మహాభారతం · అధ్యాయం 12.300
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.300.1
प्रतिग्रहार्जिता विप्रे क्षत्रिये युधि निर्जिताः ।
वैश्ये न्यायार्जिताश्चैव शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः ॥ १२.३००.१ ॥
బ్రాహ్మణునికి దానం ద్వారా సంపాదించినది, క్షత్రియునికి యుద్ధంలో జయించినది, వైశ్యునికి న్యాయంగా సంపాదించినది, శూద్రునికి సేవ ద్వారా సంపాదించినది.
12.300.2
स्वल्पाऽप्यर्थाः प्रशस्यन्ते धर्मस्यार्थे महाफलाः ।
नित्यं त्रयाणां वर्णानां शुश्रूषुः शूद्र उच्यते ॥ १२.३००.२ ॥
ధర్మం కోసం స్వల్ప ధనమైనా ప్రశంసనీయం; దాని ఫలం గొప్పది. మూడు వర్ణాలకు నిత్యం సేవ చేసేవాడు శూద్రుడు అని చెప్పబడతాడు.
12.300.3
क्षत्रधर्मा वैश्यधर्मा नावृत्तिः पतते द्विजः ।
शूद्रधर्मा यदा तु स्यात्तदा पतति वै द्विजः ॥ १२.३००.३ ॥
క్షత్రియ లేదా వైశ్య ధర్మంతో జీవనం లభించనప్పుడు ద్విజుడు పతనం కాడు; కానీ అతని ధర్మం శూద్రుని ధర్మంగా మారినప్పుడు ద్విజుడు నిశ్చయంగా పతనమవుతాడు.
12.300.4
वाणिज्यं पाशुपाल्यं च तथा शिल्पोपजिवनम् ।
सूद्रस्यापि विधीयन्ते यदा वृत्तिर्न जायते ॥ १२.३००.४ ॥
వ్యాపారం, పశుపోషణ, శిల్పం ద్వారా జీవనం కూడా శూద్రునికి విధించబడినవి; వేరే జీవనం లభించనప్పుడు.
12.300.5
रङ्गावतरणं चैव तथा रूपोपजीवनम् ।
मद्यमांसोपजीव्यं च विक्रयं लोहचर्मणोः ॥ १२.३००.५ ॥
రంగులు అద్దే పని, రూపప్రదర్శనతో జీవనం, మద్యమాంసాలతో జీవనం, ఇనుము మరియు చర్మాన్ని అమ్మడం (నిషిద్ధం).
12.300.6
अपूर्विणा न कर्तव्यं कर्म लोके विगर्हितम् ।
कृतपूर्विणस्तु त्यजतो महान्धर्म इति श्रूतिः ॥ १२.३००.६ ॥
ముందు చేయనివాడు లోకంలో నిందితమైన కర్మను చేయరాదు; కానీ ముందే చేస్తూ వచ్చినవాడు దానిని వదలడం గొప్ప ధర్మమని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.300.7
संसिद्धः पुरुषो लोके यदाचरति पापकम् ।
मदेनाभिप्लुतमनास्तच्च न ग्राह्यमुच्यते ॥ १२.३००.७ ॥
లోకంలో సిద్ధిని పొందిన మనిషి కూడా మదంతో మనసు మునిగి పాపకార్యం చేస్తే, అది అంగీకరించదగినదిగా చెప్పబడదు.
12.300.8
श्रूयन्ते हि पुराणेषु प्रजा धिग्दण्डशासनाः ।
दान्ता धर्मप्रधानाश्च न्यायधर्मानुवृत्तिकाः ॥ १२.३००.८ ॥
పురాణాలలో వినబడుతుంది: ప్రజలు నిందా-దండ పాలనలో ఉండేవారు; వారు ఆత్మనిగ్రహం కలవారు, ధర్మాన్ని ప్రధానంగా భావించేవారు, న్యాయధర్మాన్ని అనుసరించేవారు.
12.300.9
धर्म एव सदा नॄणामिह राजन्प्रशस्यते ।
धर्मवृद्धा गुणानेव सेवन्ते हि नरा भुवि ॥ १२.३००.९ ॥
ఓ రాజా, ఇక్కడ మనుషులకు ఎల్లప్పుడూ ధర్మమే ప్రశంసనీయం; ధర్మంలో వృద్ధి చెందిన మనుషులు భూమిపై సద్గుణాలనే సేవిస్తారు.
12.300.10
तं धर्ममसुरास्तात नामृष्यन्त नराधिप ।
विवर्धमानाः क्रमशस्तत्र तेऽन्वाविशन्प्रजाः ॥ १२.३००.१० ॥
ఓ వత్సా, నరాధిపా, అసురులు ఆ ధర్మాన్ని సహించలేకపోయారు; క్రమంగా పెరిగి వారు అక్కడ ప్రజలలో ప్రవేశించారు.
12.300.11
तासां दर्पः समभवत्प्रजानां धर्मनाशनः ।
दर्पात्मनां ततः पश्चात्क्रोधस्तासामजायत ॥ १२.३००.११ ॥
ఆ ప్రజలలో ధర్మాన్ని నాశనం చేసే గర్వం పుట్టింది; గర్వంతో ఉన్నవారిలో తరువాత కోపం కలిగింది.
12.300.12
ततः क्रोधाभिभूतानां वृत्तं लज्जासमन्वितम् ।
ह्रीश्चैवाप्यनशद्राजंस्ततो मोहो व्यजायत ॥ १२.३००.१२ ॥
తరువాత కోపంతో అభిభూతులైన వారి సిగ్గుతో కూడిన ప్రవర్తన నశించింది; ఓ రాజా, వారి సిగ్గూ నశించింది; తరువాత మోహం పుట్టింది.
12.300.13
ततो मोहपरीतास्ता नापश्यन्त यथा पुरा ।
परस्परावमर्देन वर्धयन्त्यो यथासुखम् ॥ १२.३००.१३ ॥
అప్పుడు మోహంతో చుట్టుముట్టబడిన వారు పూర్వంలా చూడలేకపోయారు; ఒకరినొకరు అణచివేస్తూ, తమ ఇష్టం వచ్చినట్లు పెరిగారు.
12.300.14
ताः प्राप्य तु स धिग्दण्डो न कारणमतो भवत् ।
ततोऽभ्यगच्छन्देवांश्च ब्राह्मणांश्चावमन्य ह ॥ १२.३००.१४ ॥
వారిని పొందినప్పటికీ ఆ ధిక్కార-దండనం కారణం కాలేదు; అప్పుడు వారు దేవతలను, బ్రాహ్మణులను అవమానించి వారి వద్దకు వెళ్లారు.
12.300.15
एतस्मिन्नेव काले तु देवा देववरं शिवम् ।
अगच्छञ्शरणं धीरं बहुरूपं गुणाधिकम् ॥ १२.३००.१५ ॥
ఇదే సమయంలో దేవతలు దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన శివుని శరణు కోరి వెళ్లారు — ధీరుడు, అనేక రూపాలవాడు, గుణాధికుడు.
12.300.16
तेन स्म ते गगनगाः सपुराः पातिताः क्षितौ ।
त्रिधाऽप्येकेन बाणेन देवाप्यायिततेजसा ॥ १२.३००.१६ ॥
ఆయన వల్ల వారు — ఆకాశంలో తిరిగేవారు — తమ పురాలతో సహా భూమిపై పడగొట్టబడ్డారు; ఒకే బాణంతో మూడు భాగాలుగా కూడా — పెరిగిన తేజస్సు గల ఆ దేవునిచే.
12.300.17
तेषामधिपतिस्त्वासीद्भीमो भीमपराक्रमः ।
देवतानां भयकरः स हतः शूलपाणिना ॥ १२.३००.१७ ॥
వారికి అధిపతి భీముడు, భయంకర పరాక్రమశాలి — దేవతలకు భయం కలిగించేవాడు; అతడు శూలపాణిచే చంపబడ్డాడు.
12.300.18
तस्मिन्हतेऽथ स्वं भावं प्रत्यपद्यन्त मानवाः ।
प्रावर्तन्त च वै वेदाः शास्त्राणि च यथा पुरा ॥ १२.३००.१८ ॥
అతడు చంపబడిన తరువాత మానవులు తమ స్వభావాన్ని తిరిగి పొందారు; వేదాలు, శాస్త్రాలు కూడా పూర్వంలా ప్రవర్తించాయి.
12.300.19
ततोऽभिषिच्य राज्येन देवानां दिवि वासवम् ।
सप्तर्षयश्चान्वयुञ्जन्नराणां दण्डधारणे ॥ १२.३००.१९ ॥
తరువాత దేవతల స్వర్గంలో వాసవుడిని (ఇంద్రుడిని) రాజ్యాభిషేకం చేసి, సప్తర్షులు మనుషులపై దండధారణకు నియమించారు.
12.300.20
सप्तर्षीणामथोर्ध्वं च विपृथुर्नाम पार्थिवः ।
राजानः क्षत्रियाश्चैव मण्डलेषु पृथक्पृथक् ॥ १२.३००.२० ॥
సప్తర్షుల తరువాత విపృథువు అనే రాజు ఉద్భవించాడు; క్షత్రియ రాజులు ఒక్కొక్క మండలంలో వేర్వేరుగా పాలించారు.
12.300.21
महाकुलेषु ये जाता वृद्धाः पूर्वतराश्च ये ।
तेषामप्यासुरो भावो हृदयान्नापसर्पति ॥ १२.३००.२१ ॥
గొప్ప కులాలలో జన్మించిన వారు, వృద్ధులు, పూర్వీకులు — వారి హృదయం నుండి కూడా ఆసుర భావం తొలగిపోదు.
