マハーバーラタ · 章 12.304
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.304.1
पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिपः ।
पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम् ॥ १२.३०४.१ ॥
ミティラーの王ジャナカは再び、偉大なるパラーシャラに法における最高の確信について尋ねた。
12.304.2
किं श्रेयः का गतिर्ब्रह्मन्किं कृतं न विनश्यति ।
क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामते ॥ १२.३०४.२ ॥
バラモンよ、至福とは何か、帰着とは何か、何の行為が滅びないのか、どこへ行けば戻らないのか。大智の人よ、どうか私に教えてください。
12.304.3
असङ्गः श्रेयसो मूलं ज्ञानं ज्ञानगतिः परा ।
चीर्णं तपो न प्रणश्येद्वापः क्षेत्रे न नश्यति ॥ १२.३०४.३ ॥
無執着こそ至福の根本であり、智慧と智慧の最高の帰結である。行った苦行は失われない。畑に蒔かれた種が失われないように。
12.304.4
छित्त्वाऽधर्ममयं पाशं यदा धर्मेऽभिरज्यते ।
दत्त्वाऽभयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्नुते ॥ १२.३०४.४ ॥
非法からなる縄を断ち切り、法に喜びを見出し、無畏を与える布施を行うとき、その時、人は成就を得る。
12.304.5
यो ददाति सहस्राणि गवामश्वशतानि च ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः सदा तमभिवर्तते ॥ १२.३०४.५ ॥
数千の牛と数百の馬を施す者であっても、一切の衆生に無畏を与える者こそ、それ（成就）を常に得るのである。
12.304.6
वसन्विषयमध्येऽपि न वसत्येव बुद्धिमान् ।
संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि ॥ १२.३०४.६ ॥
賢者は感官の対象の中に住んでいても、実はそこに住まない。しかし愚者は、実在しない感官の対象の中にさえも住みついている。
12.304.7
नाधर्मः श्लिष्यते प्राज्ञं पयः पुष्करपर्णवत् ।
अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत् ॥ १२.३०४.७ ॥
智者には不正は付着しない。蓮の葉の水のように。しかし無知な者には大きな罪が、漆塗りの木のように付きまとう。
12.304.8
नाधर्मः कारणापेक्षी कर्तारमभिमुञ्चति ।
कर्ता खलु यथाकालं ततः समभिपद्यते ॥ १२.३०४.८ ॥
不正は原因に依存しており、行為者を離れない。行為者自身が時至ってそれに遭遇する。
12.304.9
न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिनः ।
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुध्यते।
शुभाशुभे प्रसक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद्भयम् ॥ १२.३०४.९ ॥
自らを制御し、自己認識によって見る者は乱れない。知覚と行為の諸根を理解せず、怠り、善悪に執着する者は大きな恐怖に遭う。
12.304.10
वीतरागो जितक्रोधः सम्यग्भवति यः सदा ।
विषये वर्तमानोऽपि न स पापेन युज्यते ॥ १२.३०४.१० ॥
欲を離れ、怒りに勝ち、常に正しく留まる者は、感覚の対象の中にいても罪と結ばれない。
12.304.11
मर्यादायां वर्तमानोऽपि नावसीदति ।
पुष्टस्रोत इवासक्तः स्फीतो भवति संचयः ॥ १२.३०४.११ ॥
節度の中にあっても沈むことはない。よく養われた流れのように執着なく、その蓄えは膨らみ増していく。
12.304.12
यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना ।
आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१२ ॥
