ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.300
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.300.1
प्रतिग्रहार्जिता विप्रे क्षत्रिये युधि निर्जिताः ।
वैश्ये न्यायार्जिताश्चैव शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः ॥ १२.३००.१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଦାନ ଗ୍ରହଣରୁ ଅର୍ଜିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତା, ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ସେବାରେ ଅର୍ଜିତ।
12.300.2
स्वल्पाऽप्यर्थाः प्रशस्यन्ते धर्मस्यार्थे महाफलाः ।
नित्यं त्रयाणां वर्णानां शुश्रूषुः शूद्र उच्यते ॥ १२.३००.२ ॥
ଧର୍ମ ପାଇଁ ସାମାନ୍ୟ ଧନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଯାହାର ଫଳ ମହାନ। ଯେ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସେବା କରେ, ତାକୁ ଶୂଦ୍ର କୁହାଯାଏ।
12.300.3
क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतते द्विजः ।
शूद्रधर्मा यदा तु स्यात्तदा पतति वै द्विजः ॥ १२.३००.३ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଜୀବିକା ନ ମିଳିଲେ ଦ୍ୱିଜ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତାର ଧର୍ମ ଶୂଦ୍ରର ହେଲେ ଦ୍ୱିଜ ନିଶ୍ଚୟ ପତିତ ହୁଏ।
12.300.4
वाणिज्यं पाशुपाल्यं च तथा शिल्पोपजिवनम् ।
सूद्रस्यापि विधीयन्ते यदा वृत्तिर्न जायते ॥ १२.३००.४ ॥
ବାଣିଜ୍ୟ, ପଶୁପାଳନ ଏବଂ ଶିଳ୍ପରେ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ବିହିତ; ଅନ୍ୟ ଜୀବିକା ନ ମିଳିଲେ।
12.300.5
रङ्गावतरणं चैव तथा रूपोपजीवनम् ।
मद्यमांसोपजीव्यं च विक्रयं लोहचर्मणोः ॥ १२.३००.५ ॥
ରଙ୍ଗ ଦେବାର କାର୍ଯ୍ୟ, ରୂପ-ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ଜୀବିକା, ମଦ୍ୟ ଓ ମାଂସରୁ ଜୀବିକା, ଲୁହା ଓ ଚମଡ଼ା ବିକ୍ରୟ (ନିଷିଦ୍ଧ)।
12.300.6
अपूर्विणा न कर्तव्यं कर्म लोके विगर्हितम् ।
कृतपूर्विणस्तु त्यजतो महान्धर्म इति श्रूतिः ॥ १२.३००.६ ॥
ଯେ ଆଗରୁ କରି ନ ଥିଲା, ସେ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଆଗରୁ କରି ଆସିଛି ଏବଂ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ଏହା ମହାନ ଧର୍ମ, ଏପରି ଶ୍ରୁତି କହେ।
12.300.7
संसिद्धः पुरुषो लोके यदाचरति पापकम् ।
मदेनाभिप्लुतमनास्तच्च न ग्राह्यमुच्यते ॥ १२.३००.७ ॥
ଜଗତରେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ମଦରେ ମନ ବୁଡ଼ି ପାପାଚରଣ କଲେ, ତାହା ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.300.8
श्रूयन्ते हि पुराणेषु प्रजा धिग्दण्डशासनाः ।
दान्ता धर्मप्रधानाश्च न्यायधर्मानुवृत्तिकाः ॥ १२.३००.८ ॥
ପୁରାଣରେ ଶୁଣାଯାଏ: ପ୍ରଜା ନିନ୍ଦା-ଦଣ୍ଡ ଶାସନରେ ଥିଲେ; ସେମାନେ ସଂଯମୀ, ଧର୍ମପ୍ରଧାନ ଏବଂ ନ୍ୟାୟଧର୍ମ ଅନୁସରଣକାରୀ ଥିଲେ।
12.300.9
धर्म एव सदा नॄणामिह राजन्प्रशस्यते ।
धर्मवृद्धा गुणानेव सेवन्ते हि नरा भुवि ॥ १२.३००.९ ॥
ହେ ରାଜନ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଧର୍ମ ହିଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ଧର୍ମରେ ବଢ଼ିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ସଦ୍ଗୁଣର ସେବା କରନ୍ତି।
12.300.10
तं धर्ममसुरास्तात नामृष्यन्त नराधिप ।
विवर्धमानाः क्रमशस्तत्र तेऽन्वाविशन्प्रजाः ॥ १२.३००.१० ॥
ହେ ବତ୍ସ, ହେ ନରାଧିପ, ଅସୁରମାନେ ସେହି ଧର୍ମକୁ ସହ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ; କ୍ରମେ ବଢ଼ି ସେମାନେ ସେଠାରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
12.300.11
तासां दर्पः समभवत्प्रजानां धर्मनाशनः ।
दर्पात्मनां ततः पश्चात्क्रोधस्तासामजायत ॥ १२.३००.११ ॥
ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମନାଶକ ଦର୍ପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଦର୍ପରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରେ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା।
12.300.12
ततः क्रोधाभिभूतानां वृत्तं लज्जासमन्वितम् ।
ह्रीश्चैवाप्यनशद्राजंस्ततो मोहो व्यजायत ॥ १२.३००.१२ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ଲୋକଙ୍କର ଲଜ୍ଜାଯୁକ୍ତ ଆଚରଣ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ହେ ରାଜନ, ସେମାନଙ୍କର ହ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ତା'ପରେ ମୋହ ଜନ୍ମିଲା।
12.300.13
ततो मोहपरीतास्ता नापश्यन्त यथा पुरा ।
परस्परावमर्देन वर्धयन्त्यो यथासुखम् ॥ १२.३००.१३ ॥
ତା'ପରେ ମୋହରେ ଘେରା ହୋଇ ସେମାନେ ପୂର୍ବ ପରି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପରସ୍ପରକୁ ଦଳି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବଢ଼ିଲେ।
12.300.14
ताः प्राप्य तु स धिग्दण्डो न कारणमतो भवत् ।
ततोऽभ्यगच्छन्देवांश्च ब्राह्मणांश्चावमन्य ह ॥ १२.३००.१४ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଧିକ୍କାର-ଦଣ୍ଡ କାରଣ ହେଲା ନାହିଁ; ତା'ପରେ ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
12.300.15
एतस्मिन्नेव काले तु देवा देववरं शिवम् ।
अगच्छञ्शरणं धीरं बहुरूपं गुणाधिकम् ॥ १२.३००.१५ ॥
ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ — ଧୀର, ବହୁରୂପ, ଗୁଣାଧିକ।
12.300.16
तेन स्म ते गगनगाः सपुराः पातिताः क्षितौ ।
त्रिधाऽप्येकेन बाणेन देवाप्यायिततेजसा ॥ १२.३००.१६ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶଚାରୀମାନେ ନିଜ ନଗର ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ — ଏକ ବାଣରେ ତିନି ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ — ବର୍ଦ୍ଧିତ ତେଜ ଥିବା ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
12.300.17
तेषामधिपतिस्त्वासीद्भीमो भीमपराक्रमः ।
देवतानां भयकरः स हतः शूलपाणिना ॥ १२.३००.१७ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଥିଲେ ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ — ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା; ସେ ଶୂଳପାଣିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।
12.300.18
तस्मिन्हतेऽथ स्वं भावं प्रत्यपद्यन्त मानवाः ।
प्रावर्तन्त च वै वेदाः शास्त्राणि च यथा पुरा ॥ १२.३००.१८ ॥
ତାଙ୍କ ନିହତ ହେବା ପରେ ମାନବମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ପୁଣି ପାଇଲେ; ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ।
12.300.19
ततोऽभिषिच्य राज्येन देवानां दिवि वासवम् ।
सप्तर्षयश्चान्वयुञ्जन्नराणां दण्डधारणे ॥ १२.३००.१९ ॥
ତା'ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦଣ୍ଡଧାରଣ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
12.300.20
सप्तर्षीणामथोर्ध्वं च विपृथुर्नाम पार्थिवः ।
राजानः क्षत्रियाश्चैव मण्डलेषु पृथक्पृथक् ॥ १२.३००.२० ॥
ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ପରେ ବିପୃଥୁ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡଳରେ ପୃଥକ ଭାବେ ଶାସନ କଲେ।
12.300.21
महाकुलेषु ये जाता वृद्धाः पूर्वतराश्च ये ।
तेषामप्यासुरो भावो हृदयान्नापसर्पति ॥ १२.३००.२१ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମହାକୁଳରେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପୂର୍ବତନ, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ମଧ୍ୟ ଆସୁରୀ ଭାବ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ।
