マハーバーラタ · 章 12.281
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.281.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं देवलस्यासितस्य च ॥ १२.२८१.१ ॥
ここでこの古い物語が語られる。ナーラダとデーヴァラ、アシタの対話である。
12.281.2
आसीनं देवलं वृद्धं बुद्ध्वा बुद्धिमतां वरम् ।
नारदः परिपप्रच्छ भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.२८१.२ ॥
座している老デーヴァラ、賢者の中で最も優れた人を見て、ナーラダは生きものの生起と消滅について尋ねた。
12.281.3
कुतः सृष्टमिदं विश्वं ब्रह्मन्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च कमभ्येति तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२८१.३ ॥
ブラフマンよ、この不動と動の宇宙はどこから創られたのか、そして破滅のときそれはどこへ帰するのか。どうかお教えください。
12.281.4
येभ्यः सृजति भूतानि कालो भावप्रचोदितः ।
महाभूतानि पञ्चेति तान्याहुर्भूतचिन्तकाः ॥ १२.२८१.४ ॥
時間が存在によって駆り立てられ、それらから生きものを創る——それが五大元素である、と生きものを考察する人々は言う。
12.281.5
तेभ्यः सृजति भूतानि काल आत्मप्रचोदितः ।
एतेभ्यो यः परं ब्रूयादसद्ब्रूयादसंशयम् ॥ १२.२८१.५ ॥
それらから、時間は自らに駆り立てられて生きものを創る。これらを超えて語る者は、疑いなく虚偽を語るのである。
12.281.6
विद्धि नारद पञ्चैताञ्शाश्वतानचलान्ध्रुवान् ।
महतस्तेजसो राशीन्कालषष्ठान्स्वभावतः ॥ १२.२८१.६ ॥
ナーラダよ、これら五つは永遠で、不動で、確固たるものだと知れ。大いなる光輝の集まりであり、時間を第六とする。それらは本性によってそうなのである。
12.281.7
आपश्चैवान्तरिक्षं च पृथिवी वायुपावकौ ।
असिद्धिः परमेतेभ्यो भूतेभ्यो मुक्तसंशयम् ॥ १२.२८१.७ ॥
水、虚空、地、風と火——これらの要素を超えたところに至高の成就はなく、疑いはない。
12.281.8
नोपपत्त्या न वा युक्त्या त्वसद्ब्रूयादसंशयम् ।
वेत्थैतानभिनिर्वृत्तान्षडेते यस्य राशयः ॥ १२.२८१.८ ॥
推論や論証によっても、虚偽を疑いなく語るべきではない。生じたこれら六つの集まりを、あなたは知っている。
12.281.9
पञ्चैव तानि कालश्च भावाभावौ च केवलौ ।
अष्टौ भूतानि भूतानां शाश्वतानि भवाव्ययौ ॥ १२.२८१.९ ॥
それは五つである。そして時間、さらに有と無という二つのみ。存在者の八つの要素は永遠で、生滅がない。
12.281.10
अभावभावितेष्वेव तेभ्यश्च प्रभवन्त्यपि ।
विनष्टोऽप्यनुतान्येव जन्तुर्भवति पञ्चधा ॥ १२.२८१.१० ॥
無から生じたものは、まさにそれらから生じ、滅してもそれらへと還る。生きものは五重になる。
12.281.11
तस्य भूमिमयो देहः श्रोत्रमाकाशसंभवम् ।
सूर्याच्चक्षुरसुर्वायोरद्भ्यस्तु खलु शोणितम् ॥ १२.२८१.११ ॥
その身体は地からなり、聴覚は虚空から生じ、視覚は太陽から、息は風から、そして血は確かに水から生じる。
12.281.12
चक्षुषी नासिकाकर्णौ त्वक् जिह्वेति च पञ्चमी ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थानां ज्ञानानि कवयो विदुः ॥ १२.२८१.१२ ॥
二つの眼、鼻と耳、皮膚、そして第五の舌——これらが感官であり、賢者は感官の対象についての認識を知る。
12.281.13
दर्शनं श्रवणं घ्राणं स्पर्शनं रसनं तथा ।
उपपत्त्या गुणान्विद्धि पञ्च पञ्चसु धातुषु ॥ १२.२८१.१३ ॥
