ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.305
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.305.1
सत्यं दमं क्षमां प्रज्ञां प्रशंसन्ति पितामह ।
विद्वांसो मनुजा लोके कथमेतन्मतं तव ॥ १२.३०५.१ ॥
ହେ ପିତାମହ, ଜଗତରେ ବିଦ୍ୱାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସତ୍ୟ, ଦମ, କ୍ଷମା ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କର ଏହି ମତ କିପରି?
12.305.2
अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् ।
साध्यानामिह संवादं हंसस्य च युधिष्ठिर ॥ १२.३०५.२ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସାଧ୍ୟ ଓ ଏକ ହଂସର ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ସଂବାଦର ଇତିହାସ କହିବି।
12.305.3
हंसो भूत्वाऽथ सौवर्णस्त्वजो नित्यः प्रजापतिः ।
स वै पर्येति लोकांस्त्रीनथ साध्यानुपागमत् ॥ १२.३०५.३ ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଅଜ, ନିତ୍ୟ ପ୍ରଜାପତି ହଂସ ହୋଇ ତିନି ଲୋକରେ ବୁଲି ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
12.305.4
शकुने वयं स्म देवा वै साध्यास्त्वामनुयुङ्क्ष्महे ।
पृच्छामस्त्वां मोक्षधर्मं भवांश्च किल मोक्षवित् ॥ १२.३०५.४ ॥
ହେ ପକ୍ଷୀ, ଆମେ ସାଧ୍ୟ ଦେବତା; ତୁମକୁ ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛୁ, ତୁମେ ତ ମୋକ୍ଷ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ।
12.305.5
श्रुतोसि नः पण्डितो धीरवादी ।
साधुः शब्दश्चरते ते पतत्रिन्।
किं मन्यसे श्रेष्ठतमं द्विज त्वं ।
कस्मिन्मनस्ते रमते महात्मन् ॥ १२.३०५.५ ॥
ତୁମେ ପଣ୍ଡିତ ଓ ଧୀର ଭାବେ କଥା କୁହ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ତୁମର ବାଣୀ ଉତ୍ତମ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, କେଉଁ ବିଷୟକୁ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ମନେ କର, ଓ ହେ ମହାତ୍ମା, ତୁମ ମନ କିସରେ ରମେ?
12.305.6
तन्नः कार्यं पक्षिवर प्रशाधि ।
यत्कार्याणां मन्यसे श्रेष्ठमेकम्।
यत्कृत्वा वै पुरुषः सर्वबन्धै ।
र्विमुच्यते विहगेन्द्रेह शीघ्रम् ॥ १२.३०५.६ ॥
ହେ ପକ୍ଷୀଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କର, ତାହା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ; ଯାହା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ସବୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ବିହଗେନ୍ଦ୍ର।
12.305.7
इदं कार्यममृताशाः शृणुध्वं ।
तपो दमः सत्यमात्माभिगुप्तिः।
ग्रन्थीन्विमुच्य हृदयस्य सर्वा ।
न्प्रियाप्रिये स्वं वशमानयीत ॥ १२.३०५.७ ॥
ହେ ଅମୃତାଶୀ ଜନଗଣ, ଶୁଣ: ଏହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ — ତପ, ଦମ, ସତ୍ୟ, ଆତ୍ମରକ୍ଷା। ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥି ମୋଚନ କରି ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟକୁ ନିଜ ବଶରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
12.305.8
नारुतुदः स्यान्न नृशंसवादी ।
न हीनतः परमभ्याददीत।
ययाऽस्य वाचा पर उद्विजेत ।
न तां वदेदुशतिं पापलोक्याम् ॥ १२.३०५.८ ॥
ବାକ୍ୟରେ କାହାକୁ ଆଘାତ ନ ଦେବା ଉଚିତ, ନିଷ୍ଠୁର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହୀନ ଲୋକଠାରୁ କିଛି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ କଥାରେ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଏ, ପାପଲୋକକୁ ନେଉଥିବା ସେପରି କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.305.9
वाक्सायका वदनान्निष्यतन्ति ।
यैराहतः शोचति रात्र्यहानि।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति ।
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु ॥ १२.३०५.९ ॥
ବାକ୍ୟର ବାଣ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ମଣିଷ ରାତ୍ରିଦିନ ଶୋକ କରେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟର ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ପଡ଼େ। ପଣ୍ଡିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.305.10
परश्चेदेनमतिवादवाणै ।
र्भृशं विध्येच्छम एवेह कार्यः।
संरोष्यमाणः प्रतिहृष्यते यः ।
स आदत्ते सुकृतं वै परस्य ॥ १२.३०५.१० ॥
ଅନ୍ୟ ଯଦି କଠୋର ବାକ୍ୟ-ବାଣରେ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନ୍ଧେ, ତେବେ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ହିଁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପ୍ରତିଶୋଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେ ଅନ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ନିଏ।
12.305.11
क्षेपायमाणमभिषङ्गव्यलीकं ।
निगृह्णाति ज्वलितं यश्च मन्युम्।
अदुष्टचेता मुदितोऽनसूयुः ।
स आदत्ते सुकृतं वै परेषाम् ॥ १२.३०५.११ ॥
ନିନ୍ଦା, ଆକ୍ରମଣ ଓ ମିଥ୍ୟା ଦୋଷାରୋପ ସହି ଯିଏ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କ୍ରୋଧକୁ ରୋକେ, ଯାହାର ମନ ନିର୍ମଳ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଈର୍ଷାହୀନ — ସେ ହିଁ ଅନ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ନିଏ।
12.305.12
आक्रुश्यमानो न वदामि किंचि ।
त्क्षमाम्यहं ताड्यमानश्च नित्यम्।
श्रेष्ठं ह्येतद्यत्क्षमामाहुरार्याः ।
सत्यं तथैवार्जवमानृशंस्यम् ॥ १२.३०५.१२ ॥
ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କିଛି କହେ ନାହିଁ, ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା କ୍ଷମା କରେ। ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ଏହି କ୍ଷମାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହନ୍ତି; ସତ୍ୟ, ସରଳତା ଓ ଦୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.305.13
वेदस्योपनिषत्सत्यं सत्यस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषन्मोक्ष एतत्सर्वानुशासनम् ॥ १२.३०५.१३ ॥
ବେଦର ସାର ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟର ସାର ଦମ, ଦମର ସାର ମୋକ୍ଷ; ଏହା ହିଁ ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ।
12.305.14
वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं ।
विधित्सावेगमुदरोपस्थवेगम्।
एतान्वेगान्यो विषहेदुदीर्णां ।
स्तं मन्येऽहं ब्राह्मणं वै मुनिं च ॥ १२.३०५.१४ ॥
ବାକ୍ୟର ବେଗ, ମନର ବେଗ, କ୍ରୋଧର ବେଗ, ପ୍ରତିଶୋଧ ଇଚ୍ଛାର ବେଗ, ଉଦର ଓ ଉପସ୍ଥର ବେଗ — ଉଠିଥିବା ଏହି ବେଗଗୁଡ଼ିକୁ ଯିଏ ସହେ, ତାକୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମୁନି ବୋଲି ମନେ କରେ।
12.305.15
अक्रोधनः क्रुध्यतां वै विशिष्ट ।
स्तथा तितिक्षुरतितिक्षोर्विशिष्टः।
अमानुषान्मानुषो वै विशिष्ट ।
स्तथाऽज्ञानाज्ज्ञानवान्वै विशिष्टः ॥ १२.३०५.१५ ॥
କ୍ରୋଧହୀନ ଲୋକ କ୍ରୋଧୀ ଅପେକ୍ଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେହିପରି ସହିଷ୍ଣୁ ଅସହିଷ୍ଣୁ ଅପେକ୍ଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମନୁଷ୍ୟ ଅମାନୁଷ ଅପେକ୍ଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଜ୍ଞାନୀ ଅଜ୍ଞାନୀ ଅପେକ୍ଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.305.16
आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेवं तितिक्षतः ।
आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति ॥ १२.३०५.१६ ॥
ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ପ୍ରତିନିନ୍ଦା କରେ ନାହିଁ — ସହିଷ୍ଣୁର କ୍ରୋଧ ନିନ୍ଦାକାରୀକୁ ହିଁ ଦଗ୍ଧ କରେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ସେ ଲାଭ କରେ।
12.305.17
यो नायुक्तः प्राह रूक्षं प्रियं वा ।
यो वा हतो न प्रतिहन्ति धैर्यात्।
पापं च यो नेच्छति तस्य हन्तु ।
स्तस्येह देवाः स्पृहयन्ति नित्यम् ॥ १२.३०५.१७ ॥
ଯିଏ ଅନୁଚିତ ଭାବେ କଠୋର ବା ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହେ ନାହିଁ, ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ୟରେ ପ୍ରତିଆଘାତ କରେ ନାହିଁ, ଓ ପାପ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ — ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ସଦା କାମନା କରନ୍ତି।
12.305.18
पापीयसः क्षमेतैव श्रेयसः सदृशस्य च ।
विमानितो हतोक्रुष्ट एवं सिद्धिं गमिष्यति ॥ १२.३०५.१८ ॥
ନୀଚଠାରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠଠାରୁ ଓ ସମାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ; ଅପମାନିତ, ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ, ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ଏହିପରି ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।
12.305.19
सदाऽहमार्यान्निभृतोप्युपासे ।
न मे विधित्सोत्सहते न रोषः।
न चाप्यहं लिप्समानः परैमि ।
न चैव किंचिद्विषमेण यामि ॥ १२.३०५.१९ ॥
ମୁଁ ସର୍ବଦା ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିନୟରେ ସେବା କରେ; ମୋ ଭିତରେ କ୍ଷତି କରିବାର ଇଚ୍ଛା ଉଠେ ନାହିଁ, କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଲାଭର ଲାଳସାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ପଥରେ କିଛି ପାଇବାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
12.305.20
नाहं शप्तः प्रतिशपामि कंचि ।
द्दमं द्वारं ह्यमृतस्येह वेद्मि।
गुह्यं ब्रह्म तदिदं ब्रवीमि ।
न मानुषाच्छ्रेष्ठतरं हि किंचित् ॥ १२.३०५.२० ॥
ଶାପିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କାହାକୁ ପ୍ରତିଶାପ ଦିଏ ନାହିଁ; ସଂଯମ ହିଁ ଅମୃତର ଦ୍ୱାର ବୋଲି ଏଠାରେ ମୁଁ ଜାଣେ। ଏହି ଗୁହ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ମୁଁ କହୁଛି — ମାନବଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ।
12.305.21
निर्मुच्यमानः पापेभ्यो घनेभ्य इव चन्द्रमाः ।
विरजाः कालमाकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण सिध्यति ॥ १२.३०५.२१ ॥
ମେଘରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ସମୟକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ଧୀର ପୁରୁଷ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
12.305.22
यः सर्वेषां भवति ह्यर्चनीय ।
उत्सेचने स्तम्भ इवाभिजातः।
यस्मै वाचं सुप्रसन्नां वदन्ति ।
स वै देवान्गच्छति संयतात्मा ॥ १२.३०५.२२ ॥
ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜନୀୟ ହୁଏ, ଝୁଲଣାର ଉତ୍ତମ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ସତ୍କୁଳଜାତ; ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ବାଣୀ କହନ୍ତି, ସେହି ସଂଯତାତ୍ମା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.305.23
न तथा वक्तुमिच्छन्ति कल्याणान्पुरुषे गुणान् ।
यथैषां वक्तुमिच्छन्ति नैर्गुण्यमनुयुञ्जकाः ॥ १२.३०५.२३ ॥
ମଣିଷର କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଗୁଣ ସେମାନେ ସେତେ କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେତେ ଦୋଷ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକେ ତାହାର ଗୁଣହୀନତା କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
12.305.24
यस्य वाङ्भनसी गुप्ते सम्यक्प्रणिहिते सदा ।
वेदास्तपश्च त्यागश्च स इदं सर्वमाप्नुयात् ॥ १२.३०५.२४ ॥
ଯାହାର ବାକ୍ୟ ଓ ମନ ସଦା ଭଲ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଏକାଗ୍ର ରହେ, ସେ ବେଦ, ତପ ଓ ତ୍ୟାଗ — ଏସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.305.25
आक्रोशनविमानाभ्यां नाबुधान्बोधयेद्बुधः ।
तस्मान्न वर्धयेदन्यं न चात्मानं विहिंसयेंत् ॥ १२.३०५.२५ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗାଳି ଓ ଅପମାନରେ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଅନ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.305.26
अमृतस्येव संतृप्येदवमानस्य पण्डितः ।
सुखं ह्यवमतः शेते योऽवमन्ता स नश्यति ॥ १२.३०५.२६ ॥
ପଣ୍ଡିତ ଅପମାନକୁ ଅମୃତ ପରି ପାନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ। ଅପମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସୁଖରେ ଶୋଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅପମାନ କରେ ସେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.305.27
यत्क्रोधनो यजति यद्ददाति ।
यद्वा तपस्तप्यति यज्जुहोति।
वैवस्वतस्तद्धरतेऽस्य सर्वं ।
मोघः श्रमो भवति हि क्रोधनस्य ॥ १२.३०५.२७ ॥
କ୍ରୋଧୀ ଯାହା ଯଜ୍ଞ କରେ, ଯାହା ଦାନ ଦିଏ, ଯାହା ତପ କରେ, ଯାହା ହୋମ କରେ — ବୈବସ୍ବତ ସେ ସବୁ ତାହାଠାରୁ ହରଣ କରନ୍ତି; କ୍ରୋଧୀର ପରିଶ୍ରମ ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।
12.305.28
चत्वारि यस्य द्वाराणि सुगुप्तान्यमरोत्तमाः ।
उपस्थमुदरं हस्तौ वाक्चतुर्थी स धर्मवित् ॥ १२.३०५.२८ ॥
ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ଯାହାର ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର — ଉପସ୍ଥ, ଉଦର, ଦୁଇ ହାତ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ବାକ୍ୟ — ସୁରକ୍ଷିତ, ସେ ହିଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ।
12.305.29
सत्यं दमं ह्यार्जवमानृशंस्यं ।
धृतिं तितिक्षामभिसेवमानः।
स्वाध्यायनित्योऽस्पृहयन्यरेषा ।
मेकान्तशील्यूर्ध्वगतिर्भवेत्सः ॥ १२.३०५.२९ ॥
ସତ୍ୟ, ଦମ, ଋଜୁତା, ଦୟା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସହନଶୀଳତା ସେବନ କରି, ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ, ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ନ କରି, ଏକାନ୍ତପ୍ରିୟ ସେ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ଲାଭ କରେ।
12.305.30
सर्वान्देदाननुचरन्वत्सवच्चतुरः स्तनान् ।
न पावनतमं किंचित्सत्याद्गध्यगमं क्वचित् ॥ १२.३०५.३० ॥
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ବାଛୁରି ପରି ଚାରି ସ୍ତନ (ବେଦ) ସେବନ କରି — ସତ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ରକାରୀ କିଛି ନାହିଁ, କେଉଁଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ବି ନାହିଁ।
12.305.31
आचक्षेऽहं मनुष्येभ्यो देवेभ्यः प्रतिसंचरन् ।
सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव ॥ १२.३०५.३१ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରି ମୁଁ କହୁଛି — ସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ସୋପାନ, ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଇବା ନାଉ ପରି।
12.305.32
यादृशैः संविवदते यादृशांश्चोपसेवते ।
यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः ॥ १२.३०५.३२ ॥
ଯେଉଁ ପରି ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥା ହୁଏ, ଯେଉଁ ପରିଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ଯେମିତି ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ — ମାନବ ସେମିତି ହୁଏ।
12.305.33
यदि सन्तं सेवति यद्यसन्तं ।
तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव।
वासो यथा रागवशं प्रयाति ।
तथा स तेषां वशमभ्युपैति ॥ १२.३०५.३३ ॥
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସେବା କଲେ, ଅସଜ୍ଜନଙ୍କ ସେବା କଲେ, ତପସ୍ବୀ କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କ ସେବା କଲେ — ବସ୍ତ୍ର ଯେପରି ରଙ୍ଗର ବଶ ହୁଏ, ସେପରି ସେ ସେମାନଙ୍କ ବଶ ହୁଏ।
12.305.34
सदा देवाः साधुभिः संवदन्ते ।
न मानुषं विषयं यान्ति द्रष्टुम्।
नेन्दुः समः स्यादसमो हि वायु ।
रुच्चावचं विषयं यः स वेद ॥ १२.३०५.३४ ॥
ଦେବତାମାନେ ସଦା ସାଧୁମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମାନବ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ହୋଇ ପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ବାୟୁ ଅସମ; ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ବିଷୟ ଯେ ଜାଣେ, ସେ ତାହା ଜାଣେ।
12.305.35
अदुष्टं वर्तमाने तु हृदयान्तरपूरुषे ।
तेनैव देवाः प्रीयन्ते सतां मार्गस्थितेन वै ॥ १२.३०५.३५ ॥
ହୃଦୟ ଭିତରର ପୁରୁଷ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ରହିଲେ, ସାଧୁମାନଙ୍କ ପଥରେ ସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.305.36
विश्नोदरे ये निरताः सदैव ।
स्तेना नरा वाक्यरुषाश्च नित्यम्।
अपेतधर्मानिति तान्विदित्वा ।
दूराद्देवः संपरिवर्जयन्ति ॥ १२.३०५.३६ ॥
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ପେଟ ପୂରଣରେ ହିଁ ନିରତ, ଯେଉଁମାନେ ଚୋର, ଯେଉଁମାନେ କଥାରେ ସଦା କ୍ରୋଧୀ — ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧର୍ମୀ ଜାଣି ଦେବତାମାନେ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
12.305.37
न वै देवा हीनसत्वेन तोष्याः ।
सर्वाशिना दुष्कृतकर्मणा वा।
सत्यव्रता ये तु नराः कृतज्ञा ।
धर्मे रतास्तैः सह संभजन्ते ॥ १२.३०५.३७ ॥
ଦେବତାମାନେ ହୀନସତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟକ୍ତି, ସର୍ବଭୁକ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଦୁଷ୍କର୍ମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟବ୍ରତୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମରେ ରତ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ସେମାନେ ସଂସର୍ଗ କରନ୍ତି।
12.305.38
अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः ।
सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्।
धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं ।
प्रियं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम् ॥ १२.३०५.३८ ॥
କହିବା ଅପେକ୍ଷା ନ କହିବା ଶ୍ରେୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ — ତାହା ଦ୍ୱିତୀୟ; ଧର୍ମ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ — ତାହା ତୃତୀୟ; ପ୍ରିୟ କହିବା ଉଚିତ — ତାହା ଚତୁର୍ଥ।
12.305.39
केनायमावृतो लोकः केन वा न प्रकाशते ।
केन त्यजति मित्राणि केन स्वर्गं न गच्छति ॥ १२.३०५.३९ ॥
କେଉଁଥିରେ ଏହି ଲୋକ ଆବୃତ, ବା କେଉଁଥିରେ ତାହା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ? କେଉଁଥିରେ ମଣିଷ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଓ କେଉଁଥିରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ?
12.305.40
अज्ञानेनावृतो लोको मात्सर्यान्न प्रकाशते ।
लोभात्त्यजति मित्राणि सङ्गात्स्वर्गं न गच्छति ॥ १२.३०५.४० ॥
ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ଆବୃତ; ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟରୁ ତାହା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଲୋଭରୁ ମଣିଷ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ସଙ୍ଗରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
12.305.41
कः स्विदेको रमते ब्राह्मणानां ।
कः स्विदेको बहुभिर्जोषमास्ते।
कः स्विदेको बलवान्दुर्बलोपि ।
कः स्विदेषां कलहं नान्ववैति ॥ १२.३०५.४१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାକୀ କିଏ ଆନନ୍ଦ ପାଏ? ବହୁଜନଙ୍କ ସହିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଏକାକୀ ନୀରବରେ କିଏ ବସେ? ବଳବାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏକାକୀ ଦୁର୍ବଳ କିଏ? ଏମାନଙ୍କ କଳହ କିଏ ଜାଣେ ନାହିଁ?
12.305.42
प्राज्ञ एको रमते ब्राह्मणानां ।
प्राज्ञश्चैको बहुभिर्जोषमास्ते
प्राज्ञ एको बलवान्दुर्बलोऽपि ।
प्राज्ञ एषां कलहं नान्वबैति ॥ १२.३०५.४२ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏକାକୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏକାକୀ ବହୁଜନଙ୍କ ସହିତ ନୀରବରେ ବସେ। ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏକାକୀ ବଳବାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ। ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏମାନଙ୍କ କଳହ ବୁଝେ ନାହିଁ।
12.305.43
किं ब्राह्मणानां देवत्वं किंच साधुत्वमुच्यते ।
असाधुत्वे च किं तेषां किमेषां मानुषं मतम् ॥ १२.३०५.४३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦେବତ୍ୱ କ'ଣ, ଓ ସାଧୁତା କ'ଣ କୁହାଯାଏ? ଅସାଧୁତାରେ କ'ଣ ଅଛି, ଓ ଏମାନଙ୍କ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ କ'ଣ ମନାଯାଏ?
12.305.44
स्वाध्याय एषां देवत्वं व्रतं साधुत्वमुच्यते ।
असाधुत्वं परीवादो मृत्युर्मानुष्यमुच्यते ॥ १२.३०५.४४ ॥
ଏମାନଙ୍କ ଦେବତ୍ୱ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ; ବ୍ରତକୁ ସାଧୁତା କୁହାଯାଏ। ଅସାଧୁତା ନିନ୍ଦା; ମୃତ୍ୟୁକୁ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ କୁହାଯାଏ।
12.305.45
इत्युक्त्वा परमो देवो भगवान्नित्य अव्ययः ।
साध्यैर्देवगणैः सार्धं दिवमेवारुरोह सः ॥ १२.३०५.४५ ॥
ଏହା କହି ପରମ ଦେବ, ଭଗବାନ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ ସେ ସାଧ୍ୟ ଓ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ହିଁ ଆରୋହଣ କଲେ।
12.305.46
एतद्यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वर्गाय च ध्रुवम् ।
दर्शितं देवदेवेन परमेणाव्ययेन च ॥ १२.३०५.४६ ॥
ଏହା ଯଶ, ଆୟୁ, ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ; ଦେବଦେବ, ପରମ ଓ ଅବ୍ୟୟ ଏହାକୁ ଦେଖାଇଛନ୍ତି।
12.305.47
संवाद इत्ययं श्रेष्ठः साध्यानां परिकीर्तितः ।
क्षेत्रं वै कर्मणां योनिः सद्भावः सत्यमुच्यते ॥ १२.३०५.४७ ॥
ଏହି ସଂବାଦ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା କର୍ମର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି; ସଦ୍ଭାବକୁ ହିଁ ସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ।