มหาภารตะ · อัธยายะ 12.306
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.306.1
साङ्ख्ये योगे च मे तात विशेषं वक्तुमर्हसि ।
तव धर्मज्ञ सर्वं हि विदितं कुरुसत्तम ॥ १२.३०६.१ ॥
พ่อผู้เป็นปู่ ขอท่านโปรดอธิบายความแตกต่างระหว่างสางขยะกับโยคะแก่ข้าพเจ้า ผู้ทรงรู้ธรรม ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กุรุ ท่านรู้ทุกสิ่งนี้อยู่แล้ว
12.306.2
साङ्ख्याः साङ्ख्यं प्रशंसन्ति योगा योगं द्विजातयः ।
वदन्ति कारणं श्रेष्ठं स्वपक्षोद्भावनाय वै ॥ १२.३०६.२ ॥
ผู้ยึดมั่นในสางขยะย่อมสรรเสริญสางขยะ ผู้ยึดมั่นในโยคะย่อมสรรเสริญโยคะ ผู้เกิดสองครั้งกล่าวเหตุผลที่ดีที่สุดเพื่อยืนยันฝ่ายของตน
12.306.3
अनीश्वरः कथं मुच्येदित्येवं शत्रुसूदन ।
वदन्ति कारणश्रैष्ठ्यं योगाः सम्यङ्भनीषिणः ॥ १२.३०६.३ ॥
ผู้ทำลายศัตรูเอ๋ย ผู้ที่ไม่มีการควบคุมจะพ้นไปได้อย่างไร เรื่องนี้ บรรดาโยคีผู้มีปัญญาอันถูกต้องกล่าวถึงความประเสริฐของเหตุผลของตน
12.306.4
वदन्ति कारणं चेदं साङ्ख्याः सम्यग्द्विजातयः ।
विज्ञायेह गतीः सर्वा विरक्तो विषयेषु यः ॥ १२.३०६.४ ॥
ผู้เกิดสองครั้งในสายสางขยะกล่าวเหตุนี้อย่างถูกต้อง ผู้ที่รู้แจ้งทุกหนทางในโลกนี้และไม่ยึดติดกับวิษยะ
12.306.5
ऊर्ध्वं च देहात्सुव्यक्तं विमुच्येदिति नान्यथा ।
एतदाहुर्महाप्राज्ञाः साङ्ख्यं वै मोक्षदर्शनम् ॥ १२.३०६.५ ॥
ผู้ที่หลุดพ้นจากกายนี้ขึ้นไปย่อมพ้นไปอย่างชัดเจน ไม่เป็นอย่างอื่นได้ บรรดาปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่กล่าวเช่นนี้ สางขยะเป็นคำสอนแห่งโมกษะอย่างแท้จริง
12.306.6
स्वपक्षे कारणं ग्राह्यं समर्थं वचनं हितम् ।
शिष्टानां हि मतं ग्राह्यं त्वद्विधैः शिष्टसंमतैः ॥ १२.३०६.६ ॥
ในฝ่ายของตน ควรยอมรับเหตุผลที่มีพลังและเป็นประโยชน์ ความเห็นของผู้มีปัญญาควรได้รับการยอมรับ โดยเฉพาะความเห็นที่ผู้มีปัญญาอย่างท่านเห็นชอบ
12.306.7
प्रत्यक्षहेतवो योगाः साङ्ख्याः शास्त्रविनिश्चयाः ।
उभे चैते मते तत्त्वे मम तात युधिष्ठिर ॥ १२.३०६.७ ॥
โยคะซึ่งอาศัยการรับรู้โดยตรงเป็นเหตุ และสางขยะซึ่งเป็นข้อสรุปของคัมภีร์ ลูกรักยุธิษฐิระ ทั้งสองนี้ในความเห็นของพ่อเป็นหลักแห่งความจริง
12.306.8
उभे चैते मते ज्ञाने नृपते शिष्टसंमते ।
अनुष्ठिते यथाशास्त्रं नयेतां परमां गतिम् ॥ १२.३०६.८ ॥
