Mahābhārata · Adhyāya 12.294
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.294.1
कथं नु युक्तः पृथिवीं चरेदस्मद्विधो नृपः ।
नित्यं कैश्च गुणैर्युक्तः सङ्गपाशाद्विमुच्यते ॥ १२.२९४.१ ॥
¿Cómo debe un rey como nosotros recorrer la tierra, y con qué cualidades se libera del lazo del apego?
12.294.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टनेमिना प्रोक्तं सगरायानुपृच्छते ॥ १२.२९४.२ ॥
Aquí te narraré una antigua historia, que Ariṣṭanemi contó cuando Sagara preguntó.
12.294.3
किं श्रेयः परमं ब्रह्मन्कृत्वेह सुखमश्नुते ।
कथं न शोचेन्न क्षुभ्येदेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.२९४.३ ॥
Oh brahmán, ¿cuál es el bien supremo, y haciendo qué obtiene el hombre aquí la felicidad? ¿Cómo no se aflige ni se agita? Esto deseo saber.
12.294.4
एवमुक्तस्तदा तार्क्ष्यः सर्वशास्त्रविदां वरः ।
विबुध्य संपदं चाग्र्यां सद्वाक्यमिदमब्रवीत् ॥ १२.२९४.४ ॥
Cuando Sagara así preguntó, Tārkṣya, el mejor entre los conocedores de las escrituras, comprendiendo la suprema riqueza, pronunció estas buenas palabras.
12.294.5
सुखं मोक्षसुखं लोके न च मूढोऽवगच्छति ।
प्रसक्तः पुत्रपशुषु धनधान्यसमाकुलः ॥ १२.२९४.५ ॥
En el mundo existe la felicidad de la liberación, pero el necio no la comprende; apegado a hijos y ganado, absorto en riquezas y grano, no la alcanza.
12.294.6
सक्तबुद्धिरशान्तात्मा स न शक्यश्चिकित्सितुम् ।
स्नेहपाशसितो मूढो न स मोक्षाय कल्पते ॥ १२.२९४.६ ॥
Aquel cuya mente está apegada y cuyo ser no está sosegado no puede ser curado; el necio atado por el lazo del afecto no es apto para la liberación.
12.294.7
स्नेहजानिह ते पाशान्वक्ष्यामि शृणु तान्मम ।
सकर्णकेन शिरसा शक्याश्छेत्तुं विजानता ॥ १२.२९४.७ ॥
Aquí te hablaré de los lazos nacidos del afecto; escúchalos de mí. Quien sabe puede cortarlos con la cabeza, con su púa y todo.
12.294.8
संभाव्य पुत्रान्कालेन यौवनस्थान्निवेश्य च ।
समर्थाज्जीवने ज्ञात्वा मुक्तश्चर यथासुखम् ॥ १२.२९४.८ ॥
Habiendo mantenido a tus hijos a su tiempo, establecidos ya en la juventud, y sabiendo que son capaces de ganarse la vida, vive libre y como te plazca.
12.294.9
भार्यां पुत्रवतीं वृद्धां लालितां पुत्रवत्सलाम् ।
ज्ञात्वा प्रजहि कालेन परार्थमनुदृश्य च ॥ १२.२९४.९ ॥
Sabiendo que tu esposa tiene hijos, es anciana, es mimada y ama a sus hijos, abandónala a su tiempo, mirando al bien supremo.
12.294.10
सापत्यो निरपत्यो वा मुक्तश्चर यथासुखम् ।
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थांस्त्वमनुभूय यथाविधि ॥ १२.२९४.१० ॥
Tengas hijos o no los tengas, vive libre y como te plazca, habiendo disfrutado de los objetos de los sentidos mediante los sentidos, según la regla.
12.294.11
कृतकौन्तूहलस्तेषु मुक्तश्चर यथासुखम् ।
उपपत्त्योपलब्धेषु लोकेषु च समो भव ॥ १२.२९४.११ ॥
Habiendo saciado tu curiosidad por ellos, vive libre como quieras, y mantente ecuánime ante los mundos alcanzados por la razón.
