ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.301
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.301.1
एष धर्मविधिस्तात गृहस्थस्य प्रकीर्तितः ।
तपोविधिं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ १२.३०१.१ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ଏହା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଧର୍ମବିଧି କୁହାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ତପୋବିଧି କହିବି, ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
12.301.2
प्रायेण च गृहस्थस्य ममत्वं नाम जायते ।
सङ्गागतं नरश्रेष्ठ भावै राजसतामसैः ॥ १२.३०१.२ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଧାରଣତଃ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ମୋର' ଏହି ମମତା ଜନ୍ମେ; ତାହା ଆସକ୍ତିରୁ ଆସେ ଏବଂ ରାଜସ-ତାମସ ଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
12.301.3
गृहाण्याश्रित्य गावश्च क्षेत्राणि च धनानि च ।
दाराः पुत्राश्च भृत्याश्च भवन्तीह नरस्य वै ॥ १२.३०१.३ ॥
ଘର, ଗାଈ, ଖେତ, ଧନ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଭୃତ୍ୟ — ଏହି ସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏଠାରେ ହୁଅନ୍ତି।
12.301.4
एवं तस्य प्रवृत्तस्य नित्यमेवानुपश्यतः ।
रागद्वेषौ विवर्धेते ह्यनित्यत्वमपश्यतः ॥ १२.३०१.४ ॥
ଏହିପରି ସଂସାରରେ ଲାଗି ସର୍ବଦା ଦେଖୁଥିବା ତାଙ୍କଠାରେ, ଅନିତ୍ୟତା ନ ଦେଖିବାରୁ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ବଢ଼େ।
12.301.5
रागद्वेषाभिभूतं च नरं द्रव्यवशानुगम् ।
मोहजस्तारतिर्नाम समुपैति नराधिप ॥ १२.३०१.५ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରେ ଅଭିଭୂତ ଏବଂ ଧନର ବଶରେ ଚାଲୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ମୋହରୁ ଜାତ 'ତାରାରତି' ନାମକ ଆସକ୍ତି ଆସି ଘେରେ।
12.301.6
कृतार्थ भोगिनं मत्वा सर्वो रतिपरायणः ।
लाभं प्रात्यसुखादन्यं रतितो नानुपश्यति ॥ १२.३०१.६ ॥
ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ଓ ଭୋଗୀ ଭାବି, ରତିରେ ମଗ୍ନ ସମସ୍ତେ ସୁଖ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଲାଭ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
12.301.7
ततो लोभाभिभूतात्मा सङ्गाद्वधर्यते जनम् ।
दुष्टार्थं चैव तस्येह जनस्यार्थं चिकीर्षति ॥ १२.३०१.७ ॥
ତା'ପରେ ଲୋଭରେ ଅଭିଭୂତ ମନ ଥିବା ମଣିଷ ଆସକ୍ତିରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟର ଧନ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
12.301.8
स जानत्रपि चाकार्यमर्थार्थं सेवते नरः ।
बालस्नेहपरीतात्मा तत्क्षयाच्चानुतप्यते ॥ १२.३०१.८ ॥
ଅକର୍ତବ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧନ ପାଇଁ ତାହା ଅନୁସରଣ କରେ; ସନ୍ତାନ ସ୍ନେହରେ ଘେରା ମନର ମଣିଷ ସେମାନଙ୍କ କ୍ଷୟରେ ଅନୁତାପ କରେ।
12.301.9
ततो दानेन संपन्नो रक्षन्नात्मपराजयम् ।
करोति येन भोनी स्यामिति तस्माद्विनश्यति ॥ १२.३०१.९ ॥
ତା'ପରେ ଦାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଆତ୍ମପରାଜୟ ରକ୍ଷା କରି, 'ମୁଁ ଭୋଗୀ ହେବି' ବୋଲି ସେ କରେ; ଏଥିପାଇଁ ସେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.301.10
तद्यदि वुद्धियुक्तानां शाश्वतं ब्रह्मवादिनाम् ।
अभिच्छतां शुभं कर्म नराणां त्यजतां सुखम् ॥ १२.३०१.१० ॥
ତେଣୁ ଯଦି ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ, ଶୁଭକର୍ମ ଇଚ୍ଛୁକ ଏବଂ ସୁଖତ୍ୟାଗୀ ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ (ଏହା ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ)...
12.301.11
लोकायतननाशाच्च धननाशाच्च पार्थिव ।
आधिव्याधिप्रतापाच्च निर्वेदमुपगच्छति ॥ १२.३०१.११ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଲୋକାଶ୍ରୟର ନାଶରୁ, ଧନନାଶରୁ, ଏବଂ ମାନସିକ ଓ ଶାରୀରିକ ପୀଡ଼ାର ତାପରୁ ସେ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.301.12
निर्वेदादात्मसंबोधः संबोधादात्मदर्शनम् ।
शास्त्रार्थदर्शनाद्राजसंस्तप एवानुपश्यति ॥ १२.३०१.१२ ॥
ବୈରାଗ୍ୟରୁ ଆତ୍ମବୋଧ, ବୋଧରୁ ଆତ୍ମଦର୍ଶନ; ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ଦର୍ଶନରୁ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ତପସ୍ୟାକୁ ହିଁ ଦେଖେ।
12.301.13
दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नरः प्रत्यवमर्शवान् ।
यो वै प्रियसुखे क्षीणे तपः कर्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०१.१३ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ବିବେଚନାଶୀଳ ମଣିଷ ଦୁର୍ଲଭ; ପ୍ରିୟ ସୁଖ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କରୁଥିବା ଆହୁରି ଦୁର୍ଲଭ।
12.301.14
तपः सर्वगतं तात हीनस्यापि विधीयते ।
जितेन्द्रियस्य दान्तस्य स्वर्गमार्गप्रवर्तकम् ॥ १२.३०१.१४ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ତପସ୍ୟା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ହୀନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ବିହିତ; ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦାନ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗ ଖୋଲେ।
12.301.15
प्रजापतिः प्रजाः पूर्वमसृजत्तपसा विभुः ।
क्वचित्क्वचिद्ब्रतपरो व्रतान्यास्थाय पार्थिव ॥ १२.३०१.१५ ॥
ପୂର୍ବରେ ବିଭୁ ପ୍ରଜାପତି ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ହେ ପାର୍ଥିବ, କେବେ ଏଠି କେବେ ସେଠି, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ହୋଇ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି।
12.301.16
आदित्या वसवो रुद्रास्तथैवाग्न्यश्विमारुताः ।
विश्वेदेवास्तथा साध्याः पितरोऽथ मरुद्गणाः ॥ १२.३०१.१६ ॥
ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ରୁଦ୍ର, ସେହିପରି ଅଗ୍ନି, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ମରୁତ୍, ବିଶ୍ୱଦେବ, ସାଧ୍ୟ, ପିତୃ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ।
12.301.17
यक्षराक्षसगन्धर्वाः सिद्धाश्चान्ये दिवौकसः ।
संसिद्धास्तपसा तात ये चान्ये स्वर्गवासिनः ॥ १२.३०१.१७ ॥
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ; ହେ ପୁତ୍ର, ସେମାନେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସଂସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଅଛନ୍ତି।
12.301.18
ये चादौ ब्राह्मणाः सृष्टा ब्रह्मणा तपसा पुरा ।
ते भावयन्तः पृथिवीं विचरन्ति दिवं तथा ॥ १२.३०१.१८ ॥
ଆଦିରେ ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ପୋଷଣ କରି ପୃଥିବୀରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
12.301.19
मर्त्यलोके च राजानो ये चान्ये गृहमेधिनः ।
महाकुलेषु दृश्यन्ते तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.१९ ॥
ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମହାକୁଳରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେ ସବୁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ।
12.301.20
कौशेयानि च वस्त्राणि शुभान्याभरणानि च ।
वाहनासनपानानि तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२० ॥
ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ର, ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର, ବାହନ, ଆସନ ଓ ପାନୀୟ — ସେ ସବୁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ।
12.301.21
मनोनुकूलाः प्रमदा रूपवत्यः सहस्रशः ।
वासः प्रासादपृष्ठे च तत्सर्वं तपसः फलम् ॥ १२.३०१.२१ ॥
ମନକୁ ଅନୁକୂଳ, ରୂପବତୀ ହଜାର ହଜାର ନାରୀ ଓ ପ୍ରାସାଦର ଛାତରେ ବାସ — ସେ ସବୁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ।
12.301.22
शयनानि च मुख्यानि भोज्यानि विविधानि च ।
अभिप्रेतानि सर्वाणि भवन्ति शुभकर्मिणाम् ॥ १२.३०१.२२ ॥
ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟା ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୋଜ୍ୟ — ଶୁଭକର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ ଇଚ୍ଛିତ ହୁଏ।
12.301.23
नाप्राप्यं तपसः किंचिन्त्रैलोक्येऽपि परंतप ।
उपभोगपरित्यागः फलान्यकृतकर्मणाम् ॥ १२.३०१.२३ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ତ୍ରିଲୋକରେ ତପସ୍ୟାରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗତ୍ୟାଗ ହିଁ ଫଳ।
12.301.24
सुखितो दुःखितो वाऽपि नरो लोभं परित्यजेत् ।
अवेक्ष्य मनसा शास्त्रं बुद्ध्या च नृपसत्तम ॥ १२.३०१.२४ ॥
ସୁଖୀ ହେଉ କି ଦୁଃଖୀ, ମଣିଷ ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଚାର କରି।
12.301.25
असंतोषोऽसुखथायेति लोभादिन्द्रियविभ्रमः ।
ततोऽस्य नश्यति प्रज्ञा विद्येवाभ्यासवर्जिता ॥ १२.३०१.२५ ॥
ଅସନ୍ତୋଷ ଦୁଃଖକୁ ନେଇଯାଏ; ଲୋଭରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଭ୍ରମ ହୁଏ। ତା'ପରେ ତାର ପ୍ରଜ୍ଞା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଅଭ୍ୟାସହୀନ ବିଦ୍ୟା ପରି।
12.301.26
नष्टप्रज्ञो यदा तु स्यात्तदा न्यायं न पश्यति ।
तस्मात्सुखक्षये प्राप्ते पुमानुग्रतपश्चरेत् ॥ १२.३०१.२६ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଣିଷ ନ୍ୟାୟ ଦେଖେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସୁଖ କ୍ଷୟ ହେଲେ ମଣିଷ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।
12.301.27
यदिष्टं तत्सुखं प्राहुर्द्वेष्यं दुःखमिहेष्यते ।
कृताकृतस्य तपसः फलं पश्यस्व यादृशम् ॥ १२.३०१.२७ ॥
ଯାହା ଇଷ୍ଟ ତାହାକୁ ସୁଖ କୁହାଯାଏ; ଯାହା ଦ୍ବେଷ୍ୟ ତାହା ଦୁଃଖ। ଏଠାରେ ତାହା ହିଁ ଇଚ୍ଛାଯାଏ। କୃତ ଓ ଅକୃତ ତପସ୍ୟାର ଫଳ କେମିତି ତାହା ଦେଖ।
12.301.28
नित्यं भद्राणि पश्यन्ति विषयांश्चोपभुञ्जते ।
प्राकाश्यं चैवं गच्छन्ति कृत्वा निष्कल्मषं तपः ॥ १२.३०१.२८ ॥
ସେମାନେ ସଦା ଶୁଭ ଦେଖନ୍ତି, ବିଷୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ନିଷ୍କଳଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରି ଏପରି ତେଜ ଲାଭ କରନ୍ତି।
12.301.29
अप्रियाण्यवमानाश्च दुःखं बहुविधात्मकम् ।
फलार्थी सत्पथं त्यक्त्वा प्राप्नोति विषयात्मकम् ॥ १२.३०१.२९ ॥
ଅପ୍ରିୟ ବିଷୟ, ଅପମାନ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ — ଫଳାକାଂକ୍ଷୀ ସତ୍ପଥ ଛାଡ଼ି ବିଷୟାତ୍ମକ ଫଳ ପାଏ।
12.301.30
धर्मे तपसि दाने च विचिकित्साऽस्य जायते ।
स कृत्वा पापकान्येव निरयं प्रतिपद्यते ॥ १२.३०१.३० ॥
ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନରେ ତା'ର ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମେ। ସେ ପାପକର୍ମ କରି ନରକକୁ ଯାଏ।
12.301.31
सुखे तु वर्तमानो वै दुःखे वाऽपि नरोत्तम् ।
सुवृत्ताद्यो न चलते शास्त्रचक्षुः स मानवः ॥ १२.३०१.३१ ॥
