ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.294
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.294.1
कथं नु युक्तः पृथिवीं चरेदस्मद्विधो नृपः ।
नित्यं कैश्च गुणैर्युक्तः सङ्गपाशाद्विमुच्यते ॥ १२.२९४.१ ॥
ଆମ ପରି ରାଜା ପୃଥିବୀରେ କିପରି ବିଚରଣ କରିବ, କେଉଁ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆସକ୍ତିର ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ?
12.294.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
अरिष्टनेमिना प्रोक्तं सगरायानुपृच्छते ॥ १२.२९४.२ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହିବି, ଯାହା ସଗର ପଚାରିବାରେ ଅରିଷ୍ଟନେମି କହିଥିଲେ।
12.294.3
किं श्रेयः परमं ब्रह्मन्कृत्वेह सुखमश्नुते ।
कथं न शोचेन्न क्षुभ्येदेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.२९४.३ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ କ'ଣ କରି ମଣିଷ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁଖ ପାଏ? କିପରି ସେ ଶୋକ ନ କରି ବିଚଳିତ ନ ହୁଏ? ଏହା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.294.4
एवमुक्तस्तदा तार्क्ष्यः सर्वशास्त्रविदां वरः ।
विबुध्य संपदं चाग्र्यां सद्वाक्यमिदमब्रवीत् ॥ १२.२९४.४ ॥
ସଗର ଏପରି ପଚାରିବାରେ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଉତ୍ତମ ସମ୍ପଦକୁ ବୁଝି ଏହି ସଦ୍ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.294.5
सुखं मोक्षसुखं लोके न च मूढोऽवगच्छति ।
प्रसक्तः पुत्रपशुषु धनधान्यसमाकुलः ॥ १२.२९४.५ ॥
ଜଗତରେ ମୋକ୍ଷର ସୁଖ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ ତାହା ବୁଝେ ନାହିଁ। ସେ ପୁତ୍ର ଓ ପଶୁରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଧନଧାନ୍ୟର ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ରହେ।
12.294.6
सक्तबुद्धिरशान्तात्मा स न शक्यश्चिकित्सितुम् ।
स्नेहपाशसितो मूढो न स मोक्षाय कल्पते ॥ १२.२९४.६ ॥
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଆସକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମା ଅଶାନ୍ତ, ତାର ଚିକିତ୍ସା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସ୍ନେହ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ସେ ମୂଢ଼ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.294.7
स्नेहजानिह ते पाशान्वक्ष्यामि शृणु तान्मम ।
सकर्णकेन शिरसा शक्याश्छेत्तुं विजानता ॥ १२.२९४.७ ॥
ଏଠାରେ ସ୍ନେହରୁ ଜାତ ପାଶ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ମୋଠାରୁ ସେସବୁ ଶୁଣ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କଣ୍ଟା ସହିତ ମୁଣ୍ଡରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ପାରେ।
12.294.8
संभाव्य पुत्रान्कालेन यौवनस्थान्निवेश्य च ।
समर्थाज्जीवने ज्ञात्वा मुक्तश्चर यथासुखम् ॥ १२.२९४.८ ॥
ସମୟରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରି, ଯୌବନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରି, ଜୀବିକାରେ ସେମାନେ ସମର୍ଥ ବୋଲି ଜାଣି, ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯଥାସୁଖ ବିଚରଣ କର।
12.294.9
भार्यां पुत्रवतीं वृद्धां लालितां पुत्रवत्सलाम् ।
ज्ञात्वा प्रजहि कालेन परार्थमनुदृश्य च ॥ १२.२९४.९ ॥
ପୁତ୍ରବତୀ, ବୃଦ୍ଧା, ଲାଳିତା ଓ ପୁତ୍ରପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଜାଣି, ସମୟରେ ପରାର୍ଥ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର।
