มหาภารตะ · อัธยายะ 12.301
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.301.1
एष धर्मविधिस्तात गृहस्थस्य प्रकीर्तितः ।
तपोविधिं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.३०१.१ ॥
ลูกรัก นี่คือระเบียบแห่งธรรมสำหรับคฤหัสถ์ที่ได้ประกาศไปแล้ว บัดนี้เราจะกล่าวระเบียบแห่งตบะ จงฟังเราเถิด
12.301.2
प्रायेण च गृहस्थस्य ममत्वं नाम जायते ।
सङ्गागतं नरश्रेष्ठ भावै राजसतामसैः ॥ १२.३०१.२ ॥
โดยทั่วไปในคฤหัสถ์ย่อมเกิดความยึดถือว่า "ของของเรา" ความยึดถือนั้นเกิดจากความผูกพัน และบังเกิดจากภาวะแห่งราคะและตมะ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์
12.301.3
गृहाण्याश्रित्य गावश्च क्षेत्राणि च धनानि च ।
दाराः पुत्राश्च भृत्याश्च भवन्तीह नरस्य वै ॥ १२.३०१.३ ॥
เรือนและโค ทุ่งนาและทรัพย์สมบัติ ภรรยา บุตร และผู้รับใช้ ย่อมเกิดมีขึ้นในโลกนี้เพราะมนุษย์ผู้อาศัยอยู่
12.301.4
एवं तस्य प्रवृत्तस्य नित्यमेवानुपश्यतः ।
रागद्वेषौ विवर्धेते ह्यनित्यत्वमपश्यतः ॥ १२.३०१.४ ॥
เมื่อผู้ที่ดำเนินชีวิตในโลกเป็นเช่นนั้น และเฝ้าดูอยู่เป็นนิตย์ ราคะและโทสะย่อมเจริญขึ้น เพราะเขาไม่เห็นความไม่เที่ยง
12.301.5
रागद्वेषाभिभूतं च नरं द्रव्यवशानुगम् ।
मोहजस्तारतिर्नाम समुपैति नराधिप ॥ १२.३०१.५ ॥
โอ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ คนที่ถูกราคะและโทสะครอบงำ และตกอยู่ใต้อำนาจของทรัพย์สมบัติ ย่อมถูกความยินดีที่เกิดจากโมหะที่เรียกว่าตารารติเข้าครอบงำ
12.301.6
कृतार्थ भोगिनं मत्वा सर्वो रतिपरायणः ।
लाभं प्रात्यसुखादन्यं रतितो नानुपश्यति ॥ १२.३०१.६ ॥
ทุกคนที่มุ่งแต่ความยินดี ย่อมคิดว่าตนได้บรรลุผลแล้วและเป็นผู้เสวยสุข เขาไม่เห็นผลได้อื่นใดนอกจากความสุขจากความยินดี
12.301.7
ततो लोभाभिभूतात्मा सङ्गाद्वधर्यते जनम् ।
दुष्टार्थं चैव तस्येह जनस्यार्थं चिकीर्षति ॥ १२.३०१.७ ॥
ต่อจากนั้น ผู้ที่จิตถูกความโลภครอบงำ ย่อมผูกมัดผู้คนด้วยความยึดติด และในโลกนี้ก็ปรารถนาจะได้ทรัพย์ของผู้อื่นเพื่อจุดประสงค์ชั่วร้าย
12.301.8
स जानत्रपि चाकार्यमर्थार्थं सेवते नरः ।
बालस्नेहपरीतात्मा तत्क्षयाच्चानुतप्यते ॥ १२.३०१.८ ॥
แม้จะรู้ว่าไม่ควรทำ มนุษย์ก็ยังประพฤติการนั้นเพื่อทรัพย์ เมื่อจิตถูกความรักต่อบุตรห่อหุ้มอยู่ เขาย่อมเดือดร้อนเมื่อทรัพย์นั้นหมดไป
12.301.9
ततो दानेन संपन्नो रक्षन्नात्मपराजयम् ।
करोति येन भोनी स्यामिति तस्माद्विनश्यति ॥ १२.३०१.९ ॥
ต่อจากนั้น แม้จะมีทานอยู่พร้อม แต่เพื่อป้องกันความพ่ายแพ้ของตนเอง เขาทำการนั้นด้วยความคิดว่า "ขอให้เราได้เป็นผู้เสวยสุข" เพราะเหตุนั้นเขาจึงพินาศ
12.301.10
तद्यदि वुद्धियुक्तानां शाश्वतं ब्रह्मवादिनाम् ।
अभिच्छतां शुभं कर्म नराणां त्यजतां सुखम् ॥ १२.३०१.१० ॥
ดังนั้น หากเป็นเช่นนี้สำหรับผู้ที่มีปัญญา ผู้เป็นผู้กล่าวถึงพรหมันอันนิรันดร์ ผู้ปรารถนาการกระทำอันเป็นมงคล และผู้ละทิ้งความสุข...