ข้าแต่พระราชา ทั้งสองนี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นความรู้ที่ปราชญ์เห็นชอบ เมื่อปฏิบัติตามคัมภีร์ ย่อมนำไปสู่จุดหมายสูงสุด
12.306.9
तुल्यं शौचं तयोरेकं दया भूतेषु चानघ ।
व्रतानां धारणं तुल्यं दर्शनं न समं तयोः।
तयोस्तु दर्शनं सम्यक्सूक्ष्माभावे प्रसज्यते ॥ १२.३०६.९ ॥
ความบริสุทธิ์ของทั้งสองเหมือนกัน และความเมตตาต่อสรรพสัตว์ก็เหมือนกัน ข้าแต่ผู้ไร้บาป การรักษาคำปฏิญาณก็เท่ากัน แต่การเห็นของทั้งสองไม่เท่ากัน การเห็นที่ถูกต้องของทั้งสองจะเกิดขึ้นเมื่อไม่มีความละเอียดอ่อนเท่านั้น
12.306.10
यदि तुल्यं व्रतं शौचं दया चात्र फलं तथा ।
न तुल्यं दर्शनं कस्मात्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३०६.१० ॥
หากคำปฏิญาณ ความบริสุทธิ์ และความเมตตา รวมทั้งผลของสิ่งเหล่านี้ เท่ากันในที่นี้ เหตุใดการเห็นจึงไม่เท่ากัน ข้าแต่ปู่ ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าเรื่องนี้ด้วย
12.306.11
रागं मोहं तथा स्नेहं कामं क्रोधं च केवलम् ।
योगाच्छित्त्वा ततो दोषान्पञ्चैतान्प्राप्नुवन्ति ते ॥ १२.३०६.११ ॥
ความยึดติด ความหลง ความรักใคร่ ความปรารถนา และความโกรธ เมื่อตัดขาดห้าโทษนี้ด้วยโยคะจนหมดสิ้น บุคคลย่อมบรรลุถึงสิ่งนั้น
12.306.12
यथा चानिमिषाः स्थूला जालं छित्त्वा पुनर्जलम् ।
प्राप्नुवन्ति तथा योगास्तत्पदं वीतकल्मषाः ॥ १२.३०६.१२ ॥
เหมือนปลาใหญ่ที่ตัดตาข่ายแล้วกลับไปถึงน้ำ ฉันใด โยคีผู้ปราศจากมลทินก็บรรลุสถานะนั้นฉันนั้น
12.306.13
तथैव वागुरां छित्त्वा बलवन्तो यथा मृगाः ।
प्राप्नुयुर्विमलं मार्गं विमुक्ताः सर्वबन्धनैः ॥ १२.३०६.१३ ॥
เช่นเดียวกัน เหมือนกวางที่แข็งแรงตัดบ่วงแล้วหลุดพ้นจากพันธนาการทั้งปวง ย่อมบรรลุทางอันบริสุทธิ์ฉันนั้น
12.306.14
लोभजानि तथा राजन्बन्धनानि बलान्विताः ।
छित्त्वा योगात्परं मार्गं गच्छन्ति विमलं शिवम् ॥ १२.३०६.१४ ॥
ข้าแต่พระราชา เช่นเดียวกัน ผู้แข็งแรงที่ตัดพันธนาการอันเกิดจากความโลภด้วยโยคะ ย่อมดำเนินไปสู่ทางอันสูงสุด บริสุทธิ์และเป็นมงคล
12.306.15
अबलाश्च मृगा राजन्वागुरासु यथा परे ।
विनश्यन्ति न संदेहस्तद्वद्योगबलादृते ॥ १२.३०६.१५ ॥
ข้าแต่พระราชา กวางอ่อนแอและสัตว์อื่นๆ ย่อมพินาศในบ่วงฉันใด ไม่ต้องสงสัยเลย คนก็พินาศเช่นนั้นเมื่อปราศจากพลังของโยคะ
12.306.16
बलहीनाश्च कौन्तेय यथा जालं गता झषाः ।
