มหาภารตะ · อัธยายะ 12.304
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.304.1
पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिपः ।
पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम् ॥ १२.३०४.१ ॥
ชนกผู้เป็นเจ้าแห่งมิถิลาตรัสถามพระปราศระผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่อีกครั้งเกี่ยวกับความแน่วแน่สูงสุดในธรรม
12.304.2
किं श्रेयः का गतिर्ब्रह्मन्किं कृतं न विनश्यति ।
क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामते ॥ १२.३०४.२ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ อะไรคือความดีสูงสุด อะไรคือที่ไป อะไรคือการกระทำที่ไม่มีวันสูญสลาย และไปถึงที่ใดแล้วจะไม่หวนกลับ ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ขอโปรดบอกข้าเรื่องนั้น
12.304.3
असङ्गः श्रेयसो मूलं ज्ञानं ज्ञानगतिः परा ।
चीर्णं तपो न प्रणश्येद्वापः क्षेत्रे न नश्यति ॥ १२.३०४.३ ॥
การไม่ยึดติดเป็นรากฐานของความดีสูงสุด ความรู้และที่ไปสูงสุดของความรู้ก็เช่นกัน การบำเพ็ญตบะที่ได้ทำแล้วย่อมไม่สูญหาย เหมือนเมล็ดพืชที่หว่านลงในนาย่อมไม่สูญหาย
12.304.4
छित्त्वाऽधर्ममयं पाशं यदा धर्मेऽभिरज्यते ।
दत्त्वाऽभयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्नुते ॥ १२.३०४.४ ॥
เมื่อบุคคลตัดบ่วงที่ทำด้วยอธรรมแล้วยินดีในธรรม และให้ทานอันสร้างความไม่หวาดกลัว เขาย่อมบรรลุความสำเร็จ
12.304.5
यो ददाति सहस्राणि गवामश्वशतानि च ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः सदा तमभिवर्तते ॥ १२.३०४.५ ॥
ผู้ที่ให้โคเป็นพันและม้าเป็นร้อย แต่ไม่ให้ความไม่หวาดกลัวแก่สรรพสัตว์ ย่อมไม่ได้รับสิ่งนั้น ส่วนผู้ที่ให้ความไม่หวาดกลัวแก่สรรพสัตว์ย่อมได้รับเสมอ
12.304.6
वसन्विषयमध्येऽपि न वसत्येव बुद्धिमान् ।
संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि ॥ १२.३०४.६ ॥
ผู้มีปัญญาแม้อยู่ท่ามกลางอารมณ์ก็ไม่ได้อยู่ในอารมณ์นั้นจริงๆ แต่ผู้มีปัญญาทรามย่อมอยู่แม้ในอารมณ์ที่ไม่จริง
12.304.7
नाधर्मः श्लिष्यते प्राज्ञं पयः पुष्करपर्णवत् ।
अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत् ॥ १२.३०४.७ ॥
อธรรมไม่ติดอยู่กับผู้มีปัญญา เหมือนน้ำไม่ติดอยู่บนใบบัว แต่บาปอันยิ่งใหญ่ย่อมติดอยู่กับผู้ไร้ปัญญา เหมือนยางครั่งติดอยู่กับไม้
12.304.8
नाधर्मः कारणापेक्षी कर्तारमभिमुञ्चति ।
कर्ता खलु यथाकालं ततः समभिपद्यते ॥ १२.३०४.८ ॥
อธรรมขึ้นอยู่กับเหตุของมัน ย่อมไม่ละทิ้งผู้กระทำ ผู้กระทำนั้นเองเมื่อถึงเวลาก็จะมาประสบกับมัน
12.304.9
न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिनः ।
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुध्यते।
शुभाशुभे प्रसक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद्भयम् ॥ १२.३०४.९ ॥
ผู้ที่ฝึกตนแล้วและเห็นด้วยการรู้ตนเองย่อมไม่แตกสลาย ส่วนผู้ประมาทที่ไม่เข้าใจอินทรีย์แห่งปัญญาและการกระทำ ผู้มีจิตผูกพันอยู่กับดีและชั่ว ย่อมประสบความกลัวอันใหญ่หลวง
