ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.304
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.304.1
पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिपः ।
पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम् ॥ १२.३०४.१ ॥
ମିଥିଲାର ରାଜା ଜନକ ପୁଣି ମହାତ୍ମା ପରାଶରଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ପରମ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
12.304.2
किं श्रेयः का गतिर्ब्रह्मन्किं कृतं न विनश्यति ।
क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामते ॥ १२.३०४.२ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଶ୍ରେୟ କ'ଣ, ଗତି କ'ଣ, କେଉଁ କର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, କେଉଁଠାକୁ ଗଲେ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ? ହେ ମହାମତି, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.304.3
असङ्गः श्रेयसो मूलं ज्ञानं ज्ञानगतिः परा ।
चीर्णं तपो न प्रणश्येद्वापः क्षेत्रे न नश्यति ॥ १२.३०४.३ ॥
ଅନାସକ୍ତି ଶ୍ରେୟର ମୂଳ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ପରମ ଗତି। ଆଚରିତ ତପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୁଣାଯାଇଥିବା ବୀଜ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ପରି।
12.304.4
छित्त्वाऽधर्ममयं पाशं यदा धर्मेऽभिरज्यते ।
दत्त्वाऽभयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्नुते ॥ १२.३०४.४ ॥
ଅଧର୍ମମୟ ପାଶ କାଟି ଯେବେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ ଅଭୟ ଦେଉଥିବା ଦାନ ଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
12.304.5
यो ददाति सहस्राणि गवामश्वशतानि च ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः सदा तमभिवर्तते ॥ १२.३०४.५ ॥
ଯିଏ ହଜାର ଗାଇ ଓ ଶହ ଶହ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅଭୟ ଦିଏ, ତାହାକୁ ହିଁ ତାହା ସଦା ପହଞ୍ଚେ।
12.304.6
वसन्विषयमध्येऽपि न वसत्येव बुद्धिमान् ।
संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि ॥ १२.३०४.६ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ରହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ସେଥିରେ ରହେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଅସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ରହେ।
12.304.7
नाधर्मः श्लिष्यते प्राज्ञं पयः पुष्करपर्णवत् ।
अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत् ॥ १२.३०४.७ ॥
ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଜଳ ପରି ଅଧର୍ମ ପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କୁ ଲାଗେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କୁ ଲାହା ଲଗା କାଠ ପରି ଅଧିକ ପାପ ଲାଗିଯାଏ।
12.304.8
नाधर्मः कारणापेक्षी कर्तारमभिमुञ्चति ।
कर्ता खलु यथाकालं ततः समभिपद्यते ॥ १२.३०४.८ ॥
ଅଧର୍ମ କାରଣ ଅପେକ୍ଷା କରେ, ତେଣୁ କର୍ତ୍ତାକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ; ଯଥାକାଳରେ କର୍ତ୍ତା ହିଁ ତାହା ପାଏ।
12.304.9
न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिनः ।
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुध्यते।
शुभाशुभे प्रसक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद्भयम् ॥ १२.३०४.९ ॥
ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେ ପ୍ରମତ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ବୁଝେ ନାହିଁ, ଶୁଭାଶୁଭରେ ଆସକ୍ତ ମନ ଥିବା ସେ ମହାଭୟ ପାଏ।
12.304.10
वीतरागो जितक्रोधः सम्यग्भवति यः सदा ।