12.294.10
सापत्यो निरपत्यो वा मुक्तश्चर यथासुखम् ।
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थांस्त्वमनुभूय यथाविधि ॥ १२.२९४.१० ॥
ପୁତ୍ରବାନ ହେଉ ବା ପୁତ୍ରହୀନ, ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯଥାସୁଖ ବିଚରଣ କର; ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭୋଗ କରି।
12.294.11
कृतकौन्तूहलस्तेषु मुक्तश्चर यथासुखम् ।
उपपत्त्योपलब्धेषु लोकेषु च समो भव ॥ १२.२९४.११ ॥
ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି କୌତୂହଳ ପୂରଣ କରି, ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯଥାସୁଖ ବିଚରଣ କର; ଯୁକ୍ତିରେ ଲବ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସମଭାବୀ ହୁଅ।
12.294.12
एष तावत्समासेन तव संकीर्तितो मया ।
मोक्षार्थो विस्तरेणाथ भूयो वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२९४.१२ ॥
ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋକ୍ଷର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଲି। ଏବେ ବିସ୍ତାରରେ ପୁଣି କହିବି; ତାହା ଶୁଣ।
12.294.13
मुक्ता वीतभया लोके चरन्ति सुखिनो नराः ।
सक्तभावा विनश्यन्ति नरास्तत्र न संशयः ॥ १२.२९४.१३ ॥
ମୁକ୍ତ ଓ ଭୟରହିତ ହୋଇ ଜଗତରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସୁଖୀ ରହନ୍ତି; ଆସକ୍ତ ଭାବ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.294.14
आहारसंचये सक्ता यथा कीटपिपीलिकाः ।
असक्ताः सुखिनो लोके सक्ताश्चैव विनाशिनः ॥ १२.२९४.१४ ॥
ଆହାର ସଞ୍ଚୟରେ ଆସକ୍ତ କୀଟ ଓ ପିମ୍ପୁଡ଼ି ପରି, ଜଗତରେ ଅନାସକ୍ତ ସୁଖୀ; ଆସକ୍ତ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.294.15
स्वजने न च ते चिन्ता कर्तव्या मोक्षबुद्धिना ।
इमे मया विनाभूता भविष्यन्ति कथं त्विति ॥ १२.२९४.१५ ॥
ମୋକ୍ଷବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; "ମୋ ବିନା ଏମାନେ କିପରି ରହିବେ?" ଏପରି ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.294.16
स्वयमुत्पद्यते जन्तुः स्वयमेव विवर्धते ।
सुखदुःखे तथा मृत्युं स्वयमेवाधिगच्छति ॥ १२.२९४.१६ ॥
ଜୀବ ନିଜେ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ନିଜେ ବଢ଼େ; ସେହିପରି ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.294.17
भोजनाच्छादने चैव मात्रा पित्रा च संग्रहम् ।
स्वकृते नाधिगच्छन्ति लोके नास्त्यकृतं पुरा ॥ १२.२९४.१७ ॥
ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ମାତା-ପିତାଙ୍କ ସଞ୍ଚୟରୁ ନୁହେଁ, ନିଜ କର୍ମରୁ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଆନ୍ତି; ପୂର୍ବରେ ଅକୃତ କିଛି ଜଗତରେ ନାହିଁ।
12.294.18
धात्रा विहितभक्ष्याणि सर्वभूतानि मेदिनीम् ।
लोके विपरिधावन्ति रक्षितानि स्वकर्मभिः ॥ १२.२९४.१८ ॥
ବିଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହାର ନିରୂପିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୃଥିବୀରେ ଜଗତରେ ଇତସ୍ତତଃ ଦୌଡ଼ନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.294.19
स्वयं मृत्पिण्डभूतस्य परतन्त्रस्य सर्वदा ।
को हेतुः स्वजनं द्वेष्टुं रक्षितं वाऽदृढात्मनः ॥ १२.२९४.१९ ॥
ନିଜେ ମାଟିର ଦଳା ପରି, ସଦା ପରାଧୀନ, ଅସ୍ଥିର ମନ ଥିବା ଲୋକର ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରିବା ବା ରକ୍ଷା କରିବାର କାରଣ କ'ଣ?