12.304.10
वीतरागो जितक्रोधः सम्यग्भवति यः सदा ।
विषये वर्तमानोऽपि न स पापेन युज्यते ॥ १२.३०४.१० ॥
ผู้ที่ปราศจากราคะโดยสิ้นเชิง ชนะความโกรธ และดำรงอยู่โดยชอบเสมอ แม้อยู่ท่ามกลางอารมณ์ก็ไม่ถูกบาปผูกพัน
12.304.11
मर्यादायां वर्तमानोऽपि नावसीदति ।
पुष्टस्रोत इवासक्तः स्फीतो भवति संचयः ॥ १२.३०४.११ ॥
แม้ผู้ดำรงอยู่ภายในขอบเขตแห่งความเหมาะสมก็ไม่จมลง เหมือนลำธารที่มีน้ำเต็มและไม่ติดอยู่ สิ่งที่เขาสะสมย่อมพอกพูนและเจริญขึ้น
12.304.12
यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना ।
आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१२ ॥
ข้าแต่ราชสีห์แห่งกษัตริย์ เหมือนอัญมณีที่บริสุทธิ์ดึงเอาแสงที่อยู่ในดวงอาทิตย์มาได้ด้วยสมาธิ โยคะก็ดำเนินไปเช่นนั้น
12.304.13
यथा तिलानामिह पुण्यसंश्रया ।
त्पृथक्पृथग्याति गुणोऽतिसाम्यताम्।
तथा नराणां भुवि भावितात्मनां ।
यथाश्रयं सत्वगुणः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१३ ॥
เหมือนคุณสมบัติของงาที่ตั้งอยู่บนสิ่งที่ดี แยกกันแต่ละอย่างแล้วไปถึงความเสมอกันอย่างสมบูรณ์ ในหมู่มนุษย์บนโลกผู้มีจิตได้รับการอบรม คุณภาพแห่งความดีย่อมเกิดขึ้นตามที่ตนพึ่งพิง
12.304.14
जहाति दारान्विविधाश्च संपदः ।
पदं च यानं विविधाश्च सत्क्रियाः।
त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर ।
स्तदाऽस्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते ॥ १२.३०४.१४ ॥
เมื่อจิตของมนุษย์เกิดขึ้นในไตรโลก เขาละทิ้งภรรยา สมบัติอันหลากหลาย ฐานะ ยานพาหนะ และการกระทำอันดีงามต่างๆ เมื่อนั้นปัญญาของเขาย่อมหันห่างจากอารมณ์
12.304.15
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो ।
न बुध्यते ह्यात्महितं कथंचन।
स सर्वभावानुगतेन चेतसा ।
नृपाऽऽमिषेणेव झषो विकृष्यते ॥ १२.३०४.१५ ॥
มนุษย์ผู้มีปัญญาผูกพันอยู่กับอารมณ์ ย่อมไม่เข้าใจประโยชน์ของตนเองได้เลย ข้าแต่กษัตริย์ ด้วยจิตที่ตามไปกับทุกสภาวะ เขาถูกฉุดไปเหมือนปลาที่ถูกดึงด้วยเหยื่อ
12.304.16
संघातवन्मर्त्यलोकः परस्परमपाश्रितः ।
कदलीगर्भनिःसारो नौरिवाप्सु निमज्जति ॥ १२.३०४.१६ ॥
โลกมนุษย์นี้เหมือนการประกอบขึ้นมา พึ่งพากันและกัน ว่างเปล่าจากแก่นสารเหมือนไส้ของต้นกล้วย จมลงเหมือนเรือที่จมในน้ำ
12.304.17
न धर्मकालः पुरुषस्य निश्चितो ।
न चापि मृत्युः पुरुषं प्रतीक्षते।
सदा हि धर्मस्य क्रियैव शोभना ।
तदा नरो मृत्युमुखान्निवर्तते ॥ १२.३०४.१७ ॥
เวลาสำหรับธรรมไม่ได้ถูกกำหนดไว้แน่นอนแก่บุรุษ และความตายก็ไม่รอคอยเขา เพราะฉะนั้นการปฏิบัติธรรมเท่านั้นจึงเหมาะควรเสมอ และเมื่อนั้นมนุษย์จึงหันกลับจากปากแห่งความตาย
12.304.18
यथाऽन्धः स्वगृहे युक्तो ह्यभ्यासादेव गच्छति ।
तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम् ॥ १२.३०४.१८ ॥
เหมือนคนตาบอดที่เดินไปมาในบ้านของตนได้ด้วยการฝึกฝนเท่านั้น ผู้มีปัญญาที่มีจิตอันฝึกแล้วก็ย่อมไปถึงที่หมายนั้นได้ฉันนั้น
12.304.19
मरणं जन्मनि प्रोक्तं जन्म वै मरणाश्रितम् ।
