Mahābhārata · Adhyāya 12.291
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.291.1
अध्यात्मं नाम यदिदं पुरुषस्येह विद्यते ।
यदध्यात्मं यतश्चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.२९१.१ ॥
Diga-me, avô, o que é este adhyātma que existe aqui no ser humano, e de onde ele provém.
12.291.2
सर्वज्ञानं परं बुद्ध्या यन्मां त्वमनुपृच्छसि ।
तद्व्याख्यास्यामि ते तात तस्य व्याख्यामिमां शृणु ॥ १२.२९१.२ ॥
Filho, o supremo de todo o saber que pode ser apreendido pelo intelecto, sobre o qual me perguntas, eu te explicarei; ouve esta explicação.
12.291.3
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.२९१.३ ॥
Terra, ar, espaço, água e, como quinto, o fogo: estes são os grandes elementos, origem e dissolução de todos os seres.
12.291.4
स तेषां गुणसंघातः शरीरं भरतर्षभ ।
सततं हि प्रलीयन्ते गुणास्ते प्रभवन्ति च ॥ १२.२९१.४ ॥
Touro dos Bharatas, o conjunto de suas qualidades é o corpo; suas qualidades dissolvem-se constantemente e surgem de novo.
12.291.5
ततः सृष्टानि भूतानि तानि यान्ति पुनः पुनः ।
महाभूतानि भूतेभ्य ऊर्मयः सागरे यथा ॥ १२.२९१.५ ॥
Então os seres criados passam repetidamente; os grandes elementos surgem dos seres, como as ondas no oceano.
12.291.6
प्रसारयित्वेहाङ्गानि कूर्मः संहरते यथा ।
तद्वद्भूतानि भूतानामल्पीयांसि स्थवीयसाम् ॥ १२.२९१.६ ॥
Assim como a tartaruga estende seus membros e depois os recolhe, assim os elementos menores se recolhem nos seres maiores.
12.291.7
आकाशात्खलु यो घोषः संघातस्तु महीगुणः ।
वायोः प्राणो रसस्त्वद्भ्यो रूपं तेजस उच्यते ॥ १२.२९१.७ ॥
Certamente, do éter provém o som, e a solidez é a qualidade da terra. Do ar provém o sopro, da água o sabor, e do fogo a forma, diz-se.
12.291.8
इत्येतन्मयमेवैतत्सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च तमभ्येति तस्मादुद्दिश्यते पुनः ॥ १२.२९१.८ ॥
Assim, tudo isto, o imóvel e o móvel, é feito apenas destes. Na dissolução retorna a eles, e por isso são novamente mencionados.
12.291.9
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ।
विषयान्कल्पयामास यस्मिन्यदनुपश्यति ॥ १२.२९१.९ ॥
Os cinco grandes elementos existem sozinhos em todos os seres. O criador dos seres dispôs os objetos dos sentidos; naquilo que se percebe, isso torna-se o seu objeto.
12.291.10
शब्दश्रोत्रे तथा खानि त्रयमाकाशयोनिजम् ।
रसः स्नेहश्च जिह्वा च अपामेते गुणाः स्मृताः ॥ १२.२९१.१० ॥
O som, a audição e as cavidades dos sentidos: estes três nascem do éter. O sabor, a umidade e a língua: estes são lembrados como qualidades da água.
12.291.11
रूपं चक्षुर्विपाकश्च त्रिविधं ज्योतिरूच्यते ।
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च एते भूमिगुणाः स्मृताः ॥ १२.२९१.११ ॥
A forma, o olho e o calor digestivo: diz-se que esta luz é tripla. O cheiro, o nariz e o corpo: estes são lembrados como qualidades da terra.
12.291.12
प्राणः स्पर्शश्च चेष्टा च वायोरेते गुणाः स्मृताः ।
इति सर्वगुणा राजन्व्याख्याताः पाञ्चभौतिकाः ॥ १२.२९१.१२ ॥
O sopro, o tato e o movimento: estes são lembrados como qualidades do ar. Assim, ó rei, foram explicadas todas as qualidades formadas pelos cinco elementos.