12.301.11
लोकायतननाशाच्च धननाशाच्च पार्थिव ।
आधिव्याधिप्रतापाच्च निर्वेदमुपगच्छति ॥ १२.३०१.११ ॥
โอ พระราชา เพราะการพังทลายของที่พึ่งแห่งโลก เพราะการสูญเสียทรัพย์ และเพราะความทรมานจากความทุกข์ทางใจและโรคทางกาย เขาย่อมถึงความเบื่อหน่ายในโลก
12.301.12
निर्वेदादात्मसंबोधः संबोधादात्मदर्शनम् ।
शास्त्रार्थदर्शनाद्राजसंस्तप एवानुपश्यति ॥ १२.३०१.१२ ॥
จากความเบื่อหน่ายเกิดการตื่นรู้ในอาตมัน จากการตื่นรู้เกิดการเห็นอาตมัน โอ พระราชา เพราะการเห็นความหมายแห่งคัมภีร์ เขาจึงเล็งเห็นตบะนั่นเอง
12.301.13
दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नरः प्रत्यवमर्शवान् ।
यो वै प्रियसुखे क्षीणे तपः कर्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०१.१३ ॥
โอ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ คนที่ไตร่ตรองได้นั้นหายากยิ่งนัก คือผู้ที่เมื่อความสุขอันเป็นที่รักเสื่อมไปแล้ว ตั้งใจจะประพฤติตบะ
12.301.14
तपः सर्वगतं तात हीनस्यापि विधीयते ।
जितेन्द्रियस्य दान्तस्य स्वर्गमार्गप्रवर्तकम् ॥ १२.३०१.१४ ॥
ลูกรัก ตบะแผ่ไปทั่วทุกสิ่ง และแม้แก่ผู้ต่ำต้อยก็ยังกำหนดให้ประพฤติได้ สำหรับผู้ที่ชนะอินทรีย์และฝึกตนแล้ว ตบะนำไปสู่หนทางสู่สวรรค์
12.301.15
प्रजापतिः प्रजाः पूर्वमसृजत्तपसा विभुः ।
क्वचित्क्वचिद्ब्रतपरो व्रतान्यास्थाय पार्थिव ॥ १२.३०१.१५ ॥
ในกาลเบื้องต้น พระปรชาบดีผู้ยิ่งใหญ่ได้สร้างสรรพสัตว์ด้วยตบะ โอ พระราชา ท่านผู้ยึดมั่นในวัตร ได้รับเอาวัตรต่างๆ มาปฏิบัติ บางแห่งบางคราว
12.301.16
आदित्या वसवो रुद्रास्तथैवाग्न्यश्विमारुताः ।
विश्वेदेवास्तथा साध्याः पितरोऽथ मरुद्गणाः ॥ १२.३०१.१६ ॥
พวกอาทิตย์ วสุ และรุทระ อัคนี อัศวินและมรุต วิศเวเทวะ สาธยะ บรรพบุรุษ และหมู่มรุตทั้งหลาย
12.301.17
यक्षराक्षसगन्धर्वाः सिद्धाश्चान्ये दिवौकसः ।
संसिद्धास्तपसा तात ये चान्ये स्वर्गवासिनः ॥ १२.३०१.१७ ॥
ยักษ์ รากษส คนธรรพ์ สิทธะ และเทพที่อาศัยอยู่บนสวรรค์อื่นๆ ลูกรัก ได้บรรลุความสมบูรณ์ด้วยตบะ เช่นเดียวกับผู้อื่นที่อาศัยอยู่ในสวรรค์
12.301.18
ये चादौ ब्राह्मणाः सृष्टा ब्रह्मणा तपसा पुरा ।
ते भावयन्तः पृथिवीं विचरन्ति दिवं तथा ॥ १२.३०१.१८ ॥
พราหมณ์ทั้งหลายที่พระพรหมสร้างขึ้นในกาลเบื้องต้น ด้วยตบะในกาลก่อน ย่อมค้ำจุนแผ่นดินและเที่ยวไปทั้งบนพื้นโลกและบนสวรรค์
12.301.19
मर्त्यलोके च राजानो ये चान्ये गृहमेधिनः ।
महाकुलेषु दृश्यन्ते तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.१९ ॥
พระราชาในโลกมนุษย์ และคฤหัสถ์อื่นๆ ที่ปรากฏในตระกูลอันยิ่งใหญ่ ทั้งหมดนั้นเป็นผลแห่งตบะ
12.301.20
कौशेयानि च वस्त्राणि शुभान्याभरणानि च ।
वाहनासनपानानि तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२० ॥
