మహాభారతం · అధ్యాయం 12.281
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.281.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं देवलस्यासितस्य च ॥ १२.२८१.१ ॥
ఇక్కడ ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — నారదుడు, దేవలుడు, అసితుల సంవాదం.
12.281.2
आसीनं देवलं वृद्धं बुद्ध्वा बुद्धिमतां वरम् ।
नारदः परिपप्रच्छ भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.२८१.२ ॥
జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన వృద్ధ దేవలుడు కూర్చుని ఉండగా చూసి, నారదుడు ప్రాణుల ఉత్పత్తి, లయం గురించి అడిగాడు.
12.281.3
कुतः सृष्टमिदं विश्वं ब्रह्मन्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च कमभ्येति तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १२.२८१.३ ॥
బ్రాహ్మణుడా, స్థావర జంగమాత్మకమైన ఈ విశ్వం ఎక్కడి నుండి సృష్టించబడింది, ప్రళయంలో అది దేనిలో లయిస్తుంది — మీరు నాకు చెప్పండి.
12.281.4
येभ्यः सृजति भूतानि कालो भावप्रचोदितः ।
महाभूतानि पञ्चेति तान्याहुर्भूतचिन्तकाः ॥ १२.२८१.४ ॥
కాలం, భావాలచే ప్రేరితమై, దేనినుండి ప్రాణులను సృష్టిస్తుందో — అవి పంచ మహాభూతాలని ప్రాణిచింతకులు అంటారు.
12.281.5
तेभ्यः सृजति भूतानि काल आत्मप्रचोदितः ।
एतेभ्यो यः परं ब्रूयादसद्ब्रूयादसंशयम् ॥ १२.२८१.५ ॥
వాటి నుండే కాలం తనచే ప్రేరితమై ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది. వీటికి మించి ఏదైనా చెప్పేవాడు నిస్సందేహంగా అసత్యం చెబుతాడు.
12.281.6
विद्धि नारद पञ्चैताञ्शाश्वतानचलान्ध्रुवान् ।
महतस्तेजसो राशीन्कालषष्ठान्स्वभावतः ॥ १२.२८१.६ ॥
నారదా, ఈ ఐదింటిని శాశ్వతమైనవి, అచలమైనవి, ధ్రువమైనవి అని తెలుసుకో — మహా తేజస్సుల రాశులు, కాలం ఆరవది; స్వభావం చేతనే అవి అలా ఉన్నాయి.
12.281.7
आपश्चैवान्तरिक्षं च पृथिवी वायुपावकौ ।
असिद्धिः परमेतेभ्यो भूतेभ्यो मुक्तसंशयम् ॥ १२.२८१.७ ॥
జలం, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, అగ్ని — ఈ భూతాలకు అతీతమైన పరమ సిద్ధి అసిద్ధమే; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.281.8
नोपपत्त्या न वा युक्त्या त्वसद्ब्रूयादसंशयम् ।
वेत्थैतानभिनिर्वृत्तान्षडेते यस्य राशयः ॥ १२.२८१.८ ॥
తర్కంతో గాని యుక్తితో గాని అసత్యాన్ని సందేహం లేకుండా చెప్పరాదు; నీవు ఈ ఆరు రాశులను, అవి పుట్టినవాటిని, తెలుసుకొన్నావు.
12.281.9
पञ्चैव तानि कालश्च भावाभावौ च केवलौ ।
अष्टौ भूतानि भूतानां शाश्वतानि भवाव्ययौ ॥ १२.२८१.९ ॥
అవి ఐదే; కాలం, భావ-అభావాలు అనే కేవల ద్వయం; భూతాలలో ఎనిమిది భూతాలు శాశ్వతమైనవి, పుట్టుక-నాశనాలు లేనివి.
12.281.10
अभावभावितेष्वेव तेभ्यश्च प्रभवन्त्यपि ।
विनष्टोऽप्यनुतान्येव जन्तुर्भवति पञ्चधा ॥ १२.२८१.१० ॥
అభావం నుండి భావితమైనవే; వాటి నుండే అవి పుడతాయి; నశించినా వాటిలోనే తిరిగి చేరతాయి; జీవుడు ఐదు విధాలుగా అవుతాడు.
12.281.11
तस्य भूमिमयो देहः श्रोत्रमाकाशसंभवम् ।
सूर्याच्चक्षुरसुर्वायोरद्भ्यस्तु खलु शोणितम् ॥ १२.२८१.११ ॥
అతని దేహం భూమితో నిర్మితం; శ్రోత్రం ఆకాశం నుండి పుట్టింది; నేత్రం సూర్యుని నుండి; ప్రాణం వాయువు నుండి; రక్తం నిశ్చయంగా జలం నుండి.
12.281.12
चक्षुषी नासिकाकर्णौ त्वक् जिह्वेति च पञ्चमी ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थानां ज्ञानानि कवयो विदुः ॥ १२.२८१.१२ ॥
రెండు కళ్ళు, ముక్కు-చెవులు, చర్మం, నాలుక అనే ఐదవది — ఇవి ఇంద్రియాలు; ఇంద్రియ విషయాల జ్ఞానాలను జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.
12.281.13
दर्शनं श्रवणं घ्राणं स्पर्शनं रसनं तथा ।
उपपत्त्या गुणान्विद्धि पञ्च पञ्चसु धातुषु ॥ १२.२८१.१३ ॥
చూడటం, వినడం, వాసన చూడటం, స్పృశించడం, రుచి చూడటం — వీటిని తర్కం ద్వారా ఐదు ధాతువుల గుణాలుగా తెలుసుకో.
12.281.14
रूपं गन्धो रसः स्पर्शः शब्दश्चैवाथ तद्गुणाः ।
इन्द्रियैरुपलभ्यन्ते पञ्चधा पञ्च पञ्चभिः ॥ १२.२८१.१४ ॥
రూపం, గంధం, రసం, స్పర్శ, శబ్దం — ఇవే వాటి గుణాలు; ఇంద్రియాల ద్వారా ఐదు విధాలుగా గ్రహించబడతాయి.
12.281.15
रूपं गन्धं रसं स्पर्शं शब्दं चैवाथ तद्गुणान् ।
इन्द्रियाणि न बुध्यन्ते क्षेत्रज्ञस्तैस्तु बुध्यते ॥ १२.२८१.१५ ॥
రూపం, గంధం, రసం, స్పర్శ, శబ్దం — వాటిని మరియు వాటి గుణాలను ఇంద్రియాలు గ్రహించవు; క్షేత్రజ్ఞుడు వాటి ద్వారా గ్రహిస్తాడు.
12.281.16
चित्तमिन्द्रियसंघातात्परं तस्मात्परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिः क्षेत्रज्ञो बुद्धितः परः ॥ १२.२८१.१६ ॥
చిత్తం ఇంద్రియ సమూహానికి పైన ఉంది; దానికంటే మనస్సు పైన; మనస్సు కంటే బుద్ధి పైన; క్షేత్రజ్ఞుడు బుద్ధికంటే కూడా పైనవాడు.
12.281.17
पूर्वं चेतयते जन्तुरिन्द्रियैर्विषयान्पृथक् ।
विचार्य मनसा पश्चादथ बुद्ध्या व्यवस्यति।
इन्द्रियैरुपसृष्टार्थान्मत्वा यस्त्वध्यवस्यति ॥ १२.२८१.१७ ॥
జీవి మొదట ఇంద్రియాల ద్వారా విషయాలను వేర్వేరుగా గ్రహిస్తుంది; తరువాత మనస్సుతో విచారించి, అప్పుడు బుద్ధితో నిశ్చయిస్తుంది. ఇంద్రియాల ద్వారా ఎదురైన విషయాలను తెలిసి నిశ్చయించేవాడు…
12.281.18
चित्तमिन्द्रियसंघातं मनो बुद्धिस्तथाऽष्टमी ।
अष्टौ ज्ञानेन्द्रियाण्याहुरेतान्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.२८१.१८ ॥
చిత్తం, ఇంద్రియ సమూహం, మనస్సు, బుద్ధి — ఇలా ఎనిమిదవది. అధ్యాత్మ చింతకులు ఈ ఎనిమిదింటిని జ్ఞానేంద్రియాలని అంటారు.
12.281.19
पाणिं पादं च पायुं च मेहनं पञ्चमं मुखम् ।
इति संशब्द्यमानानि शृणु कर्मेन्द्रियाण्यपि ॥ १२.२८१.१९ ॥
చేయి, కాలు, పాయువు, మర్మాంగం, ఐదవది ముఖం — ఇలా పేర్కొనబడిన కర్మేంద్రియాలను కూడా విను.