12.300.22
तस्मात्तेनैव भावेन सानुषङ्गेण पार्थिवाः ।
आसुराण्येव कर्माणि न्यसेवन्भीमविक्रमाः ॥ १२.३००.२२ ॥
ତେଣୁ ସେହି ଭାବରେ, ତାହାର ଅନୁଷଙ୍ଗ ସହିତ, ଭୀମ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜାମାନେ ଆସୁରୀ କର୍ମ ହିଁ ଆଚରଣ କଲେ।
12.300.23
प्रत्यतिष्ठंश्च तेष्वेव तान्येव स्थापयन्त्यपि ।
भजन्ते तानि चाद्यापि ये बालिशतरा नराः ॥ १२.३००.२३ ॥
ସେମାନେ ସେଥିରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହିଁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ଅତି ବାଳିଶ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହିଁ ସେବନ କରନ୍ତି।
12.300.24
तस्मादहं ब्रवीमि त्वां राजन्संचिन्त्य शास्त्रतः ।
संसिद्धावागमं कुर्यात्कर्म हिंसात्मकं त्यजेत् ॥ १२.३००.२४ ॥
ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି: ସିଦ୍ଧିରେ ଆଗମକୁ ଅନୁସରଣ କର; ହିଂସାତ୍ମକ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର।
12.300.25
न संकरेण द्रविणं प्रचिन्वीयाद्विचक्षणः ।
धर्मार्थं न्यायमुत्सृज्य न तत्कल्याणमुच्यते ॥ १२.३००.२५ ॥
ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସଙ୍କର (ଅନୁଚିତ) ଉପାୟରେ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ ତାହା କଲ୍ୟାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।
12.300.26
स त्वमेवंविधो दान्तः क्षत्रियः प्रियबान्धवः ।
प्रजा भृत्यांश्च पुत्रांश्च स्वधर्मेणानुपालय ॥ १२.३००.२६ ॥
ତୁମେ ଏହିପରି ସଂଯମୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସ୍ୱଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଜା, ଭୃତ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କର।
12.300.27
इष्टानिष्टसमायोगे वैरं सौहार्दमेव च ।
अथ जातिसहस्राणि बहूनि परिवर्तते ॥ १२.३००.२७ ॥
ଇଷ୍ଟ ଓ ଅନିଷ୍ଟର ସଂଯୋଗରେ ବୈର ଓ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଉପୁଜେ। ତା'ପରେ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ, ଅନେକ ଜନ୍ମ ଘୂରି ଚାଲେ।
12.300.28
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कथंचन ।
निर्गुणोऽपि हि दुर्बुद्धिरात्मनः सोतिरिच्यते ॥ १२.३००.२८ ॥
ତେଣୁ ଗୁଣରେ ଅନୁରକ୍ତ ହୁଅ, ଦୋଷରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହେଁ। ନିର୍ଗୁଣ ଓ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାଇଁ ଅଧିକ (ହାନିକାରକ) ହୁଏ।
12.300.29
मानुषेषु महाराज धर्माधर्मौ प्रवर्ततः ।
न तथाऽन्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्विह ॥ १२.३००.२९ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ମନୁଷ୍ୟ-ରହିତ ଏହି ଜଗତର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ସେପରି ହୁଏ ନାହିଁ।
12.300.30
धर्मशीलो नरो विद्वानीहकोऽनीहकोपि वा ।
आत्मभूतः सदा लोके चरेद्भूतान्यहिंसया ॥ १२.३००.३० ॥
ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ମନୁଷ୍ୟ, କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉ ବା ନହେଉ, ଜଗତରେ ସର୍ବଦା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସମାନ ଭାବି ଅହିଂସାରେ ଚଳିବା ଉଚିତ।
12.300.31
यदा व्यपेतहृल्लेखं मनो भवति तस्य वै ।
नानृतं चैव भवति तदा कल्याणमृच्छति ॥ १२.३००.३१ ॥
ଯେତେବେଳେ ତାର ମନ ହୃଦୟର ଚଞ୍ଚଳତାର ରେଖାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାଠାରେ ମିଥ୍ୟା ରହେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ କଲ୍ୟାଣ ଲାଭ କରେ।