Mahābhārata · Adhyāya 12.291
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.291.1
अध्यात्मं नाम यदिदं पुरुषस्येह विद्यते ।
यदध्यात्मं यतश्चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९१.१ ॥
Sag mir, Großvater, was dieses Adhyātma ist, das hier im Menschen existiert, und woher es kommt.
12.291.2
सर्वज्ञानं परं बुद्ध्या यन्मां त्वमनुपृच्छसि ।
तद्व्याख्यास्यामि ते तात तस्य व्याख्यामिमां शृणु ॥ १२.२९१.२ ॥
Mein Kind, das Höchste unter allem Wissen, das durch den Verstand erfassbar ist, wonach du mich fragst, will ich dir erklären; höre diese Erklärung.
12.291.3
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२९१.३ ॥
Erde, Luft, Raum, Wasser und als fünftes das Feuer: Dies sind die großen Elemente, Ursprung und Auflösung aller Wesen.
12.291.4
स तेषां गुणसंघातः शरीरं भरतर्षभ ।
सततं हि प्रलीयन्ते गुणास्ते प्रभवन्ति च ॥ १२.२९१.४ ॥
Stier der Bharatas, die Summe ihrer Eigenschaften ist der Körper; ihre Eigenschaften lösen sich ständig auf und entstehen wieder.
12.291.5
ततः सृष्टानि भूतानि तानि यान्ति पुनः पुनः ।
महाभूतानि भूतेभ्य ऊर्मयः सागरे यथा ॥ १२.२९१.५ ॥
Dann vergehen die geschaffenen Wesen immer wieder; die großen Elemente entstehen aus den Wesen, wie Wellen im Ozean.
12.291.6
प्रसारयित्वेहाङ्गानि कूर्मः संहरते यथा ।
तद्वद्भूतानि भूतानामल्पीयांसि स्थवीयसाम् ॥ १२.२९१.६ ॥
Wie die Schildkröte hier ihre Glieder ausstreckt und dann wieder einzieht, so ziehen sich die kleineren Elemente in die größeren Wesen zurück.
12.291.7
आकाशात्खलु यो घोषः संघातस्तु महीगुणः ।
वायोः प्राणो रसस्त्वद्भ्यो रूपं तेजस उच्यते ॥ १२.२९१.७ ॥
Gewiss, aus dem Äther kommt der Klang, und die Festigkeit ist die Eigenschaft der Erde. Aus der Luft kommt der Atem, aus dem Wasser der Geschmack, und aus dem Feuer die Gestalt, so heißt es.
12.291.8
इत्येतन्मयमेवैतत्सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च तमभ्येति तस्मादुद्दिश्यते पुनः ॥ १२.२९१.८ ॥
So ist all dies, das Unbewegliche und das Bewegliche, aus eben diesen gemacht. Im Untergang kehrt es zu ihnen zurück, und deshalb werden sie wieder genannt.
12.291.9
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ।
विषयान्कल्पयामास यस्मिन्यदनुपश्यति ॥ १२.२९१.९ ॥
Die fünf großen Elemente allein sind in allen Wesen. Der Schöpfer der Wesen ordnete die Sinnesobjekte an; was man in etwas wahrnimmt, wird dessen Gegenstand.
12.291.10
शब्दश्रोत्रे तथा खानि त्रयमाकाशयोनिजम् ।
रसः स्नेहश्च जिह्वा च अपामेते गुणाः स्मृताः ॥ १२.२९१.१० ॥
Klang, Gehör und die Sinnesöffnungen — diese drei entstehen aus dem Äther. Geschmack, Feuchtigkeit und Zunge — diese gelten als Eigenschaften des Wassers.
12.291.11
रूपं चक्षुर्विपाकश्च त्रिविधं ज्योतिरूच्यते ।
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च एते भूमिगुणाः स्मृताः ॥ १२.२९१.११ ॥
Gestalt, Auge und Verdauungswärme — dieses dreifache Licht wird genannt. Geruch, Nase und Körper — diese gelten als Eigenschaften der Erde.
12.291.12
प्राणः स्पर्शश्च चेष्टा च वायोरेते गुणाः स्मृताः ।
इति सर्वगुणा राजन्व्याख्याताः पाञ्चभौतिकाः ॥ १२.२९१.१२ ॥
Atem, Berührung und Bewegung — diese gelten als Eigenschaften der Luft. So, o König, sind alle aus den fünf Elementen gebildeten Eigenschaften erklärt worden.