12.294.20
स्वजनं हि यदा मृत्युर्हन्त्येव भुवि पश्यतः ।
कृतेऽपि यत्ने महति तत्र बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२० ॥
ପୃଥିବୀରେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ମହା ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଜେ ତାହା ବୁଝିବା ଉଚିତ।
12.294.21
जीवन्तमपि चैवैनं भरणे रक्षणे तथा ।
असमाप्ते परित्यज्य पश्चादपि मरिष्यसि ॥ १२.२९४.२१ ॥
ଜୀବିତ ଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅସମାପ୍ତ ଛାଡ଼ି, ପରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମରିବ।
12.294.22
यदा मृतं च स्वजनं न ज्ञास्यसि कथंचन ।
सुखितं दुःखितं वाऽपि ननु बोद्धव्यमात्मना ॥ १२.२९४.२२ ॥
ସ୍ୱଜନ ମରିଗଲେ, ସେ ସୁଖୀ ନା ଦୁଃଖୀ ତାହା ମଧ୍ୟ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ; ତାହା ନିଜେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
12.294.23
मृते वा त्वयि जीवे वा यदा भोक्ष्यति वै जनः ।
स्वकृतं ननु बुद्ध्वैवं कर्तव्यं हितमात्मनः ॥ १२.२९४.२३ ॥
ତୁମେ ମରିଗଲେ କିମ୍ବା ଜୀବିତ ଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ନିଜ ସ୍ୱକୃତ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବେ; ଏହା ଜାଣି ନିଜର ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.294.24
एवं विजानँल्लोकेऽस्मिन्कः कस्येत्यभिनिश्चितः ।
मोक्षे निवेशय मनो भूयश्चाप्युपधारय ॥ १२.२९४.२४ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଏପରି ଜାଣି, 'କିଏ କାହାର' ତାହା ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମନକୁ ମୋକ୍ଷରେ ଲଗାଅ; ପୁଣି ପୁଣି ଏହାକୁ ବିଚାର କର।
12.294.25
क्षुत्पिपासादयो भावा जिता यस्येह देहिनः ।
क्रोधो लोभस्तथा मोहः सत्ववान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२५ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଯେ ଦେହଧାରୀ କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣା ଆଦି ଭାବକୁ, ଏବଂ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ଜିତିଛି, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ।
12.294.26
द्यूते पाने तथा स्त्रीषु मृगयायां च यो नरः ।
न प्रमाद्यति संमोहात्सततं मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२६ ॥
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନ, ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଶିକାରରେ ମୋହବଶତଃ ସର୍ବଦା ଅସାବଧାନ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ।
12.294.27
दिवसेदिवसे नाम रात्रौरात्रौ पुमान्सदा ।
भोक्तव्यमिति यः स्विन्नो दोषबुद्धिः स उच्यते ॥ १२.२९४.२७ ॥
ଦିନକୁ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ରାତି ‘ଏବେ ଭୋଗିବାକୁ ବାକି ଅଛି’ ଏହା ଭାବି ଯେ ମଣିଷ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖୀ ରହେ, ତାକୁ ଦୋଷବୁଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.294.28
आत्मभावं तथा स्त्रीषु सक्तमेव पुनः पुनः ।
यः पश्यति सदा युक्तो यथावन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२८ ॥
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କରେ ଆସକ୍ତ ନିଜ ଆତ୍ମଭାବକୁ ଯେ ବାରମ୍ବାର ଦେଖେ, ଏବଂ ସର୍ବଦା ଯୋଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ତାକୁ ଯଥାର୍ଥରୂପେ ଦେଖେ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ।
12.294.29
संभवं च विनाशं च भूतानां चेष्टितं तथा ।
यस्तत्त्वतो विजानाति लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.२९ ॥
ଯେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ବିନାଶ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ, ଏହି ଜଗତରେ ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ।
12.294.30
प्रस्थं वाहसहस्रेषु यात्रार्थं चैव कोटिषु ।
प्रासादे मञ्चकं स्थानं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३० ॥
ହଜାର ଗାଡ଼ିରେ ଓ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ କୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଭାର ଦେଖେ, ଏବଂ ପ୍ରାସାଦରେ ଖଟର ସ୍ଥାନ ଦେଖେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.31
मृत्युनाऽभ्याहतं लोकं व्याधिभिश्चोपपीडितम् ।
अवृत्तिकर्शितं चैव यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.३१ ॥
ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆହତ, ବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡ଼ିତ ଏବଂ ଜୀବିକାର ଅଭାବରେ କୃଶ ଏହି ଲୋକକୁ ଯେ ଦେଖେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.32
यः पश्यति स संतुष्टो नपश्यंश्च विहन्यते ।
यश्चाप्यल्पेन संतुष्टो लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३२ ॥
ଯେ ଦେଖେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଯେ ଦେଖେ ନାହିଁ ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେ ଅଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେ ହିଁ ଏ ଲୋକରେ ମୁକ୍ତ।
12.294.33
अग्नीषोमाविदं सर्वमिति यश्चानुपश्यति ।
न च संस्पृश्यते भावैरद्भुतैर्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३३ ॥
"ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ" ଏପରି ଯେ ଦେଖେ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ହିଁ ମୁକ୍ତ।
12.294.34
पर्यङ्कशय्या भूमिश्च सामने यस्य देहिनः ।
शाल्यन्नं च कदन्नं च यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३४ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ପଲଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ଓ ଭୂମି ସମାନ, ଏବଂ ଶାଲି ଅନ୍ନ ଓ ସାଧାରଣ ଅନ୍ନ ସମାନ, ସେ ହିଁ ମୁକ୍ତ।
12.294.35
क्षौमं च कुशचीरं च कौशेयं वल्कलानि च ।
आविकं चर्म च समं यस्य स्यान्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३५ ॥
କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ଓ କୁଶର ଚୀର, ରେଶମ ଓ ବଲ୍ଗଳ, ଏବଂ ଊଣା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚର୍ମ ଯାହା ପାଇଁ ସମାନ, ସେ ହିଁ ମୁକ୍ତ।
12.294.36
पञ्चभूतसमुद्भूतं लोकं यश्चानुपश्यति ।
तथाच वर्तते दृष्ट्वा लोकेऽस्मिन्मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३६ ॥
ପଞ୍ଚଭୂତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଲୋକକୁ ଯେ ଦେଖେ, ଏବଂ ଦେଖି ସେହିପରି ଆଚରଣ କରେ, ସେ ହିଁ ଏ ଲୋକରେ ମୁକ୍ତ।
12.294.37
सुखदुःखे समे यस्य लाभालाभौ जयाजयौ ।
इच्छाद्वेषौ भयोद्वेगौ सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १२.२९४.३७ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି ଓ ଜୟ-ପରାଜୟ ସମାନ, ଇଚ୍ଛା-ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟ-ଉଦ୍ବେଗ ଯାହାଠାରେ ସର୍ବଥା ନାହିଁ, ସେ ହିଁ ମୁକ୍ତ।
