മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.304
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.304.1
पुनरेव तु पप्रच्छ जनको मिथिलाधिपः ।
पराशरं महात्मानं धर्मे परमनिश्चयम् ॥ १२.३०४.१ ॥
മിഥിലാധിപനായ ജനകൻ വീണ്ടും മഹാത്മാവായ പരാശരനോട് ധർമ്മത്തിലെ പരമനിശ്ചയത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
12.304.2
किं श्रेयः का गतिर्ब्रह्मन्किं कृतं न विनश्यति ।
क्व गतो न निवर्तेत तन्मे ब्रूहि महामते ॥ १२.३०४.२ ॥
ബ്രഹ്മൻ, ശ്രേയസ്സ് എന്ത്, ഗതി എന്ത്, നശിക്കാത്ത കർമ്മം ഏത്, എവിടെ പോയാൽ മടങ്ങിവരില്ല? മഹാമതേ, അത് എന്നോട് പറയൂ.
12.304.3
असङ्गः श्रेयसो मूलं ज्ञानं ज्ञानगतिः परा ।
चीर्णं तपो न प्रणश्येद्वापः क्षेत्रे न नश्यति ॥ १२.३०४.३ ॥
അസംഗമാണ് ശ്രേയസ്സിന്റെ മൂലം; ജ്ഞാനവും ജ്ഞാനത്തിന്റെ പരമഗതിയുമാണ്. ചെയ്ത തപസ്സ് നശിക്കില്ല; വയലിൽ വിതച്ച വിത്ത് നശിക്കാത്തതുപോലെ.
12.304.4
छित्त्वाऽधर्ममयं पाशं यदा धर्मेऽभिरज्यते ।
दत्त्वाऽभयकृतं दानं तदा सिद्धिमवाप्नुते ॥ १२.३०४.४ ॥
അധർമ്മമയമായ പാശം മുറിച്ച്, ധർമ്മത്തിൽ ആനന്ദിക്കുമ്പോൾ, അഭയം നൽകുന്ന ദാനം നൽകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ സിദ്ധി നേടുന്നു.
12.304.5
यो ददाति सहस्राणि गवामश्वशतानि च ।
अभयं सर्वभूतेभ्यः सदा तमभिवर्तते ॥ १२.३०४.५ ॥
ആയിരം പശുക്കളെയും നൂറു കുതിരകളെയും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, എന്നാൽ എല്ലാ ജീവികൾക്കും അഭയം നൽകുന്നവൻ, അവനെയാണ് അത് എപ്പോഴും സമീപിക്കുന്നത്.
12.304.6
वसन्विषयमध्येऽपि न वसत्येव बुद्धिमान् ।
संवसत्येव दुर्बुद्धिरसत्सु विषयेष्वपि ॥ १२.३०४.६ ॥
ബുദ്ധിമാൻ വിഷയങ്ങളുടെ മധ്യത്തിൽ ജീവിച്ചാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ അവയിൽ വസിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ദുർബുദ്ധി അസത്യവിഷയങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.
12.304.7
नाधर्मः श्लिष्यते प्राज्ञं पयः पुष्करपर्णवत् ।
अप्राज्ञमधिकं पापं श्लिष्यते जतुकाष्ठवत् ॥ १२.३०४.७ ॥
താമരയിലയിലെ വെള്ളം പോലെ അധർമ്മം ജ്ഞാനിയെ പറ്റിപ്പിടിക്കില്ല; അരക്ക് പൂശിയ മരം പോലെ അജ്ഞനെ വലിയ പാപം പറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു.
12.304.8
नाधर्मः कारणापेक्षी कर्तारमभिमुञ्चति ।
कर्ता खलु यथाकालं ततः समभिपद्यते ॥ १२.३०४.८ ॥
അധർമ്മം കാരണത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; കർത്താവിനെ അത് വിട്ടുപോകുന്നില്ല. യഥാകാലം കർത്താവ് തന്നെ അത് പ്രാപിക്കുന്നു.
12.304.9
न भिद्यन्ते कृतात्मान आत्मप्रत्ययदर्शिनः ।
बुद्धिकर्मेन्द्रियाणां हि प्रमत्तो यो न बुध्यते।
शुभाशुभे प्रसक्तात्मा प्राप्नोति सुमहद्भयम् ॥ १२.३०४.९ ॥
ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ കാണുന്നവരും ഭിന്നിച്ചുപോകുന്നില്ല. ബുദ്ധിയും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും അറിയാത്ത അശ്രദ്ധനും ശുഭാശുഭങ്ങളിൽ ആസക്തമനസ്സുള്ളവനും വലിയ ഭയം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.304.10
वीतरागो जितक्रोधः सम्यग्भवति यः सदा ।
विषये वर्तमानोऽपि न स पापेन युज्यते ॥ १२.३०४.१० ॥
രാഗരഹിതനും ക്രോധം ജയിച്ചവനുമായി എപ്പോഴും നന്നായി നിൽക്കുന്നവൻ, വിഷയങ്ങളിൽ വർത്തിച്ചാലും പാപത്തോടു ചേരുന്നില്ല.
12.304.11
मर्यादायां वर्तमानोऽपि नावसीदति ।
पुष्टस्रोत इवासक्तः स्फीतो भवति संचयः ॥ १२.३०४.११ ॥
മര്യാദയിൽ നിൽക്കുന്നവനും തളരുന്നില്ല; ആസക്തനല്ലാത്തവന്റെ സഞ്ചയം, നന്നായി പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഉറവ പോലെ വളരുന്നു.
12.304.12
यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना ।
आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१२ ॥
രാജശാർദ്ദൂലാ! ശുദ്ധമായ മണി സമാധിയാൽ സൂര്യതേജസ്സ് ഏറ്റെടുക്കുന്നതുപോലെ യോഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.304.13
यथा तिलानामिह पुण्यसंश्रया ।
त्पृथक्पृथग्याति गुणोऽतिसाम्यताम्।
तथा नराणां भुवि भावितात्मनां ।
यथाश्रयं सत्वगुणः प्रवर्तते ॥ १२.३०४.१३ ॥
ഇവിടെ പുണ്യത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന എള്ളിന്റെ ഗുണങ്ങൾ വേർവേറെയായിരുന്നാലും അത്യന്തം സമത്വം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂമിയിൽ ഭാവിതാത്മാക്കളായ മനുഷ്യരിൽ അവരുടെ ആശ്രയത്തിനനുസരിച്ച് സത്ത്വഗുണം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.304.14
जहाति दारान्विविधाश्च संपदः ।
पदं च यानं विविधाश्च सत्क्रियाः।
त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर ।
स्तदाऽस्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते ॥ १२.३०४.१४ ॥
മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധി ത്രിലോകത്തിൽ (മോക്ഷത്തിലേക്ക്) ഉണരുമ്പോൾ അവൻ ഭാര്യമാരെയും പലവിധ സമ്പത്തുകളെയും സ്ഥാനത്തെയും വാഹനങ്ങളെയും പലവിധ സത്കർമ്മങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; അപ്പോൾ അവന്റെ ബുദ്ധി വിഷയങ്ങളിൽനിന്ന് വേർപെടുന്നു.
12.304.15
प्रसक्तबुद्धिर्विषयेषु यो नरो ।
न बुध्यते ह्यात्महितं कथंचन।
स सर्वभावानुगतेन चेतसा ।
नृपाऽऽमिषेणेव झषो विकृष्यते ॥ १२.३०४.१५ ॥
വിഷയങ്ങളിൽ ബുദ്ധി മുറുകിയ മനുഷ്യൻ ഒരു വിധത്തിലും സ്വന്തം ഹിതം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; ഹേ രാജാവേ, എല്ലാ ഭാവങ്ങളെയും പിന്തുടരുന്ന മനസ്സോടെ അവൻ ഇരപിടിച്ച മീനിനെപ്പോലെ വലിക്കപ്പെടുന്നു.
12.304.16
संघातवन्मर्त्यलोकः परस्परमपाश्रितः ।
कदलीगर्भनिःसारो नौरिवाप्सु निमज्जति ॥ १२.३०४.१६ ॥
ഈ മർത്യലോകം കൂട്ടമായിരിക്കുന്നതുപോലെ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; വാഴയുടെ ഉള്ളുപോലെ സാരമില്ലാത്തതാണ്; വെള്ളത്തിൽ വള്ളം മുങ്ങുന്നതുപോലെ മുങ്ങുന്നു.
12.304.17
न धर्मकालः पुरुषस्य निश्चितो ।
न चापि मृत्युः पुरुषं प्रतीक्षते।
सदा हि धर्मस्य क्रियैव शोभना ।
तदा नरो मृत्युमुखान्निवर्तते ॥ १२.३०४.१७ ॥
മനുഷ്യന് ധർമ്മത്തിനുള്ള കാലം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; മരണവും മനുഷ്യനുവേണ്ടി കാത്തിരിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ എപ്പോഴും ധർമ്മാചരണം തന്നെയാണ് ശോഭനം; അപ്പോൾ മാത്രമേ മനുഷ്യൻ മരണത്തിന്റെ വായിൽനിന്ന് മടങ്ങിവരൂ.
12.304.18
यथाऽन्धः स्वगृहे युक्तो ह्यभ्यासादेव गच्छति ।
तथा युक्तेन मनसा प्राज्ञो गच्छति तां गतिम् ॥ १२.३०४.१८ ॥
അന്ധൻ തന്റെ വീട്ടിൽ പരിശീലനത്താൽ മാത്രം നടക്കുന്നതുപോലെ, നിയന്ത്രിത മനസ്സോടെ ജ്ഞാനി ആ ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
12.304.19
मरणं जन्मनि प्रोक्तं जन्म वै मरणाश्रितम् ।
अविद्वान्मोक्षधर्मेषु बद्धो भ्रमति चक्रवत् ॥ १२.३०४.१९ ॥
ജനനത്തിൽ മരണം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ജനനം മരണത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. മോക്ഷധർമ്മങ്ങൾ അറിയാത്ത അവിദ്വാൻ ബന്ധിതനായി ചക്രംപോലെ കറങ്ങുന്നു.
12.304.20
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ।
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमांत्महितं विदुः ॥ १२.३०४.२० ॥
ബുദ്ധിമാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവന് ഇഹത്തിലും പരത്തിലും സുഖമുണ്ട്. വിസ്താരങ്ങൾ ക്ലേശം കലർന്നവയാണ്; സംക്ഷേപങ്ങളോ സുഖം നൽകുന്നു. വിസ്താരങ്ങളെല്ലാം പരാർത്ഥത്തിനുള്ളതാണ്; ത്യാഗമാണ് ആത്മഹിതമെന്ന് അവർ അറിയുന്നു.
12.304.21
यथा मृणालानुगतमाशु मुञ्चति कर्दमम् ।
तथाऽऽत्मा पुरुषस्येह मनसा परिमुच्यते ॥ १२.३०४.२१ ॥
താമരത്തണ്ടിൽ പറ്റിപ്പിടിച്ചവൻ വേഗത്തിൽ ചെളിയിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ പുരുഷന്റെ ആത്മാവ് മനസ്സിനാൽ പൂർണ്ണമായി മോചിതമാകുന്നു.
12.304.22
मनः प्रणयतेऽऽत्मानं स एनमभियुञ्जति ।
युक्तो यदा स भवति तदा तं पश्यते परम् ॥ १२.३०४.२२ ॥
മനസ്സ് ആത്മാവിനെ നയിക്കുന്നു; അവൻ അതിനെ യോഗത്തിൽ ചേർക്കുന്നു. അവൻ യുക്തനാകുമ്പോൾ ആ പരമനെ കാണുന്നു.
12.304.23
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्यं योऽभिमन्यते ।
इन्द्रियार्थेषु सक्तः स स्वकार्यात्परिहीयते ॥ १२.३०४.२३ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെ നന്മയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നിട്ടും സ്വന്തം കർത്തവ്യമായി കരുതുന്നവൻ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തനെങ്കിൽ സ്വന്തം കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു.