王中の虎よ、清らかな宝珠が三昧によって太陽の輝きを取り込むように、ヨーガは進む。
12.304.13
यथा तिलानामिह पुण्यसंश्रया ।
त्पृथक्पृथग्याति गुणोऽतिसाम्यताम्।
तथा नराणां भुवि भावितात्मनां ।
यथाश्रयं सत्वगुणः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१३ ॥
善に依る胡麻の性質は別々でありながら完全な等しさに至るように、地上で魂を修養した人々の中には、その拠り所に応じて善性が生じる。
12.304.14
जहाति दारान्विविधाश्च संपदः ।
पदं च यानं विविधाश्च सत्क्रियाः।
त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर ।
स्तदाऽस्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते ॥ १२.३०४.१४ ॥
人の心が三界において目覚めるとき、妻、様々な財産、地位、乗り物、そして種々の善行を捨てる。そのとき彼の知性は感覚の対象から離れる。
12.304.15
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो ।
न बुध्यते ह्यात्महितं कथंचन।
स सर्वभावानुगतेन चेतसा ।
नृपाऽऽमिषेणेव झषो विकृष्यते ॥ १२.३०४.१५ ॥
知性が感覚の対象に執着している人は、決して自分の真の利益を理解しない。王よ、あらゆる存在の状態に従う心によって、彼は餌に引かれる魚のように引きずられる。
12.304.16
संघातवन्मर्त्यलोकः परस्परमपाश्रितः ।
कदलीगर्भनिःसारो नौरिवाप्सु निमज्जति ॥ १२.३०४.१६ ॥
この死すべき世界は、集まりのように互いに依存し、芭蕉の芯のように実質がなく、水の中で舟が沈むように沈んでいく。
12.304.17
न धर्मकालः पुरुषस्य निश्चितो ।
न चापि मृत्युः पुरुषं प्रतीक्षते।
सदा हि धर्मस्य क्रियैव शोभना ।
तदा नरो मृत्युमुखान्निवर्तते ॥ १२.३०४.१७ ॥
人にとってダルマの時は定まっておらず、死もまた人を待ってはくれない。ゆえに常にダルマの実践こそが善く、そのときにこそ人は死の口から戻ってくる。
12.304.18
यथाऽन्धः स्वगृहे युक्तो ह्यभ्यासादेव गच्छति ।
तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम् ॥ १२.३०४.१८ ॥
盲人が自分の家の中を、ただ慣れによって歩くように、制御された心の賢者はその境地に至る。
12.304.19
मरणं जन्मनि प्रोक्तं जन्म वै मरणाश्रितम् ।
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् ॥ १२.३०४.१९ ॥
誕生には死があると説かれ、誕生はまさに死に依存している。解脱の教えを知らぬ無知な者は、車輪のように縛られて回り続ける。
12.304.20
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ।
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमांत्महितं विदुः ॥ १२.३०४.२० ॥
知性の道を歩む者には、この世でも来世でも幸福がある。詳しい教えは苦悩を伴い、簡潔な教えは幸福をもたらす。詳細な教えはすべて他者のためであり、放棄こそ自己の利益だと人々は知っている。
12.304.21
यथा मृणालानुगतमाशु मुञ्चति कर्दमम् ।
तथाऽऽत्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते ॥ १२.३०४.२१ ॥
蓮の茎にすがる者が速やかに泥から抜け出すように、ここで人の自己は心によって完全に解放される。
12.304.22
मनः प्रणयतेऽऽत्मानं स एनमभियुञ्जति ।
युक्तो यदा स भवति तदा तं पश्यते परम् ॥ १२.३०४.२२ ॥
心は自己を導き、彼はそれをヨーガに結びつける。結ばれたとき、彼はその至高者を見る。
12.304.23
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्यं योऽभिमन्यते ।
