ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.294
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.294.1
कथं नु युक्तः पृथिवीं चरेदस्मद्विधो नृपः ।
नित्यं कैश्च गुणैर्युक्तः सङ्गपाशाद्विमुच्यते ॥ १२.२९४.१ ॥
ನಮ್ಮಂತಹ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು, ಯಾವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಆಸಕ್ತಿಯ ಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ?
12.294.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टनेमिना प्रोक्तं सगरायानुपृच्छते ॥ १२.२९४.२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಸಗರನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ ಹೇಳಿದ್ದನು.
12.294.3
किं श्रेयः परमं ब्रह्मन्कृत्वेह सुखमश्नुते ।
कथं न शोचेन्न क्षुभ्येदेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.२९४.३ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ? ಹೇಗೆ ಅವನು ಶೋಕಿಸದೆ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳ್ಳದೆ ಇರುತ್ತಾನೆ? ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
12.294.4
एवमुक्तस्तदा तार्क्ष्यः सर्वशास्त्रविदां वरः ।
विबुध्य संपदं चाग्र्यां सद्वाक्यमिदमब्रवीत् ॥ १२.२९४.४ ॥
ಆಗ ಸಗರನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು, ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯನು ಉತ್ತಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅರಿತು ಈ ಸದ್ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.294.5
सुखं मोक्षसुखं लोके न च मूढोऽवगच्छति ।
प्रसक्तः पुत्रपशुषु धनधान्यसमाकुलः ॥ १२.२९४.५ ॥
ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ಸುಖವಿದೆ; ಆದರೆ ಮೂಢನು ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಧನಧಾನ್ಯಗಳ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾನೆ.
12.294.6
सक्तबुद्धिरशान्तात्मा स न शक्यश्चिकित्सितुम् ।
स्नेहपाशसितो मूढो न स मोक्षाय कल्पते ॥ १२.२९४.६ ॥
ಆಸಕ್ತ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತ ಆತ್ಮವುಳ್ಳವನನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸ್ನೇಹಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾದ ಆ ಮೂಢನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗನು.
12.294.7
स्नेहजानिह ते पाशान्वक्ष्यामि शृणु तान्मम ।
सकर्णकेन शिरसा शक्याश्छेत्तुं विजानता ॥ १२.२९४.७ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪಾಶಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನಿಂದ ಅವನ್ನು ಕೇಳು. ತಿಳಿದವನು ಅವನ್ನು ಮುಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ತಲೆಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಬಲ್ಲನು.
12.294.8
संभाव्य पुत्रान्कालेन यौवनस्थान्निवेश्य च ।
समर्थाज्जीवने ज्ञात्वा मुक्तश्चर यथासुखम् ॥ १२.२९४.८ ॥
ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಯೌವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ಸಂಚರಿಸು.
12.294.9
भार्यां पुत्रवतीं वृद्धां लालितां पुत्रवत्सलाम् ।
ज्ञात्वा प्रजहि कालेन परार्थमनुदृश्य च ॥ १२.२९४.९ ॥
ಮಕ್ಕಳುಳ್ಳವಳು, ವೃದ್ಧೆ, ಲಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳು, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವಳೆಂದು ತಿಳಿದು, ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.
12.294.10
सापत्यो निरपत्यो वा मुक्तश्चर यथासुखम् ।
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थांस्त्वमनुभूय यथाविधि ॥ १२.२९४.१० ॥
ಮಕ್ಕಳುಳ್ಳವನಾಗಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವನಾಗಲಿ, ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ಸಂಚರಿಸು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಅನುಭವಿಸಿ.
12.294.11
कृतकौन्तूहलस्तेषु मुक्तश्चर यथासुखम् ।
उपपत्त्योपलब्धेषु लोकेषु च समो भव ॥ १२.२९४.११ ॥
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡು, ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ಸಂಚರಿಸು; ತರ್ಕದಿಂದ ಪಡೆದ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಭಾವ ಹೊಂದಿರು.
12.294.12
एष तावत्समासेन तव संकीर्तितो मया ।
मोक्षार्थो विस्तरेणाथ भूयो वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२९४.१२ ॥
ಇದು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಿನಗೆ ನಾನು ಮೋಕ್ಷದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದನ್ನು ಕೇಳು.