12.294.12
एष तावत्समासेन तव संकीर्तितो मया ।
मोक्षार्थो विस्तरेणाथ भूयो वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२९४.१२ ॥
Esto te he expuesto en breve, la meta de la liberación. Ahora hablaré de nuevo con extensión; escúchalo.
12.294.13
मुक्ता वीतभया लोके चरन्ति सुखिनो नराः ।
सक्तभावा विनश्यन्ति नरास्तत्र न संशयः ॥ १२.२९४.१३ ॥
Los hombres que caminan por el mundo libres y sin temor viven felices; los de disposición apegada perecen, sin duda alguna.
12.294.14
आहारसंचये सक्ता यथा कीटपिपीलिकाः ।
असक्ताः सुखिनो लोके सक्ताश्चैव विनाशिनः ॥ १२.२९४.१४ ॥
Así como los insectos y las hormigas se apegan a acumular alimento, en el mundo los no apegados son felices, y los apegados ciertamente perecen.
12.294.15
स्वजने न च ते चिन्ता कर्तव्या मोक्षबुद्धिना ।
इमे मया विनाभूता भविष्यन्ति कथं त्विति ॥ १२.२९४.१५ ॥
Quien tiene una mente que busca la liberación no debe inquietarse por sus parientes, ni pensar: "¿Cómo estarán éstos sin mí?"
12.294.16
स्वयमुत्पद्यते जन्तुः स्वयमेव विवर्धते ।
सुखदुःखे तथा मृत्युं स्वयमेवाधिगच्छति ॥ १२.२९४.१६ ॥
El ser vivo nace por sí mismo y por sí mismo crece; asimismo, por sí mismo alcanza el placer, el dolor y la muerte.
12.294.17
भोजनाच्छादने चैव मात्रा पित्रा च संग्रहम् ।
स्वकृते नाधिगच्छन्ति लोके नास्त्यकृतं पुरा ॥ १२.२९४.१७ ॥
La comida y la ropa las obtienen las personas por sus propias acciones, no por lo que han reunido la madre o el padre; en el mundo nada queda sin haber sido hecho antes.
12.294.18
धात्रा विहितभक्ष्याणि सर्वभूतानि मेदिनीम् ।
लोके विपरिधावन्ति रक्षितानि स्वकर्मभिः ॥ १२.२९४.१८ ॥
Todos los seres, para quienes el Creador ha dispuesto su alimento, corren por la tierra en el mundo; son protegidos por sus propias acciones.
12.294.19
स्वयं मृत्पिण्डभूतस्य परतन्त्रस्य सर्वदा ।
को हेतुः स्वजनं द्वेष्टुं रक्षितं वाऽदृढात्मनः ॥ १२.२९४.१९ ॥
Para quien es como un terrón de barro, siempre dependiente de otros, de mente inestable, ¿cuál es la razón para odiar a sus propios parientes o para protegerlos?
12.294.20
स्वजनं हि यदा मृत्युर्हन्त्येव भुवि पश्यतः ।
कृतेऽपि यत्ने महति तत्र बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२० ॥
Cuando la muerte golpea a un pariente propio ante la mirada de todos en la tierra, entonces, aunque se haya hecho un gran esfuerzo, uno mismo debe comprenderlo.
12.294.21
जीवन्तमपि चैवैनं भरणे रक्षणे तथा ।
असमाप्ते परित्यज्य पश्चादपि मरिष्यसि ॥ १२.२९४.२१ ॥
Aun estando él vivo, dejando sin terminar la tarea de sustentarlo y protegerlo, tú también morirás después.
12.294.22
यदा मृतं च स्वजनं न ज्ञास्यसि कथंचन ।
सुखितं दुःखितं वाऽपि ननु बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२२ ॥
Cuando tu pariente haya muerto, no sabrás de ningún modo si está feliz o afligido; esto también debe comprenderlo uno mismo.
12.294.23
मृते वा त्वयि जीवे वा यदा भोक्ष्यति वै जनः ।
स्वकृतं ननु बुद्ध्वैवं कर्तव्यं हितमात्मनः ॥ १२.२९४.२३ ॥
Ya estés muerto o vivo, la gente disfrutará los frutos de sus propios actos; sabiendo esto, uno debe hacer lo que le es beneficioso.
