മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.294
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.294.1
कथं नु युक्तः पृथिवीं चरेदस्मद्विधो नृपः ।
नित्यं कैश्च गुणैर्युक्तः सङ्गपाशाद्विमुच्यते ॥ १२.२९४.१ ॥
നമ്മെപ്പോലെയുള്ള രാജാവ് ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ വിചരിക്കണം, ഏതു ഗുണങ്ങളോടു കൂടി ആസക്തിപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനാകും?
12.294.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टनेमिना प्रोक्तं सगरायानुपृच्छते ॥ १२.२९४.२ ॥
ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്കു ഒരു പുരാതന ഇതിഹാസം വിവരിക്കാം; സഗരൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ അരിഷ്ടനേമി പറഞ്ഞത് അതാണ്.
12.294.3
किं श्रेयः परमं ब्रह्मन्कृत्वेह सुखमश्नुते ।
कथं न शोचेन्न क्षुभ्येदेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.२९४.३ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, ഇവിടെ എന്തു ചെയ്തിട്ടാണ് മനുഷ്യൻ പരമമായ ശ്രേയസ്സും സുഖവും നേടുന്നത്? എങ്ങനെ അവൻ ദുഃഖിക്കാതെയും ക്ഷോഭിക്കാതെയും ഇരിക്കും? ഇതറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.294.4
एवमुक्तस्तदा तार्क्ष्यः सर्वशास्त्रविदां वरः ।
विबुध्य संपदं चाग्र्यां सद्वाक्यमिदमब्रवीत् ॥ १२.२९४.४ ॥
അപ്പോൾ സഗരൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, സർവശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ താർക്ഷ്യൻ ഉത്കൃഷ്ട സമ്പത്തിനെ മനസ്സിലാക്കി ഈ നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
12.294.5
सुखं मोक्षसुखं लोके न च मूढोऽवगच्छति ।
प्रसक्तः पुत्रपशुषु धनधान्यसमाकुलः ॥ १२.२९४.५ ॥
ലോകത്തിൽ മോക്ഷസുഖമുണ്ട്; പക്ഷേ മൂഢൻ അത് മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. പുത്രന്മാരിലും കന്നുകാലികളിലും ആസക്തനായി, ധനധാന്യങ്ങളാൽ വ്യാകുലനായി അവൻ കഴിയുന്നു.
12.294.6
सक्तबुद्धिरशान्तात्मा स न शक्यश्चिकित्सितुम् ।
स्नेहपाशसितो मूढो न स मोक्षाय कल्पते ॥ १२.२९४.६ ॥
ആസക്തബുദ്ധിയും അശാന്താത്മാവുമുള്ളവനെ ചികിത്സിക്കാൻ സാധ്യമല്ല; സ്നേഹപാശത്തിൽ ബദ്ധനായ ആ മൂഢൻ മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യനല്ല.
12.294.7
स्नेहजानिह ते पाशान्वक्ष्यामि शृणु तान्मम ।
सकर्णकेन शिरसा शक्याश्छेत्तुं विजानता ॥ १२.२९४.७ ॥
ഇവിടെ സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന പാശങ്ങളെ നിന്നോടു പറയാം; എന്നിൽ നിന്ന് അവയെ കേൾക്കുക. അറിയുന്നവന് അവയെ മുള്ളോടുകൂടി തലയാൽ മുറിക്കാൻ കഴിയും.
12.294.8
संभाव्य पुत्रान्कालेन यौवनस्थान्निवेश्य च ।
समर्थाज्जीवने ज्ञात्वा मुक्तश्चर यथासुखम् ॥ १२.२९४.८ ॥
കാലത്തിൽ മക്കളെ പോറ്റി, യൗവനത്തിൽ അവരെ സ്ഥാപിച്ച്, ജീവനോപായത്തിൽ അവർ സമർഥരെന്ന് അറിഞ്ഞ്, മുക്തനായി യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുക.
12.294.9
भार्यां पुत्रवतीं वृद्धां लालितां पुत्रवत्सलाम् ।
ज्ञात्वा प्रजहि कालेन परार्थमनुदृश्य च ॥ १२.२९४.९ ॥
മക്കളുള്ളവളും വൃദ്ധയും ലാളിക്കപ്പെട്ടവളും മക്കളെ സ്നേഹിക്കുന്നവളുമായ ഭാര്യയെ അറിഞ്ഞ്, കാലത്തിൽ പരാർഥം നോക്കി അവളെ ഉപേക്ഷിക്കുക.
