ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.305
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.305.1
सत्यं दमं क्षमां प्रज्ञां प्रशंसन्ति पितामह ।
विद्वांसो मनुजा लोके कथमेतन्मतं तव ॥ १२.३०५.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ, ਦਮ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਿਆ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਮਤ ਹੈ?
12.305.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
साध्यानामिह संवादं हंसस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.३०५.२ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।
12.305.3
हंसो भूत्वाऽथ सौवर्णस्त्वजो नित्यः प्रजापतिः ।
स वै पर्येति लोकांस्त्रीनथ साध्यानुपागमत् ॥ १२.३०५.३ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੰਸ ਬਣ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਸਾਧਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ।
12.305.4
शकुने वयं स्म देवा वै साध्यास्त्वामनुयुङ्क्ष्महे ।
पृच्छामस्त्वां मोक्षधर्मं भवांश्च किल मोक्षवित् ॥ १२.३०५.४ ॥
ਹੇ ਪੰਛੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਧ ਦੇਵਤੇ ਹਾਂ; ਤੈਨੂੰ ਮੋਕਸ਼ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
12.305.5
श्रुतोसि नः पण्डितो धीरवादी ।
साधुः शब्दश्चरते ते पतत्रिन्।
किं मन्यसे श्रेष्ठतमं द्विज त्वं ।
कस्मिन्मनस्ते रमते महात्मन् ॥ १२.३०५.५ ॥
ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਧੀਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ?
12.305.6
तन्नः कार्यं पक्षिवर प्रशाधि ।
यत्कार्याणां मन्यसे श्रेष्ठमेकम्।
यत्कृत्वा वै पुरुषः सर्वबन्धै ।
र्विमुच्यते विहगेन्द्रेह शीघ्रम् ॥ १२.३०५.६ ॥
ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੇਤੀ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਹਗੇਂਦਰ।
12.305.7
इदं कार्यममृताशाः शृणुध्वं ।
तपो दमः सत्यमात्माभिगुप्तिः।
ग्रन्थीन्विमुच्य हृदयस्य सर्वा ।
न्प्रियाप्रिये स्वं वशमानयीत ॥ १२.३०५.७ ॥
ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਓ, ਸੁਣੋ: ਇਹੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ — ਤਪ, ਦਮ, ਸੱਚ, ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ। ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਅਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.305.8
नारुतुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतः परमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेदुशतिं पापलोक्याम् ॥ १२.३०५.८ ॥
ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਵੋ, ਬੇਰਹਿਮ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਨੀਚ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਵੋ। ਜਿਸ ਬੋਲ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਬੇਚੈਨ ਹੋਵੇ, ਪਾਪ-ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਐਸਾ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੋ।
12.305.9
वाक्सायका वदनान्निष्यतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १२.३०५.९ ॥
ਬੋਲ ਦੇ ਤੀਰ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਿਆਣਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਛੱਡੇ।
12.305.10
परश्चेदेनमतिवादवाणै ।
र्भृशं विध्येच्छम एवेह कार्यः।
संरोष्यमाणः प्रतिहृष्यते यः ।
स आदत्ते सुकृतं वै परस्य ॥ १२.३०५.१० ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ-ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿੰਨ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਧਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਾ ਪੁੰਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.305.11
क्षेपायमाणमभिषङ्गव्यलीकं ।
निगृह्णाति ज्वलितं यश्च मन्युम्।
अदुष्टचेता मुदितोऽनसूयुः ।
स आदत्ते सुकृतं वै परेषाम् ॥ १२.३०५.११ ॥
ਨਿੰਦਾ, ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ ਜੋ ਬਲਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਸ਼ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ — ਉਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.305.12
आक्रुश्यमानो न वदामि किंचि ।
त्क्षमाम्यहं ताड्यमानश्च नित्यम्।
श्रेष्ठं ह्येतद्यत्क्षमामाहुरार्याः ।
सत्यं तथैवार्जवमानृशंस्यम् ॥ १२.३०५.१२ ॥
ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਸਦਾ ਮਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਰਿਆ ਇਸ ਮਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਸੱਚ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.305.13
वेदस्योपनिषत्सत्यं सत्यस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषन्मोक्ष एतत्सर्वानुशासनम् ॥ १२.३०५.१३ ॥
ਵੇਦ ਦਾ ਸਾਰ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਦਾ ਸਾਰ ਦਮ ਹੈ, ਦਮ ਦਾ ਸਾਰ ਮੋਕਸ਼ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਾਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
12.305.14
वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं ।
विधित्सावेगमुदरोपस्थवेगम्।
एतान्वेगान्यो विषहेदुदीर्णां ।
स्तं मन्येऽहं ब्राह्मणं वै मुनिं च ॥ १२.३०५.१४ ॥
ਬੋਲ ਦਾ ਵੇਗ, ਮਨ ਦਾ ਵੇਗ, ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਵੇਗ, ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵੇਗ, ਪੇਟ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਵੇਗ — ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਗਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
12.305.15
अक्रोधनः क्रुध्यतां वै विशिष्ट ।
स्तथा तितिक्षुरतितिक्षोर्विशिष्टः।
अमानुषान्मानुषो वै विशिष्ट ।
स्तथाऽज्ञानाज्ज्ञानवान्वै विशिष्टः ॥ १२.३०५.१५ ॥
ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਅਮਾਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਅਗਿਆਨੀ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.305.16
आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेवं तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ १२.३०५.१६ ॥
ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ — ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.305.17
यो नायुक्तः प्राह रूक्षं प्रियं वा ।
यो वा हतो न प्रतिहन्ति धैर्यात्।
पापं च यो नेच्छति तस्य हन्तु ।
स्तस्येह देवाः स्पृहयन्ति नित्यम् ॥ १२.३०५.१७ ॥
ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਜਵਾਬੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ — ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.305.18
पापीयसः क्षमेतैव श्रेयसः सदृशस्य च ।
विमानितो हतोक्रुष्ट एवं सिद्धिं गमिष्यति ॥ १२.३०५.१८ ॥
ਨੀਚ ਤੋਂ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਖਿਮਾ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਪਮਾਨਿਤ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਗਾਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਗਾ।
12.305.19
सदाऽहमार्यान्निभृतोप्युपासे ।
न मे विधित्सोत्सहते न रोषः।
न चाप्यहं लिप्समानः परैमि ।
न चैव किंचिद्विषमेण यामि ॥ १२.३०५.१९ ॥
ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੀ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ; ਲਾਭ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਅਨੁਚਿਤ ਰਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
12.305.20
नाहं शप्तः प्रतिशपामि कंचि ।
द्दमं द्वारं ह्यमृतस्येह वेद्मि।
गुह्यं ब्रह्म तदिदं ब्रवीमि ।
न मानुषाच्छ्रेष्ठतरं हि किंचित् ॥ १२.३०५.२० ॥
ਸਰਾਪ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਸਰਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਸੰਜਮ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ — ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.305.21
निर्मुच्यमानः पापेभ्यो घनेभ्य इव चन्द्रमाः ।
विरजाः कालमाकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण सिध्यति ॥ १२.३०५.२१ ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.305.22
यः सर्वेषां भवति ह्यर्चनीय ।
उत्सेचने स्तम्भ इवाभिजातः।
यस्मै वाचं सुप्रसन्नां वदन्ति ।
स वै देवान्गच्छति संयतात्मा ॥ १२.३०५.२२ ॥
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਪੂਜਨੀਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਝੂਲੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਭ ਕੁਲ ਦਾ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਯਤਾਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.305.23
न तथा वक्तुमिच्छन्ति कल्याणान्पुरुषे गुणान् ।
यथैषां वक्तुमिच्छन्ति नैर्गुण्यमनुयुञ्जकाः ॥ १२.३०५.२३ ॥