12.291.13
सत्त्वं रजस्तमः कालः कर्म बुद्धिश्च भारत ।
मनः षष्ठानि चैतेषु ईश्वरः समकल्पयत् ॥ १२.२९१.१३ ॥
Sattva, Rajas, Tamas, Zeit, Handlung und Verstand, o Bhārata; und der Geist als sechstes unter ihnen. Der Herr ordnete sie so an.
12.291.14
यदूर्ध्वपादतलयोरवाड्यूर्ध्नश्च पश्यसि ।
एतस्मिन्नेव कृत्स्नेयं वर्तते बुद्धिरन्तरे ॥ १२.२९१.१४ ॥
Was du an den Fußsohlen und am Haupt, oben und unten siehst — eben darin besteht dieser ganze Verstand.
12.291.15
इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते ।
सप्तमीं बुद्धिमेवाहुः क्षेत्रज्ञः पुनरष्टमः ॥ १२.२९१.१५ ॥
Im Menschen gibt es fünf Sinne; den sechsten nennt man den Geist; den siebten nennt man den Verstand; und der achte ist wiederum der Kenner des Feldes.
12.291.16
इन्द्रियाणि च कर्ता च विचेतव्यानि भागशः ।
तमः सत्वं रजस्तैव तेऽपि भावास्तदाश्रयाः ॥ १२.२९१.१६ ॥
Die Sinne und der Handelnde sind Teil für Teil zu unterscheiden. Tamas, Sattva und Rajas — auch diese Zustände ruhen auf ihnen.
12.291.17
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः ।
बुद्धिरध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.२९१.१७ ॥
Das Auge dient allein dem Sehen; der Geist erzeugt Zweifel; der Verstand dient dem Entscheiden; der Zeuge heißt der Kenner des Feldes.
12.291.18
तमः सत्वं रजश्चेति कालः कर्म च भारत ।
गुणैर्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाणि च।
मनः षष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्यभावे कुतो गुणाः ॥ १२.२९१.१८ ॥
Tamas, Sattva und Rajas, auch Zeit und Handlung, o Bhārata; der Verstand wird nicht von den Eigenschaften geleitet. Der Verstand selbst sind die Sinne, und der sechste, der Geist — alle. Wo wären die Eigenschaften, wenn der Verstand fehlte?
12.291.19
येन पश्यति तच्चक्षुः शृण्वती श्रोत्रमुच्यते ।
जिघ्रती भवति घ्राणं रसती रसना रसान् ॥ १२.२९१.१९ ॥
Das, womit man sieht, ist das Auge; wenn es hört, heißt es Ohr. Wenn es riecht, wird es zur Nase; wenn es schmeckt, ist es die Zunge, der Geschmäcker.
12.291.20
स्पर्शनं स्पर्शती स्पर्शान्बुद्धिर्विक्रियतेऽसकृत् ।
यदा प्रार्थयते किंचित्तदा भवति सा मनः ॥ १२.२९१.२० ॥
Wenn sie berührt, ist sie der Tastsinn, der Berührungen. Der Intellekt wandelt sich immer wieder; wenn er etwas begehrt, wird er zum Geist.
12.291.21
अधिष्ठानानि बुद्ध्या हि पृथगेतानि पञ्चधा ।
इन्द्रियाणीति तान्याहुस्तेषु दुष्टेषु दुष्यति ॥ १२.२९१.२१ ॥
Die Stützen des Intellekts sind fünffach und voneinander getrennt; diese nennt man die Sinne, und wenn sie verdorben sind, wird er verdorben.
12.291.22
पुरुषे तिष्ठती बुद्धिस्त्रिषु भावेषु वर्तते ।
कदाचिल्लभते प्रीतिं कदाचिदपि शोचति ॥ १२.२९१.२२ ॥
Der Intellekt, der im Menschen wohnt, bewegt sich in drei Zuständen; bisweilen erlangt er Freude, bisweilen trauert er auch.
12.291.23
न सुखेन न दुःखेन कदाचिदपि वर्तते ।
सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीनेतान्परिवर्तते ॥ १२.२९१.२३ ॥
Sie verweilt niemals weder in Lust noch in Schmerz; dieser aus Zuständen bestehende Intellekt wandelt durch diese drei Zustände.
12.291.24
सरितां सागरो भर्ता यथा वेलामिवोर्मिमान् ।
इति भावगता बुद्धिर्भावे मनसि वर्तते ॥ १२.२९१.२४ ॥
Wie das Meer, der Herr der Flüsse, mit seinen Wellen das Ufer erreicht, so verweilt der in Zustände geratene Intellekt im Zustand, im Geist.
12.291.25
प्रवर्तमानं तु रजस्तद्भावेनानुर्तते ।
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः सुखं संशान्तचित्तता ॥ १२.२९१.२५ ॥
Wenn aber das Rajas wirksam wird, folgen ihm entsprechend seinem Zustand Freude, Wohlgefallen, Wonne, Glück und Gemütsruhe.
12.291.26
कथंचिदुपपद्यन्ते पुरुषे सात्विका गुणाः ।
पिरदाहस्तथा शोकः संतापोऽपूर्तिरक्षमा ॥ १२.२९१.२६ ॥
Auf irgendeine Weise entstehen im Menschen auch die sattvischen Eigenschaften, ebenso Brennen, Kummer, Qual, Unzufriedenheit und Ungeduld.
12.291.27
लिङ्गानि रजसस्तानि दृश्यन्ते हेत्वहेतुभिः ।
अविद्या रागमोहौ च प्रमादः स्तब्धता भयम् ॥ १२.२९१.२७ ॥
Dies sind die Zeichen des Rajas, die durch Ursachen und ohne Ursachen sichtbar werden: Unwissenheit, Anhaftung und Verblendung, Achtlosigkeit, Starrheit und Furcht.
12.291.28
असमृद्धिस्तथा दैन्यं प्रमोहः स्वप्नतन्द्रिता ।
कथंचिदुपवर्तन्ते विविधास्तामसा गुणाः ॥ १२.२९१.२८ ॥
Mangel an Wohlstand, Elend, Verwirrung, Schlaf und Schlaffheit — so entstehen auf irgendeine Weise auch die vielfältigen Eigenschaften des Tamas.
12.291.29
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
वर्तते सात्विको भाव इत्युपेक्षेत तत्तथा ॥ १२.२९१.२९ ॥
Was davon im Körper oder im Geist mit Freude verbunden auftritt, ist ein sattvischer Zustand; man soll es so mit Gleichmut betrachten.
12.291.30
अथ यद्दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मनः ।
प्रवृत्तं रज इत्येव तदसंरभ्य चिन्तयेत् ॥ १२.२९१.३० ॥
Und was, mit Leid verbunden, dem eigenen Selbst unangenehm auftritt, ist das wirksame Rajas; man soll es betrachten, ohne in Erregung zu geraten.
12.291.31
अथ यन्मोहसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥ १२.२९१.३१ ॥
Was mit Verblendung verbunden ist, im Körper oder im Geist, jenseits des Denkens und unerkennbar, das soll man als tamas erkennen.
12.291.32
इति बुद्धिगतीः सर्वा व्याख्याता यावतीरिह ।
एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम् ॥ १२.२९१.३२ ॥
Wer alle hier dargelegten Wege des Verstandes so begriffen hat, wird weise. Welches andere Kennzeichen des Weisen gibt es?
12.291.33
सत्वक्षेत्रज्ञयोरेतदन्तरं विद्धि सूक्ष्मयोः ।
सृजतेऽत्र गुणानेक एको न सृजते गुणान् ॥ १२.२९१.३३ ॥
Erkenne diesen Unterschied zwischen sattva und dem Erkenner des Feldes, diesen beiden Feinen: Hier erzeugt das eine die Qualitäten, das andere erzeugt keine Qualitäten.
12.291.34
पृथग्भूतौ प्रकृत्या तु संप्रयुक्तौ च सर्वदा ।
यथा मत्स्योऽद्भिरन्यः स्यात्संप्रयुक्तो भवेत्तथा ॥ १२.२९१.३४ ॥
Von Natur aus sind die beiden getrennt und doch immer verbunden, so wie der Fisch, obwohl vom Wasser verschieden, mit ihm verbunden ist.
12.291.35
न गुणा विदुरात्मानं स गुणान्वेद सर्वतः ।
परिद्रष्टा गुणानां तु संस्रष्टा मन्यते यथा ॥ १२.२९१.३५ ॥
Die Qualitäten kennen das Selbst nicht; er kennt die Qualitäten vollständig. Der vollkommene Seher der Qualitäten gilt, als wäre er ihr Schöpfer.
