మహాభారతం · అధ్యాయం 12.301
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.301.1
एष धर्मविधिस्तात गृहस्थस्य प्रकीर्तितः ।
तपोविधिं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.३०१.१ ॥
ప్రియ పుత్రా! ఇది గృహస్థుని ధర్మవిధి అని చెప్పబడింది. ఇప్పుడు తపోవిధిని చెబుతాను, నా నుండి వినుము.
12.301.2
प्रायेण च गृहस्थस्य ममत्वं नाम जायते ।
सङ्गागतं नरश्रेष्ठ भावै राजसतामसैः ॥ १२.३०१.२ ॥
నరశ్రేష్ఠా! సాధారణంగా గృహస్థునిలో 'నాది' అనే మమకారం పుడుతుంది; అది సంగం వల్ల వచ్చి రాజస తామస భావాల వల్ల కలుగుతుంది.
12.301.3
गृहाण्याश्रित्य गावश्च क्षेत्राणि च धनानि च ।
दाराः पुत्राश्च भृत्याश्च भवन्तीह नरस्य वै ॥ १२.३०१.३ ॥
ఇళ్ళు, ఆవులు, పొలాలు, ధనాలు, భార్యలు, కుమారులు, సేవకులు — ఇవన్నీ మనిషిని ఆశ్రయించి ఇక్కడ కలుగుతాయి.
12.301.4
एवं तस्य प्रवृत्तस्य नित्यमेवानुपश्यतः ।
रागद्वेषौ विवर्धेते ह्यनित्यत्वमपश्यतः ॥ १२.३०१.४ ॥
ఈ విధంగా లౌకిక వ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడై నిత్యం చూస్తున్న అతనికి, అనిత్యత్వాన్ని చూడకపోవడం వల్ల రాగద్వేషాలు పెరుగుతాయి.
12.301.5
रागद्वेषाभिभूतं च नरं द्रव्यवशानुगम् ।
मोहजस्तारतिर्नाम समुपैति नराधिप ॥ १२.३०१.५ ॥
నరాధిపా! రాగద్వేషాల వల్ల అభిభూతుడై ధనవశంలో నడిచే మనిషిని, మోహం వల్ల పుట్టిన 'తారారతి' అనే ఆసక్తి పొందుతుంది.
12.301.6
कृतार्थ भोगिनं मत्वा सर्वो रतिपरायणः ।
लाभं प्रात्यसुखादन्यं रतितो नानुपश्यति ॥ १२.३०१.६ ॥
తాను కృతార్థుడనని, భోగి అని భావించి, రతిలో లీనమైన అందరూ సుఖం కాకుండా వేరే లాభాన్ని చూడరు.
12.301.7
ततो लोभाभिभूतात्मा सङ्गाद्वधर्यते जनम् ।
दुष्टार्थं चैव तस्येह जनस्यार्थं चिकीर्षति ॥ १२.३०१.७ ॥
అప్పుడు లోభంతో అభిభూతమైన మనస్సు గలవాడు ఆసక్తి వల్ల ప్రజలను బంధిస్తాడు; ఇక్కడ ఇతరుల ధనాన్ని దుష్ట ఉద్దేశంతో పొందాలని కోరుకుంటాడు.
12.301.8
स जानत्रपि चाकार्यमर्थार्थं सेवते नरः ।
बालस्नेहपरीतात्मा तत्क्षयाच्चानुतप्यते ॥ १२.३०१.८ ॥
అతడు చేయకూడనిది తెలిసినా ధనం కోసం దానిని అనుసరిస్తాడు; పిల్లల మీద ప్రేమతో చుట్టబడిన మనస్సుగల మనిషి వారి నష్టంతో పశ్చాత్తాపపడతాడు.
12.301.9
ततो दानेन संपन्नो रक्षन्नात्मपराजयम् ।
करोति येन भोनी स्यामिति तस्माद्विनश्यति ॥ १२.३०१.९ ॥
అప్పుడు దానంలో సంపన్నుడైనా, తన ఆత్మ పరాజయాన్ని కాపాడుతూ, 'నేను భోగి కావాలి' అని చేస్తాడు; అందుచేత అతడు నశిస్తాడు.
12.301.10
तद्यदि वुद्धियुक्तानां शाश्वतं ब्रह्मवादिनाम् ।
अभिच्छतां शुभं कर्म नराणां त्यजतां सुखम् ॥ १२.३०१.१० ॥
అందుచేత బుద్ధితో కూడినవారికి, శాశ్వత బ్రహ్మను ప్రకటించేవారికి, శుభ కర్మను కోరేవారికి, సుఖాన్ని త్యజించేవారికి (ఇది వర్తిస్తే)...
