മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.301
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.301.1
एष धर्मविधिस्तात गृहस्थस्य प्रकीर्तितः ।
तपोविधिं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.३०१.१ ॥
പ്രിയ പുത്രാ, ഇത് ഗൃഹസ്ഥന്റെ ധർമവിധി എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇനി തപോവിധി പറയാം; എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.
12.301.2
प्रायेण च गृहस्थस्य ममत्वं नाम जायते ।
सङ्गागतं नरश्रेष्ठ भावै राजसतामसैः ॥ १२.३०१.२ ॥
നരശ്രേഷ്ഠാ, സാധാരണയായി ഗൃഹസ്ഥനിൽ 'എന്റേത്' എന്ന മമത ഉണ്ടാകുന്നു; അത് സംഗത്തിൽ നിന്ന് വന്ന് രാജസ-താമസ ഭാവങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്നു.
12.301.3
गृहाण्याश्रित्य गावश्च क्षेत्राणि च धनानि च ।
दाराः पुत्राश्च भृत्याश्च भवन्तीह नरस्य वै ॥ १२.३०१.३ ॥
വീടുകൾ, പശുക്കൾ, നിലങ്ങൾ, ധനം, ഭാര്യമാർ, പുത്രന്മാർ, ഭൃത്യന്മാർ — ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യനെ ആശ്രയിച്ച് ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
12.301.4
एवं तस्य प्रवृत्तस्य नित्यमेवानुपश्यतः ।
रागद्वेषौ विवर्धेते ह्यनित्यत्वमपश्यतः ॥ १२.३०१.४ ॥
ഇങ്ങനെ ലോകവ്യാപാരങ്ങളിൽ മുഴുകി എപ്പോഴും കാണുന്നവനിൽ, അനിത്യത കാണാത്തതുകൊണ്ട് രാഗദ്വേഷങ്ങൾ വളരുന്നു.
12.301.5
रागद्वेषाभिभूतं च नरं द्रव्यवशानुगम् ।
मोहजस्तारतिर्नाम समुपैति नराधिप ॥ १२.३०१.५ ॥
നരാധിപാ, രാഗദ്വേഷങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട്ധനവശത്ത് നടക്കുന്ന മനുഷ്യനെ, മോഹത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച 'താരാരതി' എന്ന ആസക്തി പിടികൂടുന്നു.
12.301.6
कृतार्थ भोगिनं मत्वा सर्वो रतिपरायणः ।
लाभं प्रात्यसुखादन्यं रतितो नानुपश्यति ॥ १२.३०१.६ ॥
താൻ കൃതാർത്ഥനും ഭോഗിയുമാണെന്ന് കരുതി, രതിയിൽ മുഴുകിയ എല്ലാവരും സുഖമല്ലാത്ത മറ്റൊരു ലാഭം കാണുന്നില്ല.
12.301.7
ततो लोभाभिभूतात्मा सङ्गाद्वधर्यते जनम् ।
दुष्टार्थं चैव तस्येह जनस्यार्थं चिकीर्षति ॥ १२.३०१.७ ॥
അപ്പോൾ ലോഭത്താൽ അഭിഭൂതമായ മനസ്സുള്ളവൻ ആസക്തിയാൽ ജനങ്ങളെ ബന്ധിക്കുന്നു; ഇവിടെ മറ്റുള്ളവരുടെ ധനം ദുഷ്ട ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.301.8
स जानत्रपि चाकार्यमर्थार्थं सेवते नरः ।
बालस्नेहपरीतात्मा तत्क्षयाच्चानुतप्यते ॥ १२.३०१.८ ॥
ചെയ്യാൻ പാടില്ലാത്തത് അറിഞ്ഞുകൊണ്ടും അവൻ ധനത്തിനായി അത് പിന്തുടരുന്നു; മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ വലയം ചെയ്യപ്പെട്ട മനസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ അവരുടെ നഷ്ടത്തിൽ അനുതപിക്കുന്നു.
12.301.9
ततो दानेन संपन्नो रक्षन्नात्मपराजयम् ।
करोति येन भोनी स्यामिति तस्माद्विनश्यति ॥ १२.३०१.९ ॥
അപ്പോൾ ദാനത്താൽ സമ്പന്നനായിരുന്നാലും, തന്റെ ആത്മപരാജയം സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, 'ഞാൻ ഭോഗിയാകണം' എന്ന് കരുതി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവൻ നശിക്കുന്നു.
12.301.10
तद्यदि वुद्धियुक्तानां शाश्वतं ब्रह्मवादिनाम् ।
अभिच्छतां शुभं कर्म नराणां त्यजतां सुखम् ॥ १२.३०१.१० ॥
അതിനാൽ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്കും ശാശ്വത ബ്രഹ്മത്തെ പ്രസംഗിക്കുന്നവർക്കും ശുഭകർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും സുഖം ത്യജിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കും (ഇത് ബാധകമെങ്കിൽ)...