विषये वर्तमानोऽपि न स पापेन युज्यते ॥ १२.३०४.१० ॥
ଯିଏ ବୀତରାଗ ଓ କ୍ରୋଧଜୟୀ ହୋଇ ସଦା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ରହେ, ସେ ବିଷୟରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.304.11
मर्यादायां वर्तमानोऽपि नावसीदति ।
पुष्टस्रोत इवासक्तः स्फीतो भवति संचयः ॥ १२.३०४.११ ॥
ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅବସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଅନାସକ୍ତଙ୍କ ସଞ୍ଚୟ ପୁଷ୍ଟ ସ୍ରୋତ ପରି ଫୁଲେ।
12.304.12
यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना ।
आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१२ ॥
ହେ ରାଜଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ! ଶୁଦ୍ଧ ମଣି ଯେପରି ସମାଧିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେହିପରି ଯୋଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
12.304.13
यथा तिलानामिह पुण्यसंश्रया ।
त्पृथक्पृथग्याति गुणोऽतिसाम्यताम्।
तथा नराणां भुवि भावितात्मनां ।
यथाश्रयं सत्वगुणः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१३ ॥
ଯେପରି ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତିଳର ଗୁଣସମୂହ ପୃଥକ ପୃଥକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେହିପରି ପୃଥିବୀରେ ଭାବିତାତ୍ମା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଅନୁସାରେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
12.304.14
जहाति दारान्विविधाश्च संपदः ।
पदं च यानं विविधाश्च सत्क्रियाः।
त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर ।
स्तदाऽस्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते ॥ १२.३०४.१४ ॥
ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧି ତ୍ରିଲୋକରେ (ମୋକ୍ଷ ଆଡ଼କୁ) ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ନାନା ସମ୍ପଦ, ପଦ, ଯାନ ଓ ବିବିଧ ସତ୍କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରେ; ସେତେବେଳେ ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।
12.304.15
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो ।
न बुध्यते ह्यात्महितं कथंचन।
स सर्वभावानुगतेन चेतसा ।
नृपाऽऽमिषेणेव झषो विकृष्यते ॥ १२.३०४.१५ ॥
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନିଜ ହିତ ବୁଝେ ନାହିଁ; ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମନ ସହିତ ସେ, ମାଛକୁ ଟୋପରେ ଟାଣାଯାଏ ପରି, ଟାଣାଯାଏ।
12.304.16
संघातवन्मर्त्यलोकः परस्परमपाश्रितः ।
कदलीगर्भनिःसारो नौरिवाप्सु निमज्जति ॥ १२.३०४.१६ ॥
ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକ ସଂଘାତ ପରି ପରସ୍ପର ଆଶ୍ରିତ; କଦଳୀ ଗର୍ଭ ପରି ସାରହୀନ; ପାଣିରେ ନୌକା ଡୁବିଯାଏ ପରି ଏ ଡୁବିଯାଏ।
12.304.17
न धर्मकालः पुरुषस्य निश्चितो ।
न चापि मृत्युः पुरुषं प्रतीक्षते।
सदा हि धर्मस्य क्रियैव शोभना ।
तदा नरो मृत्युमुखान्निवर्तते ॥ १२.३०४.१७ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଧର୍ମର ସମୟ ନିଶ୍ଚିତ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସଦା ଧର୍ମର ଆଚରଣ ହିଁ ଶୋଭନୀୟ; ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରୁ ଫେରିଆସେ।
12.304.18
यथाऽन्धः स्वगृहे युक्तो ह्यभ्यासादेव गच्छति ।
तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम् ॥ १२.३०४.१८ ॥
ଅନ୍ଧ ଯେପରି ନିଜ ଘରେ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଚାଲେ, ସେହିପରି ସଂଯମୀ ମନରେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସେହି ଗତି ପାଏ।
12.304.19