12.301.11
लोकायतननाशाच्च धननाशाच्च पार्थिव ।
आधिव्याधिप्रतापाच्च निर्वेदमुपगच्छति ॥ १२.३०१.११ ॥
ఓ రాజా, లోకాధారం నశించడం వల్లా, ధన నష్టం వల్లా, మానసిక మరియు శారీరక బాధల తాపం వల్లా అతడు వైరాగ్యాన్ని పొందుతాడు.
12.301.12
निर्वेदादात्मसंबोधः संबोधादात्मदर्शनम् ।
शास्त्रार्थदर्शनाद्राजसंस्तप एवानुपश्यति ॥ १२.३०१.१२ ॥
వైరాగ్యం వల్ల ఆత్మబోధ కలుగుతుంది; బోధం వల్ల ఆత్మదర్శనం; శాస్త్ర అర్థ దర్శనం వల్ల, ఓ రాజా, అతడు తపస్సునే చూస్తాడు.
12.301.13
दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नरः प्रत्यवमर्शवान् ।
यो वै प्रियसुखे क्षीणे तपः कर्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०१.१३ ॥
ఓ మనుష్యేంద్రా, విచక్షణ గల మనిషి అరుదు; ప్రియమైన సుఖాలు క్షీణించినప్పుడు తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించేవాడు మరీ అరుదు.
12.301.14
तपः सर्वगतं तात हीनस्यापि विधीयते ।
जितेन्द्रियस्य दान्तस्य स्वर्गमार्गप्रवर्तकम् ॥ १२.३०१.१४ ॥
ప్రియ పుత్రా, తపస్సు సర్వవ్యాపకమైనది; హీనునికీ అది విధింపబడినదే; జితేంద్రియుడు, దాంతుడికి అది స్వర్గమార్గాన్ని తెరిచేది.
12.301.15
प्रजापतिः प्रजाः पूर्वमसृजत्तपसा विभुः ।
क्वचित्क्वचिद्ब्रतपरो व्रतान्यास्थाय पार्थिव ॥ १२.३०१.१५ ॥
పూర్వం విభువైన ప్రజాపతి తపస్సు ద్వారా ప్రజలను సృష్టించాడు; ఓ రాజా, ఒకచోట మరొకచోట వ్రతపరుడై, వ్రతాలను ఆచరించి.
12.301.16
आदित्या वसवो रुद्रास्तथैवाग्न्यश्विमारुताः ।
विश्वेदेवास्तथा साध्याः पितरोऽथ मरुद्गणाः ॥ १२.३०१.१६ ॥
ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అలాగే అగ్ని, అశ్వినులు, మరుత్తులు, విశ్వదేవతలు, సాధ్యులు, పితృదేవతలు, మరుద్గణాలు.
12.301.17
यक्षराक्षसगन्धर्वाः सिद्धाश्चान्ये दिवौकसः ।
संसिद्धास्तपसा तात ये चान्ये स्वर्गवासिनः ॥ १२.३०१.१७ ॥
యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, ఇతర దివ్యవాసులు; ప్రియ పుత్రా, వారు తపస్సుతో సంసిద్ధులయ్యారు; స్వర్గవాసులైన ఇతరులూ.
12.301.18
ये चादौ ब्राह्मणाः सृष्टा ब्रह्मणा तपसा पुरा ।
ते भावयन्तः पृथिवीं विचरन्ति दिवं तथा ॥ १२.३०१.१८ ॥
పూర్వం ఆదిలో బ్రహ్మ తపస్సుతో సృష్టించిన బ్రాహ్మణులు భూమిని పోషిస్తూ భూమిపైనా ఆకాశంలోనూ విహరిస్తారు.
12.301.19
मर्त्यलोके च राजानो ये चान्ये गृहमेधिनः ।
महाकुलेषु दृश्यन्ते तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.१९ ॥
మర్త్యలోకంలో రాజులు, ఇతర గృహస్థులు, గొప్ప కులాలలో కనిపించేవారు—అదంతా తపస్సు ఫలమే.
12.301.20
कौशेयानि च वस्त्राणि शुभान्याभरणानि च ।
वाहनासनपानानि तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२० ॥
పట్టువస్త్రాలు, శుభకరమైన ఆభరణాలు, వాహనాలు, ఆసనాలు, పానీయాలు—అదంతా తపస్సు ఫలమే.