見ること、聞くこと、嗅ぐこと、触れること、味わうこと——推論によって、五つの元素の性質として知れ。五つずつ。
12.281.14
रूपं गन्धो रसः स्पर्शः शब्दश्चैवाथ तद्गुणाः ।
इन्द्रियैरुपलभ्यन्ते पञ्चधा पञ्च पञ्चभिः ॥ १२.२८१.१४ ॥
形、香、味、触、声——これらが彼らの性質である。諸感覚によって五通りに知覚される。五つずつ。
12.281.15
रूपं गन्धं रसं स्पर्शं शब्दं चैवाथ तद्गुणान् ।
इन्द्रियाणि न बुध्यन्ते क्षेत्रज्ञस्तैस्तु बुध्यते ॥ १२.२८१.१५ ॥
形、香、味、触、声、そしてそれらの性質を、諸感覚は知らない。場を知る者はそれらによって知る。
12.281.16
चित्तमिन्द्रियसंघातात्परं तस्मात्परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिः क्षेत्रज्ञो बुद्धितः परः ॥ १२.२८१.१६ ॥
心は諸感覚の集合より上にあり、それより上に意があり、意より上に知性がある。場を知る者は知性よりも上である。
12.281.17
पूर्वं चेतयते जन्तुरिन्द्रियैर्विषयान्पृथक् ।
विचार्य मनसा पश्चादथ बुद्ध्या व्यवस्यति।
इन्द्रियैरुपसृष्टार्थान्मत्वा यस्त्वध्यवस्यति ॥ १२.२८१.१७ ॥
生き物はまず感覚によって諸対象を個別に知覚し、次に意によって考察し、その後に知性によって決定する。感覚によって提示された対象を考え、それを決定する者は……
12.281.18
चित्तमिन्द्रियसंघातं मनो बुद्धिस्तथाऽष्टमी ।
अष्टौ ज्ञानेन्द्रियाण्याहुरेतान्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.२८१.१८ ॥
心、諸感覚の集合、意、知性、そして八番目として——この八つを、自己を観ずる者たちは知覚器官と呼ぶ。
12.281.19
पाणिं पादं च पायुं च मेहनं पञ्चमं मुखम् ।
इति संशब्द्यमानानि शृणु कर्मेन्द्रियाण्यपि ॥ १२.२८१.१९ ॥
手、足、肛門、生殖器、そして五番目が口。このように列挙される作業の器官も聞け。
12.281.20
जल्पनाभ्यवहारार्थं मुखमिन्द्रियमुच्यते ।
गमनेन्द्रियं तथा पादौ कर्मणः करणे करौ ॥ १२.२८१.२० ॥
口は語りと飲食の器官と呼ばれる。歩行の器官は両足。行為の道具は両手である。
12.281.21
पायूपस्थं विसर्गार्थमिन्द्रिये तुल्यकर्मणी ।
विसर्गे च पुरीषस्य विसर्गे चापि कामिके ॥ १२.२८१.२१ ॥
肛門と生殖器は排泄のための二つの器官で、働きは等しい。排便においても、欲望による射出においても。
12.281.22
मनः षष्ठान्यथैतानि वाचा सम्यग्यथागमम् ।
ज्ञानचेष्टेन्द्रियगुणाः सर्वेषां शब्दिता मया ॥ १२.२८१.२२ ॥
意は第六である。これらは伝承のとおり言葉によって正しく述べた。知の器官と行為の器官の性質はすべて私によって説き明かされた。
12.281.23
इन्द्रियाणां स्वकर्मभ्यः श्रमादुपरमो यदा ।
भवतीन्द्रियसंन्यासादथ स्वपिति वै नरः ॥ १२.२८१.२३ ॥
疲労によって諸感官がそれぞれの働きを止めるとき、感官を引き込むことによって人は眠りに入る。
12.281.24
इन्द्रियाणां व्युपरमे मनोऽव्युपरतं यदि ।
सेवते विषयानेव तं विद्यात्स्वप्नदर्शनम् ॥ १२.२८१.२४ ॥
諸感官が止んでも心が止まらず、ただ対象に執着し続けるならば、それを夢の見えと知るべきである。
12.281.25
सात्विकाश्चैव ये भावास्तथा राजसतामसाः ।
कर्मयुक्ताः प्रशंसन्ति सात्विकान्नेतरांस्तथा ॥ १२.२८१.२५ ॥
サットヴァの状態、そしてラジャスとタマスの状態——行為に携わる者はサットヴァのみを称賛し、他は称賛しない。
12.281.26
आनन्दः कर्मणां सिद्धिः प्रतिपत्तिः परा गतिः ।