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् ॥ १२.३०४.१९ ॥
ความตายได้ถูกกล่าวว่าอยู่ในการเกิด และการเกิดก็ตั้งอยู่บนความตายแน่นอน ผู้ไม่รู้ในคำสอนเรื่องความหลุดพ้น เป็นผู้ถูกผูกมัดและหมุนวนไปเหมือนล้อ
12.304.20
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ।
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमांत्महितं विदुः ॥ १२.३०४.२० ॥
สำหรับผู้ดำเนินตามทางแห่งปัญญา ความสุขย่อมมีทั้งในโลกนี้และโลกหน้า คำสอนที่กว้างขวางเต็มไปด้วยความยุ่งยาก ส่วนคำสอนที่กระชับนำมาซึ่งความสุข คำสอนที่กว้างขวางทั้งหมดมีไว้เพื่อประโยชน์ของผู้อื่น ท่านทั้งหลายรู้ว่าการสละเป็นประโยชน์ของตน
12.304.21
यथा मृणालानुगतमाशु मुञ्चति कर्दमम् ।
तथाऽऽत्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते ॥ १२.३०४.२१ ॥
เหมือนผู้ที่เกาะอยู่กับก้านบัวย่อมหลุดพ้นจากโคลนได้อย่างรวดเร็ว อาตมันของบุรุษในโลกนี้ก็ย่อมหลุดพ้นได้อย่างสมบูรณ์ด้วยจิต
12.304.22
मनः प्रणयतेऽऽत्मानं स एनमभियुञ्जति ।
युक्तो यदा स भवति तदा तं पश्यते परम् ॥ १२.३०४.२२ ॥
จิตนำอาตมันไป และเขาเชื่อมอาตมันนั้นเข้ากับโยคะ เมื่อเขาได้เป็นผู้ประสานแล้ว เขาก็จะเห็นพรหมันสูงสุดนั้น
12.304.23
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्यं योऽभिमन्यते ।
इन्द्रियार्थेषु सक्तः स स्वकार्यात्परिहीयते ॥ १२.३०४.२३ ॥
ผู้ที่แม้กำลังทำงานเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น แต่กลับถือเอาหน้าที่ของตนเองเป็นกิจของตน และยึดติดอยู่กับวัตถุแห่งอินทรีย์ เขาย่อมพลัดตกจากหน้าที่ของตนเอง
12.304.24
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् ।
प्राप्नोति सुकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च ॥ १२.३०४.२४ ॥
อาตมันย่อมได้รับภพต่ำหรือภพของสัตว์เดรัจฉาน และในสวรรค์ก็ได้ภพอันสูงสุด ด้วยกรรมดีของตน ทั้งนี้ทั้งสำหรับผู้มีปัญญาในโลกนี้และสำหรับผู้อื่น
12.304.25
मृन्मये भाजने पक्वे यथा वै नश्यति द्रवः ।
तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्नुते ॥ १२.३०४.२५ ॥
เหมือนของเหลวในภาชนะดินเผาที่เผาแล้วย่อมระเหยหายไป ร่างกายที่ถูกเผาด้วยตบะก็ย่อมเสวยวัตถุแห่งอารมณ์เช่นนั้น
12.304.26
विषयानश्नुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् ।
यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०४.२६ ॥
ผู้ที่เสวยวัตถุแห่งอารมณ์ เขาจะไม่ได้เสวยสิ่งเหล่านั้นอย่างแน่นอน แต่อาตมันที่สละความสุขเสียได้ย่อมตั้งใจจะเสวย
12.304.27
नीहारेण हि संवीतः शिश्नोदरपरायणः ।
जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुध्यते ॥ १२.३०४.२७ ॥
ถูกหมอกห่อหุ้ม ยึดมั่นอยู่กับอวัยวะเพศและท้อง อาตมันที่ถูกปิดบังไว้ย่อมไม่รู้จักทาง เหมือนคนตาบอดแต่กำเนิด
12.304.28
वणिग्यथा समुद्राद्वै यथार्थं लभते धनम् ।
तथा मर्त्यार्णवाज्जन्तोः कर्मविज्ञानतो गतिः ॥ १२.३०४.२८ ॥