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ସୁଖରେ ହେଉ କି ଦୁଃଖରେ, ସଦାଚାରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଚକ୍ଷୁ ମାନୁଥିବା ସେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.301.32
इषुप्रपातमात्रं हि स्पर्शयोगे रतिः स्मृता ।
रसने दर्शने घ्राणे श्रवणे च विशांपते ॥ १२.३०१.३२ ॥
ହେ ବିଶାଂପତି, ସ୍ପର୍ଶ ସଂଯୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଏକ ବାଣ ନିକ୍ଷେପର ଦୂରତା ପରି ରହେ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି; ରସନା, ଦର୍ଶନ, ଘ୍ରାଣ ଓ ଶ୍ରବଣରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.301.33
ततोऽस्य जायते तीव्रा वेदना तत्क्षयात्पुनः ।
बुधा ये न प्रशंसन्ति मोक्षं सुखमनुत्तमम् ॥ १२.३०१.३३ ॥
ତା'ପରେ ତାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା ଜନ୍ମେ; ତାହାର କ୍ଷୟ ପରେ ପୁଣି (ସେହି ଚକ୍ର ଚାଲେ)। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.301.34
ततः फलार्थं सर्वस्य भवन्ति ज्यायसे गुणाः ।
धर्मवृद्ध्या च सततं कामार्थाभ्यां न हीयते ॥ १२.३०१.३४ ॥
ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଫଳ ପାଇଁ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ହୁଏ; ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧିରେ ଏବଂ ନିରନ୍ତର କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ସେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.301.35
अप्रयत्नागताः सेव्या गृहस्थैर्विषयाः सदा ।
प्रयत्नेनोपगम्यश्च स्वधर्म इति मे मतिः ॥ १२.३०१.३५ ॥
ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସର୍ବଦା ଅପ୍ରୟତ୍ନରେ ଆସୁଥିବା ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ସେବିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟତ୍ନରେ ମିଳୁଥିବା ବିଷୟ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ଏହା ମୋର ମତ, ଏହା ସ୍ୱଧର୍ମ।
12.301.36
मानिनां कुलजातानां नित्यं शास्त्रार्थचक्षुषाम् ।
क्रियाधर्मविमुक्तानामशक्त्या संवृतात्मनाम् ॥ १२.३०१.३६ ॥
ମାନୀ, ଉଚ୍ଚକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ସର୍ବଦା ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ, କ୍ରିୟାଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ, ଅଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ସଂଯମିତ ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ—…
12.301.37
क्रियमाणं यदा कर्म नाशं गच्छति मानुषम् ।
तेषां नान्यदृते लोके तपसः कर्म विद्यते ॥ १२.३०१.३७ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା କର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, ଜଗତରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କର୍ମ ନାହିଁ।
12.301.38
सर्वात्मनाऽनुकुर्वीत गृहस्थः कर्मनिश्चयम् ।
दाक्ष्येण हव्यकव्यार्थं स्वधर्मे विचरन्नृप ॥ १२.३०१.३८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଗୃହସ୍ଥ ସର୍ବାତ୍ମାରେ କର୍ମନିଶ୍ଚୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବ ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ପାଇଁ ନିପୁଣତାରେ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଆଚରଣ କରି।
12.301.39
यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संस्थितिम् ।
एवमाश्रमिणः सर्वे गृहस्थे यान्ति संस्थितिम् ॥ १२.३०१.३९ ॥
ଯେପରି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ଉପନଦୀ ସାଗରରେ ଯାଇ ସ୍ଥିତି ପାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମୀ ଗୃହସ୍ଥରେ ସ୍ଥିତି ପାଆନ୍ତି।