12.301.11
लोकायतननाशाच्च धननाशाच्च पार्थिव ।
आधिव्याधिप्रतापाच्च निर्वेदमुपगच्छति ॥ १२.३०१.११ ॥
ഹേ രാജാവേ, ലോകാശ്രയത്തിന്റെ നാശത്താലും ധനനാശത്താലും മാനസിക-ശാരീരിക ദുഃഖങ്ങളുടെ താപത്താലും അവൻ വൈരാഗ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.301.12
निर्वेदादात्मसंबोधः संबोधादात्मदर्शनम् ।
शास्त्रार्थदर्शनाद्राजसंस्तप एवानुपश्यति ॥ १२.३०१.१२ ॥
വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്ന് ആത്മബോധം; ബോധത്തിൽ നിന്ന് ആത്മദർശനം; ശാസ്ത്രാർത്ഥദർശനത്താൽ, ഹേ രാജാവേ, അവൻ തപസ്സിനെത്തന്നെ കാണുന്നു.
12.301.13
दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नरः प्रत्यवमर्शवान् ।
यो वै प्रियसुखे क्षीणे तपः कर्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०१.१३ ॥
മനുഷ്യേന്ദ്രാ, വിവേകമുള്ള മനുഷ്യൻ അപൂർവ്വമാണ്; പ്രിയസുഖങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ തപസ്സ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിക്കുന്നവൻ അതിലും അപൂർവ്വം.
12.301.14
तपः सर्वगतं तात हीनस्यापि विधीयते ।
जितेन्द्रियस्य दान्तस्य स्वर्गमार्गप्रवर्तकम् ॥ १२.३०१.१४ ॥
പ്രിയ പുത്രാ, തപസ്സ് സർവ്വവ്യാപിയാണ്; താഴ്ന്നവനും അത് വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ്; ഇന്ദ്രിയജയിയും ദാന്തനുമായവനു അത് സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗം തുറക്കുന്നു.
12.301.15
प्रजापतिः प्रजाः पूर्वमसृजत्तपसा विभुः ।
क्वचित्क्वचिद्ब्रतपरो व्रतान्यास्थाय पार्थिव ॥ १२.३०१.१५ ॥
മുൻപ് വിഭുവായ പ്രജാപതി തപസ്സിനാൽ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; രാജാവേ, ഇവിടെയും അവിടെയും വ്രതനിഷ്ഠനായി, വ്രതങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്.
12.301.16
आदित्या वसवो रुद्रास्तथैवाग्न्यश्विमारुताः ।
विश्वेदेवास्तथा साध्याः पितरोऽथ मरुद्गणाः ॥ १२.३०१.१६ ॥
ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, അതുപോലെ അഗ്നി, അശ്വിനിമാർ, മരുത്തുക്കൾ, വിശ്വദേവന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, പിതൃക്കൾ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ.
12.301.17
यक्षराक्षसगन्धर्वाः सिद्धाश्चान्ये दिवौकसः ।
संसिद्धास्तपसा तात ये चान्ये स्वर्गवासिनः ॥ १२.३०१.१७ ॥
യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, മറ്റ് സ്വർഗ്ഗവാസികൾ; പ്രിയ പുത്രാ, അവർ തപസ്സിനാൽ സിദ്ധി നേടിയവരാണ്; സ്വർഗ്ഗവാസികളായ മറ്റുള്ളവരും.
12.301.18
ये चादौ ब्राह्मणाः सृष्टा ब्रह्मणा तपसा पुरा ।
ते भावयन्तः पृथिवीं विचरन्ति दिवं तथा ॥ १२.३०१.१८ ॥
ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് തപസ്സിനാൽ സൃഷ്ടിച്ച ബ്രാഹ്മണർ ഭൂമിയെ പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.301.19
मर्त्यलोके च राजानो ये चान्ये गृहमेधिनः ।
महाकुलेषु दृश्यन्ते तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.१९ ॥
മർത്യലോകത്തിൽ രാജാക്കന്മാരും മറ്റു ഗൃഹസ്ഥന്മാരും മഹാകുലങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നവരും — അതെല്ലാം തപസ്സിന്റെ ഫലമാണ്.
12.301.20
कौशेयानि च वस्त्राणि शुभान्याभरणानि च ।
वाहनासनपानानि तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२० ॥
പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ശുഭാലങ്കാരങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ആസനങ്ങളും പാനീയങ്ങളും — അതെല്ലാം തപസ്സിന്റെ ഫലമാണ്.