ผ้าไหม เครื่องประดับอันงดงาม ยานพาหนะ อาสน์ และเครื่องดื่ม ทั้งหมดนั้นเป็นผลแห่งตบะ
12.301.21
मनोनुकूलाः प्रमदा रूपवत्यः सहस्रशः ।
वासः प्रासादपृष्ठे च तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२१ ॥
สตรีงามนับพันผู้เป็นที่พอใจของจิตใจ และการพำนักบนดาดฟ้าปราสาท ทั้งหมดนั้นคือผลของตบะ
12.301.22
शयनानि च मुख्यानि भोज्यानि विविधानि च ।
अभिप्रेतानि सर्वाणि भवन्ति शुभकर्मिणाम् ॥ १२.३०१.२२ ॥
ที่นอนอันประเสริฐและอาหารหลากหลาย ผู้ประกอบกรรมดีย่อมได้สิ่งที่ปรารถนาทั้งสิ้น
12.301.23
नाप्राप्यं तपसः किंचिन्त्रैलोक्येऽपि परंतप ।
उपभोगपरित्यागः फलान्यकृतकर्मणाम् ॥ १२.३०१.२३ ॥
ไม่มีสิ่งใดในสามโลกที่ไม่อาจได้มาด้วยตบะ ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู สำหรับผู้ที่มิได้บำเพ็ญตบะ ผลที่ได้คือการสละความสุขจากการเสพ
12.301.24
सुखितो दुःखितो वाऽपि नरो लोभं परित्यजेत् ।
अवेक्ष्य मनसा शास्त्रं बुद्ध्या च नृपसत्तम ॥ १२.३०१.२४ ॥
ไม่ว่าจะเป็นสุขหรือทุกข์ คนควรละความโลภ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เมื่อพิจารณาคัมภีร์ด้วยใจและปัญญาแล้ว
12.301.25
असंतोषोऽसुखथायेति लोभादिन्द्रियविभ्रमः ।
ततोऽस्य नश्यति प्रज्ञा विद्येवाभ्यासवर्जिता ॥ १२.३०१.२५ ॥
ความไม่พอใจนำไปสู่ความทุกข์ จากความโลภเกิดความหลงผิดของอินทรีย์ จากนั้นปัญญาของเขาย่อมพินาศ ดุจวิชาที่ขาดการฝึกฝน
12.301.26
नष्टप्रज्ञो यदा तु स्यात्तदा न्यायं न पश्यति ।
तस्मात्सुखक्षये प्राप्ते पुमानुग्रतपश्चरेत् ॥ १२.३०१.२६ ॥
เมื่อปัญญาของคนพินาศ เขาย่อมไม่เห็นความถูกต้อง เพราะฉะนั้น เมื่อความสุขสิ้นไป คนควรบำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวด
12.301.27
यदिष्टं तत्सुखं प्राहुर्द्वेष्यं दुःखमिहेष्यते ।
कृताकृतस्य तपसः फलं पश्यस्व यादृशम् ॥ १२.३०१.२७ ॥
สิ่งที่ปรารถนาเรียกว่าความสุข สิ่งที่เกลียดชังเรียกว่าทุกข์ แต่ในที่นี้สิ่งที่ถูกใคร่ต้องการกลับเป็นเช่นนั้น จงดูเถิดว่าผลของตบะที่ทำและไม่ทำเป็นเช่นไร
12.301.28
नित्यं भद्राणि पश्यन्ति विषयांश्चोपभुञ्जते ।
प्राकाश्यं चैवं गच्छन्ति कृत्वा निष्कल्मषं तपः ॥ १२.३०१.२८ ॥
เขาย่อมเห็นสิ่งเป็นมงคลอยู่เสมอ และเสพวัตถุแห่งอารมณ์ เมื่อบำเพ็ญตบะอันปราศจากมลทินแล้ว เขาย่อมบรรลุความสว่างไสวเช่นนี้
12.301.29
अप्रियाण्यवमानाश्च दुःखं बहुविधात्मकम् ।
फलार्थी सत्पथं त्यक्त्वा प्राप्नोति विषयात्मकम् ॥ १२.३०१.२९ ॥
สิ่งไม่น่ายินดี ความดูหมิ่น และทุกข์หลายประการ ผู้แสวงหาผลละทิ้งทางอันดีงาม แล้วได้ผลที่ผูกพันกับอารมณ์
12.301.30
धर्मे तपसि दाने च विचिकित्साऽस्य जायते ।
स कृत्वा पापकान्येव निरयं प्रतिपद्यते ॥ १२.३०१.३० ॥
ความสงสัยเกิดขึ้นในใจเขาเกี่ยวกับธรรม ตบะ และการให้ทาน เมื่อกระทำแต่บาป เขาย่อมไปสู่นรกเป็นแน่
