มหาภารตะ · อัธยายะ 12.294
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.294.1
कथं नु युक्तः पृथिवीं चरेदस्मद्विधो नृपः ।
नित्यं कैश्च गुणैर्युक्तः सङ्गपाशाद्विमुच्यते ॥ १२.२९४.१ ॥
กษัตริย์อย่างพวกเราควรเที่ยวไปในแผ่นดินอย่างไรเล่า และเมื่อประกอบด้วยคุณสมบัติใด จึงจะหลุดพ้นจากบ่วงแห่งความยึดติดได้
12.294.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टनेमिना प्रोक्तं सगरायानुपृच्छते ॥ १२.२९४.२ ॥
ในเรื่องนี้ เราจะเล่าอิติหาสโบราณให้ท่านฟัง ที่อริษฏเนมิได้กล่าวไว้ เมื่อสครสถามขึ้น
12.294.3
किं श्रेयः परमं ब्रह्मन्कृत्वेह सुखमश्नुते ।
कथं न शोचेन्न क्षुभ्येदेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.२९४.३ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ อะไรเป็นความดีอันสูงสุด และเมื่อกระทำสิ่งใดในโลกนี้ มนุษย์จึงจะได้รับความสุข จะทำอย่างไรจึงจะไม่โศกเศร้าและไม่หวั่นไหว ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้เรื่องนี้
12.294.4
एवमुक्तस्तदा तार्क्ष्यः सर्वशास्त्रविदां वरः ।
विबुध्य संपदं चाग्र्यां सद्वाक्यमिदमब्रवीत् ॥ १२.२९४.४ ॥
เมื่อสครตรัสถามดังนี้แล้ว ตารกษยผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้รู้คัมภีร์ทั้งปวง เข้าใจสมบัติอันสูงสุด จึงกล่าวถ้อยคำอันดีงามเหล่านี้
12.294.5
सुखं मोक्षसुखं लोके न च मूढोऽवगच्छति ।
प्रसक्तः पुत्रपशुषु धनधान्यसमाकुलः ॥ १२.२९४.५ ॥
ในโลกนี้มีความสุขแห่งการหลุดพ้น แต่คนหลงมิได้เข้าใจ คนที่ยึดติดอยู่กับบุตรและสัตว์เลี้ยง วุ่นวายอยู่กับทรัพย์และธัญญาหาร ย่อมไม่เข้าใจเช่นนั้น
12.294.6
सक्तबुद्धिरशान्तात्मा स न शक्यश्चिकित्सितुम् ।
स्नेहपाशसितो मूढो न स मोक्षाय कल्पते ॥ १२.२९४.६ ॥
ผู้ที่จิตยึดติดและใจไม่สงบ ไม่อาจรักษาให้หายได้ คนหลงที่ติดอยู่ในบ่วงแห่งความรักใคร่ ย่อมไม่คู่ควรแก่การหลุดพ้น
12.294.7
स्नेहजानिह ते पाशान्वक्ष्यामि शृणु तान्मम ।
सकर्णकेन शिरसा शक्याश्छेत्तुं विजानता ॥ १२.२९४.७ ॥
ที่นี่ เราจะบอกบ่วงที่เกิดจากความรักใคร่ ท่านจงฟังจากเรา ผู้รู้แจ้งย่อมตัดบ่วงเหล่านั้นได้ แม้จะมีเงี่ยงและทุกอย่างติดอยู่
12.294.8
संभाव्य पुत्रान्कालेन यौवनस्थान्निवेश्य च ।
समर्थाज्जीवने ज्ञात्वा मुक्तश्चर यथासुखम् ॥ १२.२९४.८ ॥
เมื่อได้เลี้ยงดูบุตรตามกาลเวลา จัดให้อยู่ในวัยหนุ่ม และรู้ว่าพวกเขาสามารถดำรงชีพได้ด้วยตนเองแล้ว จงเที่ยวไปอย่างหลุดพ้นตามที่ใจปรารถนาเถิด
12.294.9
भार्यां पुत्रवतीं वृद्धां लालितां पुत्रवत्सलाम् ।
ज्ञात्वा प्रजहि कालेन परार्थमनुदृश्य च ॥ १२.२९४.९ ॥
เมื่อรู้ว่าภรรยามีบุตรแล้ว แก่ชรา ได้รับการทะนุถนอม และรักบุตรของนาง จงละทิ้งนางตามกาลอันควร โดยมองถึงประโยชน์อันสูงกว่า
12.294.10
सापत्यो निरपत्यो वा मुक्तश्चर यथासुखम् ।
