Mahābhārata · Adhyāya 12.301
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.301.1
एष धर्मविधिस्तात गृहस्थस्य प्रकीर्तितः ।
तपोविधिं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.३०१.१ ॥
Querido hijo, esta es la regla del dharma para el cabeza de familia, ya expuesta. Ahora te diré la regla de la austeridad; escúchame.
12.301.2
प्रायेण च गृहस्थस्य ममत्वं नाम जायते ।
सङ्गागतं नरश्रेष्ठ भावै राजसतामसैः ॥ १२.३०१.२ ॥
Oh mejor de los hombres, por lo general en el cabeza de familia surge el sentido de 'mío'; procede del apego y nace de los estados de pasión y oscuridad.
12.301.3
गृहाण्याश्रित्य गावश्च क्षेत्राणि च धनानि च ।
दाराः पुत्राश्च भृत्याश्च भवन्तीह नरस्य वै ॥ १२.३०१.३ ॥
Casas, ganado, campos y riquezas, esposas, hijos y sirvientes: todo ello surge aquí, dependiendo del hombre.
12.301.4
एवं तस्य प्रवृत्तस्य नित्यमेवानुपश्यतः ।
रागद्वेषौ विवर्धेते ह्यनित्यत्वमपश्यतः ॥ १२.३०१.४ ॥
Así, en quien está absorto en la vida mundana y constantemente mira, crecen el apego y la aversión, porque no ve la impermanencia.
12.301.5
रागद्वेषाभिभूतं च नरं द्रव्यवशानुगम् ।
मोहजस्तारतिर्नाम समुपैति नराधिप ॥ १२.३०१.५ ॥
Oh señor de los hombres, al hombre dominado por el apego y la aversión, que sigue el poder de las posesiones, le sobreviene el apego nacido de la ilusión llamado tārārati.
12.301.6
कृतार्थ भोगिनं मत्वा सर्वो रतिपरायणः ।
लाभं प्रात्यसुखादन्यं रतितो नानुपश्यति ॥ १२.३०१.६ ॥
Creyéndose satisfecho y disfrutador, todo aquel dedicado al placer no ve otra ganancia distinta del gozo.
12.301.7
ततो लोभाभिभूतात्मा सङ्गाद्वधर्यते जनम् ।
दुष्टार्थं चैव तस्येह जनस्यार्थं चिकीर्षति ॥ १२.३०१.७ ॥
Entonces aquel cuyo ser está vencido por la codicia ata a las personas por apego, y aquí desea obtener la riqueza de otros con un fin perverso.
12.301.8
स जानत्रपि चाकार्यमर्थार्थं सेवते नरः ।
बालस्नेहपरीतात्मा तत्क्षयाच्चानुतप्यते ॥ १२.३०१.८ ॥
Aunque sabe lo que no debe hacerse, el hombre lo persigue por la riqueza; con el ser rodeado de afecto por sus hijos, se arrepiente de su pérdida.
12.301.9
ततो दानेन संपन्नो रक्षन्नात्मपराजयम् ।
करोति येन भोनी स्यामिति तस्माद्विनश्यति ॥ १२.३०१.९ ॥
Luego, aunque dotado de generosidad, protegiéndose de la derrota de sí mismo, lo hace para que 'yo pueda ser un disfrutador'; por eso perece.
12.301.10
तद्यदि वुद्धियुक्तानां शाश्वतं ब्रह्मवादिनाम् ।
अभिच्छतां शुभं कर्म नराणां त्यजतां सुखम् ॥ १२.३०१.१० ॥
Por tanto, si esto vale para quienes poseen entendimiento, los que hablan del Brahman eterno, los hombres que desean la acción auspiciosa y renuncian al placer...
12.301.11
लोकायतननाशाच्च धननाशाच्च पार्थिव ।
आधिव्याधिप्रतापाच्च निर्वेदमुपगच्छति ॥ १२.३०१.११ ॥
Oh rey, por la destrucción del sostén del mundo, por la pérdida de la riqueza y por el tormento de la aflicción mental y corporal, llega al desapego.
12.301.12
निर्वेदादात्मसंबोधः संबोधादात्मदर्शनम् ।
शास्त्रार्थदर्शनाद्राजसंस्तप एवानुपश्यति ॥ १२.३०१.१२ ॥
Del desapego surge el despertar del ser, del despertar la visión del ser; por ver el sentido de las escrituras, oh rey, percibe la austeridad misma.
12.301.13
दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नरः प्रत्यवमर्शवान् ।
यो वै प्रियसुखे क्षीणे तपः कर्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०१.१३ ॥
Rara es, en verdad, oh señor de los hombres, la persona reflexiva que, cuando los placeres queridos se han extinguido, decide practicar la austeridad (tapas).
