มหาภารตะ · อัธยายะ 12.300
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.300.1
प्रतिग्रहार्जिता विप्रे क्षत्रिये युधि निर्जिताः ।
वैश्ये न्यायार्जिताश्चैव शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः ॥ १२.३००.१ ॥
สำหรับพราหมณ์ ทรัพย์ที่ได้มาด้วยการรับทาน สำหรับกษัตริย์ ทรัพย์ที่ชนะมาในสงคราม สำหรับไวศยะ ทรัพย์ที่ได้มาด้วยวิธีอันชอบธรรม และสำหรับศูทร ทรัพย์ที่ได้มาด้วยการรับใช้
12.300.2
स्वल्पाऽप्यर्थाः प्रशस्यन्ते धर्मस्यार्थे महाफलाः ।
नित्यं त्रयाणां वर्णानां शुश्रूषुः शूद्र उच्यते ॥ १२.३००.२ ॥
แม้ทรัพย์เพียงเล็กน้อยก็เป็นที่สรรเสริญ เมื่อใช้เพื่อธรรม เพราะผลของมันยิ่งใหญ่ ผู้ที่รับใช้วรรณะทั้งสามอยู่เป็นนิตย์ เรียกว่าศูทร
12.300.3
क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतते द्विजः ।
शूद्रधर्मा यदा तु स्यात्तदा पतति वै द्विजः ॥ १२.३००.३ ॥
ทวิชาติไม่ตกต่ำ เมื่อไม่อาจดำรงชีพได้ด้วยหน้าที่ของกษัตริย์หรือไวศยะ แต่เมื่อหน้าที่ของเขากลายเป็นหน้าที่ของศูทร ทวิชาตินั้นย่อมตกต่ำแน่นอน
12.300.4
वाणिज्यं पाशुपाल्यं च तथा शिल्पोपजिवनम् ।
सूद्रस्यापि विधीयन्ते यदा वृत्तिर्न जायते ॥ १२.३००.४ ॥
การค้าขาย การเลี้ยงสัตว์ และการดำรงชีพด้วยงานช่าง ก็ถูกกำหนดให้แก่ศูทรเช่นกัน เมื่อไม่มีวิถีชีวิตอื่นเกิดขึ้น
12.300.5
रङ्गावतरणं चैव तथा रूपोपजीवनम् ।
मद्यमांसोपजीव्यं च विक्रयं लोहचर्मणोः ॥ १२.३००.५ ॥
การย้อมสี การหาเลี้ยงชีพด้วยการแสดงรูปลักษณ์ (การแสดงละครหรือการเล่นให้ดู) การหาเลี้ยงชีพด้วยสุราและเนื้อสัตว์ และการขายเหล็กกับหนังสัตว์ เป็นสิ่งต้องห้าม
12.300.6
अपूर्विणा न कर्तव्यं कर्म लोके विगर्हितम् ।
कृतपूर्विणस्तु त्यजतो महान्धर्म इति श्रूतिः ॥ १२.३००.६ ॥
ผู้ที่ยังไม่เคยทำมาก่อน ไม่ควรลงมือทำกิจที่ถูกติเตียนในโลก แต่สำหรับผู้ที่เคยทำมาก่อนแล้วและละเว้นเสีย นั่นคือธรรมอันยิ่งใหญ่ ดังที่ศรุติประกาศไว้
12.300.7
संसिद्धः पुरुषो लोके यदाचरति पापकम् ।
मदेनाभिप्लुतमनास्तच्च न ग्राह्यमुच्यते ॥ १२.३००.७ ॥
เมื่อบุคคลผู้สำเร็จแล้วในโลกประพฤติการชั่ว จิตใจถูกความมัวเมาท่วมท้น การกระทำนั้นกล่าวกันว่าไม่พึงยอมรับ
12.300.8
श्रूयन्ते हि पुराणेषु प्रजा धिग्दण्डशासनाः ।