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थांस्त्वमनुभूय यथाविधि ॥ १२.२९४.१० ॥
ไม่ว่าจะมีบุตรหรือไม่มีบุตร จงเที่ยวไปอย่างหลุดพ้นตามที่ใจปรารถนาเถิด หลังจากได้เสวยอารมณ์แห่งอินทรีย์ด้วยอินทรีย์ตามวิธีที่ถูกต้องแล้ว
12.294.11
कृतकौन्तूहलस्तेषु मुक्तश्चर यथासुखम् ।
उपपत्त्योपलब्धेषु लोकेषु च समो भव ॥ १२.२९४.११ ॥
เมื่อได้สนองความอยากรู้เกี่ยวกับสิ่งเหล่านั้นแล้ว จงเที่ยวไปอย่างหลุดพ้นตามที่ใจปรารถนาเถิด และจงมีใจเสมอต่อโลกทั้งหลายที่ได้มาด้วยการใช้เหตุผล
12.294.12
एष तावत्समासेन तव संकीर्तितो मया ।
मोक्षार्थो विस्तरेणाथ भूयो वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२९४.१२ ॥
นี่คือสิ่งที่ข้าพเจ้าได้กล่าวแก่ท่านโดยสังเขป คือจุดหมายแห่งการหลุดพ้น บัดนี้ข้าพเจ้าจะกล่าวอีกโดยพิสดาร จงฟังเถิด
12.294.13
मुक्ता वीतभया लोके चरन्ति सुखिनो नराः ।
सक्तभावा विनश्यन्ति नरास्तत्र न संशयः ॥ १२.२९४.१३ ॥
คนที่หลุดพ้นและปราศจากความกลัว เที่ยวไปในโลกย่อมอยู่เป็นสุข ส่วนคนที่มีจิตยึดติดย่อมพินาศ ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัยเลย
12.294.14
आहारसंचये सक्ता यथा कीटपिपीलिकाः ।
असक्ताः सुखिनो लोके सक्ताश्चैव विनाशिनः ॥ १२.२९४.१४ ॥
เหมือนแมลงและมดที่ติดอยู่กับการสะสมอาหาร ในโลกนี้ผู้ที่ไม่ยึดติดย่อมมีความสุข ส่วนผู้ที่ยึดติดย่อมพินาศจริง
12.294.15
स्वजने न च ते चिन्ता कर्तव्या मोक्षबुद्धिना ।
इमे मया विनाभूता भविष्यन्ति कथं त्विति ॥ १२.२९४.१५ ॥
ผู้ที่มุ่งหมายการหลุดพ้น ไม่ควรกังวลถึงญาติของตน และไม่ควรคิดว่า "คนเหล่านี้จะอยู่ได้อย่างไรเมื่อไม่มีเรา"
12.294.16
स्वयमुत्पद्यते जन्तुः स्वयमेव विवर्धते ।
सुखदुःखे तथा मृत्युं स्वयमेवाधिगच्छति ॥ १२.२९४.१६ ॥
สัตว์ย่อมเกิดขึ้นเองและเจริญเติบโตเอง ทั้งความสุข ความทุกข์ และความตาย ก็ย่อมประสบด้วยตนเองเช่นกัน
12.294.17
भोजनाच्छादने चैव मात्रा पित्रा च संग्रहम् ।
स्वकृते नाधिगच्छन्ति लोके नास्त्यकृतं पुरा ॥ १२.२९४.१७ ॥
อาหารและเครื่องนุ่งห่มนั้น มนุษย์ได้มาด้วยการกระทำของตนเอง ไม่ใช่ด้วยการจัดหาของมารดาหรือบิดา ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดที่มิได้กระทำไว้แต่ก่อน
12.294.18
धात्रा विहितभक्ष्याणि सर्वभूतानि मेदिनीम् ।
लोके विपरिधावन्ति रक्षितानि स्वकर्मभिः ॥ १२.२९४.१८ ॥
สรรพสัตว์ทั้งปวงซึ่งพระธาตาได้กำหนดอาหารไว้แล้ว ต่างวิ่งเต้นไปทั่วแผ่นดินในโลกนี้ พวกเขาได้รับการคุ้มครองด้วยการกระทำของตนเอง
12.294.19
स्वयं मृत्पिण्डभूतस्य परतन्त्रस्य सर्वदा ।
को हेतुः स्वजनं द्वेष्टुं रक्षितं वाऽदृढात्मनः ॥ १२.२९४.१९ ॥
สำหรับผู้ที่เป็นเพียงก้อนดิน อยู่ใต้อำนาจผู้อื่นเสมอ และมีจิตไม่มั่นคง มีเหตุผลอะไรเล่าที่จะเกลียดชังญาติของตน หรือจะคุ้มครองพวกเขา