अन्तं गच्छन्ति राजेन्द्र योगास्तद्वत्सुदुर्बलाः ॥ १२.३०६.१६ ॥
ข้าแต่โอรสของกุนตี เหมือนปลาที่อ่อนแอซึ่งเข้าไปในตาข่ายย่อมถึงความพินาศฉันใด โยคะที่อ่อนแอมากก็ถึงความพินาศฉันนั้น ข้าแต่จอมกษัตริย์
12.306.17
यथा च शकुनाः सूक्ष्मं प्राप्य जालमरिंदम ।
तत्र सक्ता विपद्यन्ते मुच्यन्ते च बलान्विताः ॥ १२.३०६.१७ ॥
ผู้ทำลายศัตรูเอ๋ย เหมือนนกทั้งหลายที่พบตาข่ายละเอียด ติดอยู่ในนั้นแล้วพินาศ ส่วนผู้แข็งแรงย่อมหลุดพ้น
12.306.18
कर्मजैर्बन्धनैर्बद्धास्तद्वद्योगाः परंतप ।
अबला वै विनश्यन्ति मुच्यन्ते च बलान्विताः ॥ १२.३०६.१८ ॥
ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู โยคะก็เช่นกัน ผูกพันด้วยพันธนาการอันเกิดจากกรรม ผู้อ่อนแอย่อมพินาศ ส่วนผู้แข็งแรงย่อมหลุดพ้น
12.306.19
अल्पकश्च यथा राजन्वह्निः शाम्यति दुर्बलः ।
आक्रान्त इन्धनैः स्थूलैस्तद्वद्योगो बलः प्रभो ॥ १२.३०६.१९ ॥
ข้าแต่พระราชา เปลวไฟเล็กและอ่อนแรงย่อมดับลงเมื่อถูกเชื้อเพลิงหนักทับ โยคะที่มีกำลังอ่อนก็ดับลงฉันนั้น ข้าแต่ผู้เป็นเจ้า
12.306.20
स एव च यदा राजन्वह्निर्जातबलः पुनः ।
समीरणयुतः क्षिप्रं दहेत्कृत्स्नां महीमपि ॥ १२.३०६.२० ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อไฟนั้นเองกลับมีกำลังขึ้นอีกและประสานกับลม ก็สามารถเผาผลาญแม้แผ่นดินทั้งหมดได้อย่างรวดเร็ว
12.306.21
तद्वज्जातबलो योगी दीप्ततेजा महाबलः ।
अन्तकाल इवादित्यः कृत्स्नं संशोषयेज्जगत् ॥ १२.३०६.२१ ॥
โยคีผู้ได้กำลังแล้วก็เช่นนั้น มีรัศมีแจ่มจ้าและมีพลังมหาศาล อาจทำให้โลกทั้งสิ้นแห้งเหือดได้ ดุจดวงอาทิตย์ในเวลาแห่งความตาย
12.306.22
दुर्बलश्च यथा राजन्स्रोतसा हियते नरः ।
बलहीनस्तथा योगो विषयैर्ह्रियतेऽवशः ॥ १२.३०६.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา ดุจคนอ่อนแอที่ถูกกระแสน้ำพัดไป โยคะที่ปราศจากกำลังก็ถูกอารมณ์ต่าง ๆ พัดพาไปโดยไร้ทางต้านทาน
12.306.23
तदेव च महास्रोतो विष्टम्भयति वारणः ।
तद्वद्योगबलं लब्ध्वा व्यूहते विषयान्बहून् ॥ १२.३०६.२३ ॥
ดุจช้างที่ยับยั้งกระแสน้ำใหญ่นั้นได้ โยคีผู้ได้กำลังแห่งโยคะแล้วก็เช่นนั้น ย่อมยับยั้งอารมณ์ต่าง ๆ ได้มากมาย
12.306.24
विशन्ति चावशाः पार्थ योगाद्योगबलान्विताः ।
प्रजापतीनृषीन्देवान्महाभूतानि चेश्वराः ॥ १२.३०६.२४ ॥
ข้าแต่อรชุนผู้เป็นโอรสของพระปฤถา ผู้ไร้กำลังซึ่งมีกำลังแห่งโยคะ ย่อมเข้าไปในพระประชาบดี ในฤๅษี ในเทพเจ้า และในมหาภูต เพราะโยคะ และผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นก็เป็นผู้ปกครองได้
12.306.25
न यमो नान्तकः क्रुद्धो न नृत्युर्भीमविक्रमः ।
ईशते नृपते सर्वे योगस्यामिततेजसः ॥ १२.३०६.२५ ॥
ข้าแต่พระราชา พระยม พระอันตกะผู้กริ้ว หรือพระมฤตยูผู้มีวิกรมน่ากลัว ล้วนไม่อาจครอบงำโยคีผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ ทั้งหมดนั้นอยู่ใต้อำนาจของโยคะนั้น
12.306.26
आत्मनां च सहस्राणि बहूनि भरतर्षभ ।
योगः कुर्याद्बलं प्राप्य तैश्च सर्वैर्महीं चरेत् ॥ १२.३०६.२६ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภรตะ เมื่อได้กำลังแล้ว โยคีอาจสร้างอาตมันขึ้นได้นับพันนับหมื่น และด้วยอาตมันทั้งหมดนั้น ก็อาจท่องเที่ยวไปทั่วพิภพได้
12.306.27
प्राप्नुयाद्विषयान्कश्चित्पुनश्चोग्रं तपश्चरेत् ।
संक्षिपेच्च पुनस्तात सूर्यस्तेतोगुणानिव ॥ १२.३०६.२७ ॥
บุคคลบางคนอาจได้รับอารมณ์ต่าง ๆ แล้วก็กลับไปบำเพ็ญตบะอันเข้มงวดอีก และข้าแต่ลูกรัก เขาก็อาจรวบรวมอารมณ์เหล่านั้นกลับคืนมาได้อีก ดุจดวงอาทิตย์รวบรวมรัศมีของตนไว้
12.306.28
बलस्थस्य हि योगस्य बन्धनेशस्य पार्थिव ।
विमोक्षे प्रभविष्णुत्वमुपपन्नमसंशयम् ॥ १२.३०६.२८ ॥
ข้าแต่พระราชา สำหรับโยคะที่ตั้งมั่นในกำลัง และสำหรับเจ้าแห่งพันธนาการ ความสามารถที่จะมีอำนาจเหนือการหลุดพ้นย่อมเหมาะสมแน่นอน ไม่ต้องสงสัย
12.306.29
बलानि योगप्राप्तानि मयैतानि विशांपते ।
निदर्शनार्थं सूक्ष्माणि वक्ष्यामि च पुनस्तव ॥ १२.३०६.२९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เราได้กล่าวถึงพลังทั้งหลายนี้ซึ่งได้มาด้วยโยคะแล้ว และเพื่อเป็นตัวอย่าง เราจะกล่าวแก่ท่านอีกถึงสิ่งที่ละเอียดยิ่งขึ้น
12.306.30
आत्मनश्च समाधाने धारणां प्रति वा विभो ।
निदर्शनानि सूक्ष्माणि शृणु मे भरतर्षभ ॥ १२.३०६.३० ॥
ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ จงฟังจากเราเถิด ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภรตะ ถึงตัวอย่างอันละเอียดเกี่ยวกับการตั้งมั่นของอาตมัน และการยึดมั่นไว้ให้แน่น
12.306.31
अप्रमत्तो यथा धन्वी लक्ष्यं हन्ति समाहितः ।
युक्तः सम्यक्तथा योगी मोक्षं प्राप्नोत्यसशयम् ॥ १२.३०६.३१ ॥