ਬੰਦੇ ਦੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਗੁਣ ਲੋਕ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨੁਕਸ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਉਸਦੀ ਗੁਣਹੀਣਤਾ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.305.24
यस्य वाङ्भनसी गुप्ते सम्यक्प्रणिहिते सदा ।
वेदास्तपश्च त्यागश्च स इदं सर्वमाप्नुयात् ॥ १२.३०५.२४ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦ, ਤਪ ਅਤੇ ਤਿਆਗ — ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.305.25
आक्रोशनविमानाभ्यां नाबुधान्बोधयेद्बुधः ।
तस्मान्न वर्धयेदन्यं न चात्मानं विहिंसयेंत् ॥ १२.३०५.२५ ॥
ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਅਣਜਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.305.26
अमृतस्येव संतृप्येदवमानस्य पण्डितः ।
सुखं ह्यवमतः शेते योऽवमन्ता स नश्यति ॥ १२.३०५.२६ ॥
ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਪਮਾਨਿਤ ਬੰਦਾ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.305.27
यत्क्रोधनो यजति यद्ददाति ।
यद्वा तपस्तप्यति यज्जुहोति।
वैवस्वतस्तद्धरतेऽस्य सर्वं ।
मोघः श्रमो भवति हि क्रोधनस्य ॥ १२.३०५.२७ ॥
ਕ੍ਰੋਧੀ ਜੋ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਵੈਵਸਵਤ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਤੋਂ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰੋਧੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.305.28
चत्वारि यस्य द्वाराणि सुगुप्तान्यमरोत्तमाः ।
उपस्थमुदरं हस्तौ वाक्चतुर्थी स धर्मवित् ॥ १२.३०५.२८ ॥
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ — ਉਪਸਥ, ਉਦਰ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਬਾਣੀ — ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.305.29
सत्यं दमं ह्यार्जवमानृशंस्यं ।
धृतिं तितिक्षामभिसेवमानः।
स्वाध्यायनित्योऽस्पृहयन्यरेषा ।
मेकान्तशील्यूर्ध्वगतिर्भवेत्सः ॥ १२.३०५.२९ ॥
ਸੱਚ, ਦਮ, ਸਰਲਤਾ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ, ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਇਕਾਂਤਪ੍ਰਿਯ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਉਹ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਪਾਵੇਗਾ।
12.305.30
सर्वान्देदाननुचरन्वत्सवच्चतुरः स्तनान् ।
न पावनतमं किंचित्सत्याद्गध्यगमं क्वचित् ॥ १२.३०५.३० ॥
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਵੱਛੇ ਵਾਂਗ ਚਾਰ ਥਣਾਂ (ਵੇਦਾਂ) ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਿਆਂ — ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.305.31
आचक्षेऽहं मनुष्येभ्यो देवेभ्यः प्रतिसंचरन् ।
सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ १२.३०५.३१ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ — ਸੱਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪੌੜੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ।
12.305.32
यादृशैः संविवदते यादृशांश्चोपसेवते ।
यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः ॥ १२.३०५.३२ ॥
ਜਿਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਮਨੁੱਖ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.305.33
यदि सन्तं सेवति यद्यसन्तं ।
तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव।
वासो यथा रागवशं प्रयाति ।
तथा स तेषां वशमभ्युपैति ॥ १२.३०५.३३ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਜਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੁਰਜਨ ਦੀ, ਜਾਂ ਤਪਸਵੀ ਦੀ, ਜਾਂ ਚੋਰ ਦੀ — ਜਿਵੇਂ ਕੱਪੜਾ ਰੰਗ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.305.34
सदा देवाः साधुभिः संवदन्ते ।
न मानुषं विषयं यान्ति द्रष्टुम्।
नेन्दुः समः स्यादसमो हि वायु ।
रुच्चावचं विषयं यः स वेद ॥ १२.३०५.३४ ॥
ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਦੇਖਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਚੰਦਰਮਾ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਯੂ ਅਸਮਾਨ ਹੈ; ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
12.305.35
अदुष्टं वर्तमाने तु हृदयान्तरपूरुषे ।
तेनैव देवाः प्रीयन्ते सतां मार्गस्थितेन वै ॥ १२.३०५.३५ ॥
ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.305.36
विश्नोदरे ये निरताः सदैव ।
स्तेना नरा वाक्यरुषाश्च नित्यम्।
अपेतधर्मानिति तान्विदित्वा ।
दूराद्देवः संपरिवर्जयन्ति ॥ १२.३०५.३६ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੋਰ ਹਨ, ਜੋ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਹੀਣ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
12.305.37
न वै देवा हीनसत्वेन तोष्याः ।
सर्वाशिना दुष्कृतकर्मणा वा।
सत्यव्रता ये तु नराः कृतज्ञा ।
धर्मे रतास्तैः सह संभजन्ते ॥ १२.३०५.३७ ॥
ਦੇਵਤੇ ਹੀਣ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਤਿਅਵ੍ਰਤੀ, ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
12.305.38
अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः ।
सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्।
धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं ।
प्रियं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम् ॥ १२.३०५.३८ ॥
ਨਾ ਬੋਲਣਾ ਬੋਲਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਦੂਜਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਤੀਜਾ ਹੈ; ਪਿਆਰਾ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਚੌਥਾ ਹੈ।
12.305.39
केनायमावृतो लोकः केन वा न प्रकाशते ।
केन त्यजति मित्राणि केन स्वर्गं न गच्छति ॥ १२.३०५.३९ ॥
ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
12.305.40
अज्ञानेनावृतो लोको मात्सर्यान्न प्रकाशते ।
लोभात्त्यजति मित्राणि सङ्गात्स्वर्गं न गच्छति ॥ १२.३०५.४० ॥
ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਈਰਖਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਭ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ; ਆਸਕਤੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
12.305.41
कः स्विदेको रमते ब्राह्मणानां ।
कः स्विदेको बहुभिर्जोषमास्ते।
कः स्विदेको बलवान्दुर्बलोपि ।
कः स्विदेषां कलहं नान्ववैति ॥ १२.३०५.४१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਕੌਣ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ? ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਚੁੱਪ ਕੌਣ ਬੈਠਦਾ ਹੈ? ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ?
12.305.42
प्राज्ञ एको रमते ब्राह्मणानां ।
प्राज्ञश्चैको बहुभिर्जोषमास्ते
प्राज्ञ एको बलवान्दुर्बलोऽपि ।
प्राज्ञ एषां कलहं नान्वबैति ॥ १२.३०५.४२ ॥
ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਇਕੱਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਇਕੱਲਾ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਇਕੱਲਾ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
12.305.43
किं ब्राह्मणानां देवत्वं किंच साधुत्वमुच्यते ।
असाधुत्वे च किं तेषां किमेषां मानुषं मतम् ॥ १२.३०५.४३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ-ਪਨ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਧੂਤਾ ਕੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧੂਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਕੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
12.305.44
स्वाध्याय एषां देवत्वं व्रतं साधुत्वमुच्यते ।
असाधुत्वं परीवादो मृत्युर्मानुष्यमुच्यते ॥ १२.३०५.४४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ-ਪਨ ਸਵਾਧਿਆਇ ਹੈ; ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਧੂਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਧੂਤਾ ਨਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.305.45
इत्युक्त्वा परमो देवो भगवान्नित्य अव्ययः ।
साध्यैर्देवगणैः सार्धं दिवमेवारुरोह सः ॥ १२.३०५.४५ ॥
ਏਹ ਆਖ ਕੇ ਪਰਮ ਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਅਵਿਅਯ ਉਹ ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
12.305.46
एतद्यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वर्गाय च ध्रुवम् ।
दर्शितं देवदेवेन परमेणाव्ययेन च ॥ १२.३०५.४६ ॥
ਇਹ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਯੂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਲਈ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਵਿਅਯ ਨੇ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।
12.305.47
संवाद इत्ययं श्रेष्ठः साध्यानां परिकीर्तितः ।
क्षेत्रं वै कर्मणां योनिः सद्भावः सत्यमुच्यते ॥ १२.३०५.४७ ॥
ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਸਾਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਮੂਲ ਹੈ; ਸਦਭਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।