12.301.21
मनोनुकूलाः प्रमदा रूपवत्यः सहस्रशः ।
वासः प्रासादपृष्ठे च तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२१ ॥
మనసుకు ఇష్టమైన, రూపవతులైన వేలాది స్త్రీలు, రాజభవన మేడపై నివాసం—అదంతా తపస్సు ఫలమే.
12.301.22
शयनानि च मुख्यानि भोज्यानि विविधानि च ।
अभिप्रेतानि सर्वाणि भवन्ति शुभकर्मिणाम् ॥ १२.३०१.२२ ॥
ఉత్తమమైన శయ్యలు, విధవిధమైన భోజనాలు—శుభకర్మ చేసినవారికి అన్నీ కోరినట్లే లభిస్తాయి.
12.301.23
नाप्राप्यं तपसः किंचिन्त्रैलोक्येऽपि परंतप ।
उपभोगपरित्यागः फलान्यकृतकर्मणाम् ॥ १२.३०१.२३ ॥
శత్రుసంహారకా, మూడులోకాలలో తపస్సుచేత పొందలేనిది ఏదీ లేదు; చేయని కర్మలవారికి భోగత్యాగమే ఫలం.
12.301.24
सुखितो दुःखितो वाऽपि नरो लोभं परित्यजेत् ।
अवेक्ष्य मनसा शास्त्रं बुद्ध्या च नृपसत्तम ॥ १२.३०१.२४ ॥
సుఖంగా ఉన్నా దుఃఖంగా ఉన్నా, మనిషి లోభాన్ని విడిచిపెట్టాలి; నృపశ్రేష్ఠా, మనస్సుతో, బుద్ధితో శాస్త్రాన్ని పరిశీలించి.
12.301.25
असंतोषोऽसुखथायेति लोभादिन्द्रियविभ्रमः ।
ततोऽस्य नश्यति प्रज्ञा विद्येवाभ्यासवर्जिता ॥ १२.३०१.२५ ॥
అసంతృప్తి దుఃఖానికి దారితీస్తుంది; లోభం వల్ల ఇంద్రియాలు భ్రమకు గురవుతాయి. అప్పుడు అతని ప్రజ్ఞ నశిస్తుంది, అభ్యాసం లేని విద్య వలె.
12.301.26
नष्टप्रज्ञो यदा तु स्यात्तदा न्यायं न पश्यति ।
तस्मात्सुखक्षये प्राप्ते पुमानुग्रतपश्चरेत् ॥ १२.३०१.२६ ॥
ప్రజ్ఞ నశించినప్పుడు మనిషికి న్యాయం కనిపించదు. కాబట్టి సుఖం నశించినప్పుడు మనిషి ఘోరమైన తపస్సు చేయాలి.
12.301.27
यदिष्टं तत्सुखं प्राहुर्द्वेष्यं दुःखमिहेष्यते ।
कृताकृतस्य तपसः फलं पश्यस्व यादृशम् ॥ १२.३०१.२७ ॥
ఇష్టమైనదే సుఖమని అంటారు; ద్వేషించేది దుఃఖం. ఇక్కడ అదే కోరబడుతుంది. చేసిన, చేయని తపస్సు ఫలం ఎలాంటిదో చూడు.
12.301.28
नित्यं भद्राणि पश्यन्ति विषयांश्चोपभुञ्जते ।
प्राकाश्यं चैवं गच्छन्ति कृत्वा निष्कल्मषं तपः ॥ १२.३०१.२८ ॥
వారు ఎల్లప్పుడూ శుభాన్ని చూస్తారు, విషయాలను అనుభవిస్తారు; నిష్కళంకమైన తపస్సు చేసి ఈ విధంగా ప్రకాశాన్ని పొందుతారు.
12.301.29
अप्रियाण्यवमानाश्च दुःखं बहुविधात्मकम् ।
फलार्थी सत्पथं त्यक्त्वा प्राप्नोति विषयात्मकम् ॥ १२.३०१.२९ ॥
అప్రియమైనవి, అవమానాలు, అనేక విధాల దుఃఖం — ఫలాన్ని కోరేవాడు సన్మార్గాన్ని విడిచి విషయాత్మకమైన ఫలాన్నే పొందుతాడు.
12.301.30
धर्मे तपसि दाने च विचिकित्साऽस्य जायते ।
स कृत्वा पापकान्येव निरयं प्रतिपद्यते ॥ १२.३०१.३० ॥
ధర్మంలో, తపస్సులో, దానంలో అతనికి సందేహం కలుగుతుంది. అతడు పాప కార్యాలు చేసి నరకాన్ని పొందుతాడు.