इन्द्रियार्थेषु सक्तः स स्वकार्यात्परिहीयते ॥ १२.३०४.२३ ॥
他者の利益に携わりながらそれを自分の務めと見なすが、感覚の対象に執着する者は、自らの務めから退く。
12.304.24
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् ।
प्राप्नोति सुकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च ॥ १२.३०४.२४ ॥
魂は善行によって、下位や畜生の道を得、また天界では最高の境地を得る——ここでは賢者にも他の者にも。
12.304.25
मृन्मये भाजने पक्वे यथा वै नश्यति द्रवः ।
तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्नुते ॥ १२.३०४.२५ ॥
焼いた土器から液体が失われるように、苦行で熱せられた身体は感覚の対象を享受する。
12.304.26
विषयानश्नुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् ।
यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०४.२६ ॥
感覚の対象を享受する者は、疑いなく享受できない。しかし快楽を捨てる魂こそ、真に享受することを決意する。
12.304.27
नीहारेण हि संवीतः शिश्नोदरपरायणः ।
जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुध्यते ॥ १२.३०४.२७ ॥
霧に包まれ、性器と腹に執着し、生まれつきの盲人のように、覆われた魂は道を知覚しない。
12.304.28
वणिग्यथा समुद्राद्वै यथार्थं लभते धनम् ।
तथा मर्त्यार्णवाज्जन्तोः कर्मविज्ञानतो गतिः ॥ १२.३०४.२८ ॥
商人が海から真の富を得るように、有情の行く道は死すべき者の海から、業の知によって得られる。
12.304.29
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संचरन् ।
मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा ॥ १२.३०४.२९ ॥
昼夜からなるこの世界で、老いの姿をとって歩き回る死は、蛇が風を呑むように生類を呑み込む。
12.304.30
स्वयं कृतानि कर्माणि जातो जन्तुः प्रपद्यते ।
नाकृतं लभते कश्चित्किंचिदत्र प्रियाप्रियम् ॥ १२.३०४.३० ॥
生まれた者は、自らがなした行為の果報に出会う。ここでは、自ら行わなかったものを、快いものも不快なものも、誰も得ることはない。
12.304.31
सयानं यान्तमासीनं प्रवृत्तं विषयेषु च ।
शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा ॥ १२.३०४.३१ ॥
歩く者、行く者、座る者、感覚の対象に没頭する者——その人を善と悪の行為が常に追い迫る。
12.304.32
न ह्यन्यत्तीरमासाद्य पुनस्तर्तुं व्यवस्यति ।
दुर्लभो दृश्यते ह्यस्य विनिपातो महार्णवे ॥ १२.३०४.३२ ॥
別の岸に着いた者は、再び渡ろうとはしない。大海原で彼が沈むことはめったに見られない。
12.304.33
यथा भावावसन्ना हि नौर्महाम्भसि तन्तुना ।
यथा मनोभियोगाद्वै शरीरं प्रचिकीर्षति ॥ १२.३०४.३३ ॥
大海原の船が、その状態により糸で繋がれて沈むように、心の努力によって身体は動かそうとされる。
12.304.34
यथा समुद्रमभितः संश्रिताः सरितोऽपराः ।
तथाऽन्याप्रकृतिर्योगादभिसंश्रियते सदा ॥ १२.३०४.३४ ॥
他の河川が四方から海に向かうように、異なる本性（アートマン）は結合によって常にそれに依る。
12.304.35
स्नेहपाशैर्बहुविधैरासक्तमनसो नराः ।
प्रकृतिस्था विषीदन्ति जले सैकतवेश्मवत् ॥ १२.३०४.३५ ॥
さまざまな愛着の縄に心を囚われ、自然に留まる人々は、水の中の砂の家のように悲しみ沈んでゆく。
12.304.36
शरीरगृहसंस्थस्य शौचतीर्थस्य देहिनः ।
