห้า
12.281.14
रूपं गन्धो रसः स्पर्शः शब्दश्चैवाथ तद्गुणाः ।
इन्द्रियैरुपलभ्यन्ते पञ्चधा पञ्च पञ्चभिः ॥ १२.२८१.१४ ॥
รูป กลิ่น รส การสัมผัส และเสียง คือคุณสมบัติของสิ่งเหล่านั้น อินทรีย์รับรู้สิ่งเหล่านี้ได้ในห้าวิธี ห้าต่อห้า
12.281.15
रूपं गन्धं रसं स्पर्शं शब्दं चैवाथ तद्गुणान् ।
इन्द्रियाणि न बुध्यन्ते क्षेत्रज्ञस्तैस्तु बुध्यते ॥ १२.२८१.१५ ॥
รูป กลิ่น รส การสัมผัส และเสียง และคุณสมบัติของสิ่งเหล่านั้น อินทรีย์ไม่อาจรู้ได้ แต่ผู้รู้แห่งเขตนั้นรู้ได้ด้วยสิ่งเหล่านั้น
12.281.16
चित्तमिन्द्रियसंघातात्परं तस्मात्परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिः क्षेत्रज्ञो बुद्धितः परः ॥ १२.२८१.१६ ॥
จิตอยู่เหนือกลุ่มอินทรีย์ มนัสอยู่เหนือจิตนั้น ปัญญาอยู่เหนือมนัส และผู้รู้แห่งเขตอยู่เหนือปัญญา
12.281.17
पूर्वं चेतयते जन्तुरिन्द्रियैर्विषयान्पृथक् ।
विचार्य मनसा पश्चादथ बुद्ध्या व्यवस्यति।
इन्द्रियैरुपसृष्टार्थान्मत्वा यस्त्वध्यवस्यति ॥ १२.२८१.१७ ॥
ก่อนอื่นสัตว์ย่อมรับรู้วัตถุแต่ละอย่างด้วยอินทรีย์ ภายหลังจึงพิจารณาด้วยมนัส แล้วจึงตัดสินใจด้วยปัญญา ผู้ใดเมื่อคิดถึงวัตถุที่อินทรีย์นำเสนอแล้วจึงตัดสินใจ
12.281.18
चित्तमिन्द्रियसंघातं मनो बुद्धिस्तथाऽष्टमी ।
अष्टौ ज्ञानेन्द्रियाण्याहुरेतान्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.२८१.१८ ॥
จิต กลุ่มอินทรีย์ มนัส และปัญญา และลำดับที่แปด ผู้ศึกษาเรื่องอาตมันกล่าวว่าทั้งแปดนี้เป็นอินทรีย์แห่งความรู้
12.281.19
पाणिं पादं च पायुं च मेहनं पञ्चमं मुखम् ।
इति संशब्द्यमानानि शृणु कर्मेन्द्रियाण्यपि ॥ १२.२८१.१९ ॥
มือ เท้า ทวารหนัก อวัยวะเพศ และลำดับที่ห้าคือปาก จงฟังอินทรีย์แห่งการกระทำด้วย ซึ่งกล่าวถึงดังนี้
12.281.20
जल्पनाभ्यवहारार्थं मुखमिन्द्रियमुच्यते ।
गमनेन्द्रियं तथा पादौ कर्मणः करणे करौ ॥ १२.२८१.२० ॥
ปากเรียกว่าอินทรีย์สำหรับพูดและกิน เท้าทั้งสองเป็นอินทรีย์แห่งการเคลื่อนที่ มือทั้งสองเป็นเครื่องมือของการกระทำ
12.281.21
पायूपस्थं विसर्गार्थमिन्द्रिये तुल्यकर्मणी ।
विसर्गे च पुरीषस्य विसर्गे चापि कामिके ॥ १२.२८१.२१ ॥
ทวารทวารหนักและอวัยวะเพศเป็นอินทรียะสองอย่างที่ทำหน้าที่ขับถ่ายเหมือนกัน คืออย่างหนึ่งเพื่อการขับอุจจาระ และอีกอย่างเพื่อการปล่อยน้ำกามตามความปรารถนา
12.281.22
मनः षष्ठान्यथैतानि वाचा सम्यग्यथागमम् ।
ज्ञानचेष्टेन्द्रियगुणाः सर्वेषां शब्दिता मया ॥ १२.२८१.२२ ॥