12.294.20
स्वजनं हि यदा मृत्युर्हन्त्येव भुवि पश्यतः ।
कृतेऽपि यत्ने महति तत्र बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२० ॥
เมื่อความตายพรากญาติของตนไปต่อหน้าต่อตาผู้อื่นบนแผ่นดิน แม้จะได้พยายามอย่างยิ่งแล้ว ก็ต้องเข้าใจเรื่องนี้ด้วยตนเอง
12.294.21
जीवन्तमपि चैवैनं भरणे रक्षणे तथा ।
असमाप्ते परित्यज्य पश्चादपि मरिष्यसि ॥ १२.२९४.२१ ॥
แม้เขายังมีชีวิตอยู่ ท่านก็จะละทิ้งงานเลี้ยงดูและคุ้มครองเขาให้ยังไม่เสร็จ แล้วท่านเองก็จะตายไปภายหลัง
12.294.22
यदा मृतं च स्वजनं न ज्ञास्यसि कथंचन ।
सुखितं दुःखितं वाऽपि ननु बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२२ ॥
เมื่อญาติของท่านตายไปแล้ว ท่านจะไม่รู้เลยด้วยประการใดว่าเขาสุขหรือทุกข์ ข้อนี้ก็ต้องให้ตนเองเข้าใจเอง
12.294.23
मृते वा त्वयि जीवे वा यदा भोक्ष्यति वै जनः ।
स्वकृतं ननु बुद्ध्वैवं कर्तव्यं हितमात्मनः ॥ १२.२९४.२३ ॥
ไม่ว่าท่านจะตายหรือยังมีชีวิตอยู่ เมื่อใดคนทั้งหลายจะได้เสวยผลแห่งกรรมที่ตนทำ เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว ควรทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ตนเอง
12.294.24
एवं विजानँल्लोकेऽस्मिन्कः कस्येत्यभिनिश्चितः ।
मोक्षे निवेशय मनो भूयश्चाप्युपधारय ॥ १२.२९४.२४ ॥
เมื่อรู้ในโลกนี้เช่นนี้ และมั่นคงว่า 'ใครเป็นของใคร' ก็จงตั้งใจไว้ที่โมกษะ และพิจารณาเรื่องนี้ซ้ำแล้วซ้ำอีก
12.294.25
क्षुत्पिपासादयो भावा जिता यस्येह देहिनः ।
क्रोधो लोभस्तथा मोहः सत्ववान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२५ ॥
ผู้ใดในโลกนี้ชนะภาวะแห่งความหิวและความกระหาย รวมทั้งความโกรธ ความโลภ และโมหะ และมีสัตตวะ ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.26
द्यूते पाने तथा स्त्रीषु मृगयायां च यो नरः ।
न प्रमाद्यति संमोहात्सततं मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२६ ॥
ผู้ใดด้วยอำนาจโมหะ ไม่ประมาทอยู่เสมอในการเล่นการพนัน การดื่มสุรา ในหมู่สตรี และในการล่าสัตว์ ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.27
दिवसेदिवसे नाम रात्रौरात्रौ पुमान्सदा ।
भोक्तव्यमिति यः स्विन्नो दोषबुद्धिः स उच्यते ॥ १२.२९४.२७ ॥
บุรุษผู้วันแล้ววันเล่า คืนแล้วคืนเล่า เป็นทุกข์อยู่เสมอด้วยความคิดว่า 'ต้องยังเสวยสุขอยู่อีก' ผู้นั้นเรียกว่าผู้มีจิตเห็นโทษ
12.294.28
आत्मभावं तथा स्त्रीषु सक्तमेव पुनः पुनः ।
यः पश्यति सदा युक्तो यथावन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२८ ॥
ผู้ใดเห็นความเป็นตัวตนของตนที่ยึดติดในสตรีซ้ำแล้วซ้ำอีก และผู้ใดมั่นคงในโยคะเสมอ เห็นมันตามที่เป็นจริง ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.29
संभवं च विनाशं च भूतानां चेष्टितं तथा ।