ดุจนักธนูที่ไม่ประมาท มีจิตตั้งมั่น ย่อมยิงถูกเป้า โยคีผู้เป็นยุตอย่างถูกต้องก็เช่นนั้น ย่อมบรรลุโมกษะโดยไม่ต้องสงสัย
12.306.32
स्नेहपूर्णे यथा पात्रे मन आधाय निश्चलम् ।
पुरुषो युक्त आरोहेत्सोपानं युक्तमानसः ॥ १२.३०६.३२ ॥
ดุจบุรุษผู้มีจิตที่ฝึกแล้ว ตั้งใจแน่วแน่บนภาชนะที่เต็มไปด้วยน้ำมัน แล้วก้าวขึ้นบันได
12.306.33
युक्तस्तथाऽयमात्मानं योगः षार्थिव निश्चलम् ।
करोत्यमलमात्मानं भास्करोपमदर्शनम् ॥ १२.३०६.३३ ॥
ข้าแต่พระราชา โยคีผู้ฝึกแล้วก็เช่นนั้น ย่อมทำให้อาตมันของตนมั่นคง และทำให้อาตมันอันปราศจากมลทินส่องแสงดุจดวงอาทิตย์
12.306.34
यथा च नावं कौन्तेय कर्णधारः समाहितः ।
महार्णवगतां शीघ्रं नयेत्पार्थिव पत्तनम् ॥ १२.३०६.३४ ॥
และข้าแต่พระราชา ดุจนายท้ายเรือผู้ตั้งใจมั่นนำเรือที่ออกไปในมหาสมุทรไปสู่ท่าเรืออย่างรวดเร็ว ข้าแต่อรชุนผู้เป็นโอรสของกุนตี
12.306.35
तद्वदात्मसमाधानं युक्त्वा योगेन तत्ववित् ।
दुर्गमं स्थानमाप्नोति हित्वा देहमिमं नृप ॥ १२.३०६.३५ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้รู้ความจริงก็เช่นนั้น เมื่อประกอบด้วยโยคะและตั้งอาตมันให้มั่นคง ย่อมละร่างนี้ไป และบรรลุสถานที่เข้าถึงได้ยาก
12.306.36
सारथिश्च यथा युक्त्वा सदश्वान्सुसमाहितः ।
देशमिष्टं नयत्याशु धन्विनं पुरुषर्षभ ॥ १२.३०६.३६ ॥
และดุจสารถีที่เทียมม้าดีแล้วด้วยความตั้งใจมั่น นำนักธนูไปยังดินแดนที่ปรารถนาอย่างรวดเร็ว ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ
12.306.37
तथैव नृपते योगी धारणासु समाहितः ।
प्राप्नोत्याशु परं स्थानं लक्षं मुक्त इवाशुगः ॥ १२.३०६.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา โยคีก็เช่นนั้น ผู้ตั้งใจมั่นในการปฏิบัติแห่งธารณา ย่อมบรรลุสถานอันสูงสุดได้อย่างรวดเร็ว ดุจลูกศรที่ถูกปล่อยไปยังเป้าหมาย
12.306.38
आवेश्यात्मनि चात्मानं योगी तिष्ठति योचलः ।
पापं हन्ति पुनीतानां पदमाप्नोति सोऽजरम् ॥ १२.३०६.३८ ॥
โยคีผู้ไม่หวั่นไหวย่อมดำรงอยู่ โดยดื่มดำอาตมันเข้าไปในอาตมัน เขาทำลายบาป และบรรลุสถานอันไม่แก่ของผู้บริสุทธิ์
12.306.39
नाभ्यां कण्ठे च शीर्षे च हृदि वक्षसि पार्श्वयोः ।
दर्शने श्रवणे चापि घ्राणे चामितविक्रम ॥ १२.३०६.३९ ॥
ที่สะดือ ที่คอ และที่ศีรษะ ที่หัวใจ ที่อก ที่ข้างทั้งสอง ที่การเห็น ที่การได้ยิน และที่การดมกลิ่นด้วย ข้าแต่ผู้มีวิกรมหาประมาณมิได้
12.306.40
स्थानेष्वेतेषु यो योगी महाव्रतसमाहितः ।
आत्मना सूक्ष्ममात्मानं युङ्क्ते सम्यग्विशांपते ॥ १२.३०६.४० ॥
โยคีผู้ตั้งใจมั่นในมหาวรตะ และประกอบอาตมันอันละเอียดเข้ากับอาตมันด้วยอาตมัน ณ สถานเหล่านี้ได้อย่างถูกต้อง ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน
12.306.41
स शीघ्रमचलप्रख्यं कर्म दग्ध्या शुभाशुभम् ।
उत्तमं योगमास्थाय यदीच्छति विमुच्यते ॥ १२.३०६.४१ ॥
ผู้นั้นย่อมรีบเผาผลาญกรรมทั้งดีและชั่วให้สิ้นไป เหมือนภูเขาที่ไม่หวั่นไหว เมื่อยึดมั่นในโยคะอันสูงสุด หากปรารถนาจะหลุดพ้น ก็ย่อมหลุดพ้น
12.306.42
आहारान्कीदृशान्कृत्वा कानि जित्वा च भारत ।
योगी बलमवाप्नोति तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.३०६.४२ ॥
โอ้ทายาทแห่งภรตะ โยคีจะบริโภคอาหารชนิดใด และจะต้องพิชิตสิ่งใด จึงจะได้รับกำลัง ขอพระองค์โปรดตรัสเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้า เพราะพระองค์สมควรจะตรัสเช่นนั้น
12.306.43
कणानां भक्षणे युक्तः पिण्याकस्य च भारत ।
स्नेहानां वर्जने युक्तो योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४३ ॥
โอ้ภรตะ โยคีผู้ขวนขวายในการกินเมล็ดข้าวและกากน้ำมัน และขวนขวายในการงดเว้นจากไขมัน ย่อมได้รับกำลัง
12.306.44
भुञ्जानो यावकं रूक्षं दीर्घकालमरिंदम् ।
एकाहारो विशुद्धात्मा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४४ ॥
โอ้ผู้ปราบศัตรู โยคีผู้กินข้าวบาร์เลย์ต้มแห้งเป็นเวลานาน และรับประทานเพียงมื้อเดียวต่อวัน มีจิตบริสุทธิ์ ย่อมได้รับกำลัง
12.306.45
पक्षान्मासानृतूंश्चैतान्संवत्सरानहस्तथा ।
अपः पीत्वा पयोमिश्रा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४५ ॥
ผู้ถืออดอาหารเช่นนี้ตลอดปักษ์ เดือน ฤดู และปี ดื่มเพียงน้ำที่ผสมนม โยคีย่อมได้รับกำลัง
12.306.46
अखण्डमपि वा मांसं सततं मनुजेश्वर ।
उपोष्य सम्यक्शुद्धात्मा योगी बलमवाप्नुयात् ॥ १२.३०६.४६ ॥
โอ้จอมมนุษย์ โยคีผู้กินเนื้อสัตว์ทั้งชิ้นเป็นนิตย์ และถืออดอาหาร จนจิตบริสุทธิ์โดยสมบูรณ์ ย่อมได้รับกำลัง
12.306.47
कामं जित्वा तथा क्रोधं शीतोष्णे वर्षमेव च ।
भयं शोकं तथा श्वासं पौरुषान्विषयांस्तथा ॥ १२.३०६.४७ ॥
เมื่อพิชิตกาม และโทสะเช่นกัน พิชิตความหนาวและความร้อน ฝน ความกลัว ความโศก ลมหายใจ ความเพียรของบุรุษ และวิสัยอารมณ์ทั้งหลายด้วย
12.306.48
अरतिं दुर्जयां चैव घोरां तृष्णां च पार्थिव ।
स्पर्शं निद्रां तथा तन्द्रीं दुर्जयां नृपसत्तम ॥ १२.३०६.४८ ॥
โอ้พระราชา ความไม่พอใจที่พิชิตได้ยาก และตัณหาอันน่าสะพรึงกลัว รวมทั้งการสัมผัส ความหลับ และความง่วงเหงา ซึ่งพิชิตได้ยาก โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์
12.306.49
दीपयन्ति महात्मानः सूक्ष्ममात्मानमात्मना ।
वीतरागा महाप्रज्ञा ध्यानाध्ययनसंपदा ॥ १२.३०६.४९ ॥
มหาตมะทั้งหลาย ผู้ปราศจากราคะและมีปัญญาใหญ่ ย่อมจุดให้อาตมันอันละเอียดสว่างขึ้นด้วยอาตมันของตนเอง ด้วยสมบัติคือการทำสมาธิและการศึกษา
12.306.50
दुर्गस्त्वेप मतः पन्था ब्राह्मणानां विपश्चिताम् ।
न कश्चिद्व्रजति ह्यस्मिन्क्षेमेण भरतर्षभ ॥ १२.३०६.५० ॥
ทางนี้ถือกันว่าลำบากแม้สำหรับพราหมณ์ผู้รอบรู้ โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่ชาวภรตะ ไม่มีผู้ใดเดินไปในทางนี้ได้อย่างปลอดภัย
12.306.51
यथा कश्चिद्वनं घोरं बहुसर्पसरीसृपम् ।
श्वभ्रवत्तोयहीनं च दुर्गमं बहुकण्टकम् ॥ १२.३०६.५१ ॥
เหมือนคนที่เข้าไปในป่าอันน่ากลัว เต็มไปด้วยงูและสัตว์เลื้อยคลานมากมาย เป็นเหมือนหลุมลึก ไม่มีน้ำ ผ่านไปได้ยาก และเต็มไปด้วยหนามมากมาย
12.306.52
अभक्षमटवीप्रायं दावदग्धमहीरुहम् ।
पन्थानं तस्कराकीर्णं क्षेमेणाभिपतेद्युवा ॥ १२.३०६.५२ ॥
ชายหนุ่มควรออกเดินทางอย่างปลอดภัยไปตามทางที่ไม่มีอาหาร ส่วนใหญ่เป็นป่ารก มีต้นไม้ใหญ่ไหม้ด้วยไฟป่า และชุกชุมด้วยโจร
12.306.53
योगमार्गं तथाऽऽसाद्य यः कश्चिद्व्रजते द्विजः ।
क्षेमेणोपरमेन्मार्गाद्बहुदोषो हि स स्मृतः ॥ १२.३०६.५३ ॥
ส่วนทวิชาติคนใดที่ไปถึงทางโยคะแล้วเดินไปบนทางนั้น และถอยจากทางนั้นอย่างปลอดภัย ผู้นั้นถือว่ามีความผิดมาก
12.306.54
सुस्थेयं क्षुरधारासु निशितासु महीपते ।
धारणासु तु योगस्य दुःस्थेयमकृतात्मभिः ॥ १२.३०६.५४ ॥
โอ้เจ้าแผ่นดิน ยืนได้อย่างมั่นคงบนคมมีดโกนที่คมกริบ ได้โดยง่าย แต่ในการฝึกธารณาของโยคะนั้น ผู้ที่ตนยังไม่ได้ฝึก ยืนได้มั่นคงได้ยาก
12.306.55
विपन्ना धारणास्तात नयन्ति न शुभां गतिम् ।
नेतृहीना यथा नावः पुरुषानर्णवे नृप ॥ १२.३०६.५५ ॥
ลูกรัก การธารณาที่เสื่อมเสียย่อมไม่นำไปสู่คติอันดี เหมือนเรือที่ไม่มีคนถือหางเสือ ย่อมไม่พาคนข้ามมหาสมุทรได้ โอ้พระราชา
12.306.56
यस्तु तिष्ठति कौन्तेय धारणासु यथाविधि ।
मरणं जन्म दुःखं च सुखं च स विमुञ्चति ॥ १२.३०६.५६ ॥
ส่วนผู้ที่ตั้งมั่นในการธารณาตามวิธีที่กำหนด โอ้บุตรแห่งกุนตี ผู้นั้นย่อมปลดปล่อยตนจากความตาย การเกิด ความทุกข์ และความสุข
12.306.57
नानाशास्त्रेषु निष्पन्नं योगेष्विदमुदाहृतम् ।
परं योगस्य यत्कृत्यं निश्चितं तद्द्विजातिषु ॥ १२.३०६.५७ ॥
สิ่งนี้ได้ถูกกล่าวไว้ในโยคะ ซึ่งสำเร็จลงแล้วในคัมภีร์ต่าง ๆ หน้าที่สูงสุดของโยคะได้ถูกกำหนดไว้สำหรับทวิชาติ
12.306.58
परं हि तद्ब्रह्ममयं महात्म ।
न्ब्रह्माणमीशं वरदं च विष्णुम्।
भवं च धर्मं च ष़डाननं च ।
षट्ब्रह्मपुत्रांश्च महान्भावान् ॥ १२.३०६.५८ ॥
สิ่งสูงสุดนั้นประกอบด้วยพรหมัน ได้แก่ พระพรหมผู้ยิ่งใหญ่ พระผู้เป็นเจ้า พระวิษณุผู้ประทานพร พระภวะ และธรรม พระผู้มีหกพักตร์ และบุตรทั้งหกของพระพรหม รวมถึงภาวะอันยิ่งใหญ่
12.306.59
तमश्च कष्टं सुमहद्रजश्च ।
सत्वं विशुद्धं प्रकृतिं परां च।
सिद्धिं च देवीं वरुणस्य पत्नीं ।
तेजश्च कृत्स्नं सुमहच्च धैर्यम् ॥ १२.३०६.५९ ॥
ความมืดและความทุกข์แสนสาหัส ราคะอันยิ่งใหญ่ สัตวะอันบริสุทธิ์ ปกติชาติอันสูงสุด สิทธิ เทวีผู้เป็นชายาของพระวรุณ ประกายรัศมีทั้งหมด และความมั่นคงอันยิ่งใหญ่
12.306.60
ताराधिपं खे विमलं सतारं ।
विश्वांश्च देवानुरगान्पितृंश्च।
शैलांश्च कृत्स्नानुदधींश्च घोरा ।
न्नदीश्च सर्वाः सवनान्घनांश्च ॥ १२.३०६.६० ॥
บนท้องฟ้า จอมดาวผู้บริสุทธิ์พร้อมด้วยดวงดาว เทวดาทั้งปวง นาคา และปิตฤ ภูเขาทั้งหมด มหาสมุทรอันน่าสะพรึงกลัว แม่น้ำทั้งปวง การบูชายัญ และเมฆทั้งหลาย
12.306.61
नागान्नगान्यक्षगणान्दिशश्च ।
गन्धर्वसंघान्पुरुषान्स्त्रियश्च।
परात्परं प्राप्य महान्महात्मा ।
विशेत योगी नचिराद्विमुक्तः ॥ १२.३०६.६१ ॥
โยคีผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีจิตประเสริฐ เมื่อบรรลุสิ่งสูงสุดจากสิ่งสูงสุด ย่อมเห็นเหล่านาค ภูเขา หมู่ยักษ์ ทิศทั้งหลาย หมู่คนธรรพ์ มนุษย์ชายและหญิง แล้วเข้าไปรวมในสิ่งนั้น โดยไม่นานก็หลุดพ้น
12.306.62
कथा च येयं नृपते प्रसक्ता ।
देवे महावीर्यतमौ शुभेयम्।
योगी स सर्वानभिभूय मर्त्या ।
न्नारायणात्मा कुरुते महात्मा ॥ १२.३०६.६२ ॥
ท้าวพระเจ้าข้า เรื่องราวนี้เกี่ยวข้องกับเทพผู้มีอำนาจยิ่งใหญ่สองพระองค์ และเป็นมงคลยิ่ง โยคีผู้มีจิตประเสริฐนั้น เมื่อเอาชนะมนุษย์ทั้งปวงแล้ว ย่อมทำให้ตนเองเป็นหนึ่งเดียวกับพระนารายณ์