ใจเป็นอันดับที่หก อินทรียะเหล่านี้เราได้กล่าวไว้อย่างครบถ้วนด้วยวาจา ตามที่ประเพณีสืบทอดมา คุณสมบัติของอินทรียะแห่งการรู้และอินทรียะแห่งการกระทำทั้งหมดเราได้เอ่ยนามไว้แล้ว
12.281.23
इन्द्रियाणां स्वकर्मभ्यः श्रमादुपरमो यदा ।
भवतीन्द्रियसंन्यासादथ स्वपिति वै नरः ॥ १२.२८१.२३ ॥
เมื่ออินทรียะหยุดจากหน้าที่ของตนเพราะความเหนื่อยล้า เมื่ออินทรียะถูกถอนออกไปจากการรับรู้ มนุษย์ก็หลับไปจริงๆ
12.281.24
इन्द्रियाणां व्युपरमे मनोऽव्युपरतं यदि ।
सेवते विषयानेव तं विद्यात्स्वप्नदर्शनम् ॥ १२.२८१.२४ ॥
เมื่ออินทรียะหยุดแล้วแต่ใจยังไม่หยุด ยังคงเกาะเกี่ยวอยู่กับอารมณ์เท่านั้น พึงรู้ว่านั่นคือการเห็นในความฝัน
12.281.25
सात्विकाश्चैव ये भावास्तथा राजसतामसाः ।
कर्मयुक्ताः प्रशंसन्ति सात्विकान्नेतरांस्तथा ॥ १२.२८१.२५ ॥
สภาวะที่เป็นสัตตวะ รวมทั้งสภาวะที่เป็นราชสิกะและตามสิกะ ผู้ที่ขวนขวายในการงานย่อมสรรเสริญเฉพาะสัตตวะ ไม่สรรเสริญสภาวะอื่น
12.281.26
आनन्दः कर्मणां सिद्धिः प्रतिपत्तिः परा गतिः ।
सात्विकस्य निमित्तानि भावान्संश्रयसे स्मृतिः ॥ १२.२८१.२६ ॥
ความปีติยินดี ความสำเร็จของการงาน การบรรลุผล และจุดหมายสูงสุด นี่คือเครื่องหมายของสัตตวะ การยึดถือสภาวะต่างๆ และความทรงจำ
12.281.27
जन्तुष्वेकतमेष्वेवं भावं यो वा समास्थितः ।
भावयोरीप्सितं नित्यं प्रत्यक्षं गमनं द्वयोः ॥ १२.२८१.२७ ॥
ในสัตว์มีชีวิตชนิดใดชนิดหนึ่ง ผู้ใดตั้งมั่นอยู่ในสภาวะเช่นนี้ หรือการเคลื่อนไปสู่สภาวะทั้งสองที่ปรารถนาเสมอและปรากฏชัด
12.281.28
इन्द्रियाणि च भावाश्च गुणाः सप्तदश स्मृताः ।
तेषामष्टादशो देही यः शरीरे स शाश्वतः ॥ १२.२८१.२८ ॥
อินทรียะ สภาวะ และคุณสมบัติ กล่าวกันว่ามีสิบเจ็ดประการ ในจำนวนนั้น ผู้ที่เป็นองค์ที่สิบแปดคือผู้มีร่างกาย คือผู้ที่สถิตอยู่ในกาย ผู้นั้นเป็นนิรันดร์
12.281.29
अथवा सशरीरास्ते गुणाः सर्वे शरीरिणाम् ।
संश्रितास्तद्वियोगे हि सशरीरा न सन्ति ते ॥ १२.२८१.२९ ॥
หรืออีกนัยหนึ่ง คุณสมบัติเหล่านั้นทั้งหมดอาศัยอยู่กับสัตว์ผู้มีกายพร้อมทั้งร่างกาย เมื่อแยกจากกันแล้ว คุณสมบัติเหล่านั้นก็ไม่มีอยู่พร้อมกับร่างกาย
12.281.30
अथवा संविभागेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ।
एकश्च दश चाष्टौ च गुणाः सह शरीरिणाम्।
ऊष्मणा सह विशो वा संघातः पाञ्चभौतिकः ॥ १२.२८१.३० ॥
หรืออีกนัยหนึ่ง โดยการแบ่งแยก ร่างกายประกอบขึ้นจากธาตุทั้งห้า คุณสมบัติหนึ่ง สิบ และแปด ร่วมอยู่กับสัตว์ผู้มีกาย สัตว์ทั้งหลายพร้อมด้วยความร้อน หรือการรวมตัวของธาตุทั้งห้า