12.294.10
सापत्यो निरपत्यो वा मुक्तश्चर यथासुखम् ।
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थांस्त्वमनुभूय यथाविधि ॥ १२.२९४.१० ॥
മക്കളുള്ളവനായാലും മക്കളില്ലാത്തവനായാലും മുക്തനായി യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുക; ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ വിധിപ്രകാരം അനുഭവിച്ച്.
12.294.11
कृतकौन्तूहलस्तेषु मुक्तश्चर यथासुखम् ।
उपपत्त्योपलब्धेषु लोकेषु च समो भव ॥ १२.२९४.११ ॥
അവയിൽ കൗതുകം തീർത്ത്, മുക്തനായി യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുക; യുക്തിയാൽ നേടിയ ലോകങ്ങളിലും സമചിത്തനായിരിക്കുക.
12.294.12
एष तावत्समासेन तव संकीर्तितो मया ।
मोक्षार्थो विस्तरेणाथ भूयो वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२९४.१२ ॥
ഇത് സംക്ഷേപത്തിൽ മോക്ഷലക്ഷ്യത്തെ ഞാൻ നിന്നോടു പറഞ്ഞു. ഇനി വിസ്തരിച്ച് വീണ്ടും പറയാം; അത് കേൾക്കുക.
12.294.13
मुक्ता वीतभया लोके चरन्ति सुखिनो नराः ।
सक्तभावा विनश्यन्ति नरास्तत्र न संशयः ॥ १२.२९४.१३ ॥
മുക്തരും ഭയരഹിതരുമായി ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മനുഷ്യർ സുഖികളായിരിക്കും; ആസക്തഭാവമുള്ളവർ നശിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.294.14
आहारसंचये सक्ता यथा कीटपिपीलिकाः ।
असक्ताः सुखिनो लोके सक्ताश्चैव विनाशिनः ॥ १२.२९४.१४ ॥
ആഹാരസംഗ്രഹത്തിൽ ആസക്തരായ കീടങ്ങളും ഉറുമ്പുകളും പോലെ, ലോകത്തിൽ അനാസക്തർ സുഖികളാണ്; ആസക്തർ നശിക്കുന്നു.
12.294.15
स्वजने न च ते चिन्ता कर्तव्या मोक्षबुद्धिना ।
इमे मया विनाभूता भविष्यन्ति कथं त्विति ॥ १२.२९४.१५ ॥
മോക്ഷബുദ്ധിയുള്ളവൻ സ്വജനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്ത വെച്ചുപുലർത്തരുത്; "ഞാനില്ലാതെ ഇവർ എങ്ങനെ ഇരിക്കും?" എന്നു ചിന്തിക്കരുത്.
12.294.16
स्वयमुत्पद्यते जन्तुः स्वयमेव विवर्धते ।
सुखदुःखे तथा मृत्युं स्वयमेवाधिगच्छति ॥ १२.२९४.१६ ॥
ജീവി സ്വയം ജനിക്കുന്നു, സ്വയം വളരുന്നു; അതുപോലെ സുഖദുഃഖങ്ങളും മരണവും അത് സ്വയം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.294.17
भोजनाच्छादने चैव मात्रा पित्रा च संग्रहम् ।
स्वकृते नाधिगच्छन्ति लोके नास्त्यकृतं पुरा ॥ १२.२९४.१७ ॥
ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും സംഭരണത്താലല്ല, സ്വന്തം കർമ്മത്താലാണ് മനുഷ്യർ നേടുന്നത്; മുമ്പ് ചെയ്യാത്തതായി ലോകത്തിൽ ഒന്നുമില്ല.
12.294.18
धात्रा विहितभक्ष्याणि सर्वभूतानि मेदिनीम् ।
लोके विपरिधावन्ति रक्षितानि स्वकर्मभिः ॥ १२.२९४.१८ ॥
സ്രഷ്ടാവ് ആഹാരം നിശ്ചയിച്ച സർവഭൂതങ്ങളും ഭൂമിയിൽ ലോകത്തിൽ ഓടി നടക്കുന്നു; അവ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളാൽ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
12.294.19
स्वयं मृत्पिण्डभूतस्य परतन्त्रस्य सर्वदा ।
को हेतुः स्वजनं द्वेष्टुं रक्षितं वाऽदृढात्मनः ॥ १२.२९४.१९ ॥
സ്വയം മൺകട്ടയായി, എപ്പോഴും പരാധീനനായി, ഉറപ്പില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവന് സ്വജനത്തെ വെറുക്കുന്നതിനോ രക്ഷിക്കുന്നതിനോ എന്ത് കാരണം?
12.294.20
स्वजनं हि यदा मृत्युर्हन्त्येव भुवि पश्यतः ।
कृतेऽपि यत्ने महति तत्र बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२० ॥
ഭൂമിയിൽ കാൺകെ മൃത്യു സ്വജനത്തെ കൊല്ലുമ്പോൾ, വലിയ പ്രയത്നം ചെയ്തിട്ടും അവിടെ സ്വയം അത് മനസ്സിലാക്കണം.
12.294.21
जीवन्तमपि चैवैनं भरणे रक्षणे तथा ।
असमाप्ते परित्यज्य पश्चादपि मरिष्यसि ॥ १२.२९४.२१ ॥
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ഇവനെ പോറ്റുന്നതിലും രക്ഷിക്കുന്നതിലും പണി പൂർത്തിയാക്കാതെ വിട്ട്, പിന്നീടും നീ മരിക്കും.
12.294.22
यदा मृतं च स्वजनं न ज्ञास्यसि कथंचन ।
सुखितं दुःखितं वाऽपि ननु बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२२ ॥
സ്വജനം മരിക്കുമ്പോൾ അവൻ സുഖിയോ ദുഃഖിയോ എന്നുപോലും നീ ഒരു വിധത്തിലും അറിയില്ല; അത് സ്വയം മനസ്സിലാക്കണം.
12.294.23
मृते वा त्वयि जीवे वा यदा भोक्ष्यति वै जनः ।
स्वकृतं ननु बुद्ध्वैवं कर्तव्यं हितमात्मनः ॥ १२.२९४.२३ ॥
നീ മരിച്ചാലും ജീവിച്ചിരുന്നാലും, ആളുകൾ തങ്ങളുടെ സ്വകർമ്മഫലം അനുഭവിക്കും; ഇത് അറിഞ്ഞ് സ്വന്തം ഹിതമായത് ചെയ്യണം.
12.294.24
एवं विजानँल्लोकेऽस्मिन्कः कस्येत्यभिनिश्चितः ।
मोक्षे निवेशय मनो भूयश्चाप्युपधारय ॥ १२.२९४.२४ ॥
ഈ ലോകത്തിൽ ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, 'ആര് ആരുടേത്' എന്ന് ഉറച്ചു തീരുമാനിച്ച്, മനസ്സ് മോക്ഷത്തിൽ ഉറപ്പിക്കുക; വീണ്ടും വീണ്ടും ഇതുതന്നെ ചിന്തിക്കുക.
12.294.25
क्षुत्पिपासादयो भावा जिता यस्येह देहिनः ।
क्रोधो लोभस्तथा मोहः सत्ववान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२५ ॥
ഇഹലോകത്തിൽ വിശപ്പ്, ദാഹം തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകളെയും, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം എന്നിവയെയും ജയിച്ച ദേഹിയും സത്ത്വഗുണമുള്ളവനുമായവൻ തന്നെയാണ് മുക്തൻ.
12.294.26
द्यूते पाने तथा स्त्रीषु मृगयायां च यो नरः ।
न प्रमाद्यति संमोहात्सततं मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२६ ॥
ചൂതാട്ടത്തിലും മദ്യപാനത്തിലും സ്ത്രീകളിലും വേട്ടയിലും മോഹത്താൽ എപ്പോഴും അശ്രദ്ധനാകാത്ത മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ് മുക്തൻ.
12.294.27
दिवसेदिवसे नाम रात्रौरात्रौ पुमान्सदा ।
भोक्तव्यमिति यः स्विन्नो दोषबुद्धिः स उच्यते ॥ १२.२९४.२७ ॥
ദിവസംതോറും, രാത്രിതോറും ‘ഇനിയും അനുഭവിക്കണം’ എന്ന് ചിന്തിച്ച് എപ്പോഴും വ്യസനിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ദോഷബുദ്ധിയുള്ളവനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.294.28
आत्मभावं तथा स्त्रीषु सक्तमेव पुनः पुनः ।
यः पश्यति सदा युक्तो यथावन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२८ ॥
സ്ത്രീകളിൽ ആസക്തമായ സ്വന്തം ആത്മഭാവത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുകയും, എപ്പോഴും യോഗത്തിൽ ഉറച്ച് അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുകയും ചെയ്യുന്നവൻ തന്നെയാണ് മുക്തൻ.