12.291.13
सत्त्वं रजस्तमः कालः कर्म बुद्धिश्च भारत ।
मनः षष्ठानि चैतेषु ईश्वरः समकल्पयत् ॥ १२.२९१.१३ ॥
Sattva, rajas, tamas, o tempo, a ação e o intelecto, ó Bhārata; e a mente como sexta entre eles. O Senhor assim os ordenou.
12.291.14
यदूर्ध्वपादतलयोरवाड्यूर्ध्नश्च पश्यसि ।
एतस्मिन्नेव कृत्स्नेयं वर्तते बुद्धिरन्तरे ॥ १२.२९१.१४ ॥
O que vês nas solas dos pés e na cabeça, em cima e embaixo — dentro disto mesmo existe todo este intelecto.
12.291.15
इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते ।
सप्तमीं बुद्धिमेवाहुः क्षेत्रज्ञः पुनरष्टमः ॥ १२.२९१.१५ ॥
No homem há cinco sentidos; o sexto chama-se mente; ao sétimo chamam intelecto; e o oitavo é de novo o conhecedor do campo.
12.291.16
इन्द्रियाणि च कर्ता च विचेतव्यानि भागशः ।
तमः सत्वं रजस्तैव तेऽपि भावास्तदाश्रयाः ॥ १२.२९१.१६ ॥
Os sentidos e o agente devem ser discernidos parte por parte. Tamas, sattva e rajas — também esses estados repousam neles.
12.291.17
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः ।
बुद्धिरध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.२९१.१७ ॥
O olho serve apenas para ver; a mente produz a dúvida; o intelecto serve para decidir; a testemunha é chamada de conhecedor do campo.
12.291.18
तमः सत्वं रजश्चेति कालः कर्म च भारत ।
गुणैर्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाणि च।
मनः षष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्यभावे कुतो गुणाः ॥ १२.२९१.१८ ॥
Tamas, sattva e rajas, também o tempo e a ação, ó Bhārata; o intelecto não é conduzido pelas qualidades. O próprio intelecto são os sentidos, e o sexto, a mente — todos eles. Onde estariam as qualidades, se faltasse o intelecto?
12.291.19
येन पश्यति तच्चक्षुः शृण्वती श्रोत्रमुच्यते ।
जिघ्रती भवति घ्राणं रसती रसना रसान् ॥ १२.२९१.१९ ॥
Aquilo com que se vê é o olho; quando ouve, chama-se ouvido. Quando cheira, torna-se nariz; quando degusta, é a língua, dos sabores.
12.291.20
स्पर्शनं स्पर्शती स्पर्शान्बुद्धिर्विक्रियतेऽसकृत् ।
यदा प्रार्थयते किंचित्तदा भवति सा मनः ॥ १२.२९१.२० ॥
Ao tocar, é o tato, dos toques. O intelecto se modifica repetidamente; quando deseja algo, então se torna a mente.
12.291.21
अधिष्ठानानि बुद्ध्या हि पृथगेतानि पञ्चधा ।
इन्द्रियाणीति तान्याहुस्तेषु दुष्टेषु दुष्यति ॥ १२.२९१.२१ ॥
As bases do intelecto são cinco e distintas; chamam-nas de sentidos, e quando estas se corrompem, ele se corrompe.
12.291.22
पुरुषे तिष्ठती बुद्धिस्त्रिषु भावेषु वर्तते ।
कदाचिल्लभते प्रीतिं कदाचिदपि शोचति ॥ १२.२९१.२२ ॥
O intelecto que habita em uma pessoa move-se entre três estados; às vezes obtém alegria e às vezes também se lamenta.
12.291.23
न सुखेन न दुःखेन कदाचिदपि वर्तते ।
सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीनेतान्परिवर्तते ॥ १२.२९१.२३ ॥
Ela nunca permanece nem no prazer nem na dor; este intelecto, feito de estados, gira por estes três estados.