दान्ता धर्मप्रधानाश्च न्यायधर्मानुवृत्तिकाः ॥ १२.३००.८ ॥
ได้ยินจากปุราณะว่า ประชาชนเคยถูกปกครองด้วยไม้เท้าแห่งการตำหนิ มีการข่มใจตน มีธรรมเป็นที่ตั้ง และดำเนินตามธรรมแห่งความยุติธรรม
12.300.9
धर्म एव सदा नॄणामिह राजन्प्रशस्यते ।
धर्मवृद्धा गुणानेव सेवन्ते हि नरा भुवि ॥ १२.३००.९ ॥
ข้าแต่พระราชา ที่นี่ในหมู่มนุษย์ ธรรมเพียงอย่างเดียวเป็นที่สรรเสริญเสมอ มนุษย์ผู้เจริญในธรรมย่อมยึดถือเฉพาะคุณความดีบนโลกนี้
12.300.10
तं धर्ममसुरास्तात नामृष्यन्त नराधिप ।
विवर्धमानाः क्रमशस्तत्र तेऽन्वाविशन्प्रजाः ॥ १२.३००.१० ॥
ข้าแต่ลูกรัก ข้าแต่จอมมนุษย์ อสูรทั้งหลายทนต่อธรรมนั้นไม่ได้ เมื่อเติบโตขึ้นทีละน้อย พวกเขาก็เข้าไปอยู่ท่ามกลางประชาชนเหล่านั้น
12.300.11
तासां दर्पः समभवत्प्रजानां धर्मनाशनः ।
दर्पात्मनां ततः पश्चात्क्रोधस्तासामजायत ॥ १२.३००.११ ॥
ความหยิ่งทะนงที่ทำลายธรรมได้เกิดขึ้นในหมู่ประชาชนเหล่านั้น จากนั้นความโกรธก็เกิดขึ้นในพวกเขา เพราะความหยิ่งทะนงของตน
12.300.12
ततः क्रोधाभिभूतानां वृत्तं लज्जासमन्वितम् ।
ह्रीश्चैवाप्यनशद्राजंस्ततो मोहो व्यजायत ॥ १२.३००.१२ ॥
จากนั้น ความประพฤติของผู้ที่ถูกความโกรธครอบงำก็พินาศไป พร้อมกับความละอาย และข้าแต่พระราชา แม้ความถ่อมตนก็ถูกทำลายไปด้วย แล้วความหลงก็เกิดขึ้น
12.300.13
ततो मोहपरीतास्ता नापश्यन्त यथा पुरा ।
परस्परावमर्देन वर्धयन्त्यो यथासुखम् ॥ १२.३००.१३ ॥
จากนั้น เมื่อถูกความหลงครอบงำ พวกเขาก็มองไม่เห็นเหมือนแต่ก่อน ต่างบดขยี้กันและกัน เติบโตขึ้นตามความพอใจ
12.300.14
ताः प्राप्य तु स धिग्दण्डो न कारणमतो भवत् ।
ततोऽभ्यगच्छन्देवांश्च ब्राह्मणांश्चावमन्य ह ॥ १२.३००.१४ ॥
เมื่อบรรลุถึงสภาพนั้นแล้ว ไม้เท้าแห่งการตำหนิและการลงโทษนั้นก็ไม่เป็นเหตุให้เกิดผลใด ๆ จากนั้นพวกเขาดูหมิ่นเทวดาและพราหมณ์ แล้วเข้าไปหาเทวดาเหล่านั้น
12.300.15
एतस्मिन्नेव काले तु देवा देववरं शिवम् ।
अगच्छञ्शरणं धीरं बहुरूपं गुणाधिकम् ॥ १२.३००.१५ ॥
ในเวลานั้นเอง เทวดาทั้งหลายได้เข้าไปพึ่งพระศิวะ ผู้ประเสริฐที่สุดในเทวดา ผู้มั่นคง มีรูปหลายรูป และยิ่งด้วยคุณความดี
12.300.16
तेन स्म ते गगनगाः सपुराः पातिताः क्षितौ ।
त्रिधाऽप्येकेन बाणेन देवाप्यायिततेजसा ॥ १२.३००.१६ ॥