12.281.20
जल्पनाभ्यवहारार्थं मुखमिन्द्रियमुच्यते ।
गमनेन्द्रियं तथा पादौ कर्मणः करणे करौ ॥ १२.२८१.२० ॥
మాట్లాడటానికి, తినడానికి ముఖం ఇంద్రియమని చెప్పబడుతుంది; నడిచే ఇంద్రియం రెండు పాదాలు; కర్మకు సాధనాలు రెండు చేతులు.
12.281.21
पायूपस्थं विसर्गार्थमिन्द्रिये तुल्यकर्मणी ।
विसर्गे च पुरीषस्य विसर्गे चापि कामिके ॥ १२.२८१.२१ ॥
పాయువు మరియు ఉపస్థ విసర్జన కోసం రెండు ఇంద్రియాలు, సమాన కర్మ కలవి; మలవిసర్జనలోనూ, కామజన్య విసర్జనలోనూ.
12.281.22
मनः षष्ठान्यथैतानि वाचा सम्यग्यथागमम् ।
ज्ञानचेष्टेन्द्रियगुणाः सर्वेषां शब्दिता मया ॥ १२.२८१.२२ ॥
మనస్సు ఆరవది; ఇవి అన్నీ శాస్త్రానుసారంగా నేను వాక్కుతో సమగ్రంగా చెప్పాను — జ్ఞాన, చేష్టా ఇంద్రియాల గుణాలు అన్నీ నాచేత పేర్కొనబడ్డాయి.
12.281.23
इन्द्रियाणां स्वकर्मभ्यः श्रमादुपरमो यदा ।
भवतीन्द्रियसंन्यासादथ स्वपिति वै नरः ॥ १२.२८१.२३ ॥
అలసట వల్ల ఇంద్రియాలు తమ కర్మల నుండి విరమించినప్పుడు, ఇంద్రియాల ఉపసంహారం వల్ల మనిషి నిద్రపోతాడు.
12.281.24
इन्द्रियाणां व्युपरमे मनोऽव्युपरतं यदि ।
सेवते विषयानेव तं विद्यात्स्वप्नदर्शनम् ॥ १२.२८१.२४ ॥
ఇంద్రియాలు విరమించినా మనస్సు విరమించక, విషయాలనే సేవిస్తూ ఉంటే, దానిని స్వప్నదర్శనంగా తెలుసుకోవాలి.
12.281.25
सात्विकाश्चैव ये भावास्तथा राजसतामसाः ।
कर्मयुक्ताः प्रशंसन्ति सात्विकान्नेतरांस्तथा ॥ १२.२८१.२५ ॥
సాత్త్విక భావాలు, అలాగే రాజస తామస భావాలు — కర్మలో నిమగ్నులైనవారు సాత్త్వికాన్నే ప్రశంసిస్తారు, ఇతరాలను కాదు.
12.281.26
आनन्दः कर्मणां सिद्धिः प्रतिपत्तिः परा गतिः ।
सात्विकस्य निमित्तानि भावान्संश्रयसे स्मृतिः ॥ १२.२८१.२६ ॥
ఆనందం, కర్మల సిద్ధి, ప్రాప్తి, పరమ గతి — ఇవి సాత్త్వికానికి లక్షణాలు; భావాలను ఆశ్రయించడం, స్మృతి.
12.281.27
जन्तुष्वेकतमेष्वेवं भावं यो वा समास्थितः ।
भावयोरीप्सितं नित्यं प्रत्यक्षं गमनं द्वयोः ॥ १२.२८१.२७ ॥
జీవులలో ఏదైనా ఒకదానిలో ఈ విధంగా ఏ భావం స్థితమైందో, లేదా రెండు భావాల నిత్యమైన, ప్రత్యక్ష గమనం.
12.281.28
इन्द्रियाणि च भावाश्च गुणाः सप्तदश स्मृताः ।
तेषामष्टादशो देही यः शरीरे स शाश्वतः ॥ १२.२८१.२८ ॥
ఇంద్రియాలు, భావాలు, గుణాలు — ఇవి పదిహేడు అని చెప్పబడ్డాయి; వాటిలో పద్దెనిమిదవది దేహి, శరీరంలో ఉన్నవాడు, అతడు శాశ్వతుడు.
12.281.29
अथवा सशरीरास्ते गुणाः सर्वे शरीरिणाम् ।
संश्रितास्तद्वियोगे हि सशरीरा न सन्ति ते ॥ १२.२८१.२९ ॥
లేదా ఆ గుణాలన్నీ శరీరధారులలో శరీరంతో ఆశ్రితమై ఉన్నాయి; వాటి వియోగంలో అవి శరీరంతో ఉండవు.
12.281.30
अथवा संविभागेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ।
एकश्च दश चाष्टौ च गुणाः सह शरीरिणाम्।
ऊष्मणा सह विशो वा संघातः पाञ्चभौतिकः ॥ १२.२८१.३० ॥
లేదా విభాగం ద్వారా శరీరం పంచభూతాత్మకం; ఒకటి, పది, ఎనిమిది గుణాలు శరీరధారులతో; వేడిమితో జీవులు, లేదా పంచభూతాల సంఘాతం.
12.281.31
महान्संधारयत्येतच्छरीरं वायुना सह ।
सत्यप्रभावयुक्तस्य निमित्तं देहभेदने ॥ १२.२८१.३१ ॥
మహానుభావుడు ఈ శరీరాన్ని వాయువుతో కలిపి ధరిస్తాడు; సత్య ప్రభావం కలవానికి ఇదే దేహ భేదానికి కారణం.
12.281.32
तथैवोत्पद्यते किंचित्पञ्चत्वं गच्छते तथा ।
पुण्यपापविनाशान्ते पुण्यपापसमीरितः।
देहं विशति कालेन ततोऽयं कर्मसंभवम् ॥ १२.२८१.३२ ॥
అలాగే ఏదో ఉత్పన్నమై పంచత్వం పొందుతుంది; పుణ్య పాపాల నాశనాంతంలో, పుణ్య పాపాలచే ప్రేరితమై కాలక్రమంలో దేహంలో ప్రవేశిస్తుంది; అప్పుడు ఇది కర్మ నుండి పుడుతుంది.
12.281.33
हित्वाहित्वा ह्ययं प्रैति देहाद्देहं कृताश्रयः ।
कालसंचोदितः क्षेत्री विशीर्णाद्वा गृहाद्गृहम् ॥ १२.२८१.३३ ॥
ఒక్కొక్కటి విడిచి విడిచి ఇది ఒక దేహం నుండి మరొక దేహానికి, ఆశ్రయం పొంది వెళ్తుంది; కాలంచే ప్రేరితమైన క్షేత్రి, శిథిలమైన ఇంటి నుండి మరో ఇంటికి వెళ్లినట్లు.
12.281.34
तं तु नैवानुतप्यन्ते प्राज्ञा निश्चितनिश्चयाः ।
कृपणास्त्वनुतप्यन्ते जनाः संबन्धिमानिनः ॥ १२.२८१.३४ ॥
అతనికోసం ప్రాజ్ఞులు దుఃఖించరు, నిశ్చిత నిశ్చయం కలవారు; కాని దీనులు, బంధువులపై అభిమానం కలవారు దుఃఖిస్తారు.
12.281.35
न ह्ययं कस्यचित्कश्चिन्नास्य कश्चन विद्यते ।
भवत्येको ह्ययं नित्यं शरीरे सुखदुःखकृत् ॥ १२.२८१.३५ ॥
ఇతడు ఎవరికీ చెందడు, ఎవరూ ఇతనికి చెందరు; ఇతడు ఎప్పుడూ ఒంటరిగా ఉంటాడు, దేహంలో సుఖదుఃఖాలను కలిగించేవాడు.
12.281.36
नैव संजायते जन्तुर्न च जातु विपद्यते ।
याति देहमयं मुक्त्वा कदाचित्परमां गतिम् ॥ १२.२८१.३६ ॥
ఈ జీవి నిజంగా పుట్టడు, ఎప్పుడూ నశించడు; దేహాన్ని విడిచి ఒకప్పుడు పరమగతిని పొందుతాడు.
12.281.37
पुण्यपापमयं देहं क्षपयन्कर्मसंक्षयात् ।
क्षीणदेहः पुनर्देही ब्रह्मत्वमुपगच्छति ॥ १२.२८१.३७ ॥
పుణ్యపాపాలతో కూడిన ఈ దేహాన్ని కర్మక్షయం ద్వారా క్షయింపజేస్తూ, దేహం క్షీణించిన దేహి మళ్లీ బ్రహ్మత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.281.38
पुण्यपापक्षयार्थं हि साङ्ख्यज्ञानं विधीयते ।
तत्क्षये हृदि पश्यन्ति ब्रह्मभावे परां गतिम् ॥ १२.२८१.३८ ॥
పుణ్యపాపాల క్షయం కోసమే సాంఖ్య జ్ఞానం విధించబడింది; అవి క్షయించినప్పుడు హృదయంలో బ్రహ్మభావంలో పరమ గతిని చూస్తారు.