यस्तत्त्वतो विजानाति लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२९ ॥
ผู้ใดรู้โดยแท้จริงถึงการเกิดและการดับไปของสรรพสัตว์ และความเคลื่อนไหวของสัตว์เหล่านั้น ในโลกนี้ ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.30
प्रस्थं वाहसहस्रेषु यात्रार्थं चैव कोटिषु ।
प्रासादे मञ्चकं स्थानं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३० ॥
ผู้ใดเห็นของบรรทุกในเกวียนนับพัน และในสิ่งของนับโกฏิสำหรับการเดินทาง และเห็นที่นอนในปราสาท ผู้นั้นย่อมพ้นไป
12.294.31
मृत्युनाऽभ्याहतं लोकं व्याधिभिश्चोपपीडितम् ।
अवृत्तिकर्शितं चैव यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३१ ॥
ผู้ใดเห็นโลกที่ความตายโจมตี ถูกโรคทั้งหลายเบียดเบียน และซูบผอมเพราะขาดปัจจัยในการดำรงชีพ ผู้นั้นย่อมพ้นไป
12.294.32
यः पश्यति स संतुष्टो नपश्यंश्च विहन्यते ।
यश्चाप्यल्पेन संतुष्टो लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३२ ॥
ผู้ที่เห็นย่อมสันโดษ ผู้ที่ไม่เห็นย่อมพินาศ และผู้ที่สันโดษแม้ด้วยของน้อย ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นในโลกนี้แล้วอย่างแท้จริง
12.294.33
अग्नीषोमाविदं सर्वमिति यश्चानुपश्यति ।
न च संस्पृश्यते भावैरद्भुतैर्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३३ ॥
ผู้ใดเห็นว่าสิ่งทั้งปวงนี้คืออัคนีและโสม และไม่ถูกต้องด้วยภาวะอันน่าอัศจรรย์ทั้งหลาย ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.34
पर्यङ्कशय्या भूमिश्च सामने यस्य देहिनः ।
शाल्यन्नं च कदन्नं च यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३४ ॥
ผู้ใดที่เตียงนอนและพื้นดินเสมอกันสำหรับตน และข้าวสาลีอย่างดีกับอาหารหยาบเสมอกัน ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.35
क्षौमं च कुशचीरं च कौशेयं वल्कलानि च ।
आविकं चर्म च समं यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३५ ॥
ผู้ใดที่ผ้าลินิน ผ้าคลุมจากหญ้าคา ผ้าไหม เครื่องนุ่งห่มจากเปลือกไม้ ผ้าขนสัตว์ และหนังสัตว์เสมอกัน ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.36
पञ्चभूतसमुद्भूतं लोकं यश्चानुपश्यति ।
तथाच वर्तते दृष्ट्वा लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३६ ॥
ผู้ใดเห็นโลกที่เกิดจากธาตุทั้งห้า และดำเนินตนให้สอดคล้องกันเมื่อได้เห็นแล้ว ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นในโลกนี้แล้วอย่างแท้จริง
12.294.37
सुखदुःखे समे यस्य लाभालाभौ जयाजयौ ।
इच्छाद्वेषौ भयोद्वेगौ सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३७ ॥
ผู้ใดที่สุขและทุกข์เสมอกัน ได้และเสียเสมอกัน ชนะและแพ้เสมอกัน ปลอดจากความปรารถนา ความเกลียดชัง ความกลัว และความหวั่นไหวโดยสิ้นเชิง ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