12.294.13
मुक्ता वीतभया लोके चरन्ति सुखिनो नराः ।
सक्तभावा विनश्यन्ति नरास्तत्र न संशयः ॥ १२.२९४.१३ ॥
ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಭಯರಹಿತರಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರು ಸುಖಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.294.14
आहारसंचये सक्ता यथा कीटपिपीलिकाः ।
असक्ताः सुखिनो लोके सक्ताश्चैव विनाशिनः ॥ १२.२९४.१४ ॥
ಆಹಾರ ಸಂಚಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕೀಟ ಮತ್ತು ಇರುವೆಗಳಂತೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನಾಸಕ್ತರು ಸುಖಿಗಳು; ಆಸಕ್ತರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.294.15
स्वजने न च ते चिन्ता कर्तव्या मोक्षबुद्धिना ।
इमे मया विनाभूता भविष्यन्ति कथं त्विति ॥ १२.२९४.१५ ॥
ಮೋಕ್ಷಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ತನ್ನ ಸ್ವಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆ ಮಾಡಬಾರದು; "ನಾನಿಲ್ಲದೆ ಇವರು ಹೇಗಿರುತ್ತಾರೆ?" ಎಂದು ಯೋಚಿಸಬಾರದು.
12.294.16
स्वयमुत्पद्यते जन्तुः स्वयमेव विवर्धते ।
सुखदुःखे तथा मृत्युं स्वयमेवाधिगच्छति ॥ १२.२९४.१६ ॥
ಜೀವಿ ತಾನೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ತಾನೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸುಖ-ದುಃಖ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನೂ ಅದು ತಾನೇ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
12.294.17
भोजनाच्छादने चैव मात्रा पित्रा च संग्रहम् ।
स्वकृते नाधिगच्छन्ति लोके नास्त्यकृतं पुरा ॥ १२.२९४.१७ ॥
ಊಟ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಾಯಿ-ತಂದೆಯ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದಲ್ಲ, ತನ್ನ ಸ್ವಕೃತ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಜನರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದೆ ಮಾಡದಿರುವ ಯಾವುದೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿಲ್ಲ.
12.294.18
धात्रा विहितभक्ष्याणि सर्वभूतानि मेदिनीम् ।
लोके विपरिधावन्ति रक्षितानि स्वकर्मभिः ॥ १२.२९४.१८ ॥
ವಿಧಾತನಿಂದ ಆಹಾರ ನಿಗದಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತವೆ; ಅವು ತಮ್ಮ ಸ್ವಕರ್ಮಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
12.294.19
स्वयं मृत्पिण्डभूतस्य परतन्त्रस्य सर्वदा ।
को हेतुः स्वजनं द्वेष्टुं रक्षितं वाऽदृढात्मनः ॥ १२.२९४.१९ ॥
ತಾನೇ ಮಣ್ಣಿನ ಮುದ್ದೆಯಾಗಿ, ಸದಾ ಪರಾಧೀನನಾಗಿ, ಅಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನವನಿಗೆ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಲು ಅಥವಾ ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಾರಣವೇನು?
12.294.20
स्वजनं हि यदा मृत्युर्हन्त्येव भुवि पश्यतः ।
कृतेऽपि यत्ने महति तत्र बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२० ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಮೃತ್ಯು ತನ್ನ ಬಂಧುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಾಗ, ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.294.21
जीवन्तमपि चैवैनं भरणे रक्षणे तथा ।
असमाप्ते परित्यज्य पश्चादपि मरिष्यसि ॥ १२.२९४.२१ ॥
ಜೀವಂತವಿರುವವನನ್ನೂ ಪೋಷಿಸುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು, ನೀನು ನಂತರವೂ ಸಾಯುವೆ.
12.294.22
यदा मृतं च स्वजनं न ज्ञास्यसि कथंचन ।
सुखितं दुःखितं वाऽपि ननु बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२२ ॥
ಬಂಧು ಸತ್ತಾಗ, ಅವನು ಸುಖಿಯೋ ದುಃಖಿಯೋ ಎಂಬುದನ್ನೂ ನೀನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ತಿಳಿಯಲಾರೆ; ಅದನ್ನು ತಾನೇ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.294.23
मृते वा त्वयि जीवे वा यदा भोक्ष्यति वै जनः ।
स्वकृतं ननु बुद्ध्वैवं कर्तव्यं हितमात्मनः ॥ १२.२९४.२३ ॥
ನೀನು ಸತ್ತರೂ ಬದುಕಿದ್ದರೂ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಕೃತ ಫಲವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುವರು; ಇದನ್ನು ಅರಿತು ತನಗೆ ಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
12.294.24
एवं विजानँल्लोकेऽस्मिन्कः कस्येत्यभिनिश्चितः ।
मोक्षे निवेशय मनो भूयश्चाप्युपधारय ॥ १२.२९४.२४ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು, 'ಯಾರು ಯಾರವರು' ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸು; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನೇ ಆಲೋಚಿಸು.