12.291.36
आश्रयो नास्ति सत्वस्य गुणसर्गेण चेतना ।
सत्वमस्य सृजन्त्यन्ये गुणान्वेद कदाचन ॥ १२.२९१.३६ ॥
Das sattva hat keine Stütze; das Bewusstsein entsteht durch die Schöpfung der Qualitäten. Andere erschaffen das sattva, und es erkennt niemals die Qualitäten.
12.291.37
सृजते हि गुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञः परिपश्यति ।
संप्रयोगस्तयोरेष सत्वक्षेत्रज्ञयोर्ध्रुवः ॥ १२.२९१.३७ ॥
Der Kṣetrajña erschafft die Qualitäten und das Sattva und betrachtet sie. Diese Verbindung von Sattva und Kṣetrajña ist beständig.
12.291.38
इन्द्रियैस्तु प्रदीपार्थं क्रियते बुद्धिरन्तरा ।
निश्चक्षुर्भिरजानद्भिरिन्द्रियाणि प्रदीपवत् ॥ १२.२९१.३८ ॥
Durch die Sinne wird der Intellekt dazwischen gebildet, gleichsam zum Zweck einer Lampe. Für jene ohne Augen, die nicht wissen, sind die Sinne wie eine Lampe.
12.291.39
एवं स्वभावमेवैतत्तद्बुद्ध्वा विहरन्नरः ।
अशोचन्नप्रहृष्यंश्च स वै विगतमत्सरः ॥ १२.२९१.३९ ॥
So erkennend, dass dies eben seine Natur ist, lebt der Mensch dahin, ohne zu trauern noch sich zu freuen, frei von Neid.
12.291.40
स्वभावसिद्धमेवैतद्यदिमान्सृजते गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं विज्ञेयास्तन्तुवद्गुणाः ॥ १२.२९१.४० ॥
Dass es diese Qualitäten hervorbringt, ist durch seine Natur begründet. Wie die Spinne den Faden spinnt, so sind die Qualitäten als Fäden zu erkennen.
12.291.41
प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
एवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ॥ १२.२९१.४१ ॥
Das Zerstörte kehrt nicht zurück, und Tätigkeit ist nicht wahrnehmbar. So bestimmen es manche; andere halten es für Aufhören.
12.291.42
इतीदं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम् ।
विमुच्य सुखमासीत विशोकश्छिन्नसंशयः ॥ १२.२९१.४२ ॥
So möge man diesen festen Knoten des Herzens, gebildet aus Verstand und Sorge, lösen und glücklich verweilen, frei von Kummer, mit abgeschnittenen Zweifeln.
12.291.43
ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्वीं मोहपूर्णां नदीं नराः ।
यथा गाधमविद्वांसो बुद्धियोगमयं तथा ॥ १२.२९१.४३ ॥
Wie Menschen, die in einen von Täuschung erfüllten Fluss gefallen sind und seine Tiefe nicht kennen, erschöpft werden, so ergeht es auch denen, denen der Yoga des Verstandes fehlt.
12.291.44
नैव ताम्यन्ति विद्वांसः प्लवन्तः पारमम्भसः ।
अध्यात्मविदुषो धीरा ज्ञानं तु परमं प्लवः ॥ १२.२९१.४४ ॥
Die Weisen werden nicht müde, wenn sie schwimmend das Wasser zum jenseitigen Ufer überqueren; für die standhaften Kenner des Selbst ist das Wissen das höchste Floß.
12.291.45
न भवति विदुषां महद्भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं भवेत्।
न हि गतिरधिकाऽस्ति कस्यचि ।
त्सकृदुपदर्शयतीह तुल्यताम् ॥ १२.२९१.४५ ॥
Die Weisen haben keine große Furcht, die Unwissenden aber haben eine sehr große Furcht. Der Weg eines jeden ist nicht größer als dieser; hier zeigt er einmal die Gleichheit.
12.291.46
यत्करोति बहुदोषमेकत ।
स्तच्च दूषयति यत्पुरा कृतम्।
नाप्रियं तदुभयं करोत्यसौ ।
यच्च दूषयति यत्करोति च ॥ १२.२९१.४६ ॥
Wer auf einmal eine Handlung mit vielen Fehlern vollzieht und wer das früher Getane verdirbt, tut beides, was unerfreulich ist: das Verderben und das Tun.