Mahābhārata · Adhyāya 12.304
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.304.1
पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिपः ।
पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम् ॥ १२.३०४.१ ॥
De nuevo Janaka, señor de Mithilā, preguntó al magnánimo Parāśara sobre la certeza suprema en el dharma.
12.304.2
किं श्रेयः का गतिर्ब्रह्मन्किं कृतं न विनश्यति ।
क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामते ॥ १२.३०४.२ ॥
Oh brahmán, ¿qué es el bien supremo, cuál es la meta, qué acción no perece, y adónde, una vez ido, no se regresa? Oh de gran mente, dímelo.
12.304.3
असङ्गः श्रेयसो मूलं ज्ञानं ज्ञानगतिः परा ।
चीर्णं तपो न प्रणश्येद्वापः क्षेत्रे न नश्यति ॥ १२.३०४.३ ॥
El desapego es la raíz del bien supremo; el conocimiento y la meta suprema del conocimiento. La austeridad practicada no perece, como la semilla sembrada en el campo no se pierde.
12.304.4
छित्त्वाऽधर्ममयं पाशं यदा धर्मेऽभिरज्यते ।
दत्त्वाऽभयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्नुते ॥ १२.३०४.४ ॥
Cuando uno, habiendo cortado el lazo hecho de adharma, se deleita en el dharma y da el don que crea intrepidez, entonces alcanza la perfección.
12.304.5
यो ददाति सहस्राणि गवामश्वशतानि च ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः सदा तमभिवर्तते ॥ १२.३०४.५ ॥
Quien da miles de vacas y cientos de caballos, pero concede la intrepidez a todos los seres, a ese siempre le alcanza.
12.304.6
वसन्विषयमध्येऽपि न वसत्येव बुद्धिमान् ।
संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि ॥ १२.३०४.६ ॥
El sabio, aunque habite entre los objetos sensibles, en verdad no habita en ellos; pero el necio habita incluso entre los objetos sensibles irreales.
12.304.7
नाधर्मः श्लिष्यते प्राज्ञं पयः पुष्करपर्णवत् ।
अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत् ॥ १२.३०४.७ ॥
La injusticia no se adhiere al sabio, como el agua no se adhiere a la hoja del loto; pero al necio se le adhiere un gran pecado, como la laca a la madera.
12.304.8
नाधर्मः कारणापेक्षी कर्तारमभिमुञ्चति ।
कर्ता खलु यथाकालं ततः समभिपद्यते ॥ १२.३०४.८ ॥
La injusticia, dependiendo de su causa, no abandona a su autor; el propio autor la alcanza a su debido tiempo.
12.304.9
न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिनः ।
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुध्यते।
शुभाशुभे प्रसक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद्भयम् ॥ १२.३०४.९ ॥
Los que se han domado y ven con el conocimiento del yo no se dividen. El descuidado que no comprende las facultades de conocimiento y de acción, cuya mente está apegada al bien y al mal, obtiene un temor muy grande.
12.304.10
वीतरागो जितक्रोधः सम्यग्भवति यः सदा ।
विषये वर्तमानोऽपि न स पापेन युज्यते ॥ १२.३०४.१० ॥
Quien, libre de deseo y habiendo vencido la ira, siempre permanece rectamente, no se une al pecado aunque esté entre los objetos de los sentidos.
12.304.11
मर्यादायां वर्तमानोऽपि नावसीदति ।
पुष्टस्रोत इवासक्तः स्फीतो भवति संचयः ॥ १२.३०४.११ ॥
Quien permanece dentro de los límites no decae; como una corriente bien alimentada y sin apego, su acumulación se hincha y crece.
12.304.12
यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना ।
आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१२ ॥
Como una gema pura, mediante la concentración, absorbe el resplandor que reposa en el sol, oh tigre entre los reyes, así procede el yoga.
12.304.13
यथा तिलानामिह पुण्यसंश्रया ।
त्पृथक्पृथग्याति गुणोऽतिसाम्यताम्।
तथा नराणां भुवि भावितात्मनां ।
यथाश्रयं सत्वगुणः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१३ ॥
Así como las cualidades de los granos de sésamo, apoyadas en lo virtuoso, se separan una a una pero alcanzan una perfecta igualdad, así en los hombres de la tierra cuyas almas están cultivadas surge la cualidad de la bondad según su apoyo.
12.304.14
जहाति दारान्विविधाश्च संपदः ।
पदं च यानं विविधाश्च सत्क्रियाः।
त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर ।
स्तदाऽस्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते ॥ १२.३०४.१४ ॥
Cuando la mente de un hombre despierta en los tres mundos, abandona a sus esposas, sus diversas riquezas, su posición, sus vehículos y sus diversas buenas acciones; entonces su intelecto se aparta de los objetos de los sentidos.
12.304.15
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो ।
न बुध्यते ह्यात्महितं कथंचन।
स सर्वभावानुगतेन चेतसा ।
नृपाऽऽमिषेणेव झषो विकृष्यते ॥ १२.३०४.१५ ॥
El hombre cuyo intelecto está apegado a los objetos de los sentidos nunca comprende de ninguna manera su propio bien; con una mente que sigue todos los estados del ser, oh rey, es arrastrado como un pez por el cebo.
12.304.16
संघातवन्मर्त्यलोकः परस्परमपाश्रितः ।
कदलीगर्भनिःसारो नौरिवाप्सु निमज्जति ॥ १२.३०४.१६ ॥
Este mundo mortal, semejante a un agregado, depende unos de otros; vacío de sustancia como el corazón del plátano, se hunde como un barco se hunde en el agua.
12.304.17
न धर्मकालः पुरुषस्य निश्चितो ।
न चापि मृत्युः पुरुषं प्रतीक्षते।
सदा हि धर्मस्य क्रियैव शोभना ।
तदा नरो मृत्युमुखान्निवर्तते ॥ १२.३०४.१७ ॥
No hay un tiempo fijo para el dharma del hombre, ni la muerte lo espera; por eso siempre es apropiada la práctica del dharma, y solo entonces el hombre regresa de las fauces de la muerte.
12.304.18
यथाऽन्धः स्वगृहे युक्तो ह्यभ्यासादेव गच्छति ।
तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम् ॥ १२.३०४.१८ ॥
Como un ciego se mueve por su propia casa solo por la práctica, así el sabio de mente disciplinada alcanza aquella meta.
12.304.19
मरणं जन्मनि प्रोक्तं जन्म वै मरणाश्रितम् ।
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् ॥ १२.३०४.१९ ॥
Se declara que en el nacimiento está la muerte, y que el nacimiento depende de la muerte. El ignorante, que no conoce las doctrinas de la liberación, vaga atado como una rueda.
12.304.20
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ।
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमांत्महितं विदुः ॥ १२.३०४.२० ॥
Para quien sigue el camino del intelecto hay felicidad aquí y en el más allá. Las exposiciones extensas están llenas de aflicción, pero las concisas traen felicidad. Todas las extensas son para el bien de otros; saben que el renunciamiento es el bien propio.
12.304.21
यथा मृणालानुगतमाशु मुञ्चति कर्दमम् ।
तथाऽऽत्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते ॥ १२.३०४.२१ ॥
Como quien se aferra a un tallo de loto se libra pronto del lodo, así el ser del hombre aquí se libera por completo mediante la mente.
12.304.22
मनः प्रणयतेऽऽत्मानं स एनमभियुञ्जति ।
युक्तो यदा स भवति तदा तं पश्यते परम् ॥ १२.३०४.२२ ॥
La mente guía al ser; él lo une al yoga. Cuando se ha unido, entonces contempla aquel supremo.
12.304.23
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्यं योऽभिमन्यते ।
इन्द्रियार्थेषु सक्तः स स्वकार्यात्परिहीयते ॥ १२.३०४.२३ ॥
Quien, aunque se dedica al bien de otros, lo considera su propia tarea, pero está apegado a los objetos de los sentidos, se aparta de su propio deber.
12.304.24
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् ।
प्राप्नोति सुकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च ॥ १२.३०४.२४ ॥
El alma obtiene un curso inferior o animal, y en el cielo el destino supremo, por sus buenas obras; aquí, para el sabio y para el otro.