12.294.25
क्षुत्पिपासादयो भावा जिता यस्येह देहिनः ।
क्रोधो लोभस्तथा मोहः सत्ववान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२५ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ ಮೊದಲಾದ ಭಾವಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹವನ್ನು ಗೆದ್ದ ದೇಹಿ, ಸತ್ತ್ವಗುಣವುಳ್ಳವನು, ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಮುಕ್ತನು.
12.294.26
द्यूते पाने तथा स्त्रीषु मृगयायां च यो नरः ।
न प्रमाद्यति संमोहात्सततं मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२६ ॥
ಜೂಜು, ಮದ್ಯಪಾನ, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಹದಿಂದ ಸದಾ ಅಸಾವಧಾನನಾಗದ ಮನುಷ್ಯನು, ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಮುಕ್ತನು.
12.294.27
दिवसेदिवसे नाम रात्रौरात्रौ पुमान्सदा ।
भोक्तव्यमिति यः स्विन्नो दोषबुद्धिः स उच्यते ॥ १२.२९४.२७ ॥
ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ, ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಗೆ ‘ಇನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು’ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಸದಾ ದುಃಖಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದೋಷಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.294.28
आत्मभावं तथा स्त्रीषु सक्तमेव पुनः पुनः ।
यः पश्यति सदा युक्तो यथावन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२८ ॥
ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾದ ತನ್ನ ಆತ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ನೋಡುವವನು, ಸದಾ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಣುವವನು, ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಮುಕ್ತನು.
12.294.29
संभवं च विनाशं च भूतानां चेष्टितं तथा ।
यस्तत्त्वतो विजानाति लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२९ ॥
ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದವನು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಮುಕ್ತನು.
12.294.30
प्रस्थं वाहसहस्रेषु यात्रार्थं चैव कोटिषु ।
प्रासादे मञ्चकं स्थानं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३० ॥
ಸಾವಿರಾರು ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವನ್ನು, ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಚದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೋಡುವವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.31
मृत्युनाऽभ्याहतं लोकं व्याधिभिश्चोपपीडितम् ।
अवृत्तिकर्शितं चैव यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३१ ॥
ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ, ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ, ಜೀವನೋಪಾಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕೃಶವಾದ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುವವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.32
यः पश्यति स संतुष्टो नपश्यंश्च विहन्यते ।
यश्चाप्यल्पेन संतुष्टो लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३२ ॥
ನೋಡುವವನು ಸಂತುಷ್ಟನು; ನೋಡದವನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಸಂತುಷ್ಟನಾದವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತನು.
12.294.33
अग्नीषोमाविदं सर्वमिति यश्चानुपश्यति ।
न च संस्पृश्यते भावैरद्भुतैर्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३३ ॥
"ಇದೆಲ್ಲವೂ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ" ಎಂದು ನೋಡುವವನು, ಅದ್ಭುತ ಭಾವಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಡದವನು - ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನು.
12.294.34
पर्यङ्कशय्या भूमिश्च सामने यस्य देहिनः ।
शाल्यन्नं च कदन्नं च यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३४ ॥
ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ನೆಲ ಯಾರಿಗೆ ಸಮಾನವೋ, ಶಾಲಿ ಅನ್ನವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ನವೂ ಯಾರಿಗೆ ಸಮಾನವೋ, ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನು.
12.294.35
क्षौमं च कुशचीरं च कौशेयं वल्कलानि च ।
आविकं चर्म च समं यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३५ ॥
ಲಿನಿನ್ ಬಟ್ಟೆಯೂ ಕುಶ ಹುಲ್ಲಿನ ಉಡುಪೂ, ರೇಶ್ಮೆಯೂ ಮರದ ತೊಗಟೆಯೂ, ಉಣ್ಣೆಯೂ ಚರ್ಮವೂ ಯಾರಿಗೆ ಸಮಾನವೋ, ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನು.
