ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.306
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.306.1
साङ्ख्ये योगे च मे तात विशेषं वक्तुमर्हसि ।
तव धर्मज्ञ सर्वं हि विदितं कुरुसत्तम ॥ १२.३०६.१ ॥
ହେ ତାତ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସବୁ ଜାଣନ୍ତି।
12.306.2
साङ्ख्याः साङ्ख्यं प्रशंसन्ति योगा योगं द्विजातयः ।
वदन्ति कारणं श्रेष्ठं स्वपक्षोद्भावनाय वै ॥ १२.३०६.२ ॥
ସାଂଖ୍ୟବାଦୀମାନେ ସାଂଖ୍ୟର ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ପକ୍ଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ କହନ୍ତି।
12.306.3
अनीश्वरः कथं मुच्येदित्येवं शत्रुसूदन ।
वदन्ति कारणश्रैष्ठ्यं योगाः सम्यङ्भनीषिणः ॥ १२.३०६.३ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ, ଅନୀଶ୍ୱର (ଆତ୍ମସଂଯମହୀନ) କିପରି ମୁକ୍ତ ହେବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଗୀମାନେ କାରଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା କହନ୍ତି।
12.306.4
वदन्ति कारणं चेदं साङ्ख्याः सम्यग्द्विजातयः ।
विज्ञायेह गतीः सर्वा विरक्तो विषयेषु यः ॥ १२.३०६.४ ॥
ସାଂଖ୍ୟବାଦୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି କାରଣ ଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତି: ଯିଏ ଏଠାରେ ସବୁ ଗତି ଜାଣି ବିଷୟରୁ ବିରକ୍ତ ହୁଏ।
12.306.5
ऊर्ध्वं च देहात्सुव्यक्तं विमुच्येदिति नान्यथा ।
एतदाहुर्महाप्राज्ञाः साङ्ख्यं वै मोक्षदर्शनम् ॥ १२.३०६.५ ॥
ଦେହ ଉପରକୁ ଯାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ—ଏହା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି। ସାଂଖ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମୋକ୍ଷଦର୍ଶନ।
12.306.6
स्वपक्षे कारणं ग्राह्यं समर्थं वचनं हितम् ।
शिष्टानां हि मतं ग्राह्यं त्वद्विधैः शिष्टसंमतैः ॥ १२.३०६.६ ॥
ନିଜ ପକ୍ଷରେ ସମର୍ଥ ଓ ହିତକର ବଚନକୁ କାରଣ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମତ ଗ୍ରହଣୀୟ; ତୁମ ପରି ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସମ୍ମତ ମତ ଆହୁରି ଗ୍ରହଣୀୟ।
12.306.7
प्रत्यक्षहेतवो योगाः साङ्ख्याः शास्त्रविनिश्चयाः ।
उभे चैते मते तत्त्वे मम तात युधिष्ठिर ॥ १२.३०६.७ ॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷକୁ ପ୍ରମାଣ ମାନୁଥିବା ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ — ହେ ତାତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୋ ମତରେ ଏ ଦୁହେଁ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ।
12.306.8
उभे चैते मते ज्ञाने नृपते शिष्टसंमते ।
अनुष्ठिते यथाशास्त्रं नयेतां परमां गतिम् ॥ १२.३०६.८ ॥
ହେ ନୃପ, ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସମ୍ମତ ଏ ଦୁହେଁ ଜ୍ଞାନ; ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କଲେ ଏମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି।
12.306.9
तुल्यं शौचं तयोरेकं दया भूतेषु चानघ ।
व्रतानां धारणं तुल्यं दर्शनं न समं तयोः।
तयोस्तु दर्शनं सम्यक्सूक्ष्माभावे प्रसज्यते ॥ १२.३०६.९ ॥
ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୌଚ ଏକ, ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ମଧ୍ୟ ଏକ, ହେ ନିଷ୍ପାପ; ବ୍ରତଧାରଣ ମଧ୍ୟ ସମାନ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମାନ ନୁହେଁ। ସୂକ୍ଷ୍ମର ଅଭାବରେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଘଟେ।
12.306.10
यदि तुल्यं व्रतं शौचं दया चात्र फलं तथा ।
न तुल्यं दर्शनं कस्मात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३०६.१० ॥
ବ୍ରତ, ଶୌଚ ଓ ଦୟା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସମାନ ଯଦି, ତେବେ ଦର୍ଶନ କାହିଁକି ସମାନ ନୁହେଁ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.306.11
रागं मोहं तथा स्नेहं कामं क्रोधं च केवलम् ।
योगाच्छित्त्वा ततो दोषान्पञ्चैतान्प्राप्नुवन्ति ते ॥ १२.३०६.११ ॥
ରାଗ, ମୋହ, ସେହିପରି ସ୍ନେହ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦୋଷକୁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦନ କରି ସେମାନେ ତାହା ପାଆନ୍ତି।
12.306.12
यथा चानिमिषाः स्थूला जालं छित्त्वा पुनर्जलम् ।
प्राप्नुवन्ति तथा योगास्तत्पदं वीतकल्मषाः ॥ १२.३०६.१२ ॥
ବଡ଼ ମାଛମାନେ ଜାଲ କାଟି ପୁଣି ପାଣି ପାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ନିର୍ମଳ ଯୋଗୀମାନେ ସେ ପଦ ପାଆନ୍ତି।
12.306.13
तथैव वागुरां छित्त्वा बलवन्तो यथा मृगाः ।
प्राप्नुयुर्विमलं मार्गं विमुक्ताः सर्वबन्धनैः ॥ १२.३०६.१३ ॥
ସେହିପରି ବଳବାନ ହରିଣମାନେ ଜାଲ କାଟି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିର୍ମଳ ପଥ ପାଆନ୍ତି।
12.306.14
लोभजानि तथा राजन्बन्धनानि बलान्विताः ।
छित्त्वा योगात्परं मार्गं गच्छन्ति विमलं शिवम् ॥ १२.३०६.१४ ॥
ହେ ରାଜନ, ସେହିପରି ବଳବାନମାନେ ଲୋଭଜାତ ବନ୍ଧନ କାଟି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପରମ, ନିର୍ମଳ, ଶିବ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି।
12.306.15
अबलाश्च मृगा राजन्वागुरासु यथा परे ।
विनश्यन्ति न संदेहस्तद्वद्योगबलादृते ॥ १२.३०६.१५ ॥
ହେ ରାଜନ, ଦୁର୍ବଳ ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଜାଲରେ ପଡି ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେହିପରି ଯୋଗବଳ ବିନା (ଲୋକେ) ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.306.16
बलहीनाश्च कौन्तेय यथा जालं गता झषाः ।
अन्तं गच्छन्ति राजेन्द्र योगास्तद्वत्सुदुर्बलाः ॥ १२.३०६.१६ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଦୁର୍ବଳ ମାଛମାନେ ଜାଲରେ ପଡି ଅନ୍ତ ପାଆନ୍ତି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେହିପରି ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତ ପାଏ।
12.306.17
यथा च शकुनाः सूक्ष्मं प्राप्य जालमरिंदम ।
तत्र सक्ता विपद्यन्ते मुच्यन्ते च बलान्विताः ॥ १२.३०६.१७ ॥
ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ପକ୍ଷୀମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜାଲରେ ପଡି ସେଥିରେ ଫସି ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଓ ବଳବାନମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.306.18
कर्मजैर्बन्धनैर्बद्धास्तद्वद्योगाः परंतप ।
अबला वै विनश्यन्ति मुच्यन्ते च बलान्विताः ॥ १२.३०६.१८ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, କର୍ମଜାତ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିବା ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଦୁର୍ବଳମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ବଳବାନମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.306.19
अल्पकश्च यथा राजन्वह्निः शाम्यति दुर्बलः ।
आक्रान्त इन्धनैः स्थूलैस्तद्वद्योगो बलः प्रभो ॥ १२.३०६.१९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେପରି ଦୁର୍ବଳ ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥୂଳ ଇନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେହିପରି ହେ ପ୍ରଭୋ, ଦୁର୍ବଳ ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.306.20
स एव च यदा राजन्वह्निर्जातबलः पुनः ।
समीरणयुतः क्षिप्रं दहेत्कृत्स्नां महीमपि ॥ १२.३०६.२० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଅଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ପୁନର୍ବାର ବଳବାନ ହୋଇ ପବନ ସହିତ ମିଳିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ର ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ।
12.306.21
तद्वज्जातबलो योगी दीप्ततेजा महाबलः ।
अन्तकाल इवादित्यः कृत्स्नं संशोषयेज्जगत् ॥ १२.३०६.२१ ॥
ସେହିପରି ବଳ ଲାଭ କରିଥିବା ଯୋଗୀ, ଦୀପ୍ତ ତେଜ ଓ ମହାବଳ ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ତକାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଶୁଷ୍କ କରିପାରେ।
12.306.22
दुर्बलश्च यथा राजन्स्रोतसा हियते नरः ।
बलहीनस्तथा योगो विषयैर्ह्रियतेऽवशः ॥ १२.३०६.२२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେପରି ଦୁର୍ବଳ ମଣିଷ ସ୍ରୋତରେ ଭାସି ଯାଏ, ସେହିପରି ବଳହୀନ ଯୋଗୀ ବିଷୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସହାୟ ହୋଇ ଟାଣି ନିଆଯାଏ।
12.306.23
तदेव च महास्रोतो विष्टम्भयति वारणः ।
तद्वद्योगबलं लब्ध्वा व्यूहते विषयान्बहून् ॥ १२.३०६.२३ ॥
ସେହି ମହା ସ୍ରୋତକୁ ହାତୀ ଅଟକାଇ ଦିଏ; ସେହିପରି ଯୋଗବଳ ଲାଭ କରି (ଯୋଗୀ) ବହୁ ବିଷୟକୁ ଅଟକାଇ ରଖେ।
12.306.24
विशन्ति चावशाः पार्थ योगाद्योगबलान्विताः ।
प्रजापतीनृषीन्देवान्महाभूतानि चेश्वराः ॥ १२.३०६.२४ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଯୋଗବଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ, ଯୋଗ ଯୋଗୁ ଈଶ୍ୱର ହୋଇ, ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
12.306.25
न यमो नान्तकः क्रुद्धो न नृत्युर्भीमविक्रमः ।
ईशते नृपते सर्वे योगस्यामिततेजसः ॥ १२.३०६.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯମ ନୁହଁନ୍ତି, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତକ ନୁହଁନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଯୋଗୀଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥାଆନ୍ତି।
12.306.26
आत्मनां च सहस्राणि बहूनि भरतर्षभ ।
योगः कुर्याद्बलं प्राप्य तैश्च सर्वैर्महीं चरेत् ॥ १२.३०६.२६ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗୀ ବଳ ପାଇ ନିଜର ଅନେକ ସହସ୍ର ଆତ୍ମରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରିପାରନ୍ତି।
12.306.27
प्राप्नुयाद्विषयान्कश्चित्पुनश्चोग्रं तपश्चरेत् ।
संक्षिपेच्च पुनस्तात सूर्यस्तेतोगुणानिव ॥ १२.३०६.२७ ॥
କେହି ବିଷୟମାନ ପାଇପାରନ୍ତି, ପୁଣି ଘୋର ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି; ହେ ବତ୍ସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ନିଜ କିରଣ ସଂକୁଚିତ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେ ପୁଣି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକୁଚିତ କରିପାରନ୍ତି।
12.306.28
बलस्थस्य हि योगस्य बन्धनेशस्य पार्थिव ।
विमोक्षे प्रभविष्णुत्वमुपपन्नमसंशयम् ॥ १२.३०६.२८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବଳରେ ସ୍ଥିତ ଯୋଗ ଓ ବନ୍ଧନର ଅଧୀଶ୍ୱରଙ୍କର ମୁକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଯଥାର୍ଥ।
12.306.29
बलानि योगप्राप्तानि मयैतानि विशांपते ।
निदर्शनार्थं सूक्ष्माणि वक्ष्यामि च पुनस्तव ॥ १२.३०६.२९ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପାଳକ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଏହି ବଳସମୂହ ମୁଁ କହିଲି; ନିଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଷୟ ପୁଣି ତୁମକୁ କହିବି।
12.306.30
आत्मनश्च समाधाने धारणां प्रति वा विभो ।
निदर्शनानि सूक्ष्माणि शृणु मे भरतर्षभ ॥ १२.३०६.३० ॥
ହେ ବିଭୋ, ଆତ୍ମସମାଧାନ ଓ ଧାରଣା ବିଷୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନିଦର୍ଶନସବୁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
12.306.31
अप्रमत्तो यथा धन्वी लक्ष्यं हन्ति समाहितः ।
युक्तः सम्यक्तथा योगी मोक्षं प्राप्नोत्यसशयम् ॥ १२.३०६.३१ ॥
ସାବଧାନ ଓ ଏକାଗ୍ର ଧନୁର୍ଧର ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ବିଦ୍ଧ କରେ, ସେହିପରି ସମ୍ୟକ୍ ଯୁକ୍ତ ଯୋଗୀ ନିଃସନ୍ଦେହ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
12.306.32
स्नेहपूर्णे यथा पात्रे मन आधाय निश्चलम् ।
पुरुषो युक्त आरोहेत्सोपानं युक्तमानसः ॥ १२.३०६.३२ ॥
ତେଲ ଭରା ପାତ୍ରରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଯୁକ୍ତମନା ପୁରୁଷ ଯେପରି ସୋପାନରେ ଆରୋହଣ କରେ।
12.306.33
युक्तस्तथाऽयमात्मानं योगः षार्थिव निश्चलम् ।
करोत्यमलमात्मानं भास्करोपमदर्शनम् ॥ १२.३०६.३३ ॥
ସେହିପରି ଏହି ଯୋଗୀ, ହେ ରାଜନ୍, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ଥିର କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମୟ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା କରନ୍ତି।
12.306.34
यथा च नावं कौन्तेय कर्णधारः समाहितः ।
महार्णवगतां शीघ्रं नयेत्पार्थिव पत्तनम् ॥ १२.३०६.३४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସାବଧାନ ନାବିକ ଯେପରି ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ନାଆକୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଶୀଘ୍ର ବନ୍ଦରକୁ ନିଏ।
12.306.35
तद्वदात्मसमाधानं युक्त्वा योगेन तत्ववित् ।
दुर्गमं स्थानमाप्नोति हित्वा देहमिमं नृप ॥ १२.३०६.३५ ॥
ସେହିପରି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆତ୍ମସମାଧାନ ପାଆନ୍ତି; ହେ ନୃପ, ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.306.36
सारथिश्च यथा युक्त्वा सदश्वान्सुसमाहितः ।
देशमिष्टं नयत्याशु धन्विनं पुरुषर्षभ ॥ १२.३०६.३६ ॥
ସାରଥି ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଯୋଡି ଅତି ସାବଧାନରେ, ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ ଦେଶକୁ ଶୀଘ୍ର ନିଏ।
12.306.37
तथैव नृपते योगी धारणासु समाहितः ।
प्राप्नोत्याशु परं स्थानं लक्षं मुक्त इवाशुगः ॥ १२.३०६.३७ ॥
ସେହିପରି, ହେ ରାଜନ, ଧାରଣାରେ ସମାହିତ ଯୋଗୀ ଶୀଘ୍ର ପରମ ସ୍ଥାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୁକ୍ତ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚେ।
12.306.38
आवेश्यात्मनि चात्मानं योगी तिष्ठति योचलः ।
पापं हन्ति पुनीतानां पदमाप्नोति सोऽजरम् ॥ १२.३०६.३८ ॥
ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି ଅଚଳ ଯୋଗୀ ସ୍ଥିର ରହେ; ସେ ପାପ ନାଶ କରି ପବିତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଜର ପଦ ଲାଭ କରେ।
12.306.39
नाभ्यां कण्ठे च शीर्षे च हृदि वक्षसि पार्श्वयोः ।
दर्शने श्रवणे चापि घ्राणे चामितविक्रम ॥ १२.३०६.३९ ॥
ନାଭିରେ, କଣ୍ଠରେ, ମସ୍ତକରେ, ହୃଦୟରେ, ବକ୍ଷରେ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ; ଦର୍ଶନରେ, ଶ୍ରବଣରେ ଓ ଘ୍ରାଣରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଅମିତବିକ୍ରମ।
12.306.40
स्थानेष्वेतेषु यो योगी महाव्रतसमाहितः ।
आत्मना सूक्ष्ममात्मानं युङ्क्ते सम्यग्विशांपते ॥ १२.३०६.४० ॥
ଏହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ମହାବ୍ରତରେ ସମାହିତ ଯେ ଯୋଗୀ, ନିଜ ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବରେ ଯୋଗ କରେ, ହେ ପ୍ରଜାପତି।
12.306.41
स शीघ्रमचलप्रख्यं कर्म दग्ध्या शुभाशुभम् ।
उत्तमं योगमास्थाय यदीच्छति विमुच्यते ॥ १२.३०६.४१ ॥
ସେ ଶୀଘ୍ର, ଅଚଳ ପର୍ବତ ପରି, ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ଉତ୍ତମ ଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଇଚ୍ଛା କଲେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.306.42
आहारान्कीदृशान्कृत्वा कानि जित्वा च भारत ।
योगी बलमवाप्नोति तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३०६.४२ ॥
ହେ ଭାରତ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରି ଓ କେଉଁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ଯୋଗୀ ବଳ ପାଏ, ତାହା ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.306.43
कणानां भक्षणे युक्तः पिण्याकस्य च भारत ।
स्नेहानां वर्जने युक्तो योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४३ ॥
ହେ ଭାରତ, କଣା ଓ ପିଣ୍ୟାକ ଖାଇବାରେ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ସ୍ନେହ (ଘିଅ-ତେଲ) ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ଲାଗିଥିବା ଯୋଗୀ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.306.44
भुञ्जानो यावकं रूक्षं दीर्घकालमरिंदम् ।
एकाहारो विशुद्धात्मा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४४ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ଯେ ଯୋଗୀ ଦୀର୍ଘକାଳ ରୁକ୍ଷ ଯାବକ (ଯବ କାଞ୍ଜି) ଖାଇ ଏକ ବେଳା ଭୋଜନ କରେ, ସେ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଯୋଗୀ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.306.45
पक्षान्मासानृतूंश्चैतान्संवत्सरानहस्तथा ।
अपः पीत्वा पयोमिश्रा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४५ ॥
ପକ୍ଷ, ମାସ, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହିପରି ଉପବାସ କରି, କ୍ଷୀର ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ପାନ କରୁଥିବା ଯୋଗୀ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.306.46
अखण्डमपि वा मांसं सततं मनुजेश्वर ।
उपोष्य सम्यक्शुद्धात्मा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४६ ॥
ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର, ଅଖଣ୍ଡ ମାଂସ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଖାଇ, ଉପବାସ କରି, ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଯୋଗୀ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.306.47
कामं जित्वा तथा क्रोधं शीतोष्णे वर्षमेव च ।
भयं शोकं तथा श्वासं पौरुषान्विषयांस्तथा ॥ १२.३०६.४७ ॥
କାମ ଜିଣି, ସେହିପରି କ୍ରୋଧ, ଶୀତ-ଉଷ୍ଣ, ବର୍ଷା, ଭୟ, ଶୋକ, ଶ୍ୱାସ, ପୌରୁଷ ଓ ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିଣି।
12.306.48
अरतिं दुर्जयां चैव घोरां तृष्णां च पार्थिव ।
स्पर्शं निद्रां तथा तन्द्रीं दुर्जयां नृपसत्तम ॥ १२.३०६.४८ ॥
ହେ ପାର୍ଥିବ, ଦୁର୍ଜୟ ଅରତି ଓ ଭୟଙ୍କର ତୃଷ୍ଣାକୁ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ, ନିଦ୍ରା ଓ ତନ୍ଦ୍ରାକୁ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ଦୁର୍ଜୟ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.306.49
दीपयन्ति महात्मानः सूक्ष्ममात्मानमात्मना ।
वीतरागा महाप्रज्ञा ध्यानाध्ययनसंपदा ॥ १२.३०६.४९ ॥
ବୀତରାଗ ଏବଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ମହାତ୍ମାମାନେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନର ସମ୍ପଦରେ ନିଜର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭାସିତ କରନ୍ତି।
12.306.50
दुर्गस्त्वेप मतः पन्था ब्राह्मणानां विपश्चिताम् ।
न कश्चिद्व्रजति ह्यस्मिन्क्षेमेण भरतर्षभ ॥ १२.३०६.५० ॥
ଏହି ପଥ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଥିରେ କେହି ନିରାପଦରେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ।
12.306.51
यथा कश्चिद्वनं घोरं बहुसर्पसरीसृपम् ।
श्वभ्रवत्तोयहीनं च दुर्गमं बहुकण्टकम् ॥ १२.३०६.५१ ॥
ଯେପରି କେହି ବହୁ ସାପ ଓ ସରୀସୃପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗର୍ତ୍ତଭରା, ଜଳହୀନ, ଦୁର୍ଗମ ଓ ବହୁ କଣ୍ଟକମୟ ଭୟଙ୍କର ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
12.306.52
अभक्षमटवीप्रायं दावदग्धमहीरुहम् ।
पन्थानं तस्कराकीर्णं क्षेमेणाभिपतेद्युवा ॥ १२.३०६.५२ ॥
ଯେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ପ୍ରାୟ ଅରଣ୍ୟମୟ, ଦାବାନଳରେ ବଡ଼ ଗଛ ପୋଡ଼ିଯାଇଛି, ଏବଂ ଚୋରମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପଥରେ ଯୁବକ ନିରାପଦରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ।
12.306.53
योगमार्गं तथाऽऽसाद्य यः कश्चिद्व्रजते द्विजः ।
क्षेमेणोपरमेन्मार्गाद्बहुदोषो हि स स्मृतः ॥ १२.३०६.५३ ॥
ଯୋଗମାର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚି ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଚାଲେ, ସେ ଯଦି ନିରାପଦରେ ସେହି ପଥରୁ ଫେରିଯାଏ, ତେବେ ସେ ବହୁ ଦୋଷୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.306.54
सुस्थेयं क्षुरधारासु निशितासु महीपते ।
धारणासु तु योगस्य दुःस्थेयमकृतात्मभिः ॥ १२.३०६.५४ ॥
ହେ ମହୀପତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ଷୁରଧାର ଉପରେ ଭଲ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇ ପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯୋଗର ଧାରଣାରେ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ରହିବା କଷ୍ଟକର।
12.306.55
विपन्ना धारणास्तात नयन्ति न शुभां गतिम् ।
नेतृहीना यथा नावः पुरुषानर्णवे नृप ॥ १२.३०६.५५ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଧାରଣାସବୁ ଶୁଭ ଗତିକୁ ନେଇ ଯାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ନାବିକହୀନ ନୌକା ସମୁଦ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ନୃପ।
12.306.56
यस्तु तिष्ठति कौन्तेय धारणासु यथाविधि ।
मरणं जन्म दुःखं च सुखं च स विमुञ्चति ॥ १२.३०६.५६ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଯିଏ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଧାରଣାରେ ସ୍ଥିର ରହେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
12.306.57
नानाशास्त्रेषु निष्पन्नं योगेष्विदमुदाहृतम् ।
परं योगस्य यत्कृत्यं निश्चितं तद्द्विजातिषु ॥ १२.३०६.५७ ॥
ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି କଥା ଯୋଗ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ଯୋଗର ଯାହା ପରମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ।
12.306.58
परं हि तद्ब्रह्ममयं महात्म ।
न्ब्रह्माणमीशं वरदं च विष्णुम्।
भवं च धर्मं च ष़डाननं च ।
षट्ब्रह्मपुत्रांश्च महान्भावान् ॥ १२.३०६.५८ ॥
ତାହା ପରମ ବ୍ରହ୍ମମୟ: ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ, ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁ, ଭବ ଓ ଧର୍ମ, ଷଡାନନ ଓ ଛଅ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଏବଂ ମହାନ ଭାବସମୂହ।
12.306.59
तमश्च कष्टं सुमहद्रजश्च ।
सत्वं विशुद्धं प्रकृतिं परां च।
सिद्धिं च देवीं वरुणस्य पत्नीं ।
तेजश्च कृत्स्नं सुमहच्च धैर्यम् ॥ १२.३०६.५९ ॥
ତମ, କଠିନ ଓ ଅତି ମହାନ ରଜ, ବିଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ, ପରମ ପ୍ରକୃତି, ସିଦ୍ଧି, ବରୁଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ତେଜ ଏବଂ ଅତି ମହାନ ଧୈର୍ଯ୍ୟ।
12.306.60
ताराधिपं खे विमलं सतारं ।
विश्वांश्च देवानुरगान्पितृंश्च।
शैलांश्च कृत्स्नानुदधींश्च घोरा ।
न्नदीश्च सर्वाः सवनान्घनांश्च ॥ १२.३०६.६० ॥
ଆକାଶରେ ନିର୍ମଳ, ତାରାସହିତ ତାରାଧିପତି (ଚନ୍ଦ୍ର), ସମସ୍ତ ଦେବତା, ନାଗ, ପିତୃଗଣ, ସମଗ୍ର ପର୍ବତ, ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ନଦୀ, ଯଜ୍ଞାହୁତି ଓ ମେଘକୁ (ସେ ଦେଖେ)।
12.306.61
नागान्नगान्यक्षगणान्दिशश्च ।
गन्धर्वसंघान्पुरुषान्स्त्रियश्च।
परात्परं प्राप्य महान्महात्मा ।
विशेत योगी नचिराद्विमुक्तः ॥ १२.३०६.६१ ॥
ନାଗ, ପର୍ବତ, ଯକ୍ଷଗଣ, ଦିଗ୍, ଗନ୍ଧର୍ବସଂଘ, ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ (ସେ ଦେଖେ); ପରରୁ ପରକୁ ପାଇ ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ ହୋଇ (ତାହାଠାରେ) ପ୍ରବେଶ କରେ।
12.306.62
कथा च येयं नृपते प्रसक्ता ।
देवे महावीर्यतमौ शुभेयम्।
योगी स सर्वानभिभूय मर्त्या ।
न्नारायणात्मा कुरुते महात्मा ॥ १२.३०६.६२ ॥
ହେ ନୃପ, ଏହି କଥା ଦେବ (ନାରାୟଣ) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ; ଦୁଇ ମହାବୀରଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଏହା। ସେ ମହାତ୍ମା ଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଜୟ କରି ନାରାୟଣାତ୍ମା ହୁଏ।