12.294.29
संभवं च विनाशं च भूतानां चेष्टितं तथा ।
यस्तत्त्वतो विजानाति लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२९ ॥
ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും നാശവും അവയുടെ ചേഷ്ടകളും തത്ത്വത്തിൽ അറിയുന്നവൻ ഇഹലോകത്തിൽ തന്നെയാണ് മുക്തൻ.
12.294.30
प्रस्थं वाहसहस्रेषु यात्रार्थं चैव कोटिषु ।
प्रासादे मञ्चकं स्थानं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३० ॥
ആയിരം വണ്ടികളിലും യാത്രയ്ക്കായി കോടിക്കണക്കിനു വസ്തുക്കളിലും ഭാരം കാണുകയും, കൊട്ടാരത്തിൽ കട്ടിലിന്റെ സ്ഥാനം കാണുകയും ചെയ്യുന്നവൻ മോചിതനാകുന്നു.
12.294.31
मृत्युनाऽभ्याहतं लोकं व्याधिभिश्चोपपीडितम् ।
अवृत्तिकर्शितं चैव यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३१ ॥
മരണത്താൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതും രോഗങ്ങളാൽ പീഡിതമായതും ഉപജീവനമില്ലായ്മയാൽ ക്ഷീണിച്ചതുമായ ഈ ലോകത്തെ കാണുന്നവൻ മുക്തനാകുന്നു.
12.294.32
यः पश्यति स संतुष्टो नपश्यंश्च विहन्यते ।
यश्चाप्यल्पेन संतुष्टो लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३२ ॥
കാണുന്നവൻ സംതൃപ്തനാണ്; കാണാത്തവൻ നശിക്കുന്നു. അല്പംകൊണ്ടും സംതൃപ്തനായവനാണ് ഈ ലോകത്ത് മുക്തൻ.
12.294.33
अग्नीषोमाविदं सर्वमिति यश्चानुपश्यति ।
न च संस्पृश्यते भावैरद्भुतैर्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३३ ॥
"ഇതെല്ലാം അഗ്നിയും സോമനുമാണ്" എന്ന് കാണുന്നവനും അദ്ഭുതഭാവങ്ങളാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്തവനും അവൻ തന്നെ മുക്തൻ.
12.294.34
पर्यङ्कशय्या भूमिश्च सामने यस्य देहिनः ।
शाल्यन्नं च कदन्नं च यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३४ ॥
കട്ടിലും നിലവും ആർക്ക് സമാനമോ, ശാലിയരിയുടെ ചോറും സാധാരണ ഭക്ഷണവും ആർക്ക് സമാനമോ, അവൻ തന്നെ മുക്തൻ.
12.294.35
क्षौमं च कुशचीरं च कौशेयं वल्कलानि च ।
आविकं चर्म च समं यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३५ ॥
ക്ഷൗമവും കുശപ്പുല്ലുകൊണ്ടുള്ള ചീരയും, പട്ടും വൽക്കലവും, കമ്പിളിയും തോലും ആർക്ക് സമാനമോ, അവൻ തന്നെ മുക്തൻ.
12.294.36
पञ्चभूतसमुद्भूतं लोकं यश्चानुपश्यति ।
तथाच वर्तते दृष्ट्वा लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३६ ॥
പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ഈ ലോകത്തെ കാണുകയും, കണ്ടതുപോലെ വർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ ഈ ലോകത്ത് മുക്തൻ തന്നെ.
12.294.37
सुखदुःखे समे यस्य लाभालाभौ जयाजयौ ।
इच्छाद्वेषौ भयोद्वेगौ सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३७ ॥
സുഖദുഃഖങ്ങളും ലാഭനഷ്ടങ്ങളും ജയപരാജയങ്ങളും ആരുടെ മുന്നിൽ സമമായിരിക്കുന്നുവോ, ഇച്ഛാദ്വേഷങ്ങളും ഭയോദ്വേഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാത്തവനാണ് മുക്തൻ.
12.294.38
रक्तमूत्रपुरीषाणां दोषाणां संचयांस्तथा ।
शरीरं दोषबहुलं दृष्ट्वा चैव विमुच्यते ॥ १२.२९४.३८ ॥
രക്തം, മൂത്രം, മലം എന്നീ ദോഷങ്ങളുടെ സഞ്ചയവും ദോഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ശരീരവും കണ്ട് (അറിയുന്നവൻ) വിമുക്തനാകുന്നു.