12.304.24
अधस्तिर्यग्गतिं चैव स्वर्गे चैव परां गतिम् ।
प्राप्नोति सुकृतैरात्मा प्राज्ञस्येहेतरस्य च ॥ १२.३०४.२४ ॥
താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളും തിര്യക് ഗതിയും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ പരമഗതിയും ആത്മാവ് തന്റെ സുകൃതങ്ങളാൽ നേടുന്നു — ഇവിടെ ജ്ഞാനിക്കും മറ്റൊരാൾക്കും.
12.304.25
मृन्मये भाजने पक्वे यथा वै नश्यति द्रवः ।
तथा शरीरं तपसा तप्तं विषयमश्नुते ॥ १२.३०४.२५ ॥
ചുട്ട മൺപാത്രത്തിൽ ദ്രവം നശിക്കുന്നതുപോലെ, തപസ്സാൽ തപിച്ച ശരീരം വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു.
12.304.26
विषयानश्नुते यस्तु न स भोक्ष्यत्यसंशयम् ।
यस्तु भोगांस्त्यजेदात्मा स वै भोक्तुं व्यवस्यति ॥ १२.३०४.२६ ॥
വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നവൻ തീർച്ചയായും അനുഭവിക്കില്ല; ഭോഗങ്ങളെ ത്യജിക്കുന്ന ആത്മാവ് മാത്രമാണ് അനുഭവിക്കാൻ ഉറച്ചിരിക്കുന്നത്.
12.304.27
नीहारेण हि संवीतः शिश्नोदरपरायणः ।
जात्यन्ध इव पन्थानमावृतात्मा न बुध्यते ॥ १२.३०४.२७ ॥
മഞ്ഞിൽ മൂടപ്പെട്ടവനും ലിംഗത്തിലും വയറിലും മുഴുകിയവനും ജന്മാന്ധനെപ്പോലെ മറഞ്ഞ ആത്മാവുള്ളവനും വഴി തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
12.304.28
वणिग्यथा समुद्राद्वै यथार्थं लभते धनम् ।
तथा मर्त्यार्णवाज्जन्तोः कर्मविज्ञानतो गतिः ॥ १२.३०४.२८ ॥
വ്യാപാരി സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് യഥാർത്ഥ ധനം നേടുന്നതുപോലെ, മർത്യസാഗരത്തിൽനിന്ന് ജീവിയുടെ ഗതി കർമ്മജ്ഞാനത്താൽ ലഭിക്കുന്നു.
12.304.29
अहोरात्रमये लोके जरारूपेण संचरन् ।
मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा ॥ १२.३०४.२९ ॥
പകലും രാത്രിയും ചേർന്ന ഈ ലോകത്തിൽ, വാർദ്ധക്യരൂപത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മൃത്യു ജീവികളെ വിഴുങ്ങുന്നു, പാമ്പ് കാറ്റിനെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ.
12.304.30
स्वयं कृतानि कर्माणि जातो जन्तुः प्रपद्यते ।
नाकृतं लभते कश्चित्किंचिदत्र प्रियाप्रियम् ॥ १२.३०४.३० ॥
ജനിച്ച ജീവി താൻതന്നെ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു. ഇവിടെ ആരും ചെയ്യാത്തത് ഒന്നും, പ്രിയമോ അപ്രിയമോ ആയി, നേടുന്നില്ല.
12.304.31
सयानं यान्तमासीनं प्रवृत्तं विषयेषु च ।
शुभाशुभानि कर्माणि प्रपद्यन्ते नरं सदा ॥ १२.३०४.३१ ॥
നടക്കുന്നവനെയും പോകുന്നവനെയും ഇരിക്കുന്നവനെയും വിഷയങ്ങളിൽ മുഴുകിയവനെയും മനുഷ്യനെ ശുഭവും അശുഭവുമായ കർമ്മങ്ങൾ എപ്പോഴും പിന്തുടരുന്നു.
12.304.32
न ह्यन्यत्तीरमासाद्य पुनस्तर्तुं व्यवस्यति ।
दुर्लभो दृश्यते ह्यस्य विनिपातो महार्णवे ॥ १२.३०४.३२ ॥
മറ്റൊരു തീരത്ത് എത്തിയവൻ വീണ്ടും കടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല. മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഇവന്റെ വീഴ്ച അപൂർവ്വമായേ കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ.
12.304.33
यथा भावावसन्ना हि नौर्महाम्भसि तन्तुना ।
यथा मनोभियोगाद्वै शरीरं प्रचिकीर्षति ॥ १२.३०४.३३ ॥
മഹാസമുദ്രത്തിൽ തോണി സ്വഭാവത്താൽ നൂലാൽ ബന്ധിതമായി മുങ്ങുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ പരിശ്രമത്താൽ ശരീരത്തെ ചലിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.304.34
यथा समुद्रमभितः संश्रिताः सरितोऽपराः ।
तथाऽन्याप्रकृतिर्योगादभिसंश्रियते सदा ॥ १२.३०४.३४ ॥
മറ്റു നദികൾ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും സമുദ്രത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ, വേറൊരു പ്രകൃതിയുള്ളത് യോഗത്താൽ എപ്പോഴും അതിനെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
12.304.35
स्नेहपाशैर्बहुविधैरासक्तमनसो नराः ।
प्रकृतिस्था विषीदन्ति जले सैकतवेश्मवत् ॥ १२.३०४.३५ ॥
പലതരം സ്നേഹപാശങ്ങളാൽ മനസ്സ് ആസക്തമായ മനുഷ്യർ, പ്രകൃതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ, വെള്ളത്തിലെ മണൽവീടുപോലെ ദുഃഖിച്ചു മുങ്ങുന്നു.
12.304.36
शरीरगृहसंस्थस्य शौचतीर्थस्य देहिनः ।
बुद्धिमार्गप्रयातस्य सुखं त्विह परत्र च ॥ १२.३०४.३६ ॥
ശരീരമാകുന്ന ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നവനും ശൗചം തീർത്ഥമായുള്ളവനും ബുദ്ധിമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനുമായ ദേഹിക്ക് ഇഹത്തിലും പരത്തിലും സുഖം ലഭിക്കും.
12.304.37
विस्तराः क्लेशसंयुक्ताः संक्षेपास्तु सुखावहाः ।
परार्थं विस्तराः सर्वे त्यागमात्महितं विदुः ॥ १२.३०४.३७ ॥
വിസ്താരങ്ങൾ ക്ലേശം നിറഞ്ഞവയാണ്; സംക്ഷേപങ്ങൾ സുഖം നൽകുന്നു. എല്ലാ വിസ്താരങ്ങളും പരാർത്ഥത്തിനുവേണ്ടിയാണ്; ത്യാഗമാണ് ആത്മഹിതമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
12.304.38
संकल्पजो मित्रवर्गो ज्ञातयः कारणात्मकाः ।
भार्या पुत्रश्च दासश्च स्वमर्थमनुयुञ्जते ॥ १२.३०४.३८ ॥
സങ്കൽപത്തിൽനിന്ന് ജനിച്ച സുഹൃദ്വൃന്ദവും ബന്ധുക്കളും കാരണാധിഷ്ഠിതരാണ്. ഭാര്യയും പുത്രനും ദാസനും സ്വന്തം താൽപര്യത്തെത്തന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
12.304.39
न माता न पिता किंचित्कस्यचित्प्रतिपद्यते ।
दानपथ्यौदनो जन्तु स्वकर्मफलमश्नुते ॥ १२.३०४.३९ ॥
അമ്മയോ അച്ഛനോ ആരുടെയും വേണ്ടി ഒന്നും ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. ദാനമാകുന്ന പഥ്യാന്നം ഭക്ഷിക്കുന്ന ജീവി സ്വന്തം കർമഫലം തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു.
12.304.40
माता पुत्रः पिता भ्राता भार्या मित्रजनस्तथा ।
अष्टापदपदस्थाने लाक्षामुद्रेव लक्ष्यते ॥ १२.३०४.४० ॥
അമ്മ, മകൻ, അച്ഛൻ, സഹോദരൻ, ഭാര്യ, സുഹൃജ്ജനം — ഇവരും അഷ്ടപദത്തിന്റെ പാദമുദ്ര സ്ഥാനത്തെ അരക്കുമുദ്രപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
12.304.41
सर्वाणि कर्माणि पुराकृतानि ।
शुभाशुभान्यात्मनो यान्ति जन्तोः।
उपस्थितं कर्मफलं विदित्वा ।
बुद्धिं तथा चोदयतेऽन्तरात्मा ॥ १२.३०४.४१ ॥
മുൻപ് ചെയ്ത എല്ലാ കർമങ്ങളും — ശുഭവും അശുഭവും — ജീവന്റെ സ്വന്തമായി അവനോടൊപ്പം പോകുന്നു. മുന്നിലെത്തിയ കർമഫലം അറിഞ്ഞ്, അന്തരാത്മാവ് ബുദ്ധിയെ അതിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
12.304.42
व्यवसायं समाश्रित्य सहायान्योऽधिगच्छति ।
न तस्य कश्चिदारम्भः कदाचिदवसीदति ॥ १२.३०४.४२ ॥
പരിശ്രമത്തെ ആശ്രയിച്ച് സഹായികളെ നേടുന്നവന്റെ ഒരു ആരംഭവും ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
12.304.43
अद्वैधमनसं युक्तं शूरं धीरं विपश्चितम् ।
न श्रीः संत्यजते नित्यमादित्यमिव रश्मयः ॥ १२.३०४.४३ ॥
ഏകാഗ്രമനസ്കനും സംയമിയും ശൂരനും ധീരനും വിദ്വാനുമായവനെ ശ്രീ ഒരിക്കലും കൈവിടുന്നില്ല; രശ്മികൾ സൂര്യനെ വിടാത്തതുപോലെ.
12.304.44
आस्तिक्यव्यवसायाभ्यामुपायान्वितया धिया ।
य आरभत्यनिन्द्यात्मा न सोऽर्थात्परिसीदति ॥ १२.३०४.४४ ॥
വിശ്വാസവും ദൃഢപരിശ്രമവും ഉപായബുദ്ധിയും ചേർന്ന്, നിർമ്മലാത്മാവായി ആരംഭിക്കുന്നവൻ തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽനിന്ന് തളരുന്നില്ല.
12.304.45
सर्वःस्वानि शुभाशुभानि नियतं कर्माणि जन्तुःस्वयं ।
गर्भात्संप्रतिपद्यते तदुभयं यत्तेन पूर्वं कृतम्।
मृत्युश्चापरिहारवान्समगतिः कालेन विच्छेदिना ।
दारोश्चूर्णमिवाश्मसारविहितं कर्मान्तिकं प्रापयेत् ॥ १२.३०४.४५ ॥
ഓരോ ജീവിയും ഗർഭത്തിൽനിന്നുതന്നെ താൻ മുമ്പു ചെയ്ത ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളെ സ്വയം പ്രാപിക്കുന്നു. മരണം ഒഴിവാക്കാനാകാത്തതാണ്; കാലം എല്ലാവരെയും സമമായി ഛേദിക്കുന്നു, ഇരുമ്പുപകരണം മരത്തെ പൊടിയാക്കുന്നതുപോലെ കർമ്മത്തിന്റെ അവസാനം കൊണ്ടുവരുന്നു.
12.304.46
स्वरूपतामात्मकृतं च विस्तरं ।
कुलान्वयं द्रव्यसमृद्धिसंचयम्।
नरो हि सर्वो भलते यथाकृतं ।
शुभाशुभेनात्मकृतेन कर्मणा ॥ १२.३०४.४६ ॥
മനുഷ്യൻ താൻ ചെയ്ത കർമ്മത്തിനനുസരിച്ച് രൂപവും വിസ്താരവും കുലപരമ്പരയും ധനസമൃദ്ധിയും പ്രാപിക്കുന്നു; ഓരോ മനുഷ്യനും താൻ ചെയ്ത ശുഭാശുഭ കർമ്മത്താൽ, ചെയ്തതിനൊത്തതുതന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.304.47
इत्युक्तो जनको राजन्याथातथ्यं मनीषिणा ।
श्रुत्वा धर्मविदां श्रेष्ठः परां मुदमवाप ह ॥ १२.३०४.४७ ॥
രാജാവേ, ജ്ഞാനി ഇപ്രകാരം യാഥാർത്ഥ്യം ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ അത് കേട്ട് ധർമ്മജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ജനകൻ പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.