ด้วยพระองค์ ผู้ที่เหาะไปในอากาศเหล่านั้นพร้อมทั้งเมืองของตนถูกโค่นลงสู่พื้นดิน แม้ถูกผ่าเป็นสามส่วนด้วยลูกศรดอกเดียว โดยเทพผู้มีพลานุภาพรุ่งโรจน์เพิ่มพูน
12.300.17
तेषामधिपतिस्त्वासीद्भीमो भीमपराक्रमः ।
देवतानां भयकरः स हतः शूलपाणिना ॥ १२.३००.१७ ॥
เจ้าผู้ปกครองของพวกเขาคือภีมะ ผู้มีพลังอันน่าสะพรึงกลัว ผู้ก่อความหวาดกลัวแก่เหล่าเทวดา เขาถูกพระผู้ถือตรีศูลสังหาร
12.300.18
तस्मिन्हतेऽथ स्वं भावं प्रत्यपद्यन्त मानवाः ।
प्रावर्तन्त च वै वेदाः शास्त्राणि च यथा पुरा ॥ १२.३००.१८ ॥
เมื่อเขาถูกสังหารแล้ว มนุษย์ก็กลับคืนสู่สภาพเดิมของตน และพระเวทกับตำราทั้งหลายก็กลับมามีผลอีกครั้ง ดังเช่นในกาลก่อน
12.300.19
ततोऽभिषिच्य राज्येन देवानां दिवि वासवम् ।
सप्तर्षयश्चान्वयुञ्जन्नराणां दण्डधारणे ॥ १२.३००.१९ ॥
จากนั้น หลังจากที่เหล่าสัปตฤษีมอบราชาธิปไตยให้แก่วาสวะ (พระอินทร์) บนสวรรค์ของเทวดาแล้ว ก็แต่งตั้งให้ท่านถือไม้เท้าแห่งการลงโทษเหนือมนุษย์
12.300.20
सप्तर्षीणामथोर्ध्वं च विपृथुर्नाम पार्थिवः ।
राजानः क्षत्रियाश्चैव मण्डलेषु पृथक्पृथक् ॥ १२.३००.२० ॥
หลังจากเหล่าสัปตฤษี พระราชาพระนามวิปฤถุก็ได้อุบัติขึ้น และกษัตริย์ทั้งหลายได้ปกครองแต่ละมณฑลแยกกันไป
12.300.21
महाकुलेषु ये जाता वृद्धाः पूर्वतराश्च ये ।
तेषामप्यासुरो भावो हृदयान्नापसर्पति ॥ १२.३००.२१ ॥
แม้ในผู้ที่เกิดในตระกูลอันยิ่งใหญ่ ผู้อาวุโส และผู้ที่อยู่ในยุคก่อน ๆ ภาวะแห่งอสูรก็ไม่ละไปจากหัวใจของพวกเขา
12.300.22
तस्मात्तेनैव भावेन सानुषङ्गेण पार्थिवाः ।
आसुराण्येव कर्माणि न्यसेवन्भीमविक्रमाः ॥ १२.३००.२२ ॥
ฉะนั้น ด้วยภาวะนั้นเองพร้อมทั้งความผิดที่ติดตามมา บรรดากษัตริย์ผู้มีวิกรมอันน่าสะพรึงกลัว ได้ประกอบแต่กรรมของอสูรเท่านั้น
12.300.23
प्रत्यतिष्ठंश्च तेष्वेव तान्येव स्थापयन्त्यपि ।
भजन्ते तानि चाद्यापि ये बालिशतरा नराः ॥ १२.३००.२३ ॥
พวกเขาตั้งมั่นอยู่ในสิ่งเหล่านั้นเอง และยังคงตั้งมันขึ้นอยู่ ส่วนคนโง่เขลาที่สุดในหมู่มนุษย์ยังยึดติดสิ่งเหล่านั้นอยู่จนถึงทุกวันนี้
12.300.24
तस्मादहं ब्रवीमि त्वां राजन्संचिन्त्य शास्त्रतः ।
संसिद्धावागमं कुर्यात्कर्म हिंसात्मकं त्यजेत् ॥ १२.३००.२४ ॥
ฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงกล่าวกับท่าน ข้าแต่พระราชา หลังจากพิจารณาอย่างรอบคอบตามคัมภีร์แล้ว เมื่อจะบรรลุความสำเร็จ ให้ยึดถือคำสอนตามประเพณี และละเว้นการกระทำที่มีการเบียดเบียนเป็นสาระ
12.300.25
न संकरेण द्रविणं प्रचिन्वीयाद्विचक्षणः ।
धर्मार्थं न्यायमुत्सृज्य न तत्कल्याणमुच्यते ॥ १२.३००.२५ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรสะสมทรัพย์ด้วยวิธีที่ปะปนกัน (ผิดกฎหมาย) การละทิ้งความยุติธรรมเพื่อธรรมนั้น ไม่เรียกว่าความดีงาม
12.300.26
स त्वमेवंविधो दान्तः क्षत्रियः प्रियबान्धवः ।
प्रजा भृत्यांश्च पुत्रांश्च स्वधर्मेणानुपालय ॥ १२.३००.२६ ॥
ท่านเป็นกษัตริย์ผู้ข่มใจได้เช่นนี้ เป็นที่รักของญาติมิตร จงปกป้องประชาราษฎร์ ข้าราชบริพาร และบุตรทั้งหลายด้วยธรรมของตนเถิด
12.300.27
इष्टानिष्टसमायोगे वैरं सौहार्दमेव च ।
अथ जातिसहस्राणि बहूनि परिवर्तते ॥ १२.३००.२७ ॥
เมื่อสิ่งที่ปรารถนาและสิ่งที่ไม่ปรารถนามาบรรจบกัน ความเป็นศัตรูและความเป็นมิตรก็เกิดขึ้นด้วย แล้วการเวียนว่ายตายเกิดนับพันชาติ หลายชาติก็หมุนวนต่อไป
12.300.28
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कथंचन ।
निर्गुणोऽपि हि दुर्बुद्धिरात्मनः सोतिरिच्यते ॥ १२.३००.२८ ॥
ฉะนั้น จงยินดีในคุณความดี อย่ายินดีในความผิดไม่ว่าด้วยวิธีใด แม้ผู้ปราศจากคุณความดี มีใจโง่เขลา ก็ยิ่งเป็นโทษแก่ตนเอง
12.300.29
मानुषेषु महाराज धर्माधर्मौ प्रवर्ततः ।
न तथाऽन्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्विह ॥ १२.३००.२९ ॥
ข้าแต่มหาราชา ธรรมและอธรรมย่อมดำเนินไปในหมู่มนุษย์ มิได้เป็นเช่นนั้นในสัตว์อื่นทั้งหลายในโลกนี้ที่ปราศจากมนุษย์
12.300.30
धर्मशीलो नरो विद्वानीहकोऽनीहकोपि वा ।
आत्मभूतः सदा लोके चरेद्भूतान्यहिंसया ॥ १२.३००.३० ॥
บุคคลผู้มีอุปนิสัยชอบธรรมและมีปัญญา ไม่ว่าจะขวนขวายในการกระทำหรือไม่ก็ตาม ควรดำเนินไปในโลกโดยถือสัตว์ทั้งหลายดุจตนเอง และไม่เบียดเบียนด้วยการไม่ทำร้ายเสมอไป
12.300.31
यदा व्यपेतहृल्लेखं मनो भवति तस्य वै ।
नानृतं चैव भवति तदा कल्याणमृच्छति ॥ १२.३००.३१ ॥
เมื่อใจของบุคคลนั้นปราศจากรอยแห่งความปั่นป่วนในหัวใจ และไม่มีความเท็จเหลืออยู่ในตน เขาก็ย่อมบรรลุความเป็นสิริมงคล