12.301.31
सुखे तु वर्तमानो वै दुःखे वाऽपि नरोत्तम् ।
सुवृत्ताद्यो न चलते शास्त्रचक्षुः स मानवः ॥ १२.३०१.३१ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ผู้ที่ดำรงอยู่ได้ทั้งในความสุขและความทุกข์ ผู้เป็นเลิศในความประพฤติดี และมีคัมภีร์เป็นดวงตา บุรุษเช่นนั้นย่อมไม่หวั่นไหว
12.301.32
इषुप्रपातमात्रं हि स्पर्शयोगे रतिः स्मृता ।
रसने दर्शने घ्राणे श्रवणे च विशांपते ॥ १२.३०१.३२ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ความยินดีในการสัมผัสทางกายกล่าวกันว่ามีอยู่เพียงระยะเท่าการยิงลูกศรไปไกลเท่านั้น ในรส การเห็น กลิ่น และการฟังก็เป็นเช่นเดียวกัน
12.301.33
ततोऽस्य जायते तीव्रा वेदना तत्क्षयात्पुनः ।
बुधा ये न प्रशंसन्ति मोक्षं सुखमनुत्तमम् ॥ १२.३०१.३३ ॥
จากนั้นความเจ็บปวดอย่างรุนแรงย่อมเกิดขึ้นในเขา และเมื่อมันสิ้นไป มันก็เกิดขึ้นอีก ผู้มีปัญญาย่อมไม่สรรเสริญโมกษะว่าเป็นความสุขอันสูงสุด
12.301.34
ततः फलार्थं सर्वस्य भवन्ति ज्यायसे गुणाः ।
धर्मवृद्ध्या च सततं कामार्थाभ्यां न हीयते ॥ १२.३०१.३४ ॥
เพราะฉะนั้น คุณสมบัติเหล่านี้มีไว้เพื่อผลของทุกคน เพื่อผู้ที่ประเสริฐกว่า เมื่อธรรมเจริญขึ้น และเมื่อมีกามและทรัพย์อยู่เสมอ เขาย่อมไม่เสื่อมถอย
12.301.35
अप्रयत्नागताः सेव्या गृहस्थैर्विषयाः सदा ।
प्रयत्नेनोपगम्यश्च स्वधर्म इति मे मतिः ॥ १२.३०१.३५ ॥
คฤหัสถ์ควรเสพวัตถุแห่งอารมณ์ที่มาโดยไม่ต้องพยายามอยู่เสมอ และควรเข้าหาสิ่งที่ได้มาด้วยความพยายาม นี่คือความเห็นของข้า นี่คือธรรมของตนเอง
12.301.36
मानिनां कुलजातानां नित्यं शास्त्रार्थचक्षुषाम् ।
क्रियाधर्मविमुक्तानामशक्त्या संवृतात्मनाम् ॥ १२.३०१.३६ ॥
สำหรับผู้ที่ถือตัว เกิดในตระกูลสูง มีดวงตาคือความหมายของคัมภีร์เสมอ เป็นอิสระจากหน้าที่แห่งการประกอบพิธี และมีตนที่สำรวมแล้วเพราะความไม่สามารถ…
12.301.37
क्रियमाणं यदा कर्म नाशं गच्छति मानुषम् ।
तेषां नान्यदृते लोके तपसः कर्म विद्यते ॥ १२.३०१.३७ ॥
เมื่อการกระทำที่มนุษย์กำลังทำอยู่ถึงความพินาศ สำหรับผู้เหล่านั้น ในโลกนี้ไม่มีกรรมอื่นใดนอกจากตบะ
12.301.38
सर्वात्मनाऽनुकुर्वीत गृहस्थः कर्मनिश्चयम् ।
दाक्ष्येण हव्यकव्यार्थं स्वधर्मे विचरन्नृप ॥ १२.३०१.३८ ॥
ข้าแต่พระราชา คฤหัสถ์ควรดำเนินตามความมั่นคงแห่งการกระทำด้วยทั้งตัวตน เป็นผู้ชำนาญดำเนินอยู่ในหน้าที่ของตน เพื่อประโยชน์แห่งเครื่องบูชาแก่เทวดาและบรรพบุรุษ
12.301.39
यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संस्थितिम् ।
एवमाश्रमिणः सर्वे गृहस्थे यान्ति संस्थितिम् ॥ १२.३०१.३९ ॥
ดุจแม่น้ำและลำธารทั้งปวงไหลไปสู่ความตั้งมั่นในมหาสมุทร ฉันนั้นเอง ผู้อยู่ในอาศรมทั้งหลายย่อมไปสู่ความตั้งมั่นในคฤหัสถ์