12.294.24
एवं विजानँल्लोकेऽस्मिन्कः कस्येत्यभिनिश्चितः ।
मोक्षे निवेशय मनो भूयश्चाप्युपधारय ॥ १२.२९४.२४ ॥
Sabiendo esto en este mundo, firmemente resuelto acerca de quién pertenece a quién, fija tu mente en la liberación y reflexiona sobre ello una y otra vez.
12.294.25
क्षुत्पिपासादयो भावा जिता यस्येह देहिनः ।
क्रोधो लोभस्तथा मोहः सत्ववान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२५ ॥
Quien en este mundo ha vencido los estados de hambre y sed, así como la ira, la codicia y la ilusión, y está dotado de sattva, ese ser encarnado es verdaderamente liberado.
12.294.26
द्यूते पाने तथा स्त्रीषु मृगयायां च यो नरः ।
न प्रमाद्यति संमोहात्सततं मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२६ ॥
Aquel hombre que, por la ilusión, nunca se descuida constantemente en el juego de dados, en la bebida, con las mujeres o en la caza, ese es verdaderamente liberado.
12.294.27
दिवसेदिवसे नाम रात्रौरात्रौ पुमान्सदा ।
भोक्तव्यमिति यः स्विन्नो दोषबुद्धिः स उच्यते ॥ १२.२९४.२७ ॥
Aquel hombre que, día tras día y noche tras noche, siempre está angustiado pensando «todavía hay que disfrutarlo», se dice que es uno de mente que ve faltas.
12.294.28
आत्मभावं तथा स्त्रीषु सक्तमेव पुनः पुनः ।
यः पश्यति सदा युक्तो यथावन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२८ ॥
Aquel que una y otra vez ve su propio ser apegado a las mujeres, y que, siempre firme en el yoga, lo ve tal como es, ese es verdaderamente liberado.
12.294.29
संभवं च विनाशं च भूतानां चेष्टितं तथा ।
यस्तत्त्वतो विजानाति लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२९ ॥
Quien conoce en verdad el surgimiento y la desaparición de los seres, y sus actividades, en este mundo ese es verdaderamente liberado.
12.294.30
प्रस्थं वाहसहस्रेषु यात्रार्थं चैव कोटिषु ।
प्रासादे मञ्चकं स्थानं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३० ॥
Quien ve la carga en miles de carros y en los millones de bienes para el viaje, y ve el lugar del lecho en el palacio, ese es liberado.
12.294.31
मृत्युनाऽभ्याहतं लोकं व्याधिभिश्चोपपीडितम् ।
अवृत्तिकर्शितं चैव यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३१ ॥
Quien contempla este mundo herido por la muerte, afligido por las enfermedades y consumido por la falta de sustento, queda liberado.
12.294.32
यः पश्यति स संतुष्टो नपश्यंश्च विहन्यते ।
यश्चाप्यल्पेन संतुष्टो लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३२ ॥
Quien ve está satisfecho; quien no ve, perece. Y quien se contenta incluso con poco, en este mundo ciertamente queda liberado.
12.294.33
अग्नीषोमाविदं सर्वमिति यश्चानुपश्यति ।
न च संस्पृश्यते भावैरद्भुतैर्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३३ ॥
Quien percibe que todo esto es Agni y Soma, y no es tocado por estados maravillosos, ciertamente queda liberado.
12.294.34
पर्यङ्कशय्या भूमिश्च सामने यस्य देहिनः ।
शाल्यन्नं च कदन्नं च यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३४ ॥
Aquel para quien un lecho de cama y el suelo desnudo son iguales, y el arroz fino y la comida ordinaria son iguales, ciertamente queda liberado.
12.294.35
क्षौमं च कुशचीरं च कौशेयं वल्कलानि च ।
आविकं चर्म च समं यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३५ ॥
Aquel para quien el lino y la ropa de hierba kuśa, la seda y las vestiduras de corteza, la lana y el cuero son iguales, ciertamente queda liberado.