12.294.39
वलीपलितसंयोगं कार्श्यं वैवर्ण्यमेव च ।
कुजभावं च जरयाः यः पश्यति स मुच्यतेत ॥ १२.२९४.३९ ॥
ചുളിവുകളും നരയും ചേർന്ന അവസ്ഥ, ക്ഷീണം, നിറം മങ്ങൽ, വാർധക്യത്താൽ കുനിഞ്ഞ നില—ഇവ കാണുന്നവൻ വിമുക്തനാകുന്നു.
12.294.40
पुंस्त्वोपघातं कालेन दर्शनोपरमं तथा ।
बाधिर्यं प्राणमन्दत्वं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४० ॥
കാലക്രമേണ പൗരുഷം നശിക്കുന്നതും കാഴ്ച മങ്ങുന്നതും ബധിരതയും പ്രാണശക്തി മന്ദമാകുന്നതും കാണുന്നവൻ വിമുക്തനാകുന്നു.
12.294.41
गतानृषींस्तथा देवानसुरांश्च तथा गतान् ।
लोकादस्मात्परं लोकं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४१ ॥
ഈ ലോകത്തുനിന്ന് പരലോകത്തേക്ക് പോയ ഋഷിമാരെയും ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും കാണുന്നവൻ വിമുക്തനാകുന്നു.
12.294.42
प्रभावैरन्वितास्तैस्तैः पार्थिवेन्द्राः सहस्रशः ।
ये गताः पृथिवीं त्यक्त्वा इति ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ १२.२९४.४२ ॥
തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പ്രഭാവത്തോടെ കൂടിയ ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാർ ഭൂമി വിട്ടുപോയി—ഇത് അറിയുന്നവൻ വിമുക്തനാകുന്നു.
12.294.43
अर्थांश्च दुर्लभाँल्लोके क्लेशांश्च सुलभांस्तथा ।
दुःखं चैव कुटुम्बार्थे यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४३ ॥
ലോകത്തിൽ ദുർലഭമായ ധനവും എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ക്ലേശങ്ങളും കുടുംബത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള ദുഃഖവും കാണുന്നവൻ മോചിതനാകുന്നു.
12.294.44
अपत्यानां च वैगुण्यं जनं विगुणमेव च ।
पश्यन्भूयिष्ठशो लोके को मोक्षं नाभिपूजयेत् ॥ १२.२९४.४४ ॥
സന്താനങ്ങളിലെ കുറവും ജനങ്ങളുടെ ഗുണഹീനതയും ലോകത്തിൽ പലപ്പോഴും കാണുന്നവൻ ആരാണ് മോക്ഷത്തെ ആരാധിക്കാതിരിക്കുക?
12.294.45
शास्त्राल्लोकाच्च यो बुद्धः सर्वं पश्यति मानवः ।
असारमिव मानुष्यं सर्वथा मुक्ता एव सः ॥ १२.२९४.४५ ॥
ശാസ്ത്രത്താലും ലോകത്താലും ഉണർന്ന്, എല്ലാം കാണുന്ന മനുഷ്യൻ, മനുഷ്യജീവിതം സാരമില്ലാത്തതെന്നു കരുതുന്നവൻ പൂർണ്ണമായി മുക്തനാണ്.
12.294.46
एतच्छ्रुत्वा मम वचो भवांश्चरतु मुक्तवत् ।
गार्हस्थ्याद्यदि ते मोक्षे कृता बुद्धिरविक्लवा ॥ १२.२९४.४६ ॥
എന്റെ ഈ വാക്ക് കേട്ട് ഗാർഹസ്ഥ്യത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധി ഉറച്ചതായെങ്കിൽ, മുക്തനെപ്പോലെ വർത്തിച്ചാലും.
12.294.47
तत्तस्य वचनं श्रुत्वा सम्यक्स पृथिवीपतिः ।
मोक्षजैश्च गुणैर्युक्तः पालयामास च प्रजाः ॥ १२.२९४.४७ ॥
അവന്റെ ആ വാക്ക് നന്നായി കേട്ട്, ആ രാജാവ് മോക്ഷജമായ ഗുണങ്ങളോടു കൂടി പ്രജകളെ പാലിച്ചു.