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ॥ १२.३०४.३६ ॥
身体という家に住み、清浄を聖地とし、知性の道を歩む有身者には、此世にも来世にも幸福がある。
12.304.37
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः ।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमात्महितं विदुः ॥ १२.३०४.३७ ॥
広がりは苦悩を伴い、簡約は幸福をもたらす。すべての広がりは他者のためであり、賢者は捨離こそ自己の利益だと知る。
12.304.38
संकल्पजो मित्रवर्गो ज्ञातयः कारणात्मकाः ।
भार्या पुत्रश्च दासश्च स्वमर्थमनुयुञ्जते ॥ १२.३०४.३८ ॥
欲望から生まれた友人や親族は、利害を原因とする者である。妻・息子・召使いもまた自分の利益を追う。
12.304.39
न माता न पिता किंचित्कस्यचित्प्रतिपद्यते ।
दानपथ्यौदनो जन्तु स्वकर्मफलमश्नुते ॥ १२.३०४.३९ ॥
母も父も、誰のためにも何かを引き受けることはない。布施を滋養の食とする衆生は、自らの業の果報を自ら受ける。
12.304.40
माता पुत्रः पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा ।
अष्टापदपदस्थाने लाक्षामुद्रेव लक्ष्यते ॥ १२.३०४.४० ॥
母・息子・父・兄弟・妻・友人もまた同様に、八足の足跡の場所に、漆の印章のように見えるのである。
12.304.41
सर्वाणि कर्माणि पुराकृतानि ।
शुभाशुभान्यात्मनो यान्ति जन्तोः।
उपस्थितं कर्मफलं विदित्वा ।
बुद्धिं तथा चोदयतेऽन्तरात्मा ॥ १२.३०४.४१ ॥
過去に作られた一切の業、善も悪も、自己のものとなって衆生に随う。現れた業果を知り、内なる自己は知性をそれに応じて駆り立てる。
12.304.42
व्यवसायं समाश्रित्य सहायान्योऽधिगच्छति ।
न तस्य कश्चिदारम्भः कदाचिदवसीदति ॥ १२.३०४.४२ ॥
確固たる努力に頼って味方を得る者の事業は、いつになっても挫折することがない。
12.304.43
अद्वैधमनसं युक्तं शूरं धीरं विपश्चितम् ।
न श्रीः संत्यजते नित्यमादित्यमिव रश्मयः ॥ १२.३०४.४३ ॥
心が二つに分かれず、自制し、勇敢で、堅固で、賢明な人を、吉祥の女神は決して見捨てない。ちょうど光線が太陽を見捨てないように。
12.304.44
आस्तिक्यव्यवसायाभ्यामुपायान्वितया धिया ।
य आरभत्यनिन्द्यात्मा न सोऽर्थात्परिसीदति ॥ १२.३०४.४४ ॥
信仰と確固たる努力、方策を備えた知性をもって、汚れなき心で始める者は、目的から崩れ落ちることはない。
12.304.45
सर्वःस्वानि शुभाशुभानि नियतं कर्माणि जन्तुःस्वयं ।
गर्भात्संप्रतिपद्यते तदुभयं यत्तेन पूर्वं कृतम्।
मृत्युश्चापरिहारवान्समगतिः कालेन विच्छेदिना ।
दारोश्चूर्णमिवाश्मसारविहितं कर्मान्तिकं प्रापयेत् ॥ १२.३०४.४५ ॥
すべての生き物は胎内にいるときから、自らが以前になした善悪の行為を、それぞれ定められたとおりに受け取る。死は避けられない。すべてを等しく断ち切る時間は、鉄の道具が木を粉にするように、行為の終わりをもたらす。
12.304.46
स्वरूपतामात्मकृतं च विस्तरं ।
कुलान्वयं द्रव्यसमृद्धिसंचयम्।
नरो हि सर्वो भलते यथाकृतं ।
शुभाशुभेनात्मकृतेन कर्मणा ॥ १२.३०४.४६ ॥
人は自ら行った行為に応じて、姿かたち、その広がり、家系、そして豊かな富の蓄えを得る。すべての人は、自分の善悪の行為によって、行ったとおりのものを受け取る。
12.304.47
इत्युक्तो जनको राजन्याथातथ्यं मनीषिणा ।
श्रुत्वा धर्मविदां श्रेष्ठः परां मुदमवाप ह ॥ १२.३०४.४७ ॥
王よ、賢者によってこのように真実を教えられたジャナカは、法を知る者の中で最もすぐれた者として、それを聞いて無上の喜びを得た。