12.304.25
मृन्मये भाजने पक्वे यथा वै नश्यति द्रवः ।
तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्नुते ॥ १२.३०४.२५ ॥
Como el líquido se pierde en una vasija de barro cocido, así el cuerpo calentado por la austeridad disfruta de los objetos sensoriales.
12.304.26
विषयानश्नुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् ।
यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०४.२६ ॥
Quien disfruta de los objetos sensoriales no los disfrutará, sin duda; pero el alma que renuncia a los placeres es la que decide disfrutar.
12.304.27
नीहारेण हि संवीतः शिश्नोदरपरायणः ।
जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुध्यते ॥ १२.३०४.२७ ॥
Envuelto en niebla, entregado al sexo y al vientre, como un ciego de nacimiento, el alma cubierta no percibe el camino.
12.304.28
वणिग्यथा समुद्राद्वै यथार्थं लभते धनम् ।
तथा मर्त्यार्णवाज्जन्तोः कर्मविज्ञानतो गतिः ॥ १२.३०४.२८ ॥
Como el mercader obtiene la verdadera riqueza del océano, así el destino de un ser vivo, desde el océano de la vida mortal, llega por el conocimiento de la acción.
12.304.29
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संचरन् ।
मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा ॥ १२.३०४.२९ ॥
En este mundo hecho de día y noche, la muerte, deambulando en forma de vejez, devora a los seres como una serpiente devora el viento.
12.304.30
स्वयं कृतानि कर्माणि जातो जन्तुः प्रपद्यते ।
नाकृतं लभते कश्चित्किंचिदत्र प्रियाप्रियम् ॥ १२.३०४.३० ॥
El ser nacido experimenta los frutos de las acciones que él mismo ha realizado. Aquí nadie obtiene nada, agradable o desagradable, que no haya hecho.
12.304.31
सयानं यान्तमासीनं प्रवृत्तं विषयेषु च ।
शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा ॥ १२.३०४.३१ ॥
Sobre el hombre que camina, va, se sienta o se ocupa de los objetos de los sentidos, las acciones buenas y malas siempre le alcanzan.
12.304.32
न ह्यन्यत्तीरमासाद्य पुनस्तर्तुं व्यवस्यति ।
दुर्लभो दृश्यते ह्यस्य विनिपातो महार्णवे ॥ १२.३०४.३२ ॥
Quien ha alcanzado otra orilla no se propone cruzar de nuevo; en el gran océano, su hundimiento apenas se ve.
12.304.33
यथा भावावसन्ना हि नौर्महाम्भसि तन्तुना ।
यथा मनोभियोगाद्वै शरीरं प्रचिकीर्षति ॥ १२.३०४.३३ ॥
Como un bote en el gran océano, hundido por su condición y atado por un hilo, así el cuerpo se pone en movimiento por el esfuerzo de la mente.
12.304.34
यथा समुद्रमभितः संश्रिताः सरितोऽपराः ।
तथाऽन्याप्रकृतिर्योगादभिसंश्रियते सदा ॥ १२.३०४.३४ ॥
Como otros ríos, por todas partes, acuden al océano, así la otra naturaleza, por la unión, siempre recurre a él.
12.304.35
स्नेहपाशैर्बहुविधैरासक्तमनसो नराः ।
प्रकृतिस्था विषीदन्ति जले सैकतवेश्मवत् ॥ १२.३०४.३५ ॥
Los hombres cuya mente está apegada por muchos tipos de lazos de afecto, que moran en la naturaleza, se desalientan y hunden, como una casa de arena en el agua.
12.304.36
शरीरगृहसंस्थस्य शौचतीर्थस्य देहिनः ।
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ॥ १२.३०४.३६ ॥
Para el ser encarnado que habita en la casa del cuerpo, cuyo lugar sagrado es la pureza y que sigue el camino del intelecto, hay felicidad aquí y en el más allá.
12.304.37
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः ।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमात्महितं विदुः ॥ १२.३०४.३७ ॥
Las expansiones van unidas al sufrimiento, pero las condensaciones traen felicidad. Todas las expansiones son por el bien de otros; los sabios saben que el renunciamiento es el propio bien.
12.304.38
संकल्पजो मित्रवर्गो ज्ञातयः कारणात्मकाः ।
भार्या पुत्रश्च दासश्च स्वमर्थमनुयुञ्जते ॥ १२.३०४.३८ ॥
Los amigos y parientes, nacidos del deseo, son de naturaleza interesada. La esposa, el hijo y el sirviente también persiguen su propio interés.
12.304.39
न माता न पिता किंचित्कस्यचित्प्रतिपद्यते ।
दानपथ्यौदनो जन्तु स्वकर्मफलमश्नुते ॥ १२.३०४.३९ ॥
Ni la madre ni el padre asumen nada por otro. El ser vivo cuyo alimento saludable es la caridad disfruta del fruto de sus propias acciones.
12.304.40
माता पुत्रः पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा ।
अष्टापदपदस्थाने लाक्षामुद्रेव लक्ष्यते ॥ १२.३०४.४० ॥
La madre, el hijo, el padre, el hermano, la esposa y los amigos igualmente se muestran, en el lugar de la huella de un tablero de ocho pies, como un sello de laca.
12.304.41
सर्वाणि कर्माणि पुराकृतानि ।
शुभाशुभान्यात्मनो यान्ति जन्तोः।
उपस्थितं कर्मफलं विदित्वा ।
बुद्धिं तथा चोदयतेऽन्तरात्मा ॥ १२.३०४.४१ ॥
Todas las acciones pasadas, buenas y malas, pertenecen al yo y acompañan al ser vivo. Conociendo el fruto de la acción que se ha presentado, el alma interior impulsa así al intelecto.
12.304.42
व्यवसायं समाश्रित्य सहायान्योऽधिगच्छति ।
न तस्य कश्चिदारम्भः कदाचिदवसीदति ॥ १२.३०४.४२ ॥
Quien, apoyándose en un esfuerzo resuelto, obtiene aliados, nunca ve flaquear ninguna de sus empresas.
12.304.43
अद्वैधमनसं युक्तं शूरं धीरं विपश्चितम् ।
न श्रीः संत्यजते नित्यमादित्यमिव रश्मयः ॥ १२.३०४.४३ ॥
La fortuna nunca abandona al hombre de mente firme, dominado, valiente, constante y sabio, como los rayos nunca abandonan al sol.
12.304.44
आस्तिक्यव्यवसायाभ्यामुपायान्वितया धिया ।
य आरभत्यनिन्द्यात्मा न सोऽर्थात्परिसीदति ॥ १२.३०४.४४ ॥
Quien emprende con fe y esfuerzo resuelto, con un intelecto provisto de medios y un yo sin tacha, no decae de su propósito.
12.304.45
सर्वःस्वानि शुभाशुभानि नियतं कर्माणि जन्तुःस्वयं ।
गर्भात्संप्रतिपद्यते तदुभयं यत्तेन पूर्वं कृतम्।
मृत्युश्चापरिहारवान्समगतिः कालेन विच्छेदिना ।
दारोश्चूर्णमिवाश्मसारविहितं कर्मान्तिकं प्रापयेत् ॥ १२.३०४.४५ ॥
Todo ser viviente obtiene desde el vientre mismo las acciones buenas y malas fijadas por su propia conducta pasada. La muerte no puede evitarse; el tiempo, que corta todo por igual, lleva al fin de las acciones como una herramienta de hierro reduce la madera a polvo.
12.304.46
स्वरूपतामात्मकृतं च विस्तरं ।
कुलान्वयं द्रव्यसमृद्धिसंचयम्।
नरो हि सर्वो भलते यथाकृतं ।
शुभाशुभेनात्मकृतेन कर्मणा ॥ १२.३०४.४६ ॥
El hombre obtiene su forma, su extensión, su linaje familiar y su acumulación de abundante riqueza según lo que ha hecho. Todo hombre recibe, por sus propias acciones buenas y malas, tal como ha obrado.
12.304.47
इत्युक्तो जनको राजन्याथातथ्यं मनीषिणा ।
श्रुत्वा धर्मविदां श्रेष्ठः परां मुदमवाप ह ॥ १२.३०४.४७ ॥
Así instruido por el sabio en la verdad tal como es, oh rey, Janaka, el mejor entre los conocedores del dharma, lo escuchó y alcanzó la suprema alegría.