Mahābhārata · Adhyāya 12.305
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.305.1
सत्यं दमं क्षमां प्रज्ञां प्रशंसन्ति पितामह ।
विद्वांसो मनुजा लोके कथमेतन्मतं तव ॥ १२.३०५.१ ॥
Abuelo, los hombres sabios del mundo alaban la verdad, el dominio de sí, la paciencia y la sabiduría; ¿cómo es que esta es tu opinión?
12.305.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
साध्यानामिह संवादं हंसस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.३०५.२ ॥
Yudhiṣṭhira, sobre este asunto te contaré una antigua historia, el diálogo de los Sādhyas y de un cisne.
12.305.3
हंसो भूत्वाऽथ सौवर्णस्त्वजो नित्यः प्रजापतिः ।
स वै पर्येति लोकांस्त्रीनथ साध्यानुपागमत् ॥ १२.३०५.३ ॥
Aquel Señor de las criaturas, dorado, no nacido y eterno, convertido en cisne, recorrió los tres mundos y luego llegó junto a los Sādhyas.
12.305.4
शकुने वयं स्म देवा वै साध्यास्त्वामनुयुङ्क्ष्महे ।
पृच्छामस्त्वां मोक्षधर्मं भवांश्च किल मोक्षवित् ॥ १२.३०५.४ ॥
Oh ave, nosotros somos los dioses Sādhyas; te preguntamos por el dharma de la liberación, pues tú eres conocedor de la liberación.
12.305.5
श्रुतोसि नः पण्डितो धीरवादी ।
साधुः शब्दश्चरते ते पतत्रिन्।
किं मन्यसे श्रेष्ठतमं द्विज त्वं ।
कस्मिन्मनस्ते रमते महात्मन् ॥ १२.३०५.५ ॥
Hemos oído que eres sabio y hablas con palabras firmes; tu palabra es hermosa. Dvija, ¿qué consideras lo más excelente, y en qué se deleita tu mente, oh magnánimo?
12.305.6
तन्नः कार्यं पक्षिवर प्रशाधि ।
यत्कार्याणां मन्यसे श्रेष्ठमेकम्।
यत्कृत्वा वै पुरुषः सर्वबन्धै ।
र्विमुच्यते विहगेन्द्रेह शीघ्रम् ॥ १२.३०५.६ ॥
Mejor de las aves, instrúyenos en aquel único asunto que consideras el más excelente de todos, al hacerlo el hombre queda pronto libre de todas las ataduras aquí mismo, oh señor de las aves.
12.305.7
इदं कार्यममृताशाः शृणुध्वं ।
तपो दमः सत्यमात्माभिगुप्तिः।
ग्रन्थीन्विमुच्य हृदयस्य सर्वा ।
न्प्रियाप्रिये स्वं वशमानयीत ॥ १२.३०५.७ ॥
Este es el deber, oh buscadores de la inmortalidad, escuchad: austeridad, dominio de sí, veracidad y protección del yo. Habiendo desatado todos los nudos del corazón, uno debe someter lo agradable y lo desagradable a su propio control.
12.305.8
नारुतुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतः परमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेदुशतिं पापलोक्याम् ॥ १२.३०५.८ ॥
No se debe herir a nadie con la palabra, ni pronunciar palabras crueles. No se debe aceptar nada de los viles. No se debe pronunciar aquella palabra dura con la que otro se perturba, palabra que conduce a los mundos de pecado.
12.305.9
वाक्सायका वदनान्निष्यतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १२.३०५.९ ॥
Flechas de palabras salen de la boca; heridos por ellas, los hombres se afligen noche y día. Caen sobre los puntos vitales de otros. El sabio no las lanza contra los demás.
12.305.10
परश्चेदेनमतिवादवाणै ।
र्भृशं विध्येच्छम एवेह कार्यः।
संरोष्यमाणः प्रतिहृष्यते यः ।
स आदत्ते सुकृतं वै परस्य ॥ १२.३०५.१० ॥
Si otro lo hiere gravemente con flechas de palabras duras, aquí se debe practicar la calma. Quien, irritado, se regocija en la réplica, se apropia del mérito del otro.
