ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.304
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.304.1
पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिपः ।
पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम् ॥ १२.३०४.१ ॥
ಮಿಥಿಲೆಯ ಅಧಿಪತಿ ಜನಕನು ಮತ್ತೆ ಮಹಾತ್ಮ ಪರಾಶರನಿಗೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಪರಮ ನಿಶ್ಚಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದನು.
12.304.2
किं श्रेयः का गतिर्ब्रह्मन्किं कृतं न विनश्यति ।
क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामते ॥ १२.३०४.२ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಯಾವುದು, ಗತಿ ಯಾವುದು, ನಾಶವಾಗದ ಕರ್ಮ ಯಾವುದು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ? ಮಹಾಮತಿಯೇ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.304.3
असङ्गः श्रेयसो मूलं ज्ञानं ज्ञानगतिः परा ।
चीर्णं तपो न प्रणश्येद्वापः क्षेत्रे न नश्यति ॥ १२.३०४.३ ॥
ಅನಾಸಕ್ತಿಯೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಮೂಲ; ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪರಮ ಗತಿ. ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜ ನಾಶವಾಗದಂತೆ.
12.304.4
छित्त्वाऽधर्ममयं पाशं यदा धर्मेऽभिरज्यते ।
दत्त्वाऽभयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्नुते ॥ १२.३०४.४ ॥
ಅಧರ್ಮಮಯವಾದ ಪಾಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸಿದಾಗ, ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವ ದಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಆಗ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.304.5
यो ददाति सहस्राणि गवामश्वशतानि च ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः सदा तमभिवर्तते ॥ १२.३०४.५ ॥
ಸಾವಿರಾರು ಹಸುಗಳನ್ನೂ ನೂರಾರು ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡುವವನು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಅಭಯ ನೀಡುವವನು, ಅವನನ್ನೇ ಅದು ಸದಾ ತಲುಪುತ್ತದೆ.
12.304.6
वसन्विषयमध्येऽपि न वसत्येव बुद्धिमान् ।
संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि ॥ १२.३०४.६ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ವಿಷಯಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೋ ಅಸತ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.304.7
नाधर्मः श्लिष्यते प्राज्ञं पयः पुष्करपर्णवत् ।
अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत् ॥ १२.३०४.७ ॥
ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರಿನಂತೆ ಅಧರ್ಮವು ಪ್ರಾಜ್ಞನಿಗೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ; ಅರಗು ಹಚ್ಚಿದ ಮರದಂತೆ ಅಪ್ರಾಜ್ಞನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಪ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.304.8
नाधर्मः कारणापेक्षी कर्तारमभिमुञ्चति ।
कर्ता खलु यथाकालं ततः समभिपद्यते ॥ १२.३०४.८ ॥
ಅಧರ್ಮವು ಕಾರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ; ಕರ್ತನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ತನೇ ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.304.9
न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिनः ।
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुध्यते।
शुभाशुभे प्रसक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद्भयम् ॥ १२.३०४.९ ॥
ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳೂ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವವರೂ ಕದಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯದ ಪ್ರಮತ್ತನು, ಶುಭಾಶುಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.304.10
वीतरागो जितक्रोधः सम्यग्भवति यः सदा ।
विषये वर्तमानोऽपि न स पापेन युज्यते ॥ १२.३०४.१० ॥
ರಾಗರಹಿತನೂ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನೂ ಆಗಿ ಸದಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಆಗಿರುವವನು, ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸಿದರೂ ಪಾಪದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.
12.304.11
मर्यादायां वर्तमानोऽपि नावसीदति ।
पुष्टस्रोत इवासक्तः स्फीतो भवति संचयः ॥ १२.३०४.११ ॥
ಮರ್ಯಾದೆಯೊಳಗೆ ವರ್ತಿಸುವವನು ಸಹ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದವನ ಸಂಚಯ, ಪುಷ್ಟವಾದ ಝರಿಯಂತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
12.304.12
यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना ।
आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१२ ॥
ಓ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲನೇ! ಶುದ್ಧ ಮಣಿಯು ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಯೋಗವು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
12.304.13
यथा तिलानामिह पुण्यसंश्रया ।
त्पृथक्पृथग्याति गुणोऽतिसाम्यताम्।
तथा नराणां भुवि भावितात्मनां ।
यथाश्रयं सत्वगुणः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಎಳ್ಳಿನ ಗುಣಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಭಾವಿತಾತ್ಮರಾದ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸತ್ತ್ವಗುಣ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
12.304.14
जहाति दारान्विविधाश्च संपदः ।
पदं च यानं विविधाश्च सत्क्रियाः।
त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर ।
स्तदाऽस्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते ॥ १२.३०४.१४ ॥
ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ (ಮೋಕ್ಷದತ್ತ) ಜಾಗೃತವಾದಾಗ, ಅವನು ಪತ್ನಿಯರನ್ನು, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು, ಪದವಿಯನ್ನು, ವಾಹನಗಳನ್ನು, ವಿವಿಧ ಸತ್ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.304.15
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो ।
न बुध्यते ह्यात्महितं कथंचन।
स सर्वभावानुगतेन चेतसा ।
नृपाऽऽमिषेणेव झषो विकृष्यते ॥ १२.३०४.१५ ॥
ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಓ ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನು, ಗಾಳದಿಂದ ಮೀನನ್ನು ಎಳೆಯುವಂತೆ, ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.304.16
संघातवन्मर्त्यलोकः परस्परमपाश्रितः ।
कदलीगर्भनिःसारो नौरिवाप्सु निमज्जति ॥ १२.३०४.१६ ॥
ಈ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕ ಸಂಘಾತದಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ; ಬಾಳೆಯ ಗರ್ಭದಂತೆ ಸಾರರಹಿತವಾಗಿದೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಮುಳುಗುವಂತೆ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ.
12.304.17
न धर्मकालः पुरुषस्य निश्चितो ।
न चापि मृत्युः पुरुषं प्रतीक्षते।
सदा हि धर्मस्य क्रियैव शोभना ।
तदा नरो मृत्युमुखान्निवर्तते ॥ १२.३०४.१७ ॥
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಮೃತ್ಯುವೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾ ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಯೇ ಶುಭಕರ; ಆಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬಾಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
12.304.18
यथाऽन्धः स्वगृहे युक्तो ह्यभ्यासादेव गच्छति ।
तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम् ॥ १२.३०४.१८ ॥
ಕುರುಡನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುವಂತೆ, ಸಂಯಮಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಾಜ್ಞನು ಆ ಗತಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
12.304.19
मरणं जन्मनि प्रोक्तं जन्म वै मरणाश्रितम् ।
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् ॥ १२.३०४.१९ ॥
ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಜನ್ಮವು ಮರಣವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಅರಿಯದ ಅವಿದ್ವಾಂಸನು ಬದ್ಧನಾಗಿ ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
12.304.20
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ।
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमांत्महितं विदुः ॥ १२.३०४.२० ॥
ಬುದ್ಧಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನಿಗೆ ಇಹದಲ್ಲೂ ಪರದಲ್ಲೂ ಸುಖವಿದೆ. ವಿಸ್ತಾರಗಳು ಕ್ಲೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ; ಸಂಕ್ಷೇಪಗಳು ಸುಖ ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ತಾರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪರಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ; ತ್ಯಾಗವೇ ಆತ್ಮಹಿತ ಎಂದು ಅವರು ಬಲ್ಲರು.
12.304.21
यथा मृणालानुगतमाशु मुञ्चति कर्दमम् ।
तथाऽऽत्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते ॥ १२.३०४.२१ ॥
ತಾವರೆ ದಂಟನ್ನು ಹಿಡಿದವನು ಬೇಗನೆ ಕೆಸರಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಆತ್ಮವು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
12.304.22
मनः प्रणयतेऽऽत्मानं स एनमभियुञ्जति ।
युक्तो यदा स भवति तदा तं पश्यते परम् ॥ १२.३०४.२२ ॥
ಮನಸ್ಸು ಆತ್ಮವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ಅದನ್ನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಯುಕ್ತನಾದಾಗ ಆ ಪರಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.304.23
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्यं योऽभिमन्यते ।
इन्द्रियार्थेषु सक्तः स स्वकार्यात्परिहीयते ॥ १२.३०४.२३ ॥
ಇತರರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವನು, ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದರೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಜಾರುತ್ತಾನೆ.
12.304.24
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् ।
प्राप्नोति सुकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च ॥ १२.३०४.२४ ॥
ಕೆಳಗಿನ ಜನ್ಮಗಳು, ತಿರ್ಯಕ್ ಗತಿ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಗತಿ — ಆತ್ಮವು ತನ್ನ ಸುಕೃತಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜ್ಞನಿಗೂ ಇತರನಿಗೂ.
12.304.25
मृन्मये भाजने पक्वे यथा वै नश्यति द्रवः ।
तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्नुते ॥ १२.३०४.२५ ॥
ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತಪ್ತವಾದ ದೇಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
12.304.26
विषयानश्नुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् ।
यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०४.२६ ॥
ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಲಾರನು; ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಆತ್ಮವೇ ಅನುಭವಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.304.27
नीहारेण हि संवीतः शिश्नोदरपरायणः ।
जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुध्यते ॥ १२.३०४.२७ ॥
ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಅರ್ಪಿತನಾಗಿ, ಹುಟ್ಟುಗುರುಡನಂತೆ, ಮುಚ್ಚಿದ ಆತ್ಮನು ದಾರಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.304.28
वणिग्यथा समुद्राद्वै यथार्थं लभते धनम् ।
तथा मर्त्यार्णवाज्जन्तोः कर्मविज्ञानतो गतिः ॥ १२.३०४.२८ ॥
ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ನಿಜವಾದ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ, ಮರ್ತ್ಯ-ಸಾಗರದಿಂದ ಜೀವಿಯ ಗತಿ ಕರ್ಮದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.
12.304.29
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संचरन् ।
मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा ॥ १२.३०४.२९ ॥
ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಮುಪ್ಪಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮೃತ್ಯು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ಹಾವು ಗಾಳಿಯನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ.
12.304.30
स्वयं कृतानि कर्माणि जातो जन्तुः प्रपद्यते ।
नाकृतं लभते कश्चित्किंचिदत्र प्रियाप्रियम् ॥ १२.३०४.३० ॥
ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿ ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಮಾಡದಿದ್ದುದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಿಯವಾದುದಾಗಲಿ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದಾಗಲಿ.
12.304.31
सयानं यान्तमासीनं प्रवृत्तं विषयेषु च ।
शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा ॥ १२.३०४.३१ ॥
ಹೋಗುವವನನ್ನು, ನಡೆಯುವವನನ್ನು, ಕುಳಿತವನನ್ನು, ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನನ್ನು, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಕರ್ಮಗಳು ಸದಾ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ.
12.304.32
न ह्यन्यत्तीरमासाद्य पुनस्तर्तुं व्यवस्यति ।
दुर्लभो दृश्यते ह्यस्य विनिपातो महार्णवे ॥ १२.३०४.३२ ॥
ಮತ್ತೊಂದು ದಡವನ್ನು ತಲುಪಿದವನು ಮತ್ತೆ ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಇವನ ಮುಳುಗುವಿಕೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
12.304.33
यथा भावावसन्ना हि नौर्महाम्भसि तन्तुना ।
यथा मनोभियोगाद्वै शरीरं प्रचिकीर्षति ॥ १२.३०४.३३ ॥
ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಹಡಗು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಮುಳುಗುವಂತೆಯೇ, ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಚಲಿಸಲು ಬಯಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.304.34
यथा समुद्रमभितः संश्रिताः सरितोऽपराः ।
तथाऽन्याप्रकृतिर्योगादभिसंश्रियते सदा ॥ १२.३०४.३४ ॥
ಇತರ ನದಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆಯೇ, ಬೇರೆ ಸ್ವಭಾವದ (ಆತ್ಮ) ಯೋಗದಿಂದ ಸದಾ ಅದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.304.35
स्नेहपाशैर्बहुविधैरासक्तमनसो नराः ।
प्रकृतिस्था विषीदन्ति जले सैकतवेश्मवत् ॥ १२.३०४.३५ ॥
ಹಲವು ವಿಧದ ಸ್ನೇಹಪಾಶಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಆಸಕ್ತವಾಗಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮನುಷ್ಯರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಮನೆಯಂತೆ ದುಃಖಿಸಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ.
12.304.36
शरीरगृहसंस्थस्य शौचतीर्थस्य देहिनः ।
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ॥ १२.३०४.३६ ॥
ದೇಹವೆಂಬ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಶೌಚವೇ ತೀರ್ಥವಾಗಿರುವ, ಬುದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದೇಹಧಾರಿಗೆ ಇಹದಲ್ಲೂ ಪರದಲ್ಲೂ ಸುಖವಿದೆ.
12.304.37
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः ।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमात्महितं विदुः ॥ १२.३०४.३७ ॥
ವಿಸ್ತಾರಗಳು ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ; ಸಂಕ್ಷೇಪಗಳು ಸುಖ ತರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ವಿಸ್ತಾರಗಳೂ ಪರರಿಗಾಗಿಯೇ; ತ್ಯಾಗವೇ ಆತ್ಮಹಿತವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.304.38
संकल्पजो मित्रवर्गो ज्ञातयः कारणात्मकाः ।
भार्या पुत्रश्च दासश्च स्वमर्थमनुयुञ्जते ॥ १२.३०४.३८ ॥
ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಿತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ಸ್ವಾರ್ಥ ಕಾರಣದಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಹೆಂಡತಿ, ಮಗ, ಸೇವಕ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.304.39
न माता न पिता किंचित्कस्यचित्प्रतिपद्यते ।
दानपथ्यौदनो जन्तु स्वकर्मफलमश्नुते ॥ १२.३०४.३९ ॥
ತಾಯಿಯಾಗಲಿ ತಂದೆಯಾಗಲಿ ಯಾರಿಗಾಗಿಯೂ ಏನನ್ನೂ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ದಾನವೇ ಹಿತಕರ ಅನ್ನವಾಗಿರುವ ಜೀವಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
12.304.40
माता पुत्रः पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा ।
अष्टापदपदस्थाने लाक्षामुद्रेव लक्ष्यते ॥ १२.३०४.४० ॥
ತಾಯಿ, ಮಗ, ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಿತ್ರರು ಕೂಡ — ಅಷ್ಟಾಪದದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರಗಿನ ಮುದ್ರೆಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.304.41
सर्वाणि कर्माणि पुराकृतानि ।
शुभाशुभान्यात्मनो यान्ति जन्तोः।
उपस्थितं कर्मफलं विदित्वा ।
बुद्धिं तथा चोदयतेऽन्तरात्मा ॥ १२.३०४.४१ ॥
ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು — ಒಳ್ಳೆಯವೂ ಕೆಟ್ಟವೂ — ಜೀವಿಯ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಎದುರಾದ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಂತರಾತ್ಮವೇ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತದೆ.
12.304.42
व्यवसायं समाश्रित्य सहायान्योऽधिगच्छति ।
न तस्य कश्चिदारम्भः कदाचिदवसीदति ॥ १२.३०४.४२ ॥
ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಪಡೆಯುವವನ ಯಾವ ಆರಂಭವೂ ಎಂದಿಗೂ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.304.43
अद्वैधमनसं युक्तं शूरं धीरं विपश्चितम् ।
न श्रीः संत्यजते नित्यमादित्यमिव रश्मयः ॥ १२.३०४.४३ ॥
ಏಕಚಿತ್ತ, ಸಂಯಮಿ, ಶೂರ, ಧೀರ, ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ಶ್ರೀದೇವಿ ಎಂದಿಗೂ ಕೈಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಕಿರಣಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬಿಡದಂತೆ.
12.304.44
आस्तिक्यव्यवसायाभ्यामुपायान्वितया धिया ।
य आरभत्यनिन्द्यात्मा न सोऽर्थात्परिसीदति ॥ १२.३०४.४४ ॥
ಆಸ್ತಿಕ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಢ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ, ಉಪಾಯಯುಕ್ತ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೋಷಾತ್ಮನಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುವವನು ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.304.45
सर्वःस्वानि शुभाशुभानि नियतं कर्माणि जन्तुःस्वयं ।
गर्भात्संप्रतिपद्यते तदुभयं यत्तेन पूर्वं कृतम्।
मृत्युश्चापरिहारवान्समगतिः कालेन विच्छेदिना ।
दारोश्चूर्णमिवाश्मसारविहितं कर्मान्तिकं प्रापयेत् ॥ १२.३०४.४५ ॥
ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಯೂ ಗರ್ಭದಿಂದಲೇ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಮರಣ ತಪ್ಪಿಸಲಾಗದು; ಕಾಲ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಾಧನ ಮರವನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಕರ್ಮದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
12.304.46
स्वरूपतामात्मकृतं च विस्तरं ।
कुलान्वयं द्रव्यसमृद्धिसंचयम्।
नरो हि सर्वो भलते यथाकृतं ।
शुभाशुभेनात्मकृतेन कर्मणा ॥ १२.३०४.४६ ॥
ಮನುಷ್ಯನು ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರೂಪ, ವಿಸ್ತಾರ, ಕುಲಪರಂಪರೆ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೂ ತನ್ನ ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.304.47
इत्युक्तो जनको राजन्याथातथ्यं मनीषिणा ।
श्रुत्वा धर्मविदां श्रेष्ठः परां मुदमवाप ह ॥ १२.३०४.४७ ॥
ರಾಜನೇ, ಮನೀಷಿಯು ಹೀಗೆ ಯಥಾರ್ಥ ಸತ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಜನಕನು ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.