12.300.22
तस्मात्तेनैव भावेन सानुषङ्गेण पार्थिवाः ।
आसुराण्येव कर्माणि न्यसेवन्भीमविक्रमाः ॥ १२.३००.२२ ॥
కాబట్టి ఆ స్వభావంతోనే, దాని అనుబంధాలతో కలిసి, భయంకర పరాక్రమం గల రాజులు ఆసుర కర్మలనే ఆచరించారు.
12.300.23
प्रत्यतिष्ठंश्च तेष्वेव तान्येव स्थापयन्त्यपि ।
भजन्ते तानि चाद्यापि ये बालिशतरा नराः ॥ १२.३००.२३ ॥
వారు వాటిలోనే స్థిరపడ్డారు, వాటినే స్థాపిస్తారు; అత్యంత మూఢులైన మనుషులు ఈనాటికీ వాటినే సేవిస్తారు.
12.300.24
तस्मादहं ब्रवीमि त्वां राजन्संचिन्त्य शास्त्रतः ।
संसिद्धावागमं कुर्यात्कर्म हिंसात्मकं त्यजेत् ॥ १२.३००.२४ ॥
కాబట్టి, ఓ రాజా, శాస్త్రానుసారం బాగా ఆలోచించి నేను నీకు చెబుతున్నాను: సిద్ధిలో ఆగమాన్ని అనుసరించు; హింసాత్మక కర్మను త్యజించు.
12.300.25
न संकरेण द्रविणं प्रचिन्वीयाद्विचक्षणः ।
धर्मार्थं न्यायमुत्सृज्य न तत्कल्याणमुच्यते ॥ १२.३००.२५ ॥
వివేకవంతుడు కలుషిత (అక్రమ) మార్గాల ద్వారా ధనాన్ని సమకూర్చకూడదు. ధర్మం కోసం న్యాయాన్ని వదిలివేస్తే అది మంచిగా చెప్పబడదు.
12.300.26
स त्वमेवंविधो दान्तः क्षत्रियः प्रियबान्धवः ।
प्रजा भृत्यांश्च पुत्रांश्च स्वधर्मेणानुपालय ॥ १२.३००.२६ ॥
నీవు ఇటువంటి నిగ్రహం గల క్షత్రియుడవు, బంధువులకు ప్రియుడవు. నీ స్వధర్మం ప్రకారం ప్రజలను, సేవకులను, పుత్రులను పాలించు.
12.300.27
इष्टानिष्टसमायोगे वैरं सौहार्दमेव च ।
अथ जातिसहस्राणि बहूनि परिवर्तते ॥ १२.३००.२७ ॥
ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి కలిసినప్పుడు వైరమూ స్నేహమూ కలుగుతాయి. తరువాత వేలాది జన్మలు, అనేకం తిరుగుతూ ఉంటాయి.
12.300.28
तस्माद्गुणेषु रज्येथा मा दोषेषु कथंचन ।
निर्गुणोऽपि हि दुर्बुद्धिरात्मनः सोतिरिच्यते ॥ १२.३००.२८ ॥
అందువల్ల గుణాలలో అనురాగం ఉంచు, దోషాలలో ఏ విధంగానూ కాదు. గుణహీనుడూ దుర్బుద్ధి గలవాడు తనకే మరింత (హాని) అవుతాడు.
12.300.29
मानुषेषु महाराज धर्माधर्मौ प्रवर्ततः ।
न तथाऽन्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्विह ॥ १२.३००.२९ ॥
మహారాజా, మనుషులలోనే ధర్మాధర్మాలు ప్రవర్తిస్తాయి. ఇక్కడ మనుష్యులు కాని ఇతర ప్రాణులలో అలా ఉండవు.
12.300.30
धर्मशीलो नरो विद्वानीहकोऽनीहकोपि वा ।
आत्मभूतः सदा लोके चरेद्भूतान्यहिंसया ॥ १२.३००.३० ॥
ధర్మశీలుడు, విద్వాంసుడు, కర్మలో నిమగ్నుడైనా లేక కర్మరహితుడైనా, లోకంలో ఎల్లప్పుడూ ప్రాణులను తనవిగా భావించి అహింసతో సంచరించాలి.
12.300.31
यदा व्यपेतहृल्लेखं मनो भवति तस्य वै ।
नानृतं चैव भवति तदा कल्याणमृच्छति ॥ १२.३००.३१ ॥
ఎవరి మనస్సు హృదయ కలతల రేఖల నుండి విముక్తమవుతుందో, అతనిలో అసత్యం ఉండదో, అప్పుడు అతడు కల్యాణాన్ని పొందుతాడు.