मरणं जन्मनि प्रोक्तं जन्म वै मरणाश्रितम् ।
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् ॥ १२.३०४.१९ ॥
ଜନ୍ମରେ ମରଣ କୁହାଯାଇଛି; ଜନ୍ମ ମରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ। ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ନ ଜାଣିଥିବା ଅଜ୍ଞ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରେ।
12.304.20
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ।
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमांत्महितं विदुः ॥ १२.३०४.२० ॥
ବୁଦ୍ଧିମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ମିଳେ। ବିସ୍ତାର କ୍ଲେଶଯୁକ୍ତ, ସଂକ୍ଷେପ ସୁଖଦାୟୀ। ସମସ୍ତ ବିସ୍ତାର ପରାର୍ଥ ପାଇଁ; ତ୍ୟାଗକୁ ଆତ୍ମହିତ ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
12.304.21
यथा मृणालानुगतमाशु मुञ्चति कर्दमम् ।
तथाऽऽत्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते ॥ १२.३०४.२१ ॥
ପଦ୍ମନାଳକୁ ଧରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ପଙ୍କରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେହିପରି ଏହି ଜଗତରେ ପୁରୁଷର ଆତ୍ମା ମନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.304.22
मनः प्रणयतेऽऽत्मानं स एनमभियुञ्जति ।
युक्तो यदा स भवति तदा तं पश्यते परम् ॥ १२.३०४.२२ ॥
ମନ ଆତ୍ମାକୁ ଚଳାଏ; ସେ ତାହାକୁ ଯୋଗରେ ଯୋଡ଼େ। ସେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେହି ପରମକୁ ଦେଖେ।
12.304.23
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्यं योऽभिमन्यते ।
इन्द्रियार्थेषु सक्तः स स्वकार्यात्परिहीयते ॥ १२.३०४.२३ ॥
ପରର ହିତରେ ରତ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯିଏ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.304.24
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् ।
प्राप्नोति सुकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च ॥ १२.३०४.२४ ॥
ତଳ ଗତି ଓ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଗତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପରମ ଗତି — ଆତ୍ମା ନିଜ ସୁକୃତରୁ ପାଏ; ଏଠାରେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ।
12.304.25
मृन्मये भाजने पक्वे यथा वै नश्यति द्रवः ।
तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्नुते ॥ १२.३०४.२५ ॥
ପାଚିଲା ମାଟି ପାତ୍ରରେ ତରଳ ଯେପରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ତପରେ ତପ୍ତ ଶରୀର ବିଷୟ ଭୋଗେ।
12.304.26
विषयानश्नुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् ।
यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०४.२६ ॥
ଯେ ବିଷୟ ଭୋଗେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିପାରିବ ନାହିଁ; ଓ ଯେ ଆତ୍ମା ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଭୋଗିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କରେ।
12.304.27
नीहारेण हि संवीतः शिश्नोदरपरायणः ।
जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुध्यते ॥ १२.३०४.२७ ॥
କୁହୁଡ଼ିରେ ଆବୃତ, ଉପସ୍ଥ ଓ ଉଦରରେ ଲୀନ, ଜନ୍ମାନ୍ଧ ପରି ଆବୃତ ଆତ୍ମା ପଥ ବୁଝେ ନାହିଁ।
12.304.28
वणिग्यथा समुद्राद्वै यथार्थं लभते धनम् ।
तथा मर्त्यार्णवाज्जन्तोः कर्मविज्ञानतो गतिः ॥ १२.३०४.२८ ॥
ବଣିକ ସମୁଦ୍ରରୁ ପ୍ରକୃତ ଧନ ପାଏ, ସେହିପରି ମର୍ତ୍ୟସାଗରରୁ ଜୀବର ଗତି କର୍ମଜ୍ଞାନରୁ ମିଳେ।
12.304.29
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संचरन् ।
मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा ॥ १२.३०४.२९ ॥