12.301.14
तपः सर्वगतं तात हीनस्यापि विधीयते ।
जितेन्द्रियस्य दान्तस्य स्वर्गमार्गप्रवर्तकम् ॥ १२.३०१.१४ ॥
La austeridad, querido, lo abarca todo y se prescribe incluso para el humilde; para quien ha vencido sus sentidos y se domina, conduce al camino del cielo.
12.301.15
प्रजापतिः प्रजाः पूर्वमसृजत्तपसा विभुः ।
क्वचित्क्वचिद्ब्रतपरो व्रतान्यास्थाय पार्थिव ॥ १२.३०१.१५ ॥
En el principio, el poderoso Prajāpati creó las criaturas mediante la austeridad; oh rey, ahora aquí, ahora allá, entregado a los votos, habiendo tomado sobre sí las observancias.
12.301.16
आदित्या वसवो रुद्रास्तथैवाग्न्यश्विमारुताः ।
विश्वेदेवास्तथा साध्याः पितरोऽथ मरुद्गणाः ॥ १२.३०१.१६ ॥
Los Ādityas, los Vasus y los Rudras; igualmente Agni, los Aśvins y los Maruts, los Viśvedevas y los Sādhyas, los antepasados y la hueste de los Maruts.
12.301.17
यक्षराक्षसगन्धर्वाः सिद्धाश्चान्ये दिवौकसः ।
संसिद्धास्तपसा तात ये चान्ये स्वर्गवासिनः ॥ १२.३०१.१७ ॥
Yakṣas, rākṣasas, gandharvas, los siddhas y los demás moradores del cielo, querido, se perfeccionaron mediante la austeridad, como también los otros que habitan en el cielo.
12.301.18
ये चादौ ब्राह्मणाः सृष्टा ब्रह्मणा तपसा पुरा ।
ते भावयन्तः पृथिवीं विचरन्ति दिवं तथा ॥ १२.३०१.१८ ॥
Los brahmanes que al principio fueron creados por Brahmā mediante la austeridad, sustentando la tierra, recorren tanto la tierra como el cielo.
12.301.19
मर्त्यलोके च राजानो ये चान्ये गृहमेधिनः ।
महाकुलेषु दृश्यन्ते तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.१९ ॥
Los reyes del mundo mortal y los demás cabezas de familia que se ven en grandes linajes: todo ello es fruto del tapas.
12.301.20
कौशेयानि च वस्त्राणि शुभान्याभरणानि च ।
वाहनासनपानानि तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२० ॥
Vestidos de seda, hermosos adornos, vehículos, asientos y bebidas: todo ello es fruto del tapas.
12.301.21
मनोनुकूलाः प्रमदा रूपवत्यः सहस्रशः ।
वासः प्रासादपृष्ठे च तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२१ ॥
Miles de mujeres hermosas que agradan al corazón y la morada en la azotea de un palacio: todo ello es fruto del tapas.
12.301.22
शयनानि च मुख्यानि भोज्यानि विविधानि च ।
अभिप्रेतानि सर्वाणि भवन्ति शुभकर्मिणाम् ॥ १२.३०१.२२ ॥
Lechos excelentes y alimentos variados: para quienes obran el bien, todo lo deseado se hace realidad.
12.301.23
नाप्राप्यं तपसः किंचिन्त्रैलोक्येऽपि परंतप ।
उपभोगपरित्यागः फलान्यकृतकर्मणाम् ॥ १२.३०१.२३ ॥
Oh abrasador de enemigos, no hay nada inalcanzable en los tres mundos mediante el tapas; para quienes no lo practicaron, el fruto es la renuncia a los placeres.
12.301.24
सुखितो दुःखितो वाऽपि नरो लोभं परित्यजेत् ।
अवेक्ष्य मनसा शास्त्रं बुद्ध्या च नृपसत्तम ॥ १२.३०१.२४ ॥
Ya sea feliz o desdichado, el hombre debe abandonar la codicia, oh mejor de los reyes, tras examinar la escritura con la mente y el intelecto.
12.301.25
असंतोषोऽसुखथायेति लोभादिन्द्रियविभ्रमः ।
ततोऽस्य नश्यति प्रज्ञा विद्येवाभ्यासवर्जिता ॥ १२.३०१.२५ ॥
El descontento conduce a la infelicidad; de la codicia surge la confusión de los sentidos. Entonces su entendimiento se destruye, como el saber privado de práctica.
12.301.26
नष्टप्रज्ञो यदा तु स्यात्तदा न्यायं न पश्यति ।
तस्मात्सुखक्षये प्राप्ते पुमानुग्रतपश्चरेत् ॥ १२.३०१.२६ ॥
Cuando el entendimiento de uno se pierde, el hombre ya no ve lo justo. Por eso, cuando se pierde la felicidad, el hombre debe practicar una austeridad severa.
12.301.27
यदिष्टं तत्सुखं प्राहुर्द्वेष्यं दुःखमिहेष्यते ।
कृताकृतस्य तपसः फलं पश्यस्व यादृशम् ॥ १२.३०१.२७ ॥
A lo deseado lo llaman felicidad; a lo odiado, sufrimiento; sin embargo, aquí es lo que se anhela. Mira qué clase de fruto da la austeridad practicada y la no practicada.