12.281.31
महान्संधारयत्येतच्छरीरं वायुना सह ।
सत्यप्रभावयुक्तस्य निमित्तं देहभेदने ॥ १२.२८१.३१ ॥
ผู้ยิ่งใหญ่ย่อมค้ำจุนร่างกายนี้ไว้พร้อมกับลม สำหรับผู้ที่มีอานุภาพแห่งสัจจะ นี่คือเหตุแห่งการแตกดับของร่างกาย
12.281.32
तथैवोत्पद्यते किंचित्पञ्चत्वं गच्छते तथा ।
पुण्यपापविनाशान्ते पुण्यपापसमीरितः।
देहं विशति कालेन ततोऽयं कर्मसंभवम् ॥ १२.२८१.३२ ॥
เช่นนั้นเอง สิ่งหนึ่งย่อมเกิดขึ้นและไปสู่การสลายเป็นห้าส่วนเช่นกัน เมื่อบุญและบาปถูกทำลายสิ้นในที่สุด ถูกผลักดันด้วยบุญและบาป ย่อมเข้าสู่ร่างกายตามกาลเวลา จากนั้นมันจึงเกิดขึ้นจากการกระทำ
12.281.33
हित्वाहित्वा ह्ययं प्रैति देहाद्देहं कृताश्रयः ।
कालसंचोदितः क्षेत्री विशीर्णाद्वा गृहाद्गृहम् ॥ १२.२८१.३३ ॥
ละแล้วละอีก ผู้นี้ย่อมออกจากร่างหนึ่งไปสู่อีกร่างหนึ่ง โดยได้อาศัยอยู่ที่นั่น ผู้เป็นเจ้าของเขตแห่งกาย ถูกกาลเวลาผลักดัน ย่อมย้ายจากเรือนที่พังทลายไปสู่เรืออีกหลังหนึ่ง
12.281.34
तं तु नैवानुतप्यन्ते प्राज्ञा निश्चितनिश्चयाः ।
कृपणास्त्वनुतप्यन्ते जनाः संबन्धिमानिनः ॥ १२.२८१.३४ ॥
บัณฑิตผู้มีความตั้งมั่นในสิ่งที่ตัดสินแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศกถึงเขา แต่คนที่น่าสงสาร ผู้ถือตนว่ามีญาติ ย่อมเศร้าโศกถึงเขา
12.281.35
न ह्ययं कस्यचित्कश्चिन्नास्य कश्चन विद्यते ।
भवत्येको ह्ययं नित्यं शरीरे सुखदुःखकृत् ॥ १२.२८१.३५ ॥
ผู้นี้ไม่เป็นของใครเลย และไม่มีใครเป็นของเขาเลย ผู้นี้เป็นหนึ่งเดียวอยู่เสมอ เป็นผู้ก่อให้เกิดสุขและทุกข์ในกาย
12.281.36
नैव संजायते जन्तुर्न च जातु विपद्यते ।
याति देहमयं मुक्त्वा कदाचित्परमां गतिम् ॥ १२.२८१.३६ ॥
สัตว์มีชีวิตนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจริง และไม่เคยดับสูญจริง เมื่อละทิ้งร่างกายนี้แล้ว บางครั้งย่อมไปสู่จุดหมายสูงสุด
12.281.37
पुण्यपापमयं देहं क्षपयन्कर्मसंक्षयात् ।
क्षीणदेहः पुनर्देही ब्रह्मत्वमुपगच्छति ॥ १२.२८१.३७ ॥
ผู้มีร่างกายทำลายร่างกายที่ประกอบด้วยบุญและบาปด้วยการสิ้นสุดของกรรม เมื่อร่างกายหมดสิ้นแล้ว ผู้มีกายย่อมบรรลุสภาวะพรหมันอีกครั้ง
12.281.38
पुण्यपापक्षयार्थं हि साङ्ख्यज्ञानं विधीयते ।
तत्क्षये हृदि पश्यन्ति ब्रह्मभावे परां गतिम् ॥ १२.२८१.३८ ॥
แท้จริง ความรู้แบบสางขยะถูกกำหนดไว้เพื่อการทำลายบุญและบาป เมื่อบุญและบาปเหล่านั้นสิ้นไปแล้ว ผู้รู้ย่อมเห็นจุดหมายสูงสุดในใจ ในสภาวะพรหมัน