12.294.38
रक्तमूत्रपुरीषाणां दोषाणां संचयांस्तथा ।
शरीरं दोषबहुलं दृष्ट्वा चैव विमुच्यते ॥ १२.२९४.३८ ॥
ରକ୍ତ, ମୂତ୍ର, ମଳ ଏହି ଦୋଷର ସଞ୍ଚୟ ଏବଂ ଦୋଷରେ ଭରା ଶରୀରକୁ ଦେଖି (ଯେ ବୁଝେ) ସେ ବିମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.39
वलीपलितसंयोगं कार्श्यं वैवर्ण्यमेव च ।
कुजभावं च जरयाः यः पश्यति स मुच्यतेत ॥ १२.२९४.३९ ॥
ବଳି ଓ ପଳିତ କେଶର ସଂଯୋଗ, କୃଶତା, ବର୍ଣ୍ଣ ମଳିନତା ଓ ଜରାରେ ନଇଁ ଯିବା ଅବସ୍ଥା—ଯେ ଏସବ ଦେଖେ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.40
पुंस्त्वोपघातं कालेन दर्शनोपरमं तथा ।
बाधिर्यं प्राणमन्दत्वं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४० ॥
ସମୟ ସହିତ ପୌରୁଷର କ୍ଷୟ, ଦୃଷ୍ଟିର ଲୋପ, ବଧିରତା ଓ ପ୍ରାଣର ମନ୍ଦତା—ଯେ ଏସବ ଦେଖେ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.41
गतानृषींस्तथा देवानसुरांश्च तथा गतान् ।
लोकादस्मात्परं लोकं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४१ ॥
ଏ ଲୋକରୁ ପରଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ଋଷି, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଯେ ଦେଖେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.42
प्रभावैरन्वितास्तैस्तैः पार्थिवेन्द्राः सहस्रशः ।
ये गताः पृथिवीं त्यक्त्वा इति ज्ञात्वा विमुच्यते ॥ १२.२९४.४२ ॥
ନିଜ ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ଯୁକ୍ତ ହଜାର ହଜାର ରାଜା ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ—ଏହା ଜାଣି ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.43
अर्थांश्च दुर्लभाँल्लोके क्लेशांश्च सुलभांस्तथा ।
दुःखं चैव कुटुम्बार्थे यः पश्यति स मुच्यते ॥ १२.२९४.४३ ॥
ଜଗତରେ ଦୁର୍ଲଭ ଧନ, ସୁଲଭ କ୍ଳେଶ ଏବଂ ପରିବାର ପାଇଁ ଦୁଃଖ — ଯିଏ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.294.44
अपत्यानां च वैगुण्यं जनं विगुणमेव च ।
पश्यन्भूयिष्ठशो लोके को मोक्षं नाभिपूजयेत् ॥ १२.२९४.४४ ॥
ସନ୍ତାନଙ୍କ ଦୋଷ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଗୁଣହୀନତା ଜଗତରେ ପ୍ରାୟତଃ ଦେଖି, କିଏ ମୋକ୍ଷର ଉପାସନା କରିବ ନାହିଁ?
12.294.45
शास्त्राल्लोकाच्च यो बुद्धः सर्वं पश्यति मानवः ।
असारमिव मानुष्यं सर्वथा मुक्ता एव सः ॥ १२.२९४.४५ ॥
ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜଗତରୁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଯିଏ ସବୁ ଦେଖେ ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନକୁ ସାରହୀନ ମନେ କରେ, ସେ ସର୍ବଥା ମୁକ୍ତ।
12.294.46
एतच्छ्रुत्वा मम वचो भवांश्चरतु मुक्तवत् ।
गार्हस्थ्याद्यदि ते मोक्षे कृता बुद्धिरविक्लवा ॥ १२.२९४.४६ ॥
ମୋର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରୁ ମୋକ୍ଷରେ ଯଦି ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଅଚଳ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ମୁକ୍ତ ପରି ଆଚରଣ କର।
12.294.47
तत्तस्य वचनं श्रुत्वा सम्यक्स पृथिवीपतिः ।
मोक्षजैश्च गुणैर्युक्तः पालयामास च प्रजाः ॥ १२.२९४.४७ ॥
ତାଙ୍କର ସେହି ବାକ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଶୁଣି, ସେହି ରାଜା ମୋକ୍ଷଜ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ।