Mahābhārata · Adhyāya 12.306
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.306.1
साङ्ख्ये योगे च मे तात विशेषं वक्तुमर्हसि ।
तव धर्मज्ञ सर्वं हि विदितं कुरुसत्तम ॥ १२.३०६.१ ॥
Querido abuelo, debes explicarme la diferencia entre Sāṅkhya y Yoga. Conocedor del dharma, el mejor de los Kurus, tú lo sabes todo.
12.306.2
साङ्ख्याः साङ्ख्यं प्रशंसन्ति योगा योगं द्विजातयः ।
वदन्ति कारणं श्रेष्ठं स्वपक्षोद्भावनाय वै ॥ १२.३०६.२ ॥
Los seguidores del Sāṅkhya alaban el Sāṅkhya, y los del Yoga alaban el Yoga; los nacidos dos veces exponen las mejores razones para defender su postura.
12.306.3
अनीश्वरः कथं मुच्येदित्येवं शत्रुसूदन ।
वदन्ति कारणश्रैष्ठ्यं योगाः सम्यङ्भनीषिणः ॥ १२.३०६.३ ॥
Destructor de enemigos, ¿cómo podría liberarse quien no tiene dominio de sí? Ante esta cuestión, los yoguis verdaderamente sabios declaran la superioridad de su causa.
12.306.4
वदन्ति कारणं चेदं साङ्ख्याः सम्यग्द्विजातयः ।
विज्ञायेह गतीः सर्वा विरक्तो विषयेषु यः ॥ १२.३०६.४ ॥
Los nacidos dos veces que siguen el Sāṅkhya exponen correctamente esta causa: quien, habiendo comprendido aquí todos los caminos, se desapega de los objetos de los sentidos.
12.306.5
ऊर्ध्वं च देहात्सुव्यक्तं विमुच्येदिति नान्यथा ।
एतदाहुर्महाप्राज्ञाः साङ्ख्यं वै मोक्षदर्शनम् ॥ १२.३०६.५ ॥
Elevándose desde el cuerpo, uno queda claramente liberado, y no de otro modo; esto dicen los muy sabios. El Sāṅkhya es en verdad la doctrina de la liberación.
12.306.6
स्वपक्षे कारणं ग्राह्यं समर्थं वचनं हितम् ।
शिष्टानां हि मतं ग्राह्यं त्वद्विधैः शिष्टसंमतैः ॥ १२.३०६.६ ॥
En la propia postura debe aceptarse el argumento que sea competente y benéfico; la opinión de los sabios ha de ser aceptada, y sobre todo la aprobada por sabios como tú.
12.306.7
प्रत्यक्षहेतवो योगाः साङ्ख्याः शास्त्रविनिश्चयाः ।
उभे चैते मते तत्त्वे मम तात युधिष्ठिर ॥ १२.३०६.७ ॥
El yoga y el sāṅkhya, que tienen la percepción directa como medio de conocimiento, y las conclusiones establecidas de las escrituras: querido hijo Yudhiṣṭhira, ambos son, a mi juicio, principios verdaderos.
12.306.8
उभे चैते मते ज्ञाने नृपते शिष्टसंमते ।
अनुष्ठिते यथाशास्त्रं नयेतां परमां गतिम् ॥ १२.३०६.८ ॥
Oh rey, estos dos son ambos conocimiento, aprobado por los sabios; practicados según las escrituras, conducen a la meta suprema.
12.306.9
तुल्यं शौचं तयोरेकं दया भूतेषु चानघ ।
व्रतानां धारणं तुल्यं दर्शनं न समं तयोः।
तयोस्तु दर्शनं सम्यक्सूक्ष्माभावे प्रसज्यते ॥ १२.३०६.९ ॥
Ambos tienen la misma pureza y la misma compasión hacia los seres, oh sin mácula; la observancia de los votos también es igual. Pero su visión no es igual. Su visión correcta surge solo cuando falta la sutileza.
12.306.10
यदि तुल्यं व्रतं शौचं दया चात्र फलं तथा ।
न तुल्यं दर्शनं कस्मात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३०६.१० ॥
Si el voto, la pureza y la compasión, y también su fruto, son aquí iguales, ¿por qué no es igual la visión? Dímelo, oh abuelo.
12.306.11
रागं मोहं तथा स्नेहं कामं क्रोधं च केवलम् ।
योगाच्छित्त्वा ततो दोषान्पञ्चैतान्प्राप्नुवन्ति ते ॥ १२.३०६.११ ॥
Habiendo cortado por completo mediante el yoga estas cinco faltas —apego, delirio, igualmente afecto, deseo e ira— lo alcanzan.
12.306.12
यथा चानिमिषाः स्थूला जालं छित्त्वा पुनर्जलम् ।
प्राप्नुवन्ति तथा योगास्तत्पदं वीतकल्मषाः ॥ १२.३०६.१२ ॥
Como los grandes peces, al cortar la red, recuperan el agua, así los yoguis libres de mancha alcanzan ese estado.
12.306.13
तथैव वागुरां छित्त्वा बलवन्तो यथा मृगाः ।
प्राप्नुयुर्विमलं मार्गं विमुक्ताः सर्वबन्धनैः ॥ १२.३०६.१३ ॥
Del mismo modo, como los ciervos fuertes que cortan la red y, libres de todas las ataduras, alcanzan el camino puro.
12.306.14
लोभजानि तथा राजन्बन्धनानि बलान्विताः ।
छित्त्वा योगात्परं मार्गं गच्छन्ति विमलं शिवम् ॥ १२.३०६.१४ ॥
Oh rey, asimismo los fuertes, cortando las ataduras nacidas de la codicia, avanzan por el yoga hacia el camino supremo, puro y auspicioso.
12.306.15
अबलाश्च मृगा राजन्वागुरासु यथा परे ।
विनश्यन्ति न संदेहस्तद्वद्योगबलादृते ॥ १२.३०६.१५ ॥
Oh rey, como los ciervos débiles y otros perecen en las redes, sin duda, así también sin la fuerza del yoga perecen.
12.306.16
बलहीनाश्च कौन्तेय यथा जालं गता झषाः ।
अन्तं गच्छन्ति राजेन्द्र योगास्तद्वत्सुदुर्बलाः ॥ १२.३०६.१६ ॥
Oh hijo de Kuntī, como los peces débiles que caen en la red llegan a su fin, así también los yogas muy débiles, oh señor de reyes, llegan a su fin.
12.306.17
यथा च शकुनाः सूक्ष्मं प्राप्य जालमरिंदम ।
तत्र सक्ता विपद्यन्ते मुच्यन्ते च बलान्विताः ॥ १२.३०६.१७ ॥
Oh domador de enemigos, como las aves que llegan a una red fina quedan atrapadas allí y perecen, mientras los fuertes quedan libres.
12.306.18
कर्मजैर्बन्धनैर्बद्धास्तद्वद्योगाः परंतप ।
अबला वै विनश्यन्ति मुच्यन्ते च बलान्विताः ॥ १२.३०६.१८ ॥
Oh atormentador de enemigos, atados por las ataduras nacidas de la acción, así son también los yogas: los débiles ciertamente perecen, mientras los fuertes son liberados.
12.306.19
अल्पकश्च यथा राजन्वह्निः शाम्यति दुर्बलः ।
आक्रान्त इन्धनैः स्थूलैस्तद्वद्योगो बलः प्रभो ॥ १२.३०६.१९ ॥
Oh rey, así como un fuego pequeño y débil se apaga cuando lo ahogan leños gruesos, así también el yoga de fuerza débil se apaga, oh señor.
12.306.20
स एव च यदा राजन्वह्निर्जातबलः पुनः ।
समीरणयुतः क्षिप्रं दहेत्कृत्स्नां महीमपि ॥ १२.३०६.२० ॥
Oh rey, cuando ese mismo fuego, recobrada su fuerza, se une al viento, puede quemar rápidamente toda la tierra.
12.306.21
तद्वज्जातबलो योगी दीप्ततेजा महाबलः ।
अन्तकाल इवादित्यः कृत्स्नं संशोषयेज्जगत् ॥ १२.३०६.२१ ॥
Igualmente, el yogui que ha ganado fuerza, de resplandor ardiente y gran poder, puede secar todo el mundo como el sol en el tiempo del fin.
12.306.22
दुर्बलश्च यथा राजन्स्रोतसा हियते नरः ।
बलहीनस्तथा योगो विषयैर्ह्रियतेऽवशः ॥ १२.३०६.२२ ॥
Oh rey, así como un hombre débil es arrastrado por la corriente, así también el yoga sin fuerza es arrastrado impotente por los objetos de los sentidos.
12.306.23
तदेव च महास्रोतो विष्टम्भयति वारणः ।
तद्वद्योगबलं लब्ध्वा व्यूहते विषयान्बहून् ॥ १२.३०६.२३ ॥
Así como un elefante detiene esa gran corriente, así también, habiendo obtenido el poder del yoga, el yogui contiene muchos objetos de los sentidos.
12.306.24
विशन्ति चावशाः पार्थ योगाद्योगबलान्विताः ।
प्रजापतीनृषीन्देवान्महाभूतानि चेश्वराः ॥ १२.३०६.२४ ॥
Oh hijo de Pṛthā, los impotentes, dotados del poder del yoga, que por el yoga se convierten en señores, entran en los señores de las criaturas, los sabios, los dioses y los grandes elementos.
12.306.25
न यमो नान्तकः क्रुद्धो न नृत्युर्भीमविक्रमः ।
ईशते नृपते सर्वे योगस्यामिततेजसः ॥ १२.३०६.२५ ॥
Oh rey, ni Yama, ni el airado Antaka, ni la Muerte de terrible valor: todos ellos están bajo el poder del yogin de esplendor sin límite.
12.306.26
आत्मनां च सहस्राणि बहूनि भरतर्षभ ।
योगः कुर्याद्बलं प्राप्य तैश्च सर्वैर्महीं चरेत् ॥ १२.३०६.२६ ॥
Oh toro de los Bharatas, habiendo obtenido fuerza, el yogin puede crear muchos miles de sí mismos, y con todos ellos puede recorrer la tierra.
12.306.27
प्राप्नुयाद्विषयान्कश्चित्पुनश्चोग्रं तपश्चरेत् ।
संक्षिपेच्च पुनस्तात सूर्यस्तेतोगुणानिव ॥ १२.३०६.२७ ॥
Alguien puede obtener los objetos de los sentidos y de nuevo practicar una austeridad feroz; y, querido, así como el sol recoge sus rayos, así él puede recogerlos de nuevo.
12.306.28
बलस्थस्य हि योगस्य बन्धनेशस्य पार्थिव ।
विमोक्षे प्रभविष्णुत्वमुपपन्नमसंशयम् ॥ १२.३०६.२८ ॥
Oh rey, para el yoga asentado en el poder y para el señor de la atadura, la capacidad de prevalecer en la liberación es sin duda apropiada.
12.306.29
बलानि योगप्राप्तानि मयैतानि विशांपते ।
निदर्शनार्थं सूक्ष्माणि वक्ष्यामि च पुनस्तव ॥ १२.३०६.२९ ॥
Oh señor de los hombres, te he hablado de estos poderes alcanzados mediante el yoga; y, para ilustrar, te diré de nuevo cosas más sutiles.
12.306.30
आत्मनश्च समाधाने धारणां प्रति वा विभो ।
निदर्शनानि सूक्ष्माणि शृणु मे भरतर्षभ ॥ १२.३०६.३० ॥
Oh poderoso, escucha de mí los sutiles ejemplos sobre la concentración del yo y la retención de ella, oh toro de los Bharatas.
12.306.31
अप्रमत्तो यथा धन्वी लक्ष्यं हन्ति समाहितः ।
युक्तः सम्यक्तथा योगी मोक्षं प्राप्नोत्यसशयम् ॥ १२.३०६.३१ ॥
Como un arquero atento y concentrado alcanza su blanco, así el yogui debidamente unido alcanza sin duda la liberación.
12.306.32
स्नेहपूर्णे यथा पात्रे मन आधाय निश्चलम् ।
पुरुषो युक्त आरोहेत्सोपानं युक्तमानसः ॥ १२.३०६.३२ ॥
Como un hombre de mente disciplinada que, fijando su mente firmemente en una vasija llena de aceite, sube por una escalera.
12.306.33
युक्तस्तथाऽयमात्मानं योगः षार्थिव निश्चलम् ।
करोत्यमलमात्मानं भास्करोपमदर्शनम् ॥ १२.३०६.३३ ॥
Asimismo, oh rey, este yogui, disciplinado, hace firme su yo y vuelve el yo sin mácula resplandeciente como el sol.
12.306.34
यथा च नावं कौन्तेय कर्णधारः समाहितः ।
महार्णवगतां शीघ्रं नयेत्पार्थिव पत्तनम् ॥ १२.३०६.३४ ॥
Y como un timonel atento conduce pronto al puerto, oh rey, la barca que se ha adentrado en el gran océano, oh hijo de Kuntī.
12.306.35
तद्वदात्मसमाधानं युक्त्वा योगेन तत्ववित् ।
दुर्गमं स्थानमाप्नोति हित्वा देहमिमं नृप ॥ १२.३०६.३५ ॥
De igual modo, el conocedor de la verdad, unido al yoga y sereno en su ser, abandona este cuerpo, oh rey, y alcanza un estado inaccesible.
12.306.36
सारथिश्च यथा युक्त्वा सदश्वान्सुसमाहितः ।
देशमिष्टं नयत्याशु धन्विनं पुरुषर्षभ ॥ १२.३०६.३६ ॥
Y como un auriga, tras uncir buenos caballos y estar muy atento, lleva pronto al arquero al país deseado, oh toro entre los hombres.
12.306.37
तथैव नृपते योगी धारणासु समाहितः ।
प्राप्नोत्याशु परं स्थानं लक्षं मुक्त इवाशुगः ॥ १२.३०६.३७ ॥
De la misma manera, oh rey, el yogui, recogido en las prácticas de concentración, alcanza rápidamente el estado supremo, como una flecha veloz soltada hacia su blanco.
12.306.38
आवेश्यात्मनि चात्मानं योगी तिष्ठति योचलः ।
पापं हन्ति पुनीतानां पदमाप्नोति सोऽजरम् ॥ १२.३०६.३८ ॥
Habiendo absorbido el yo en el yo, el yogui inmóvil permanece; destruye el pecado y alcanza el estado imperecedero de los purificados.
12.306.39
नाभ्यां कण्ठे च शीर्षे च हृदि वक्षसि पार्श्वयोः ।
दर्शने श्रवणे चापि घ्राणे चामितविक्रम ॥ १२.३०६.३९ ॥
En el ombligo, en la garganta y en la cabeza, en el corazón, en el pecho, en ambos costados; en la vista, en el oído y también en el olfato, oh tú de valor inconmensurable.
12.306.40
स्थानेष्वेतेषु यो योगी महाव्रतसमाहितः ।
आत्मना सूक्ष्ममात्मानं युङ्क्ते सम्यग्विशांपते ॥ १२.३०६.४० ॥
El yogui que, recogido en el gran voto, en estos lugares une correctamente el yo sutil al yo por medio del propio yo, oh señor de los pueblos.
12.306.41
स शीघ्रमचलप्रख्यं कर्म दग्ध्या शुभाशुभम् ।
उत्तमं योगमास्थाय यदीच्छति विमुच्यते ॥ १२.३०६.४१ ॥
Él, rápidamente, como la montaña inamovible, habiendo quemado las acciones buenas y malas y recurrido al yoga supremo, se libera si así lo desea.
12.306.42
आहारान्कीदृशान्कृत्वा कानि जित्वा च भारत ।
योगी बलमवाप्नोति तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३०६.४२ ॥
Oh descendiente de Bharata, ¿qué clases de alimento debe tomar y qué debe vencer el yogui para alcanzar la fuerza? Tú eres quien debe decírmelo.
12.306.43
कणानां भक्षणे युक्तः पिण्याकस्य च भारत ।
स्नेहानां वर्जने युक्तो योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४३ ॥
Oh Bhārata, el yogui que se dedica a comer cáscaras de grano y torta de aceite, y a abstenerse de grasas, obtiene fuerza.
12.306.44
भुञ्जानो यावकं रूक्षं दीर्घकालमरिंदम् ।
एकाहारो विशुद्धात्मा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४४ ॥
Oh domador de enemigos, el yogui que durante largo tiempo come gachas de cebada secas y toma una sola comida al día, de alma pura, obtiene fuerza.
12.306.45
पक्षान्मासानृतूंश्चैतान्संवत्सरानहस्तथा ।
अपः पीत्वा पयोमिश्रा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४५ ॥
Ayunando así por quincenas, meses, estaciones y años, bebiendo solo agua mezclada con leche, el yogui obtiene fuerza.
12.306.46
अखण्डमपि वा मांसं सततं मनुजेश्वर ।
उपोष्य सम्यक्शुद्धात्मा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४६ ॥
Oh señor de los hombres, el yogui que constantemente come incluso carne entera, y ayuna, volviéndose plenamente puro de alma, obtiene fuerza.
12.306.47
कामं जित्वा तथा क्रोधं शीतोष्णे वर्षमेव च ।
भयं शोकं तथा श्वासं पौरुषान्विषयांस्तथा ॥ १२.३०६.४७ ॥
Habiendo vencido el deseo, asimismo la ira, el frío y el calor, la lluvia, el miedo, la pena, el aliento, el esfuerzo viril y también los objetos de los sentidos.
12.306.48
अरतिं दुर्जयां चैव घोरां तृष्णां च पार्थिव ।
स्पर्शं निद्रां तथा तन्द्रीं दुर्जयां नृपसत्तम ॥ १२.३०६.४८ ॥
Oh rey, la aversión, difícil de vencer, y la terrible sed, y asimismo el tacto, el sueño y la somnolencia, difíciles de vencer, oh mejor de los reyes.
12.306.49
दीपयन्ति महात्मानः सूक्ष्ममात्मानमात्मना ।
वीतरागा महाप्रज्ञा ध्यानाध्ययनसंपदा ॥ १२.३०६.४९ ॥
Las grandes almas, libres de deseo y de gran sabiduría, encienden su sutil ser por medio de sí mismas, con la riqueza de la meditación y el estudio.
12.306.50
दुर्गस्त्वेप मतः पन्था ब्राह्मणानां विपश्चिताम् ।
न कश्चिद्व्रजति ह्यस्मिन्क्षेमेण भरतर्षभ ॥ १२.३०६.५० ॥
Este camino se considera difícil incluso para los brahmanes instruidos; oh toro de los Bharatas, nadie lo recorre a salvo.
12.306.51
यथा कश्चिद्वनं घोरं बहुसर्पसरीसृपम् ।
श्वभ्रवत्तोयहीनं च दुर्गमं बहुकण्टकम् ॥ १२.३०६.५१ ॥
Como alguien que entra en un bosque terrible, lleno de muchas serpientes y reptiles, parecido a un hoyo, sin agua, difícil de atravesar y lleno de espinas.
12.306.52
अभक्षमटवीप्रायं दावदग्धमहीरुहम् ।
पन्थानं तस्कराकीर्णं क्षेमेणाभिपतेद्युवा ॥ १२.३०६.५२ ॥
Un joven debería avanzar con seguridad por un camino sin alimento, en su mayor parte selva, donde grandes árboles han sido quemados por un incendio forestal, e infestado de ladrones.
12.306.53
योगमार्गं तथाऽऽसाद्य यः कश्चिद्व्रजते द्विजः ।
क्षेमेणोपरमेन्मार्गाद्बहुदोषो हि स स्मृतः ॥ १२.३०६.५३ ॥
Si algún dvija, al llegar al camino del yoga, lo recorre y luego se aparta de él a salvo, se le considera muy culpable.
12.306.54
सुस्थेयं क्षुरधारासु निशितासु महीपते ।
धारणासु तु योगस्य दुःस्थेयमकृतात्मभिः ॥ १२.३०६.५४ ॥
Oh señor de la tierra, uno puede mantenerse firme con facilidad sobre los filos afilados de una navaja; pero en las prácticas de concentración del yoga, es difícil mantenerse firme para quienes no tienen el alma disciplinada.
12.306.55
विपन्ना धारणास्तात नयन्ति न शुभां गतिम् ।
नेतृहीना यथा नावः पुरुषानर्णवे नृप ॥ १२.३०६.५५ ॥
Querido hijo, las concentraciones perdidas no conducen a un buen destino, como los barcos sin timonel no llevan a los hombres a través del océano, oh rey.
12.306.56
यस्तु तिष्ठति कौन्तेय धारणासु यथाविधि ।
मरणं जन्म दुःखं च सुखं च स विमुञ्चति ॥ १२.३०६.५६ ॥
Pero quien permanece firme en las concentraciones, hijo de Kuntī, según la regla, se libera de la muerte y el nacimiento, del dolor y la felicidad.
12.306.57
नानाशास्त्रेषु निष्पन्नं योगेष्विदमुदाहृतम् ।
परं योगस्य यत्कृत्यं निश्चितं तद्द्विजातिषु ॥ १२.३०६.५७ ॥
Establecido en diversos tratados, esto ha sido expuesto sobre los yogas: el deber supremo del yoga está fijado para los dvijas.
12.306.58
परं हि तद्ब्रह्ममयं महात्म ।
न्ब्रह्माणमीशं वरदं च विष्णुम्।
भवं च धर्मं च ष़डाननं च ।
षट्ब्रह्मपुत्रांश्च महान्भावान् ॥ १२.३०६.५८ ॥
Eso supremo está hecho de Brahman: el magnánimo Brahmā, el Señor, Viṣṇu el otorgador de dones, Bhava y Dharma, el de seis rostros, los seis hijos de Brahmā y los grandes estados.
12.306.59
तमश्च कष्टं सुमहद्रजश्च ।
सत्वं विशुद्धं प्रकृतिं परां च।
सिद्धिं च देवीं वरुणस्य पत्नीं ।
तेजश्च कृत्स्नं सुमहच्च धैर्यम् ॥ १२.३०६.५९ ॥
La oscuridad y la pasión dura y muy grande, la bondad pura, la naturaleza primordial suprema, el logro, la diosa consorte de Varuṇa, el resplandor entero y la firmeza muy grande.
12.306.60
ताराधिपं खे विमलं सतारं ।
विश्वांश्च देवानुरगान्पितृंश्च।
शैलांश्च कृत्स्नानुदधींश्च घोरा ।
न्नदीश्च सर्वाः सवनान्घनांश्च ॥ १२.३०६.६० ॥
En el cielo, el señor de las estrellas, puro, junto con las estrellas; a todos los dioses, serpientes y antepasados, las montañas enteras, los terribles océanos, todos los ríos, las libaciones sacrificiales y las nubes.
12.306.61
नागान्नगान्यक्षगणान्दिशश्च ।
गन्धर्वसंघान्पुरुषान्स्त्रियश्च।
परात्परं प्राप्य महान्महात्मा ।
विशेत योगी नचिराद्विमुक्तः ॥ १२.३०६.६१ ॥
Ve a los nāgas, las montañas, las huestes de yakṣas, las direcciones, las tropas de gandharvas, los hombres y las mujeres; habiendo alcanzado lo supremo a partir de lo supremo, el yogui magnánimo, pronto liberado, entra en ello.
12.306.62
कथा च येयं नृपते प्रसक्ता ।
देवे महावीर्यतमौ शुभेयम्।
योगी स सर्वानभिभूय मर्त्या ।
न्नारायणात्मा कुरुते महात्मा ॥ १२.३०६.६२ ॥
Oh rey, este relato está ligado al dios, el más poderoso de los dos, y es auspicioso. Ese yogui magnánimo, habiendo vencido a todos los mortales, hace que su yo sea Nārāyaṇa.