ଦିନରାତିମୟ ଏ ଲୋକରେ ଜରାରୂପେ ବିଚରଣ କରି ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରେ, ସାପ ପବନକୁ ଗ୍ରାସ କରିବା ପରି।
12.304.30
स्वयं कृतानि कर्माणि जातो जन्तुः प्रपद्यते ।
नाकृतं लभते कश्चित्किंचिदत्र प्रियाप्रियम् ॥ १२.३०४.३० ॥
ଜନ୍ମିତ ଜୀବ ନିଜ ଦ୍ୱାରା କୃତ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗେ। ଏଠାରେ କେହି ନ କରିଥିବା କିଛି ପାଏ ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ ବା ଅପ୍ରିୟ ଯାହା ହେଉ।
12.304.31
सयानं यान्तमासीनं प्रवृत्तं विषयेषु च ।
शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा ॥ १२.३०४.३१ ॥
ଚାଲୁଥିବା, ଯାଉଥିବା, ବସିଥିବା, ବିଷୟରେ ନିୟୋଜିତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ ସର୍ବଦା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.304.32
न ह्यन्यत्तीरमासाद्य पुनस्तर्तुं व्यवस्यति ।
दुर्लभो दृश्यते ह्यस्य विनिपातो महार्णवे ॥ १२.३०४.३२ ॥
ଅନ୍ୟ କୂଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେ ପୁନର୍ବାର ପାର ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ନାହିଁ। ମହାସାଗରରେ ତାହାର ବୁଡ଼ିବା ଦୁର୍ଲଭ ଦେଖାଯାଏ।
12.304.33
यथा भावावसन्ना हि नौर्महाम्भसि तन्तुना ।
यथा मनोभियोगाद्वै शरीरं प्रचिकीर्षति ॥ १२.३०४.३३ ॥
ମହାସାଗରରେ ନୌକା ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ବୁଡ଼ିଯାଏ, ସେହିପରି ମନର ଉଦ୍ୟମରେ ଶରୀରକୁ ଚଳାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ।
12.304.34
यथा समुद्रमभितः संश्रिताः सरितोऽपराः ।
तथाऽन्याप्रकृतिर्योगादभिसंश्रियते सदा ॥ १२.३०४.३४ ॥
ଯେପରି ଅନ୍ୟ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଚାରିପଟରୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତି (ଆତ୍ମା) ଯୋଗରୁ ସର୍ବଦା ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।
12.304.35
स्नेहपाशैर्बहुविधैरासक्तमनसो नराः ।
प्रकृतिस्था विषीदन्ति जले सैकतवेश्मवत् ॥ १२.३०४.३५ ॥
ଅନେକ ପ୍ରକାର ସ୍ନେହପାଶରେ ମନ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ଥିତ ମନୁଷ୍ୟ ଜଳରେ ବାଲିଘର ପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବୁଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି।
12.304.36
शरीरगृहसंस्थस्य शौचतीर्थस्य देहिनः ।
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ॥ १२.३०४.३६ ॥
ଶରୀର ରୂପ ଗୃହରେ ରହୁଥିବା, ଶୌଚକୁ ତୀର୍ଥ ମାନୁଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା ଦେହଧାରୀର ଏ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ହୁଏ।
12.304.37
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः ।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमात्महितं विदुः ॥ १२.३०४.३७ ॥
ବିସ୍ତାର କ୍ଳେଶଯୁକ୍ତ, ସଂକ୍ଷେପ ସୁଖଦାୟକ। ସମସ୍ତ ବିସ୍ତାର ପରାର୍ଥ ପାଇଁ; ତ୍ୟାଗକୁ ହିଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆତ୍ମହିତ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.304.38
संकल्पजो मित्रवर्गो ज्ञातयः कारणात्मकाः ।
भार्या पुत्रश्च दासश्च स्वमर्थमनुयुञ्जते ॥ १२.३०४.३८ ॥
ସଂକଳ୍ପରୁ ଜାତ ମିତ୍ରବର୍ଗ ଓ ଜ୍ଞାତିମାନେ ସ୍ୱାର୍ଥ-କାରଣରେ ରହନ୍ତି। ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର ଓ ଦାସ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
12.304.39
न माता न पिता किंचित्कस्यचित्प्रतिपद्यते ।
दानपथ्यौदनो जन्तु स्वकर्मफलमश्नुते ॥ १२.३०४.३९ ॥
ମାତା ବା ପିତା କାହାରିକୁ ପାଇଁ କିଛି ବହନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦାନ ହିଁ ଯାହାର ପଥ୍ୟ ଅନ୍ନ, ସେହି ଜୀବ ନିଜ କର୍ମଫଳ ନିଜେ ଭୋଗେ।