เหมือนพ่อค้าได้ทรัพย์ที่แท้จริงจากมหาสมุทร การดำเนินไปของสัตว์ที่มีชีวิตจากมหาสมุทรแห่งชีวิตที่ต้องตายก็ย่อมได้มาด้วยความรู้ในกรรม
12.304.29
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संचरन् ।
मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा ॥ १२.३०४.२९ ॥
ในโลกที่ประกอบด้วยวันและคืน ความตายซึ่งเคลื่อนไปในรูปของความชราย่อมกลืนกินสรรพสัตว์ เหมือนงูกลืนลมฉะนั้น
12.304.30
स्वयं कृतानि कर्माणि जातो जन्तुः प्रपद्यते ।
नाकृतं लभते कश्चित्किंचिदत्र प्रियाप्रियम् ॥ १२.३०४.३० ॥
สัตว์ที่เกิดมาย่อมได้รับผลของกรรมที่ตนได้ทำเอง ในโลกนี้ไม่มีใครได้รับสิ่งใดที่ตนมิได้กระทำ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่น่ายินดีหรือไม่น่ายินดี
12.304.31
सयानं यान्तमासीनं प्रवृत्तं विषयेषु च ।
शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा ॥ १२.३०४.३१ ॥
เหนือบุรุษผู้เดิน ไป นั่ง หรือผู้ที่ขวนขวายอยู่ในวัตถุแห่งอารมณ์ กรรมดีและกรรมชั่วย่อมครอบงำเขาเสมอ
12.304.32
न ह्यन्यत्तीरमासाद्य पुनस्तर्तुं व्यवस्यति ।
दुर्लभो दृश्यते ह्यस्य विनिपातो महार्णवे ॥ १२.३०४.३२ ॥
เมื่อถึงฝั่งอื่นแล้ว ย่อมไม่คิดจะข้ามกลับไปอีก ในมหาสมุทรอันใหญ่หลวง การจมลงของเขาเช่นนั้นเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ยาก
12.304.33
यथा भावावसन्ना हि नौर्महाम्भसि तन्तुना ।
यथा मनोभियोगाद्वै शरीरं प्रचिकीर्षति ॥ १२.३०४.३३ ॥
เหมือนเรือในมหาสมุทรอันใหญ่ที่หนักด้วยสภาพของตนและถูกผูกด้วยเชือกย่อมจมลง ร่างกายก็ถูกกระทำให้เคลื่อนไหวด้วยความพยายามของจิตฉันนั้น
12.304.34
यथा समुद्रमभितः संश्रिताः सरितोऽपराः ।
तथाऽन्याप्रकृतिर्योगादभिसंश्रियते सदा ॥ १२.३०४.३४ ॥
เหมือนแม่น้ำอื่นๆ ทั้งหลายที่มุ่งไปหามหาสมุทรจากทุกด้าน ธรรมชาติอีกด้านหนึ่งก็ย่อมมุ่งไปหาอาตมันเสมอด้วยการประสาน
12.304.35
स्नेहपाशैर्बहुविधैरासक्तमनसो नराः ।
प्रकृतिस्था विषीदन्ति जले सैकतवेश्मवत् ॥ १२.३०४.३५ ॥
บุรุษที่มีจิตผูกพันด้วยบ่วงแห่งความรักหลายชนิด ดำรงอยู่ในธรรมชาติ ย่อมท้อแท้และจมลงเหมือนบ้านทรายในน้ำ
12.304.36
शरीरगृहसंस्थस्य शौचतीर्थस्य देहिनः ।
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ॥ १२.३०४.३६ ॥
สำหรับผู้มีร่างกายที่อาศัยอยู่ในเรือนคือร่างกาย มีความบริสุทธิ์เป็นท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ และดำเนินไปตามทางแห่งปัญญา ย่อมมีความสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
12.304.37
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः ।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमात्महितं विदुः ॥ १२.३०४.३७ ॥
การขยายออกนั้นเกี่ยวพันกับความทุกข์ แต่การย่อให้สั้นนำมาซึ่งความสุข การขยายออกทั้งหมดเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น ผู้รู้ทั้งหลายย่อมรู้ว่าการสละเป็นประโยชน์ของตนเอง
12.304.38
संकल्पजो मित्रवर्गो ज्ञातयः कारणात्मकाः ।
भार्या पुत्रश्च दासश्च स्वमर्थमनुयुञ्जते ॥ १२.३०४.३८ ॥