सात्विकस्य निमित्तानि भावान्संश्रयसे स्मृतिः ॥ १२.२८१.२६ ॥
喜び、行為の成就、到達、最高の目標——これらはサットヴァの徴である。状態に依拠すること、そして記憶。
12.281.27
जन्तुष्वेकतमेष्वेवं भावं यो वा समास्थितः ।
भावयोरीप्सितं नित्यं प्रत्यक्षं गमनं द्वयोः ॥ १२.२८१.२७ ॥
生きとし生けるもののいずれか一つにおいて、このような状態に確立した者、あるいは二つの状態の常に望まれる、明白な移行。
12.281.28
इन्द्रियाणि च भावाश्च गुणाः सप्तदश स्मृताः ।
तेषामष्टादशो देही यः शरीरे स शाश्वतः ॥ १२.२८१.२८ ॥
諸感官、諸状態、諸性質は十七と数えられる。その中の第十八は身に宿る者（具身者）であり、彼は永遠である。
12.281.29
अथवा सशरीरास्ते गुणाः सर्वे शरीरिणाम् ।
संश्रितास्तद्वियोगे हि सशरीरा न सन्ति ते ॥ १२.२८१.२९ ॥
あるいは、それらの性質はすべて身を持つ者に身体とともに依拠している。それらが離れれば、身体とともには存在しない。
12.281.30
अथवा संविभागेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ।
एकश्च दश चाष्टौ च गुणाः सह शरीरिणाम्।
ऊष्मणा सह विशो वा संघातः पाञ्चभौतिकः ॥ १२.२८१.३० ॥
あるいは区分によれば、身体は五大元素からなる。一つ、十、八つの性質が身を持つ者とともにある。熱とともにある生類、あるいは五大の集合体である。
12.281.31
महान्संधारयत्येतच्छरीरं वायुना सह ।
सत्यप्रभावयुक्तस्य निमित्तं देहभेदने ॥ १२.२८१.३१ ॥
偉大な者はこの身体を風とともに保つ。真実の力を備えた者にとって、これが身体が壊れる原因である。
12.281.32
तथैवोत्पद्यते किंचित्पञ्चत्वं गच्छते तथा ।
पुण्यपापविनाशान्ते पुण्यपापसमीरितः।
देहं विशति कालेन ततोऽयं कर्मसंभवम् ॥ १२.२८१.३२ ॥
同様に、何かが生じて五大の分解に至る。功徳と罪過が尽きた後、功徳と罪過に促されて、時が来ると身体に入る。こうして、これは業から生じるのである。
12.281.33
हित्वाहित्वा ह्ययं प्रैति देहाद्देहं कृताश्रयः ।
कालसंचोदितः क्षेत्री विशीर्णाद्वा गृहाद्गृहम् ॥ १२.२८१.३३ ॥
何度も捨てては、この者は一つの身体から別の身体へと、拠り所を得て出ていく。時に促された身体の主は、崩れた家から別の家へ移るようなものである。
12.281.34
तं तु नैवानुतप्यन्ते प्राज्ञा निश्चितनिश्चयाः ।
कृपणास्त्वनुतप्यन्ते जनाः संबन्धिमानिनः ॥ १२.२८१.३४ ॥
決意の定まった賢者は彼のために嘆かない。だが親族を誇る卑小な人々は嘆く。
12.281.35
न ह्ययं कस्यचित्कश्चिन्नास्य कश्चन विद्यते ।
भवत्येको ह्ययं नित्यं शरीरे सुखदुःखकृत् ॥ १२.२८१.३५ ॥
この者は誰のものでもなく、誰も彼のものではない。彼は常にただ一人であり、身体における楽と苦を生じさせる者である。
12.281.36
नैव संजायते जन्तुर्न च जातु विपद्यते ।
याति देहमयं मुक्त्वा कदाचित्परमां गतिम् ॥ १२.२८१.३६ ॥
この生命は実には生まれることもなく、決して滅びることもない。身体を捨てて、ある時ついに最高の境地に至る。
12.281.37
पुण्यपापमयं देहं क्षपयन्कर्मसंक्षयात् ।
क्षीणदेहः पुनर्देही ब्रह्मत्वमुपगच्छति ॥ १२.२८१.३७ ॥
功徳と罪業からなるこの身体を業の尽きによって消耗させ、身体が衰えた受肉者は、再びブラフマンの境地に至る。
12.281.38
पुण्यपापक्षयार्थं हि साङ्ख्यज्ञानं विधीयते ।
तत्क्षये हृदि पश्यन्ति ब्रह्मभावे परां गतिम् ॥ १२.२८१.३८ ॥
功徳と罪業を滅するために、サーンキヤの知が定められている。それらが滅びると、心の内にブラフマンの境地における最高の帰趨を見る。