12.301.28
नित्यं भद्राणि पश्यन्ति विषयांश्चोपभुञ्जते ।
प्राकाश्यं चैवं गच्छन्ति कृत्वा निष्कल्मषं तपः ॥ १२.३०१.२८ ॥
Siempre contemplan lo auspicioso y disfrutan de los objetos de los sentidos; habiendo practicado una austeridad sin mancha, así alcanzan el esplendor.
12.301.29
अप्रियाण्यवमानाश्च दुःखं बहुविधात्मकम् ।
फलार्थी सत्पथं त्यक्त्वा प्राप्नोति विषयात्मकम् ॥ १२.३०१.२९ ॥
Cosas desagradables, humillaciones y sufrimientos de muchas clases: quien busca el fruto abandona el buen camino y obtiene un fruto ligado a los sentidos.
12.301.30
धर्मे तपसि दाने च विचिकित्साऽस्य जायते ।
स कृत्वा पापकान्येव निरयं प्रतिपद्यते ॥ १२.३०१.३० ॥
En él surge la duda sobre el dharma, la austeridad y la dádiva; habiendo cometido malas acciones, ciertamente va al infierno.
12.301.31
सुखे तु वर्तमानो वै दुःखे वाऽपि नरोत्तम् ।
सुवृत्ताद्यो न चलते शास्त्रचक्षुः स मानवः ॥ १२.३०१.३१ ॥
Oh, mejor de los hombres, quien, estando en la dicha o en el dolor, sobresale en la buena conducta y tiene las escrituras como ojo, ese hombre no vacila.
12.301.32
इषुप्रपातमात्रं हि स्पर्शयोगे रतिः स्मृता ।
रसने दर्शने घ्राणे श्रवणे च विशांपते ॥ १२.३०१.३२ ॥
Señor de los hombres, se recuerda que el placer en el contacto del tacto dura solo lo que vuela una flecha; lo mismo en el gusto, la vista, el olfato y el oído.
12.301.33
ततोऽस्य जायते तीव्रा वेदना तत्क्षयात्पुनः ।
बुधा ये न प्रशंसन्ति मोक्षं सुखमनुत्तमम् ॥ १२.३०१.३३ ॥
Entonces surge en él un dolor intenso, y al destruirse este, vuelve a surgir. Los sabios no alaban la liberación como la felicidad suprema.
12.301.34
ततः फलार्थं सर्वस्य भवन्ति ज्यायसे गुणाः ।
धर्मवृद्ध्या च सततं कामार्थाभ्यां न हीयते ॥ १२.३०१.३४ ॥
Por tanto, estas cualidades son para el fruto de todos, para el más excelente; por el crecimiento del dharma, y constantemente por el deseo y la riqueza, no disminuye.
12.301.35
अप्रयत्नागताः सेव्या गृहस्थैर्विषयाः सदा ।
प्रयत्नेनोपगम्यश्च स्वधर्म इति मे मतिः ॥ १२.३०१.३५ ॥
Los cabezas de familia deben siempre disfrutar de los objetos de los sentidos que llegan sin esfuerzo, y acercarse a los que se alcanzan con esfuerzo; esta es mi opinión, este es el propio dharma.
12.301.36
मानिनां कुलजातानां नित्यं शास्त्रार्थचक्षुषाम् ।
क्रियाधर्मविमुक्तानामशक्त्या संवृतात्मनाम् ॥ १२.३०१.३६ ॥
Para los orgullosos, nacidos de noble linaje, cuyos ojos son siempre el sentido de las escrituras, liberados de los deberes rituales, y cuyos yoes están contenidos por incapacidad—…
12.301.37
क्रियमाणं यदा कर्म नाशं गच्छति मानुषम् ।
तेषां नान्यदृते लोके तपसः कर्म विद्यते ॥ १२.३०१.३७ ॥
Cuando la acción que realiza un hombre llega a su fin, en el mundo no existe para ellos otra acción que la austeridad.
12.301.38
सर्वात्मनाऽनुकुर्वीत गृहस्थः कर्मनिश्चयम् ।
दाक्ष्येण हव्यकव्यार्थं स्वधर्मे विचरन्नृप ॥ १२.३०१.३८ ॥
Oh rey, el cabeza de familia debe seguir con todo su ser la firme resolución de la acción, obrando con destreza en su propio deber por las ofrendas a los dioses y a los antepasados.
12.301.39
यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संस्थितिम् ।
एवमाश्रमिणः सर्वे गृहस्थे यान्ति संस्थितिम् ॥ १२.३०१.३९ ॥
Así como todos los ríos y arroyos llegan a su reposo en el océano, así todos los que habitan en los estados de vida llegan a su reposo en el cabeza de familia.