มิตรและญาติที่เกิดจากความปรารถนา ผูกพันด้วยเหตุปัจจัยของตน ภรรยา บุตร และทาสก็ย่อมแสวงหาประโยชน์ของตนเช่นกัน
12.304.39
न माता न पिता किंचित्कस्यचित्प्रतिपद्यते ।
दानपथ्यौदनो जन्तु स्वकर्मफलमश्नुते ॥ १२.३०४.३९ ॥
ทั้งมารดาและบิดาย่อมไม่รับเอาสิ่งใดแทนผู้อื่นเลย สัตว์ที่มีอาหารอันเป็นประโยชน์คือการให้ทาน ย่อมเสวยผลแห่งกรรมของตนเอง
12.304.40
माता पुत्रः पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा ।
अष्टापदपदस्थाने लाक्षामुद्रेव लक्ष्यते ॥ १२.३०४.४० ॥
มารดา บุตร บิดา พี่น้อง ภรรยา และมิตรสหายก็ปรากฏขึ้นเช่นกัน ในที่ที่เป็นรอยเท้าแปดขา เหมือนตรายางรูปเพชร
12.304.41
सर्वाणि कर्माणि पुराकृतानि ।
शुभाशुभान्यात्मनो यान्ति जन्तोः।
उपस्थितं कर्मफलं विदित्वा ।
बुद्धिं तथा चोदयतेऽन्तरात्मा ॥ १२.३०४.४१ ॥
กรรมทั้งปวงที่ได้กระทำมาแล้วในอดีต ทั้งดีและชั่ว ย่อมเป็นของอาตมันและติดตามสัตว์ผู้มีชีวิตไป เมื่อรู้ผลของกรรมที่ปรากฏขึ้นแล้ว อันตราตมันย่อมกระตุ้นปัญญาให้เป็นไปตามนั้น
12.304.42
व्यवसायं समाश्रित्य सहायान्योऽधिगच्छति ।
न तस्य कश्चिदारम्भः कदाचिदवसीदति ॥ १२.३०४.४२ ॥
ผู้ที่อาศัยความพากเพียรอันมั่นคง ย่อมได้มาซึ่งผู้ช่วยเหลือ การงานของผู้นั้นไม่เคยสะดุดล้มเลย
12.304.43
अद्वैधमनसं युक्तं शूरं धीरं विपश्चितम् ।
न श्रीः संत्यजते नित्यमादित्यमिव रश्मयः ॥ १२.३०४.४३ ॥
ศรีย่อมไม่ละทิ้งผู้ที่มีใจแน่วแน่ไม่แตกแยก ผู้ที่ควบคุมตนได้ กล้าหาญ มั่นคง มีปัญญา เหมือนรัศมีที่ไม่เคยละทิ้งดวงอาทิตย์
12.304.44
आस्तिक्यव्यवसायाभ्यामुपायान्वितया धिया ।
य आरभत्यनिन्द्यात्मा न सोऽर्थात्परिसीदति ॥ १२.३०४.४४ ॥
ผู้ที่เริ่มต้นด้วยศรัทธาและความพากเพียรอันมั่นคง ด้วยปัญญาที่พร้อมด้วยวิธีการ และมีอาตมันที่ไม่มีที่ติ ย่อมไม่ตกต่ำจากจุดมุ่งหมายของตน
12.304.45
सर्वःस्वानि शुभाशुभानि नियतं कर्माणि जन्तुःस्वयं ।
गर्भात्संप्रतिपद्यते तदुभयं यत्तेन पूर्वं कृतम्।
मृत्युश्चापरिहारवान्समगतिः कालेन विच्छेदिना ।
दारोश्चूर्णमिवाश्मसारविहितं कर्मान्तिकं प्रापयेत् ॥ १२.३०४.४५ ॥
สัตว์ทุกตนย่อมได้รับจากครรภ์มารดาเอง ซึ่งกรรมทั้งดีและชั่วที่แน่นอนอันตนเองได้กระทำไว้ก่อนแล้ว ความตายไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ และกาลเวลาที่ตัดทุกสิ่งเท่ากันหมด ย่อมนำกรรมไปสู่ที่สุด ดุจเครื่องมือเหล็กบดไม้ให้เป็นผง
12.304.46
स्वरूपतामात्मकृतं च विस्तरं ।
कुलान्वयं द्रव्यसमृद्धिसंचयम्।
नरो हि सर्वो भलते यथाकृतं ।
शुभाशुभेनात्मकृतेन कर्मणा ॥ १२.३०४.४६ ॥
มนุษย์ย่อมได้รูปร่าง ขนาด ตระกูล และความมั่งคั่งอันอุดมสมบูรณ์ ตามสิ่งที่ตนได้กระทำ มนุษย์ทุกคนย่อมได้รับผลจากกรรมดีและชั่วที่ตนได้กระทำ ตามที่ตนได้ประพฤติไว้
12.304.47
इत्युक्तो जनको राजन्याथातथ्यं मनीषिणा ।
श्रुत्वा धर्मविदां श्रेष्ठः परां मुदमवाप ह ॥ १२.३०४.४७ ॥
ท้าวชนก ผู้เป็นเลิศในหมู่ผู้รู้ธรรม ได้รับคำสอนอันเป็นความจริงแท้จากฤๅษีผู้มีปัญญา ดังนี้ ข้าแต่พระราชา เมื่อได้ฟังแล้ว ก็บรรลุความปีติยินดีอย่างยิ่ง