12.304.40
माता पुत्रः पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा ।
अष्टापदपदस्थाने लाक्षामुद्रेव लक्ष्यते ॥ १२.३०४.४० ॥
ମାତା, ପୁତ୍ର, ପିତା, ଭାଇ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ମିତ୍ରଜନ ମଧ୍ୟ ଅଷ୍ଟାପଦର ପାଦଚିହ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଲାଖ ମୁଦ୍ରା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
12.304.41
सर्वाणि कर्माणि पुराकृतानि ।
शुभाशुभान्यात्मनो यान्ति जन्तोः।
उपस्थितं कर्मफलं विदित्वा ।
बुद्धिं तथा चोदयतेऽन्तरात्मा ॥ १२.३०४.४१ ॥
ପୂର୍ବକୃତ ସମସ୍ତ କର୍ମ — ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ — ଜୀବର ନିଜର ହୋଇ ତା ସହିତ ଯାଏ। ଉପସ୍ଥିତ କର୍ମଫଳ ଜାଣି ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହିଁ ବୁଦ୍ଧିକୁ ସେଦିଗକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ।
12.304.42
व्यवसायं समाश्रित्य सहायान्योऽधिगच्छति ।
न तस्य कश्चिदारम्भः कदाचिदवसीदति ॥ १२.३०४.४२ ॥
ଯେ ଉଦ୍ୟମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସହାୟକ ପାଏ, ତାର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ କଦାପି ଶିଥିଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.304.43
अद्वैधमनसं युक्तं शूरं धीरं विपश्चितम् ।
न श्रीः संत्यजते नित्यमादित्यमिव रश्मयः ॥ १२.३०४.४३ ॥
ଅବିଚଳିତ ମନ, ସଂଯମୀ, ବୀର, ଧୀର ଓ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ କଦାପି ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କିରଣମାନେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
12.304.44
आस्तिक्यव्यवसायाभ्यामुपायान्वितया धिया ।
य आरभत्यनिन्द्यात्मा न सोऽर्थात्परिसीदति ॥ १२.३०४.४४ ॥
ଆସ୍ତିକ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ୟମ, ଉପାୟଯୁକ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଆତ୍ମାରେ ଯେ ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ଖସେ ନାହିଁ।
12.304.45
सर्वःस्वानि शुभाशुभानि नियतं कर्माणि जन्तुःस्वयं ।
गर्भात्संप्रतिपद्यते तदुभयं यत्तेन पूर्वं कृतम्।
मृत्युश्चापरिहारवान्समगतिः कालेन विच्छेदिना ।
दारोश्चूर्णमिवाश्मसारविहितं कर्मान्तिकं प्रापयेत् ॥ १२.३०४.४५ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ଗର୍ଭରୁ ହିଁ ନିଜର ପୂର୍ବକୃତ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ ନିଜେ ପାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ଏଡ଼ାଯାଇ ନ ପାରେ; କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ କାଟେ, ଲୌହ ଉପକରଣ କାଠକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରି କର୍ମର ଅନ୍ତ ଘଟାଏ।
12.304.46
स्वरूपतामात्मकृतं च विस्तरं ।
कुलान्वयं द्रव्यसमृद्धिसंचयम्।
नरो हि सर्वो भलते यथाकृतं ।
शुभाशुभेनात्मकृतेन कर्मणा ॥ १२.३०४.४६ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କୃତ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ରୂପ, ବିସ୍ତାର, କୁଳପରମ୍ପରା ଓ ଧନସମୃଦ୍ଧିର ସଞ୍ଚୟ ପାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମରେ ଯେମିତି କରେ ସେମିତି ହିଁ ପାଏ।
12.304.47
इत्युक्तो जनको राजन्याथातथ्यं मनीषिणा ।
श्रुत्वा धर्मविदां श्रेष्ठः परां मुदमवाप ह ॥ १२.३०४.४७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମନୀଷୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଯଥାର୍ଥ ସତ୍ୟ କଥିତ ହୋଇ ଶୁଣି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନକ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।