12.291.24
सरितां सागरो भर्ता यथा वेलामिवोर्मिमान् ।
इति भावगता बुद्धिर्भावे मनसि वर्तते ॥ १२.२९१.२४ ॥
Como o oceano, senhor dos rios, com suas ondas alcança a margem, assim o intelecto entregue aos estados permanece no estado, na mente.
12.291.25
प्रवर्तमानं तु रजस्तद्भावेनानुर्तते ।
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः सुखं संशान्तचित्तता ॥ १२.२९१.२५ ॥
Mas quando o rajas se manifesta, seguem-no a alegria, o deleite, a bem-aventurança, a felicidade e a serenidade da mente, conforme o seu estado.
12.291.26
कथंचिदुपपद्यन्ते पुरुषे सात्विका गुणाः ।
पिरदाहस्तथा शोकः संतापोऽपूर्तिरक्षमा ॥ १२.२९१.२६ ॥
De algum modo surgem no homem também as qualidades sáttvicas, assim como o ardor, a dor, a angústia, a insatisfação e a impaciência.
12.291.27
लिङ्गानि रजसस्तानि दृश्यन्ते हेत्वहेतुभिः ।
अविद्या रागमोहौ च प्रमादः स्तब्धता भयम् ॥ १२.२९१.२७ ॥
Estes são os sinais do rajas, vistos com causas e sem causas: ignorância, apego e delusão, descuido, rigidez e medo.
12.291.28
असमृद्धिस्तथा दैन्यं प्रमोहः स्वप्नतन्द्रिता ।
कथंचिदुपवर्तन्ते विविधास्तामसा गुणाः ॥ १२.२९१.२८ ॥
A falta de prosperidade, a miséria, a confusão, o sono e a sonolência: assim também surgem, de algum modo, as diversas qualidades do tamas.
12.291.29
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
वर्तते सात्विको भाव इत्युपेक्षेत तत्तथा ॥ १२.२९१.२९ ॥
Entre elas, o que surge no corpo ou na mente unido ao prazer é um estado sáttvico; deve-se contemplá-lo assim, com equanimidade.
12.291.30
अथ यद्दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मनः ।
प्रवृत्तं रज इत्येव तदसंरभ्य चिन्तयेत् ॥ १२.२९१.३० ॥
E o que surge unido ao sofrimento e desagradável para si mesmo é o rajas em ação; deve-se considerá-lo sem se agitar.
12.291.31
अथ यन्मोहसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥ १२.२९१.३१ ॥
E o que está unido à ilusão, no corpo ou na mente, além do raciocínio e incognoscível, deve-se reconhecer como tamas.
12.291.32
इति बुद्धिगतीः सर्वा व्याख्याता यावतीरिह ।
एतद्बुद्ध्वा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धलक्षणम् ॥ १२.२९१.३२ ॥
Quem compreende assim todos os caminhos do intelecto aqui expostos torna-se sábio. Qual outro sinal do sábio existe?
12.291.33
सत्वक्षेत्रज्ञयोरेतदन्तरं विद्धि सूक्ष्मयोः ।
सृजतेऽत्र गुणानेक एको न सृजते गुणान् ॥ १२.२९१.३३ ॥
Conhece esta diferença entre sattva e o conhecedor do campo, estes dois sutis: aqui um produz as qualidades, o outro não as produz.
12.291.34
पृथग्भूतौ प्रकृत्या तु संप्रयुक्तौ च सर्वदा ।
यथा मत्स्योऽद्भिरन्यः स्यात्संप्रयुक्तो भवेत्तथा ॥ १२.२९१.३४ ॥
Por natureza os dois são separados, mas sempre unidos, assim como o peixe, embora distinto da água, está unido a ela.
12.291.35
न गुणा विदुरात्मानं स गुणान्वेद सर्वतः ।
परिद्रष्टा गुणानां तु संस्रष्टा मन्यते यथा ॥ १२.२९१.३५ ॥
As qualidades não conhecem o eu; ele conhece as qualidades por completo. O perfeito observador das qualidades é considerado como se fosse o seu criador.
12.291.36
आश्रयो नास्ति सत्वस्य गुणसर्गेण चेतना ।
सत्वमस्य सृजन्त्यन्ये गुणान्वेद कदाचन ॥ १२.२९१.३६ ॥
O sattva não tem suporte; a consciência surge pela criação das qualidades. Outros criam o sattva, e ele nunca conhece as qualidades.
12.291.37
सृजते हि गुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञः परिपश्यति ।
संप्रयोगस्तयोरेष सत्वक्षेत्रज्ञयोर्ध्रुवः ॥ १२.२९१.३७ ॥
O conhecedor do campo cria as qualidades e o sattva, e os percebe. Esta união do sattva com o conhecedor do campo é firme.
12.291.38
इन्द्रियैस्तु प्रदीपार्थं क्रियते बुद्धिरन्तरा ।
निश्चक्षुर्भिरजानद्भिरिन्द्रियाणि प्रदीपवत् ॥ १२.२९१.३८ ॥
Pelos sentidos, o intelecto é formado no meio, como para o propósito de uma lâmpada. Para os que não têm olhos e não sabem, os sentidos são como uma lâmpada.
12.291.39
एवं स्वभावमेवैतत्तद्बुद्ध्वा विहरन्नरः ।
अशोचन्नप्रहृष्यंश्च स वै विगतमत्सरः ॥ १२.२९१.३९ ॥
Sabendo assim que esta é realmente sua natureza, o homem vive sem lamentar nem se alegrar, livre da inveja.
12.291.40
स्वभावसिद्धमेवैतद्यदिमान्सृजते गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं विज्ञेयास्तन्तुवद्गुणाः ॥ १२.२९१.४० ॥
Que ele produza estas qualidades é algo estabelecido por sua natureza. Assim como a aranha produz o fio, as qualidades devem ser conhecidas como fios.
12.291.41
प्रध्वस्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
एवमेके व्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ॥ १२.२९१.४१ ॥
O que foi destruído não retorna, e a atividade não é percebida. Assim alguns o determinam, enquanto outros o consideram cessação.
12.291.42
इतीदं हृदयग्रन्थिं बुद्धिचिन्तामयं दृढम् ।
विमुच्य सुखमासीत विशोकश्छिन्नसंशयः ॥ १२.२९१.४२ ॥
Assim, tendo desatado este nó firme do coração, feito de intelecto e preocupação, que se permaneça em felicidade, livre do pesar, com as dúvidas cortadas.
12.291.43
ताम्येयुः प्रच्युताः पृथ्वीं मोहपूर्णां नदीं नराः ।
यथा गाधमविद्वांसो बुद्धियोगमयं तथा ॥ १२.२९१.४३ ॥
Como homens que caem num rio cheio de ilusão e, sem conhecer sua profundidade, ficam exaustos, assim também acontece com quem carece do yoga do intelecto.
12.291.44
नैव ताम्यन्ति विद्वांसः प्लवन्तः पारमम्भसः ।
अध्यात्मविदुषो धीरा ज्ञानं तु परमं प्लवः ॥ १२.२९१.४४ ॥
Os sábios não se cansam ao atravessar nadando a água até a outra margem; para os firmes que conhecem o eu, o conhecimento é a jangada suprema.
12.291.45
न भवति विदुषां महद्भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं भवेत्।
न हि गतिरधिकाऽस्ति कस्यचि ।
त्सकृदुपदर्शयतीह तुल्यताम् ॥ १२.२९१.४५ ॥
Os sábios não têm grande medo, enquanto os ignorantes têm um medo muito grande. O caminho de ninguém é maior que este; aqui ele mostra a igualdade uma vez.
12.291.46
यत्करोति बहुदोषमेकत ।
स्तच्च दूषयति यत्पुरा कृतम्।
नाप्रियं तदुभयं करोत्यसौ ।
यच्च दूषयति यत्करोति च ॥ १२.२९१.४६ ॥
Quem realiza de uma vez uma ação cheia de falhas e quem estraga o que foi feito antes fazem ambos o que é desagradável: o que estraga e o que faz.