12.301.21
मनोनुकूलाः प्रमदा रूपवत्यः सहस्रशः ।
वासः प्रासादपृष्ठे च तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२१ ॥
മനസ്സിന് ഇണങ്ങിയ, സുന്ദരികളായ ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളും, കൊട്ടാരത്തിന്റെ മുകൾത്തട്ടിലെ വാസവും — അതെല്ലാം തപസ്സിന്റെ ഫലമാണ്.
12.301.22
शयनानि च मुख्यानि भोज्यानि विविधानि च ।
अभिप्रेतानि सर्वाणि भवन्ति शुभकर्मिणाम् ॥ १२.३०१.२२ ॥
ഉത്തമമായ ശയ്യകളും വിവിധ ഭോജ്യങ്ങളും — ശുഭകർമ്മം ചെയ്യുന്നവർക്ക് എല്ലാം ആഗ്രഹിച്ചപോലെ ലഭിക്കുന്നു.
12.301.23
नाप्राप्यं तपसः किंचिन्त्रैलोक्येऽपि परंतप ।
उपभोगपरित्यागः फलान्यकृतकर्मणाम् ॥ १२.३०१.२३ ॥
ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ, മൂന്നു ലോകത്തിലും തപസ്സുകൊണ്ട് നേടാനാകാത്തതായി ഒന്നുമില്ല; തപസ്സു ചെയ്യാത്തവർക്ക് ഭോഗത്യാഗമാണ് ഫലം.
12.301.24
सुखितो दुःखितो वाऽपि नरो लोभं परित्यजेत् ।
अवेक्ष्य मनसा शास्त्रं बुद्ध्या च नृपसत्तम ॥ १२.३०१.२४ ॥
സുഖിയോ ദുഃഖിയോ ആയാലും മനുഷ്യൻ ലോഭം ഉപേക്ഷിക്കണം; നൃപശ്രേഷ്ഠാ, മനസ്സുകൊണ്ടും ബുദ്ധികൊണ്ടും ശാസ്ത്രം പരിശോധിച്ചശേഷം.
12.301.25
असंतोषोऽसुखथायेति लोभादिन्द्रियविभ्रमः ।
ततोऽस्य नश्यति प्रज्ञा विद्येवाभ्यासवर्जिता ॥ १२.३०१.२५ ॥
അസംതൃപ്തി ദുഃഖത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; ലോഭത്താൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഭ്രമിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവന്റെ പ്രജ്ഞ നശിക്കുന്നു, അഭ്യാസമില്ലാത്ത വിദ്യപോലെ.
12.301.26
नष्टप्रज्ञो यदा तु स्यात्तदा न्यायं न पश्यति ।
तस्मात्सुखक्षये प्राप्ते पुमानुग्रतपश्चरेत् ॥ १२.३०१.२६ ॥
പ്രജ്ഞ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ മനുഷ്യൻ നീതി കാണുന്നില്ല. അതിനാൽ സുഖം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്യണം.
12.301.27
यदिष्टं तत्सुखं प्राहुर्द्वेष्यं दुःखमिहेष्यते ।
कृताकृतस्य तपसः फलं पश्यस्व यादृशम् ॥ १२.३०१.२७ ॥
ഇഷ്ടമുള്ളതിനെയാണ് സുഖമെന്ന് പറയുന്നത്; വെറുക്കപ്പെടുന്നത് ദുഃഖം. ഇവിടെ അതുതന്നെ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതുമായ തപസ്സിന്റെ ഫലം എങ്ങനെയെന്ന് നോക്കുക.
12.301.28
नित्यं भद्राणि पश्यन्ति विषयांश्चोपभुञ्जते ।
प्राकाश्यं चैवं गच्छन्ति कृत्वा निष्कल्मषं तपः ॥ १२.३०१.२८ ॥
അവർ എപ്പോഴും ശുഭമായവ കാണുന്നു, വിഷയങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; നിർമ്മലമായ തപസ്സ് ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പ്രകാശം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.301.29
अप्रियाण्यवमानाश्च दुःखं बहुविधात्मकम् ।
फलार्थी सत्पथं त्यक्त्वा प्राप्नोति विषयात्मकम् ॥ १२.३०१.२९ ॥
അപ്രിയമായവ, അപമാനങ്ങൾ, പലവിധ ദുഃഖങ്ങൾ — ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സദ്മാർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ച് വിഷയപരമായ ഫലം നേടുന്നു.
12.301.30
धर्मे तपसि दाने च विचिकित्साऽस्य जायते ।
स कृत्वा पापकान्येव निरयं प्रतिपद्यते ॥ १२.३०१.३० ॥
ധർമ്മത്തിലും തപസ്സിലും ദാനത്തിലും അവനിൽ സംശയം ഉണ്ടാകുന്നു. അവൻ പാപകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് നരകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.301.31
सुखे तु वर्तमानो वै दुःखे वाऽपि नरोत्तम् ।
सुवृत्ताद्यो न चलते शास्त्रचक्षुः स मानवः ॥ १२.३०१.३१ ॥
നരോത്തമാ, സുഖത്തിലോ ദുഃഖത്തിലോ ആയിരുന്നാലും, സദാചാരത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ശാസ്ത്രത്തെ കണ്ണായി കരുതുന്നവനുമായ ആ മനുഷ്യൻ ഇളകുന്നില്ല.
12.301.32
इषुप्रपातमात्रं हि स्पर्शयोगे रतिः स्मृता ।
रसने दर्शने घ्राणे श्रवणे च विशांपते ॥ १२.३०१.३२ ॥
വിശാംപതേ, സ്പർശസംയോഗത്തിൽ ആനന്ദം ഒരു അമ്പെയ്ത്തിന്റെ ദൂരം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; രസനയിലും ദർശനത്തിലും ഘ്രാണത്തിലും ശ്രവണത്തിലും അങ്ങനെതന്നെ.
12.301.33
ततोऽस्य जायते तीव्रा वेदना तत्क्षयात्पुनः ।
बुधा ये न प्रशंसन्ति मोक्षं सुखमनुत्तमम् ॥ १२.३०१.३३ ॥
അപ്പോൾ ഇവനിൽ കഠിനമായ വേദന ഉണ്ടാകുന്നു; അത് ക്ഷയിച്ചാൽ വീണ്ടും (അതുതന്നെ തുടരുന്നു). ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷത്തെ ഉത്തമമായ സുഖമെന്ന് പ്രശംസിക്കുന്നില്ല.
12.301.34
ततः फलार्थं सर्वस्य भवन्ति ज्यायसे गुणाः ।
धर्मवृद्ध्या च सततं कामार्थाभ्यां न हीयते ॥ १२.३०१.३४ ॥
അതിനാൽ എല്ലാവർക്കും ഫലത്തിനായി ഈ ഗുണങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠനായവന് ഉണ്ടാകുന്നു; ധർമ്മവർദ്ധനവിനാലും നിരന്തരം കാമത്താലും അർത്ഥത്താലും അവൻ ക്ഷയിക്കുന്നില്ല.
12.301.35
अप्रयत्नागताः सेव्या गृहस्थैर्विषयाः सदा ।
प्रयत्नेनोपगम्यश्च स्वधर्म इति मे मतिः ॥ १२.३०१.३५ ॥
ഗൃഹസ്ഥർ എപ്പോഴും പ്രയത്നമില്ലാതെ ലഭിക്കുന്ന വിഷയങ്ങൾ അനുഭവിക്കണം; പ്രയത്നത്താൽ ലഭിക്കുന്നവയെ സമീപിക്കണം—ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം, ഇതാണ് സ്വധർമ്മം.
12.301.36
मानिनां कुलजातानां नित्यं शास्त्रार्थचक्षुषाम् ।
क्रियाधर्मविमुक्तानामशक्त्या संवृतात्मनाम् ॥ १२.३०१.३६ ॥
അഭിമാനികളും ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ചവരും, എപ്പോഴും ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തെ കണ്ണായി കൊണ്ടവരും, ക്രിയാധർമ്മത്തിൽനിന്ന് മുക്തരായവരും, അശക്തിയാൽ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ചവരുമായവർ—…
12.301.37
क्रियमाणं यदा कर्म नाशं गच्छति मानुषम् ।
तेषां नान्यदृते लोके तपसः कर्म विद्यते ॥ १२.३०१.३७ ॥
മനുഷ്യൻ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കർമ്മം നശിക്കുമ്പോൾ, ലോകത്തിൽ അവർക്കു തപസ്സല്ലാതെ മറ്റൊരു കർമ്മമില്ല.
12.301.38
सर्वात्मनाऽनुकुर्वीत गृहस्थः कर्मनिश्चयम् ।
दाक्ष्येण हव्यकव्यार्थं स्वधर्मे विचरन्नृप ॥ १२.३०१.३८ ॥
രാജാവേ, ഗൃഹസ്ഥൻ പൂർണ്ണ ആത്മാവോടെ കർമ്മനിശ്ചയം അനുസരിക്കണം; ദേവന്മാർക്കും പിതൃക്കൾക്കും ഹവ്യകവ്യങ്ങൾക്കായി സാമർത്ഥ്യത്തോടെ സ്വധർമ്മത്തിൽ ചരിച്ചുകൊണ്ട്.
12.301.39
यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संस्थितिम् ।
एवमाश्रमिणः सर्वे गृहस्थे यान्ति संस्थितिम् ॥ १२.३०१.३९ ॥
നദികളും ചെറുനദികളും എല്ലാം സമുദ്രത്തിൽ ചെന്ന് സ്ഥിതി നേടുന്നതുപോലെ, ആശ്രമികളെല്ലാം ഗൃഹസ്ഥനിൽ സ്ഥിതി നേടുന്നു.