12.305.11
क्षेपायमाणमभिषङ्गव्यलीकं ।
निगृह्णाति ज्वलितं यश्च मन्युम्।
अदुष्टचेता मुदितोऽनसूयुः ।
स आदत्ते सुकृतं वै परेषाम् ॥ १२.३०५.११ ॥
Quien, soportando el reproche, el ataque y la falsedad, contiene la cólera ardiente, cuya mente es pura, que es alegre y libre de envidia, ese se apropia del mérito de los demás.
12.305.12
आक्रुश्यमानो न वदामि किंचि ।
त्क्षमाम्यहं ताड्यमानश्च नित्यम्।
श्रेष्ठं ह्येतद्यत्क्षमामाहुरार्याः ।
सत्यं तथैवार्जवमानृशंस्यम् ॥ १२.३०५.१२ ॥
Aunque me insulten, no digo nada; aunque me golpeen, siempre perdono. Los nobles llaman a esta paciencia lo más excelente, y así también a la verdad, la rectitud y la compasión.
12.305.13
वेदस्योपनिषत्सत्यं सत्यस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषन्मोक्ष एतत्सर्वानुशासनम् ॥ १२.३०५.१३ ॥
La esencia del Veda es la verdad; la esencia de la verdad es el dominio de sí; la esencia del dominio de sí es la liberación. Esta es toda la enseñanza.
12.305.14
वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं ।
विधित्सावेगमुदरोपस्थवेगम्।
एतान्वेगान्यो विषहेदुदीर्णां ।
स्तं मन्येऽहं ब्राह्मणं वै मुनिं च ॥ १२.३०५.१४ ॥
Aquel que soporta estos impulsos desbordados —de la palabra, de la mente, de la ira, del deseo de venganza, del vientre y del sexo— a ese lo considero brahmán y sabio.
12.305.15
अक्रोधनः क्रुध्यतां वै विशिष्ट ।
स्तथा तितिक्षुरतितिक्षोर्विशिष्टः।
अमानुषान्मानुषो वै विशिष्ट ।
स्तथाऽज्ञानाज्ज्ञानवान्वै विशिष्टः ॥ १२.३०५.१५ ॥
El que no se enfada es superior a los que se enfadan; el paciente es superior al impaciente; el humano es superior al no humano; y el que tiene conocimiento es superior al ignorante.
12.305.16
आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेवं तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ १२.३०५.१६ ॥
Para quien es insultado pero no responde con insultos, la ira del paciente quema al insultador, y él mismo obtiene el mérito del otro.
12.305.17
यो नायुक्तः प्राह रूक्षं प्रियं वा ।
यो वा हतो न प्रतिहन्ति धैर्यात्।
पापं च यो नेच्छति तस्य हन्तु ।
स्तस्येह देवाः स्पृहयन्ति नित्यम् ॥ १२.३०५.१७ ॥
Quien no pronuncia palabras duras o agradables sin razón, quien por firmeza no devuelve el golpe cuando es golpeado, y quien no desea el pecado — los dioses siempre lo anhelan aquí.
12.305.18
पापीयसः क्षमेतैव श्रेयसः सदृशस्य च ।
विमानितो हतोक्रुष्ट एवं सिद्धिं गमिष्यति ॥ १२.३०५.१८ ॥
Se debe perdonar al malvado, al superior y al igual; quien es insultado, golpeado y vilipendiado de esta manera alcanzará la perfección.
12.305.19
सदाऽहमार्यान्निभृतोप्युपासे ।
न मे विधित्सोत्सहते न रोषः।
न चाप्यहं लिप्समानः परैमि ।
न चैव किंचिद्विषमेण यामि ॥ १२.३०५.१९ ॥
Siempre sirvo a los nobles con humildad; en mí no surge el deseo de dañar, ni la ira; y no acudo a otros por codicia, ni busco nada por medios injustos.
12.305.20
नाहं शप्तः प्रतिशपामि कंचि ।
द्दमं द्वारं ह्यमृतस्येह वेद्मि।
गुह्यं ब्रह्म तदिदं ब्रवीमि ।
न मानुषाच्छ्रेष्ठतरं हि किंचित् ॥ १२.३०५.२० ॥
Aunque maldecido, no maldigo a nadie a cambio; el dominio de sí es la puerta de la inmortalidad, y aquí lo sé. Declaro este conocimiento secreto de Brahman: nada hay superior al ser humano.
12.305.21
निर्मुच्यमानः पापेभ्यो घनेभ्य इव चन्द्रमाः ।
विरजाः कालमाकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण सिध्यति ॥ १२.३०५.२१ ॥
Como la luna libre de nubes, libre de pecados, sin mancha, aguardando el tiempo oportuno, el hombre firme alcanza la perfección por la constancia.
12.305.22
यः सर्वेषां भवति ह्यर्चनीय ।
उत्सेचने स्तम्भ इवाभिजातः।
यस्मै वाचं सुप्रसन्नां वदन्ति ।
स वै देवान्गच्छति संयतात्मा ॥ १२.३०५.२२ ॥
Quien es digno de honor para todos, como el noble poste de un columpio, a quien se le habla con palabras muy amables, ese de alma dominada va a los dioses.
12.305.23
न तथा वक्तुमिच्छन्ति कल्याणान्पुरुषे गुणान् ।
यथैषां वक्तुमिच्छन्ति नैर्गुण्यमनुयुञ्जकाः ॥ १२.३०५.२३ ॥
La gente no quiere hablar de las buenas cualidades de un hombre como quienes buscan defectos quieren hablar de su carencia de virtud.
12.305.24
यस्य वाङ्भनसी गुप्ते सम्यक्प्रणिहिते सदा ।
वेदास्तपश्च त्यागश्च स इदं सर्वमाप्नुयात् ॥ १२.३०५.२४ ॥
Aquel cuyo habla y mente están siempre bien guardadas y plenamente dirigidas, obtiene todo esto: los Vedas, el ascetismo y la renuncia.
12.305.25
आक्रोशनविमानाभ्यां नाबुधान्बोधयेद्बुधः ।
तस्मान्न वर्धयेदन्यं न चात्मानं विहिंसयेंत् ॥ १२.३०५.२५ ॥
El sabio no debe instruir a los necios mediante el insulto y el desprecio. Por eso no debe agrandar a otro, ni tampoco dañarse a sí mismo.
12.305.26
अमृतस्येव संतृप्येदवमानस्य पण्डितः ।
सुखं ह्यवमतः शेते योऽवमन्ता स नश्यति ॥ १२.३०५.२६ ॥
El sabio debe contentarse con el desprecio como si fuera néctar. El despreciado duerme tranquilo, pero el que desprecia perece.
12.305.27
यत्क्रोधनो यजति यद्ददाति ।
यद्वा तपस्तप्यति यज्जुहोति।
वैवस्वतस्तद्धरतेऽस्य सर्वं ।
मोघः श्रमो भवति हि क्रोधनस्य ॥ १२.३०५.२७ ॥
Todo lo que el iracundo sacrifica, todo lo que da, toda austeridad que practica, toda ofrenda que hace, Vaivasvata se lo arrebata todo; el esfuerzo del iracundo se vuelve en verdad vano.
12.305.28
चत्वारि यस्य द्वाराणि सुगुप्तान्यमरोत्तमाः ।
उपस्थमुदरं हस्तौ वाक्चतुर्थी स धर्मवित् ॥ १२.३०५.२८ ॥
¡Oh mejores de los inmortales! Aquel cuyas cuatro puertas —el órgano genital, el vientre, las dos manos y, como cuarta, la palabra— están bien custodiadas, ese es el conocedor del dharma.
12.305.29
सत्यं दमं ह्यार्जवमानृशंस्यं ।
धृतिं तितिक्षामभिसेवमानः।
स्वाध्यायनित्योऽस्पृहयन्यरेषा ।
मेकान्तशील्यूर्ध्वगतिर्भवेत्सः ॥ १२.३०५.२९ ॥
Aquel que practica la verdad, el dominio de sí, la rectitud, la no crueldad, la firmeza y la paciencia, que se mantiene constante en el estudio de las escrituras, no codicia lo ajeno y ama la soledad, alcanzará la meta superior.
12.305.30
सर्वान्देदाननुचरन्वत्सवच्चतुरः स्तनान् ।
न पावनतमं किंचित्सत्याद्गध्यगमं क्वचित् ॥ १२.३०५.३० ॥
Siguiendo a todos los dioses y mamando como un ternero de los cuatro pezones (los Vedas), no hay nada más purificador que la verdad, ni nada que deba alcanzarse en ningún lugar.
12.305.31
आचक्षेऽहं मनुष्येभ्यो देवेभ्यः प्रतिसंचरन् ।
सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ १२.३०५.३१ ॥
Errando entre los hombres y los dioses, yo declaro: la verdad es la escalera del cielo, como un bote que cruza el océano.
12.305.32
यादृशैः संविवदते यादृशांश्चोपसेवते ।
यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः ॥ १२.३०५.३२ ॥
Con quienes se asocia, a quienes sirve y como desea llegar a ser, tal se vuelve el hombre.
12.305.33
यदि सन्तं सेवति यद्यसन्तं ।
तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव।
वासो यथा रागवशं प्रयाति ।
तथा स तेषां वशमभ्युपैति ॥ १२.३०५.३३ ॥
Si sirve a un hombre bueno, o a uno malo, o a un asceta, o incluso a un ladrón, como la tela cae bajo la influencia del tinte, así cae él bajo el poder de ellos.
12.305.34
सदा देवाः साधुभिः संवदन्ते ।
न मानुषं विषयं यान्ति द्रष्टुम्।
नेन्दुः समः स्यादसमो हि वायु ।
रुच्चावचं विषयं यः स वेद ॥ १२.३०५.३४ ॥
Los dioses siempre conversan con los justos; no van a contemplar el ámbito de los hombres. La luna no puede ser igual, pues el viento es desigual; sólo lo sabe quien conoce lo alto y lo bajo.
12.305.35
अदुष्टं वर्तमाने तु हृदयान्तरपूरुषे ।
तेनैव देवाः प्रीयन्ते सतां मार्गस्थितेन वै ॥ १२.३०५.३५ ॥
Cuando el hombre interior del corazón permanece sin mancha, los dioses se complacen precisamente con quien se mantiene en el camino de los justos.
12.305.36
विश्नोदरे ये निरताः सदैव ।
स्तेना नरा वाक्यरुषाश्च नित्यम्।
अपेतधर्मानिति तान्विदित्वा ।
दूराद्देवः संपरिवर्जयन्ति ॥ १२.३०५.३६ ॥
Quienes siempre se entregan al vientre, los ladrones y los hombres siempre airados en sus palabras: sabiéndolos carentes de dharma, los dioses los evitan desde lejos.
12.305.37
न वै देवा हीनसत्वेन तोष्याः ।
सर्वाशिना दुष्कृतकर्मणा वा।
सत्यव्रता ये तु नराः कृतज्ञा ।
धर्मे रतास्तैः सह संभजन्ते ॥ १२.३०५.३७ ॥
Los dioses no se complacen con el de naturaleza débil, ni con quien devora todo, ni con quien obra mal; pero con los hombres de votos verdaderos, agradecidos y gozosos en el dharma, ellos se asocian.