12.301.31
सुखे तु वर्तमानो वै दुःखे वाऽपि नरोत्तम् ।
सुवृत्ताद्यो न चलते शास्त्रचक्षुः स मानवः ॥ १२.३०१.३१ ॥
నరోత్తమా, సుఖంలో ఉన్నా దుఃఖంలో ఉన్నా, సదాచారంలో శ్రేష్ఠుడై శాస్త్రాన్నే కన్నుగా కలిగిన ఆ మానవుడు చలించడు.
12.301.32
इषुप्रपातमात्रं हि स्पर्शयोगे रतिः स्मृता ।
रसने दर्शने घ्राणे श्रवणे च विशांपते ॥ १२.३०१.३२ ॥
విశాంపతీ, స్పర్శ సంయోగంలో ఆనందం ఒక బాణం ప్రయాణమంత సేపే ఉంటుందని చెప్పబడింది; రుచి, దృష్టి, వాసన, వినికిడిలో కూడా అంతే.
12.301.33
ततोऽस्य जायते तीव्रा वेदना तत्क्षयात्पुनः ।
बुधा ये न प्रशंसन्ति मोक्षं सुखमनुत्तमम् ॥ १२.३०१.३३ ॥
అప్పుడు అతనిలో తీవ్రమైన వేదన పుడుతుంది; అది నశించిన తర్వాత మళ్లీ (అదే కొనసాగుతుంది). జ్ఞానులు మోక్షాన్ని అత్యుత్తమ సుఖమని ప్రశంసించరు.
12.301.34
ततः फलार्थं सर्वस्य भवन्ति ज्यायसे गुणाः ।
धर्मवृद्ध्या च सततं कामार्थाभ्यां न हीयते ॥ १२.३०१.३४ ॥
కాబట్టి అందరికీ ఫలం కోసం ఈ గుణాలు శ్రేష్ఠునికి ఉంటాయి; ధర్మ వృద్ధితో, నిరంతరం కామార్థాలతో అతడు తగ్గడు.
12.301.35
अप्रयत्नागताः सेव्या गृहस्थैर्विषयाः सदा ।
प्रयत्नेनोपगम्यश्च स्वधर्म इति मे मतिः ॥ १२.३०१.३५ ॥
గృహస్థులు ఎప్పుడూ ప్రయత్నం లేకుండా లభించే విషయాలను అనుభవించాలి; ప్రయత్నంతో పొందదగినవాటిని సమీపించాలి—ఇదే నా అభిప్రాయం, ఇదే స్వధర్మం.
12.301.36
मानिनां कुलजातानां नित्यं शास्त्रार्थचक्षुषाम् ।
क्रियाधर्मविमुक्तानामशक्त्या संवृतात्मनाम् ॥ १२.३०१.३६ ॥
అభిమానులు, ఉత్తమ కులంలో జన్మించినవారు, ఎల్లప్పుడూ శాస్త్రార్థాన్నే కన్నుగా కలిగినవారు, క్రియాధర్మం నుండి విముక్తులైనవారు, అశక్తితో తమను సంయమించుకున్నవారు—…
12.301.37
क्रियमाणं यदा कर्म नाशं गच्छति मानुषम् ।
तेषां नान्यदृते लोके तपसः कर्म विद्यते ॥ १२.३०१.३७ ॥
మనిషి చేయబడుతున్న కర్మ నశించినప్పుడు, లోకంలో వారికి తపస్సు తప్ప మరొక కర్మ ఉండదు.
12.301.38
सर्वात्मनाऽनुकुर्वीत गृहस्थः कर्मनिश्चयम् ।
दाक्ष्येण हव्यकव्यार्थं स्वधर्मे विचरन्नृप ॥ १२.३०१.३८ ॥
ఓ రాజా, గృహస్థుడు పూర్ణ ఆత్మతో కర్మనిశ్చయాన్ని అనుసరించాలి; దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవ్యకవ్యాల కోసం నైపుణ్యంతో తన ధర్మంలో ప్రవర్తిస్తూ.
12.301.39
यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संस्थितिम् ।
एवमाश्रमिणः सर्वे गृहस्थे यान्ति संस्थितिम् ॥ १२.३०१.३९ ॥
నదులు, ఉపనదులన్నీ సముద్రంలో చేరి స్థిరత్వం పొందినట్లు, ఆశ్రమాలలోని వారందరూ గృహస్థునిలో స్థితిని పొందుతారు.