12.294.38
रक्तमूत्रपुरीषाणां दोषाणां संचयांस्तथा ।
शरीरं दोषबहुलं दृष्ट्वा चैव विमुच्यते ॥ १२.२९४.३८ ॥
เมื่อเห็นการสะสมของสิ่งโสโครก คือเลือด ปัสสาวะ และอุจจาระ รวมทั้งร่างกายที่เต็มไปด้วยสิ่งโสโครก ก็ย่อมพ้นไป
12.294.39
वलीपलितसंयोगं कार्श्यं वैवर्ण्यमेव च ।
कुजभावं च जरयाः यः पश्यति स मुच्यतेत ॥ १२.२९४.३९ ॥
ผู้ใดเห็นริ้วรอยและผมหงอกที่มาพร้อมกัน ความซูบผอม การเสียสีผิว และภาวะหลังโกงที่ชราภาพนำมา ผู้นั้นย่อมพ้นไป
12.294.40
पुंस्त्वोपघातं कालेन दर्शनोपरमं तथा ।
बाधिर्यं प्राणमन्दत्वं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४० ॥
ผู้ใดเห็นความเสื่อมถอยของความเป็นชายเพราะกาลเวลา การหมดสิ้นของการเห็น ความหูหนวก และความอ่อนล้าของลมปราณ ผู้นั้นย่อมพ้นไป
12.294.41
गतानृषींस्तथा देवानसुरांश्च तथा गतान् ।
लोकादस्मात्परं लोकं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४१ ॥
ผู้ที่เห็นฤๅษี เทพ และอสูรทั้งหลายที่ได้ละโลกนี้ไปสู่โลกอื่น ย่อมหลุดพ้น
12.294.42
प्रभावैरन्वितास्तैस्तैः पार्थिवेन्द्राः सहस्रशः ।
ये गताः पृथिवीं त्यक्त्वा इति ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ १२.२९४.४२ ॥
กษัตริย์นับพันองค์ ผู้ประกอบด้วยอำนาจของแต่ละพระองค์ ได้จากแผ่นดินไปแล้ว ผู้รู้ว่าเป็นเช่นนี้ย่อมหลุดพ้น
12.294.43
अर्थांश्च दुर्लभाँल्लोके क्लेशांश्च सुलभांस्तथा ।
दुःखं चैव कुटुम्बार्थे यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४३ ॥
ในโลกนี้ ทรัพย์หาได้ยาก ความลำบากกลับหาได้ง่าย และความทุกข์ก็เกิดขึ้นเพราะครอบครัว ผู้ที่เห็นเช่นนี้ย่อมได้รับการปลดปล่อย
12.294.44
अपत्यानां च वैगुण्यं जनं विगुणमेव च ।
पश्यन्भूयिष्ठशो लोके को मोक्षं नाभिपूजयेत् ॥ १२.२९४.४४ ॥
เมื่อเห็นในโลกนี้ว่าบุตรส่วนมากมีข้อบกพร่อง และคนทั้งหลายก็ขาดคุณธรรมเป็นส่วนใหญ่ ใครเล่าจะไม่แสวงหาโมกษะ
12.294.45
शास्त्राल्लोकाच्च यो बुद्धः सर्वं पश्यति मानवः ।
असारमिव मानुष्यं सर्वथा मुक्ता एव सः ॥ १२.२९४.४५ ॥
มนุษย์ผู้ตื่นรู้เพราะคัมภีร์และเพราะโลก เห็นทุกสิ่ง และถือว่าชีวิตมนุษย์ไร้แก่นสาร ผู้นั้นย่อมหลุดพ้นโดยแท้
12.294.46
एतच्छ्रुत्वा मम वचो भवांश्चरतु मुक्तवत् ।
गार्हस्थ्याद्यदि ते मोक्षे कृता बुद्धिरविक्लवा ॥ १२.२९४.४६ ॥
เมื่อท่านได้ฟังถ้อยคำของเรานี้แล้ว หากความตั้งใจของท่านที่จะหลุดพ้นจากชีวิตครองเรือนนั้นมั่นคงไม่หวั่นไหว ก็จงดำเนินชีวิตเสมือนผู้ได้หลุดพ้นแล้วเถิด
12.294.47
तत्तस्य वचनं श्रुत्वा सम्यक्स पृथिवीपतिः ।
मोक्षजैश्च गुणैर्युक्तः पालयामास च प्रजाः ॥ १२.२९४.४७ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเขาโดยถูกต้องแล้ว จอมกษัตริย์พระองค์นั้น ผู้ประกอบด้วยคุณธรรมอันเกิดจากการหลุดพ้น ก็ทรงปกครองประชาราษฎร์ต่อไป