12.305.38
अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः ।
सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्।
धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं ।
प्रियं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम् ॥ १२.३०५.३८ ॥
Dicen que el silencio es mejor que la palabra. Se debe decir la verdad — eso es lo segundo; se debe decir lo conforme al dharma — eso es lo tercero; se debe decir lo agradable — eso es lo cuarto.
12.305.39
केनायमावृतो लोकः केन वा न प्रकाशते ।
केन त्यजति मित्राणि केन स्वर्गं न गच्छति ॥ १२.३०५.३९ ॥
¿Por qué está envuelto este mundo, o por qué no resplandece? ¿Por qué abandona uno a sus amigos, y por qué no llega al cielo?
12.305.40
अज्ञानेनावृतो लोको मात्सर्यान्न प्रकाशते ।
लोभात्त्यजति मित्राणि सङ्गात्स्वर्गं न गच्छति ॥ १२.३०५.४० ॥
El mundo está envuelto por la ignorancia, y por la envidia no resplandece. Por la codicia uno abandona a sus amigos, y por el apego no llega al cielo.
12.305.41
कः स्विदेको रमते ब्राह्मणानां ।
कः स्विदेको बहुभिर्जोषमास्ते।
कः स्विदेको बलवान्दुर्बलोपि ।
कः स्विदेषां कलहं नान्ववैति ॥ १२.३०५.४१ ॥
¿Quién, solo, se deleita entre los brahmanes? ¿Quién, solo, permanece en silencio entre muchos? ¿Quién, solo, es débil aunque sea fuerte? ¿Quién no comprende su disputa?
12.305.42
प्राज्ञ एको रमते ब्राह्मणानां ।
प्राज्ञश्चैको बहुभिर्जोषमास्ते
प्राज्ञ एको बलवान्दुर्बलोऽपि ।
प्राज्ञ एषां कलहं नान्वबैति ॥ १२.३०५.४२ ॥
El sabio, solo, se deleita entre los brahmanes. El sabio, solo, permanece en silencio entre muchos. El sabio, solo, es débil aunque sea fuerte. El sabio no se involucra en su disputa.
12.305.43
किं ब्राह्मणानां देवत्वं किंच साधुत्वमुच्यते ।
असाधुत्वे च किं तेषां किमेषां मानुषं मतम् ॥ १२.३०५.४३ ॥
¿Cuál es la divinidad de los brahmanes, y qué se llama su bondad? ¿Qué hay en su maldad, y qué se considera su naturaleza humana?
12.305.44
स्वाध्याय एषां देवत्वं व्रतं साधुत्वमुच्यते ।
असाधुत्वं परीवादो मृत्युर्मानुष्यमुच्यते ॥ १२.३०५.४४ ॥
Su divinidad es el estudio de los Vedas; el voto se llama su bondad. La maldad es la reprobación; la muerte se llama su naturaleza humana.
12.305.45
इत्युक्त्वा परमो देवो भगवान्नित्य अव्ययः ।
साध्यैर्देवगणैः सार्धं दिवमेवारुरोह सः ॥ १२.३०५.४५ ॥
Habiendo dicho esto, el dios supremo, el bienaventurado señor, eterno e imperecedero, ascendió al cielo junto con los Sādhyas y las huestes de los dioses.
12.305.46
एतद्यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वर्गाय च ध्रुवम् ।
दर्शितं देवदेवेन परमेणाव्ययेन च ॥ १२.३०५.४६ ॥
Esto trae fama y larga vida, es meritorio y conduce con seguridad al cielo; lo mostró el dios de los dioses, el supremo e imperecedero.
12.305.47
संवाद इत्ययं श्रेष्ठः साध्यानां परिकीर्तितः ।
क्षेत्रं वै कर्मणां योनिः सद्भावः सत्यमुच्यते ॥ १२.३०५.४७ ॥
Este diálogo es declarado el mejor por los Sādhyas; es el campo y la fuente de las acciones, y la buena disposición se llama verdad.