12.294.36
पञ्चभूतसमुद्भूतं लोकं यश्चानुपश्यति ।
तथाच वर्तते दृष्ट्वा लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३६ ॥
Quien percibe este mundo surgido de los cinco elementos, y se conduce en consecuencia tras verlo, ciertamente queda liberado en este mundo.
12.294.37
सुखदुःखे समे यस्य लाभालाभौ जयाजयौ ।
इच्छाद्वेषौ भयोद्वेगौ सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३७ ॥
Aquel para quien placer y dolor, ganancia y pérdida, victoria y derrota son iguales, y que está por completo libre de deseo, aversión, temor y agitación, ése en verdad es liberado.
12.294.38
रक्तमूत्रपुरीषाणां दोषाणां संचयांस्तथा ।
शरीरं दोषबहुलं दृष्ट्वा चैव विमुच्यते ॥ १२.२९४.३८ ॥
Al ver las acumulaciones de impurezas —sangre, orina y excremento— y el cuerpo lleno de impurezas, uno queda liberado.
12.294.39
वलीपलितसंयोगं कार्श्यं वैवर्ण्यमेव च ।
कुजभावं च जरयाः यः पश्यति स मुच्यतेत ॥ १२.२९४.३९ ॥
Quien ve la combinación de arrugas y canas, la flaqueza, la pérdida del color y el encorvamiento causado por la vejez, queda liberado.
12.294.40
पुंस्त्वोपघातं कालेन दर्शनोपरमं तथा ।
बाधिर्यं प्राणमन्दत्वं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४० ॥
Quien ve la ruina de la virilidad por el tiempo, el cese de la vista, la sordera y la torpeza del aliento vital, queda liberado.
12.294.41
गतानृषींस्तथा देवानसुरांश्च तथा गतान् ।
लोकादस्मात्परं लोकं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४१ ॥
Quien contempla a los sabios, dioses y demonios que han partido de este mundo hacia el otro mundo, queda liberado.
12.294.42
प्रभावैरन्वितास्तैस्तैः पार्थिवेन्द्राः सहस्रशः ।
ये गताः पृथिवीं त्यक्त्वा इति ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ १२.२९४.४२ ॥
Miles de reyes, cada uno dotado de su propio poder, han partido dejando la tierra; sabiendo esto, uno queda liberado.
12.294.43
अर्थांश्च दुर्लभाँल्लोके क्लेशांश्च सुलभांस्तथा ।
दुःखं चैव कुटुम्बार्थे यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४३ ॥
En el mundo, la riqueza es difícil de obtener, las aflicciones llegan con facilidad y el dolor surge por la familia; quien lo ve, es liberado.
12.294.44
अपत्यानां च वैगुण्यं जनं विगुणमेव च ।
पश्यन्भूयिष्ठशो लोके को मोक्षं नाभिपूजयेत् ॥ १२.२९४.४४ ॥
Viendo en el mundo, en su mayor parte, los defectos de los hijos y de las personas carentes de virtud, ¿quién no buscaría la liberación?
12.294.45
शास्त्राल्लोकाच्च यो बुद्धः सर्वं पश्यति मानवः ।
असारमिव मानुष्यं सर्वथा मुक्ता एव सः ॥ १२.२९४.४५ ॥
Quien, despierto por las escrituras y por el mundo, lo ve todo y considera la vida humana como carente de esencia, ciertamente está completamente liberado.
12.294.46
एतच्छ्रुत्वा मम वचो भवांश्चरतु मुक्तवत् ।
गार्हस्थ्याद्यदि ते मोक्षे कृता बुद्धिरविक्लवा ॥ १२.२९४.४६ ॥
Habiendo escuchado esta palabra mía, si tu resolución de liberarte de la vida de cabeza de familia es firme e inquebrantable, entonces conduce tu vida como quien está liberado.
12.294.47
तत्तस्य वचनं श्रुत्वा सम्यक्स पृथिवीपतिः ।
मोक्षजैश्च गुणैर्युक्तः पालयामास च प्रजाः ॥ १२.२९४.४७ ॥
Habiendo escuchado con rectitud su palabra, aquel señor de la tierra, dotado de cualidades nacidas de la liberación, continuó protegiendo a sus súbditos.