12.294.36
पञ्चभूतसमुद्भूतं लोकं यश्चानुपश्यति ।
तथाच वर्तते दृष्ट्वा लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३६ ॥
ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದರಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನು.
12.294.37
सुखदुःखे समे यस्य लाभालाभौ जयाजयौ ।
इच्छाद्वेषौ भयोद्वेगौ सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३७ ॥
ಸುಖ-ದುಃಖ, ಲಾಭ-ಲಾಭವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಜಯ-ಅಜಯ ಯಾರಿಗೆ ಸಮವಾಗಿವೆಯೋ, ಇಚ್ಛೆ-ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಭಯ-ಉದ್ವೇಗ ಯಾರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನೇ ಮುಕ್ತನು.
12.294.38
रक्तमूत्रपुरीषाणां दोषाणां संचयांस्तथा ।
शरीरं दोषबहुलं दृष्ट्वा चैव विमुच्यते ॥ १२.२९४.३८ ॥
ರಕ್ತ, ಮೂತ್ರ, ಮಲ ಎಂಬ ದೋಷಗಳ ಸಂಚಯವನ್ನು ಮತ್ತು ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡಿ (ಅರಿತವನು) ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.39
वलीपलितसंयोगं कार्श्यं वैवर्ण्यमेव च ।
कुजभावं च जरयाः यः पश्यति स मुच्यतेत ॥ १२.२९४.३९ ॥
ಸುಕ್ಕು ಮತ್ತು ನರೆಯ ಸಂಯೋಗ, ಕೃಶತೆ, ಬಣ್ಣ ಮಾಸುವಿಕೆ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಬಾಗಿದ ಸ್ಥಿತಿ—ಇವನ್ನು ನೋಡುವವನು ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.40
पुंस्त्वोपघातं कालेन दर्शनोपरमं तथा ।
बाधिर्यं प्राणमन्दत्वं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४० ॥
ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪುರುಷತ್ವದ ನಾಶ, ದೃಷ್ಟಿಯ ಅಳಿವು, ಕಿವುಡುತನ, ಪ್ರಾಣದ ಮಂದತೆ—ಇವನ್ನು ನೋಡುವವನು ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.41
गतानृषींस्तथा देवानसुरांश्च तथा गतान् ।
लोकादस्मात्परं लोकं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४१ ॥
ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಋಷಿಗಳನ್ನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಅಸುರರನ್ನು ನೋಡುವವನು ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.42
प्रभावैरन्वितास्तैस्तैः पार्थिवेन्द्राः सहस्रशः ।
ये गताः पृथिवीं त्यक्त्वा इति ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ १२.२९४.४२ ॥
ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ರಾಜರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋದರು—ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.43
अर्थांश्च दुर्लभाँल्लोके क्लेशांश्च सुलभांस्तथा ।
दुःखं चैव कुटुम्बार्थे यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४३ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದ ಧನವನ್ನೂ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನೂ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನೂ ನೋಡುವವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.294.44
अपत्यानां च वैगुण्यं जनं विगुणमेव च ।
पश्यन्भूयिष्ठशो लोके को मोक्षं नाभिपूजयेत् ॥ १२.२९४.४४ ॥
ಮಕ್ಕಳ ದೋಷವನ್ನೂ, ಜನರ ಗುಣಹೀನತೆಯನ್ನೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ, ಯಾರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ?
12.294.45
शास्त्राल्लोकाच्च यो बुद्धः सर्वं पश्यति मानवः ।
असारमिव मानुष्यं सर्वथा मुक्ता एव सः ॥ १२.२९४.४५ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಲೋಕದಿಂದ ಜಾಗೃತನಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುವ ಮನುಷ್ಯನು, ಮಾನವ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾರವಿಲ್ಲದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತನೇ.
12.294.46
एतच्छ्रुत्वा मम वचो भवांश्चरतु मुक्तवत् ।
गार्हस्थ्याद्यदि ते मोक्षे कृता बुद्धिरविक्लवा ॥ १२.२९४.४६ ॥
ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಿಂದ ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಅಚಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುಕ್ತನಂತೆ ನಡೆಯಿರಿ.
12.294.47
तत्तस्य वचनं श्रुत्वा सम्यक्स पृथिवीपतिः ।
मोक्षजैश्च गुणैर्युक्तः पालयामास च प्रजाः ॥ १२.२९४.४७ ॥
ಅವನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿ, ಆ ರಾಜನು ಮೋಕ್ಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು.