Mahābhārata · Adhyāya 12.307

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

12.307.1

सम्पक्त्वयाऽयं नृपते वर्णितः शिष्टसंमतः ।
योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा ॥ १२.३०७.१ ॥

Oh rey, este camino del yoga, aprobado por los sabios, ha sido descrito por ti correctamente, tal como un maestro benévolo lo enseñó aquí a su discípulo.

12.307.2

साङ्ख्ये त्विदानीं कार्त्स्न्येन विधिं प्रब्रूहि पृच्छते ।
त्रिषु लोकेषु यज्ज्ञानं सर्वं तद्विदितं हि ते ॥ १२.३०७.२ ॥

Ahora explícame por completo el método del Sāṅkhya, a mí que pregunto; todo el conocimiento que existe en los tres mundos te es ciertamente conocido.

12.307.3

शृणु मे त्वमिदं कृत्स्नं साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
विदितं यतिभिः सर्वैः कपिलादिभिरीश्वरैः ॥ १२.३०७.३ ॥

Escucha de mí esta doctrina completa de los sāṅkhyas que conocen el sí mismo; ha sido conocida por todos los ascetas y por los señores como Kapila.

12.307.4

यस्मिन्नविभ्रमाः केचिद्दृश्यन्ते मनुजर्षभ ।
गुणाश्च यस्मिन्बहवो दोषहानिश्च केवला ॥ १२.३०७.४ ॥

Oh toro entre los hombres, en la cual algunos se ven libres de error, en la que hay muchas cualidades y la completa eliminación de las faltas.

12.307.5

ज्ञानेन परिसङ्ख्याय सदोषान्विषयान्नृप ।
मानुषान्दुर्जयान्कृत्स्नान्पैशाचान्विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.५ ॥

Oh rey, habiendo enumerado por el conocimiento los objetos de los sentidos con sus faltas, los objetos humanos difíciles de vencer por completo, y asimismo los objetos demoníacos.

12.307.6

राक्षसान्विषयाञ्ज्ञात्वा यक्षाणां विषयांस्तथा ।
विषयानौरगाञ्ज्ञात्वा गान्धर्वविषयांस्तथा ॥ १२.३०७.६ ॥

Habiendo conocido los objetos de los rākṣasas, asimismo los de los yakṣas, habiendo conocido los objetos de las serpientes, y asimismo los de los gandharvas.

12.307.7

पितृणां विषयाञ्ज्ञात्वा तिर्यक्षु चरतां नृप ।
सुपर्णविषयाञ्ज्ञात्वा मरुतां विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.७ ॥

Oh rey, habiendo conocido los mundos de los antepasados y de los que vagan entre los animales, habiendo conocido los mundos de los Suparṇas y asimismo los mundos de los Marutas.

12.307.8

राजर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा ब्रह्मर्षिविषयांस्तथा ।
आसुरान्विषयाञ्ज्ञात्वा वैश्वदेवांस्तथैव च ॥ १२.३०७.८ ॥

Habiendo conocido los mundos de los reyes sabios y asimismo los mundos de los sabios brahmanes, habiendo conocido los mundos de los asuras y los mundos de los Vaiśvadevas.

12.307.9

देवर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा योगानामपि चेश्वरान् ।
प्रजापतीनां विषयान्ब्रह्मणो विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.९ ॥

Habiendo conocido los mundos de los sabios divinos y a los señores de los yogas, habiendo conocido los mundos de los Prajāpatis y asimismo el mundo de Brahmā.

12.307.10

आयुषश्च परं कालं लोके विज्ञाय तत्त्वतः ।
सुखस्य च परं तत्त्वं विज्ञाय वदतां वर ॥ १२.३०७.१० ॥

Habiendo comprendido en verdad en el mundo el tiempo supremo de la vida, y habiendo comprendido la suprema verdad de la felicidad, oh el mejor de los oradores.

12.307.11

प्राप्ते काले च यद्दुःखं सततं विषयैषिणाम् ।
तिर्यक्षु पततां दुःखं पततां नरके च यत् ॥ १२.३०७.११ ॥

Cuando llega el tiempo, el sufrimiento que constantemente sobreviene a quienes buscan los objetos de los sentidos, el sufrimiento de quienes caen entre los animales, y el sufrimiento de quienes caen al infierno.

12.307.12

स्वर्गस्य च गुणान्कृत्स्नान्दोषान्सर्वांश्च भारत ।
परिसंख्यानसंख्यानं सत्वं सांख्यगुणात्मकम्।
वेदवादे येऽपि दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ॥ १२.३०७.१२ ॥

Oh Bhārata, todas las cualidades y todos los defectos del cielo, la enumeración y el cómputo, la sattva compuesta por las cualidades del Sāṃkhya, los defectos y méritos hallados en la doctrina de los Vedas, y también los méritos védicos.

12.307.13

ज्ञानयोगे च ये दोषा गुणा योगे च ये नृप ।
साङ्ख्यज्ञाने च ये दोषास्तथैव च गुणा नृप।
इतरेषु च ये दोषा गुणास्तेषु च भारत ॥ १२.३०७.१३ ॥

Oh rey, las faltas y virtudes que hay en el camino del conocimiento, y en el yoga, oh rey; las faltas que hay en el conocimiento del Sāṅkhya, y asimismo sus virtudes, oh rey; y las faltas y virtudes que hay en los demás, oh descendiente de Bharata.

12.307.14

सत्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा ।
तमश्चाष्टगुणं ज्ञात्वा वृद्धिं सप्तगुणां तथा ॥ १२.३०७.१४ ॥

Sabiendo que el sattva es diez veces, el rajas nueve veces, y el tamas ocho veces, y sabiendo que el crecimiento es siete veces, asimismo.

12.307.15

षङ्गुणं च मनो ज्ञात्वा नभः पञ्चगुणं तथा ।
बुद्धिं चतुर्गुणां ज्ञात्वा तमश्च त्रिगुणं तथा ॥ १२.३०७.१५ ॥

Sabiendo que la mente es seis veces y el espacio cinco veces, asimismo; sabiendo que el intelecto es cuatro veces y el tamas tres veces, asimismo.

12.307.16

द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्वमेकगुणं पुनः ।
सर्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलये प्रेक्ष्य चात्मनः ॥ १२.३०७.१६ ॥

Sabiendo que el rajas es doble y el sattva de nuevo simple; habiendo comprendido verdaderamente la creación, y habiendo visto el yo en la disolución.

12.307.17

ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर्भाविताः शुभाः ।
प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम् ॥ १२.३०७.१७ ॥

Quienes están dotados de conocimiento y discernimiento, impregnados por las causas, auspiciosos, alcanzan la liberación auspiciosa, volviéndose sutiles como el espacio, supremos.

12.307.18

रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च ।
शब्दे सक्तं तथा श्रोत्रं जिह्वा रसगुणेषु च ॥ १२.३०७.१८ ॥

La vista está unida a la forma, el olfato a la cualidad del olor; el oído está apegado al sonido, y asimismo la lengua a las cualidades del sabor.

12.307.19

त्वचं स्पर्शे तथा सक्तां वायुं नभसि चाश्रितम् ।
मोहं तमसि संयुक्तं लोभमर्थेषु संश्रितम् ॥ १२.३०७.१९ ॥

La piel está unida al tacto, y el aire reposa en el espacio. La ilusión está unida a la oscuridad, y la codicia reposa en los objetos de riqueza.

12.307.20

विष्णौ क्रान्तं बलं शक्रे कोष्ठे सक्तं तथाऽनलम् ।
अप्सु देवीं समासक्तामपस्तेजसि संश्रिताः ॥ १२.३०७.२० ॥

La fuerza impregna a Viṣṇu y a Indra; el fuego está apegado al vientre. La diosa está plenamente apegada a las aguas, y las aguas reposan en la luz.

12.307.21

तेजः सूक्ष्मे च संयुक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् ।
नभो महति संयुक्तं महद्बुद्धौ च संश्रितम् ॥ १२.३०७.२१ ॥

La luz está unida a lo sutil, y el aire reposa en el espacio. El espacio está unido a lo grande, y lo grande reposa en el gran intelecto.

12.307.22

बुद्धिं तमसि संसक्तां तमो रजसि संश्रितम् ।
रजः सत्वे तथा सक्तं सत्वं सक्तं तथाऽऽत्मनि ॥ १२.३०७.२२ ॥

El intelecto está plenamente apegado a la oscuridad, y la oscuridad reposa en la pasión. La pasión está apegada a la bondad, y la bondad está apegada al yo.

12.307.23

सक्तमात्मानमीशे च देवे नारायणे तथा ।
देवं मोक्षे च संसक्तं मोक्षं सक्तं तु न क्वचित् ॥ १२.३०७.२३ ॥

El yo está apegado al Señor, y asimismo el dios a Nārāyaṇa. El dios está plenamente apegado a la liberación, pero la liberación no está apegada a nada en absoluto.

12.307.24

ज्ञात्वा सत्वयुतं देहं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
स्वभावं चेतनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिते ॥ १२.३०७.२४ ॥

Conociendo el cuerpo unido a la bondad, envuelto por las dieciséis cualidades, y conociendo la naturaleza y la conciencia, que moran en el ser encarnado.

12.307.25

मध्यस्थमेकमात्मानं पापं यस्मिन्न विद्यते ।
द्वितीयं कर्म विज्ञाय नृपते विषयैषिणाम् ॥ १२.३०७.२५ ॥

Conoce el único ātman, situado en el centro, en el que no se encuentra pecado. Oh rey, para quienes buscan los objetos de los sentidos, lo segundo es la acción; habiendo comprendido esto...

12.307.26

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ॥ १२.३०७.२६ ॥

Habiendo comprendido todos los sentidos y los objetos de los sentidos, que descansan en el ser, y la rareza de la liberación, según la revelación...

12.307.27

प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः ।
आवहं चानिलं ज्ञात्वा प्रवहं चानिलं पुनः ॥ १२.३०७.२७ ॥

Conociendo verdaderamente los alientos prāṇa y apāna, samāna, vyāna y udāna, y de nuevo el viento que lleva hacia dentro (āvaha) y el que lleva hacia fuera (pravaha)...

12.307.28

सप्तवातांस्तथा शेषान्सप्तधा विहितान्पुनः ।
प्रजापतीनृषींश्चैव मार्गांश्चैव बहून्वरान् ॥ १२.३०७.२८ ॥

Los siete vientos, y asimismo los restantes, dispuestos sietefold; de nuevo, los señores de las criaturas y los sabios, y muchos excelentes caminos...

12.307.29

सप्तर्षीश्च बहूञ्ज्ञात्वा राजर्षीश्च परंतप ।
सुरर्षीन्महतश्चान्यान्ब्रह्मर्षीन्सूर्यसन्निभान् ॥ १२.३०७.२९ ॥

Conociendo a los siete sabios y a muchos otros, oh abrasador de enemigos, los sabios reales, los sabios divinos, los grandes, y los otros sabios brahmanes semejantes al sol...

12.307.30

ऐश्वर्याच्च्यावितान्दृष्ट्वा कालेन महता नृप ।
महतां भूतसङ्घानां श्रुत्वा नाशं च पार्थिव ॥ १२.३०७.३० ॥

Oh rey, habiendo visto a los apartados del poder por el gran tiempo, y habiendo oído, oh señor de la tierra, de la destrucción de las grandes multitudes de seres...

12.307.31

गतिं चाप्यशुभां ज्ञात्वा नृपते पापकर्मिणाम् ।
वैतरण्यां च यद्दुःखं पतितानां यमक्षये ॥ १२.३०७.३१ ॥

Oh rey, habiendo conocido el destino funesto de quienes cometen malas acciones y el sufrimiento que padecen en el Vaitaraṇī los caídos en la morada de Yama.

12.307.32

योनीषु च विचित्रासु संसारानशुभांस्तथा ।
जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने ॥ १२.३०७.३२ ॥

y, en los variados vientres, los ciclos de renacimiento funestos, y la morada en un vientre impuro, recipiente de sangre y agua.

12.307.33

श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते ।
शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे ॥ १२.३०७.३३ ॥

entre flemas, orina y excremento de olor penetrante, en la masa de semen y sangre, donde se reúnen la médula y los tendones.

12.307.34

सिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरेऽशुचौ ।
विज्ञायाहितमात्मानं योगांश्च विविधान्नृप ॥ १२.३०७.३४ ॥

habiendo comprendido el yo situado en la ciudad impura del cuerpo, colmada de cientos de venas y de nueve puertas, y, oh rey, las diversas disciplinas del yoga.

12.307.35

तामसानां च जन्तूनां रमणीयावृतात्मनाम् ।
सात्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं भरतर्षभ ॥ १२.३०७.३५ ॥

la condición reprobable de los seres de naturaleza tamásica, cuyo yo está cubierto por cosas agradables, y también de los seres de naturaleza sáttvica, oh toro de los Bharatas.

12.307.36

गर्हितं महतामर्थे साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
उपप्लवांस्तथा घोराञ्शशिनस्तेजसस्तथा ॥ १२.३०७.३६ ॥

reprobable para los grandes sabios del Sāṅkhya que han conocido el yo, y asimismo los terribles trastornos de la luna y del resplandor.

12.307.37

ताराणां पतनं दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम् ।
द्वन्द्वानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपण नृप ॥ १२.३०७.३७ ॥

Habiendo visto caer las estrellas y cambiar de lugar las constelaciones, y comprendido la separación de las parejas, oh rey afligido.

12.307.38

अन्योन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानामपि चाशुभम् ।
बाल्ये मोहं च विज्ञाय क्षयं देहस्य चाशुभम् ॥ १२.३०७.३८ ॥

Habiendo visto a los seres devorarse unos a otros y su desgracia, y comprendido el engaño de la infancia, la ruina del cuerpo y su mal destino.

12.307.39

रागे मोहे च संप्राप्ते क्वचित्सत्वं समाश्रितम् ।
सहस्रेषु नरः कश्चिन्मोक्षबुद्धिं समाश्रितः ॥ १२.३०७.३९ ॥

Aun cuando el apego y la ilusión sobrevienen, en algún lugar alguien se refugia en la bondad; entre miles, algún hombre se refugia en la idea de liberación.

12.307.40

दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ।
बहुमानमलब्धेषु लब्धे मध्यस्थतां पुनः ॥ १२.३०७.४० ॥

Habiendo comprendido, según la escritura, lo raro que es la liberación: gran respeto por lo que no se obtiene y, de nuevo, ecuanimidad hacia lo que se obtiene.

12.307.41

विषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय नृपते पुनः ।
गतासूनां च कौन्तेय देहान्दृष्ट्वा तथाऽशुभान् ॥ १२.३०७.४१ ॥

Oh rey, habiendo comprendido de nuevo la perversidad de los objetos de los sentidos, y oh hijo de Kuntī, habiendo visto los cuerpos inauspiciosos de los muertos.

12.307.42

वासं कुलेषु जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भारत ।
ब्रह्मघ्नानां गतिं ज्ञात्वा पतितानां सुदारुणाम् ॥ १२.३०७.४२ ॥

Oh descendiente de Bharata, habiendo comprendido la morada de los seres en las familias y su sufrimiento, y habiendo conocido el destino de los asesinos de brahmanes y el destino espantoso de los caídos.

12.307.43

सुरापाने च सक्तानां ब्राह्मणानां दुरात्मनाम् ।
गुरूदारप्रसक्तानां गतिं विज्ञाय चाशुभाम् ॥ १२.३०७.४३ ॥

Habiendo conocido el destino funesto de los brahmanes entregados a beber licor, de los de mente perversa y de quienes se apegan a las esposas de sus maestros.

12.307.44

जननीषु च वर्तन्ते येन सम्यग्युधिष्ठिर ।
सदेवकेषु लोकेषु येन वर्तन्ति मानवाः ॥ १२.३०७.४४ ॥

Y, oh Yudhiṣṭhira, por lo cual los seres habitan debidamente en los vientres de las madres, y por lo cual los hombres habitan en los mundos junto con los dioses.

12.307.45

तेन ज्ञानेन विज्ञाय गतिं चाशुभकर्मणाम् ।
तिर्यग्योनिगतानां च विज्ञाय च गतिं पृथक् ॥ १२.३०७.४५ ॥

Con ese conocimiento, habiendo comprendido el destino de los de acciones infaustas y, por separado, el destino de quienes han entrado en vientres de animales.

12.307.46

वेदवादांस्तथा चित्रानृतूनां पर्ययांस्तथा ।
क्षयं संवत्सराणां च मासानां च क्षयं तथा ॥ १२.३०७.४६ ॥

Las sentencias védicas, los diversos ciclos de las estaciones, el declive de los años y, asimismo, el declive de los meses.

12.307.47

पक्षक्षयं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयम् ।
क्षयं वृद्धिं च चन्द्रस्य दृष्ट्वा प्रत्यक्षतस्तथा ॥ १२.३०७.४७ ॥

Habiendo visto el declive de las quincenas y la disminución de los días, y habiendo visto directamente el menguar y el crecer de la luna.

12.307.48

वृद्धिं दृष्ट्वा समुद्राणां क्षयं तेषां तथा पुनः ।
क्षयं धनानां दृष्ट्वा च पुनर्वृद्धिं तथैव च ॥ १२.३०७.४८ ॥

Habiendo visto la crecida de los océanos y su menguar, y asimismo habiendo visto de nuevo la pérdida de riquezas y de nuevo su aumento.

12.307.49

संयोगानां क्षयं दृष्ट्वा युगानां च विशेषतः ।
क्षयं च दृष्ट्वा शैलानां क्षयं च सरितां तथा ॥ १२.३०७.४९ ॥

Habiendo visto la destrucción de las uniones, y especialmente la destrucción de las edades, y habiendo visto la destrucción de las montañas y asimismo la de los ríos.

12.307.50

वर्णानां च क्षयं दृष्ट्वा क्षयान्तं च पुनः पुनः ।
जरा मृत्युस्तथा जन्म दृष्ट्वा दुःखानि चैव ह ॥ १२.३०७.५० ॥

Habiendo visto la destrucción de los varnas y su fin en la ruina una y otra vez, habiendo visto la vejez, la muerte y asimismo el nacimiento, y habiendo visto también los sufrimientos.

12.307.51

देहदोषांस्तथा ज्ञात्वा तेषां दुःखं च तत्त्वतः ।
देहविक्लवतां चैव सम्यग्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५१ ॥

Habiendo conocido asimismo los defectos del cuerpo, y habiendo sabido en verdad su sufrimiento, y habiendo comprendido cabalmente y en verdad la aflicción del cuerpo.

12.307.52

आत्मदोषांश्च विज्ञाय सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
स्वदेहादुत्थितान्गब्धांस्तथा विज्ञाय चाशुभान्।
मूत्रश्लेष्मपुरीषादीन्स्वेदजांश्च सुकुत्सितान् ॥ १२.३०७.५२ ॥

Habiendo conocido los defectos del yo y todo lo que reside en el yo, lo que surge del propio cuerpo, lo impuro, la orina, la flema, las heces y similares, y las cosas más despreciables nacidas del sudor.

12.307.53

कान्स्वगात्रोद्भवान्दोषान्पश्यस्यमितविक्रम ।
एतन्मे संशयं कृत्स्नं वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५३ ॥

¿Qué defectos nacidos de tu propio cuerpo ves, oh tú de valor inconmensurable? Eres digno de explicar verdaderamente toda esta duda mía.

12.307.54

पञ्च दोषान्प्रभो देहे प्रवदन्ति मनीषिणः ।
मार्गज्ञाः कापिलाः साङ्ख्याः शृणु तानरिसूदन ॥ १२.३०७.५४ ॥

Oh señor, los sabios declaran cinco defectos en el cuerpo, como lo hacen los sāṅkhyas, conocedores del camino, seguidores de Kapila. Escúchalos, oh destructor de enemigos.

12.307.55

कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते ॥ १२.३०७.५५ ॥

El deseo y la ira, el miedo, el sueño y, en quinto lugar, el aliento, se dice que son estos.

12.307.56

एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम् ।
छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात् ॥ १२.३०७.५६ ॥

Estos defectos se ven en los cuerpos de todos los seres encarnados. Con la paciencia cortan la ira, y abandonando el propósito, el deseo.

12.307.57

सत्वसंसेवनान्निद्रामप्रमादाद्भयं तथा ।
छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासमल्पाहारतया नृप ॥ १२.३०७.५७ ॥

Cultivando la sattva cortan el sueño, y con la vigilancia asimismo el miedo; y comiendo poco, oh rey, cortan el quinto, el aliento.

12.307.58

गुणान्गुणशतैर्ज्ञात्वा दोषान्दोषशतैरपि ।
हेतून्हेतुशतैश्चित्रैश्चित्रान्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५८ ॥

Habiendo conocido las cualidades por cientos de cualidades, y los defectos por cientos de defectos, y habiendo comprendido lo diverso por causas diversas, en verdad.

12.307.59

अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर्मायाशतैश्वितम् ।
चित्रभित्तिप्रतीकाशं नलसारमनर्थकम् ॥ १२.३०७.५९ ॥

Este mundo es como la espuma de las aguas, tejido por cientos de ilusiones de Viṣṇu, semejante a una pared pintada, de esencia de caña, y sin provecho.

12.307.60

तमः श्वभ्रनिभं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम् ।
क्लेशप्रायं सुखाद्धीनं नाशोत्तरमिहावशम् ॥ १२.३०७.६० ॥

Habiendo visto la oscuridad como un pozo y como una burbuja de lluvia, lleno de aflicción, privado de dicha, que termina en la destrucción, y aquí sin voluntad.

12.307.61

रजस्तमसि संमग्नं पङ्के द्वीपमिवावशम् ।
साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञास्त्यक्त्वा देहं प्रजाकृतं ॥ १२.३०७.६१ ॥

Viendo al hombre hundido en rajas y tamas, indefenso como una isla en el lodo, oh rey, los sabios sāṅkhyas abandonan este cuerpo, nacido de los seres.

12.307.62

ज्ञानयोगेन साङ्ख्येन व्यापिना महता नृप ।
राजसानशुभान्गन्धांस्तांमसांश्च तथाविधान् ॥ १२.३०७.६२ ॥

Oh rey, mediante el gran yoga del conocimiento y el sāṅkhya, que todo lo penetra, se abandonan los olores rajásicos e inauspiciosos, y asimismo los tamásicos de esa clase.

12.307.63

पुण्यांश्च सात्विकान्गन्धान्स्पर्शजान्देहसंश्रितान् ।
छित्त्वाऽऽशु ज्ञानशस्त्रेण तपो दण्डेन भारत ॥ १२.३०७.६३ ॥

Y cortando rápidamente con el arma del conocimiento los olores sáttvicos auspiciosos, nacidos del tacto y apegados al cuerpo, oh Bhārata, haciendo del ascetismo el bastón, se los abandona.

12.307.64

ततो दुःखोदधिं घोरं चिन्ताशोकमहाह्रदम् ।
व्याधिमृत्युमहाग्राहं महाभयमहोरगम् ॥ १२.३०७.६४ ॥

Entonces (el asceta) cruza el terrible océano del sufrimiento, el gran lago de la ansiedad y la pena, con los grandes cocodrilos de la enfermedad y la muerte, el gran temor y las grandes serpientes.

12.307.65

तमःकूर्मं रजोमीनं प्रज्ञया संतरन्त्युत ।
स्नेहपङ्कं जरादुर्गं ज्ञानदीपमरिंदम् ॥ १२.३०७.६५ ॥

Cruzan con sabiduría el mar con las tortugas del tamas y los peces del rajas; el de cieno de apego y fortaleza difícil de la vejez, con la lámpara del conocimiento, oh vencedor de enemigos.

12.307.66

कर्मागाधं सत्यतीरं स्थितव्रतमरिंदम् ।
हिंसाशीघ्रमहावेगं नानारससमाकरम् ॥ १२.३०७.६६ ॥

Insondable por la acción, cuya orilla es la verdad, firme en los votos, oh vencedor de enemigos; de rápida violencia y gran impulso, depósito de muchos sabores.

12.307.67

नानाप्रीतिमहारत्नं दुःखज्वरसमीरणम् ।
शोकतृष्णामहावर्तं तीक्ष्णव्याधिमहागजम् ॥ १२.३०७.६७ ॥

Lleno de grandes joyas de muchos placeres, agitado por el viento de la fiebre del dolor, con grandes remolinos de pena y ansia, con agudas enfermedades como grandes elefantes.

12.307.68

अस्थिसंघातसंघट्टं श्लेष्मफेनमरिंदम् ।
दानमुक्ताकरं घोरं शोणितह्रदविद्रुमम् ॥ १२.३०७.६८ ॥

Chocante con montones de huesos, espumoso de flema, oh domador de enemigos; una mina de perlas en forma de dádivas, terrible, con coral en un estanque de sangre.

12.307.69

हसितोत्क्रुष्टनिर्घोषं नानाज्ञानसुदुस्तरम् ।
रोदनाश्रुमलक्षारं सङ्गत्यागपरायणम्। ॥ १२.३०७.६९ ॥

Con el estruendo de risas y gritos, muy difícil de cruzar incluso con muchos conocimientos; con lágrimas de llanto como su suciedad y salinidad; entregado al abandono del apego.

12.307.70

पुत्रदारजलौकौघं मत्रिबान्धवपत्तनम् ।
अहिंसासत्यमर्यादं प्राणत्यागमहोर्मिणम् ॥ १२.३०७.७० ॥

Con un torrente de hijos, esposas y sanguijuelas, con ministros y parientes como sus puertos; con la no violencia y la verdad como sus orillas, con grandes olas de entregar la vida.

12.307.71

वेदान्तगमनद्वीपं सर्वभूतदयोदकम् ।
मोक्षदुर्लाभविषयं व़डवामुखसागरम् ॥ १२.३०७.७१ ॥

Con la isla alcanzada por el Vedānta, con la compasión por todos los seres como su agua; donde la liberación es difícil de obtener, el océano con la boca del fuego de Vaḍavā.

12.307.72

तरन्ति मुनयः सिद्धा ज्ञानयानेन भारत ।
तीर्त्वाऽतिदुस्तरं जन्म विशन्ति विमलं नभः ॥ १२.३०७.७२ ॥

Oh Bhārata, los sabios y los perfectos cruzan por la nave del conocimiento; tras cruzar el nacimiento tan difícil de cruzar, entran en el cielo sin mancha.

12.307.73

तत्र तान्सुकृतीन्साङ्ख्यान्सूर्यो वहति रश्मिभिः ।
पद्मतन्तुवदाविश्य प्रसह्य विषयान्नृप ॥ १२.३०७.७३ ॥

Allí el sol transporta con sus rayos a aquellos meritorios seguidores del Sāṅkhya, penetrando como la fibra del tallo del loto, oh rey, superando por la fuerza los objetos de los sentidos.

12.307.74

तत्र तान्प्रवहो वायुः प्रतिगृह्णाति भारत ।
वीतरागान्यतीन्सिद्धान्वीर्ययुक्तांस्तपोधनान् ॥ १२.३०७.७४ ॥

Allí el viento que fluye los recibe, oh Bhārata: a los ascetas libres de pasión, a los perfectos, a los dotados de vigor, cuya riqueza es la austeridad.

12.307.75

सूक्ष्मः शीतः सुगन्धी च सुखस्पर्शश्च भारत ।
सप्तानां मरुतां श्रेष्ठो लोकान्गच्छति यः शुभान्।
स तान्वहति कौन्तेय नभसः परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७५ ॥

Sutil, fresco, fragante y agradable al tacto, el mejor de los siete Marutas, que va a los mundos auspiciosos: oh Bhārata, oh hijo de Kuntī, él los lleva a la suprema vía del cielo.

12.307.76

नभो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम् ।
तमो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम्।
रजो वहति राजेन्द्र सत्वस्य परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७६ ॥

El cielo los lleva a la suprema vía de la pasión, oh señor de los mundos. La oscuridad los lleva a la suprema vía de la pasión, oh señor de los mundos. La pasión los lleva a la suprema vía de la bondad, oh rey de reyes.

12.307.77

सत्वं वहति राजेन्द्र परं नारायणं प्रभुम् ।
प्रभुर्वहति शुद्धात्मा परमात्मानमात्मना ॥ १२.३०७.७७ ॥

La bondad los lleva al supremo Señor Nārāyaṇa, oh rey de reyes. El Señor, el de alma pura, los lleva al Ser supremo, por medio del ser.

12.307.78

परमात्मानमासाद्य तद्भूता यतयोऽमलाः ।
अमृतत्वाय कल्पन्ते न निवर्तन्ति वा विभो ॥ १२.३०७.७८ ॥

Habiendo alcanzado el Ser supremo, los ascetas sin mancha que se han vuelto eso son aptos para la inmortalidad, y no regresan, oh poderoso.

12.307.79

परमा सा गतिः पार्थ निर्द्वन्द्वानां महात्मनाम् ।
सत्यार्जवरतानां वै सर्वभूतदयावताम् ॥ १२.३०७.७९ ॥

Oh hijo de Pṛthā, ese es el destino supremo de los magnánimos que están libres de los pares de opuestos, que se deleitan en la verdad y la rectitud, y que son compasivos con todos los seres.

12.307.80

स्थानमुत्तममासाद्य भगवन्तं स्थिरव्रताः ।
आजन्ममरणं वा ते स्मरन्त्युत न वाऽनघ ॥ १२.३०७.८० ॥

Oh sin mácula, habiendo alcanzado ese estado supremo y al Señor bendito, ¿recuerdan los de voto firme desde el nacimiento hasta la muerte, o no lo recuerdan?

12.307.81

यदत्र तथ्यं तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ।
त्वदृते पुरुषं नान्यं प्रष्टुमर्हामि कौरव ॥ १२.३०७.८१ ॥

Oh descendiente de Kuru, lo que aquí es verdad, deberías decírmelo tal como es; no merezco preguntarle a ningún otro hombre sino a ti.

12.307.82

मोक्षे दोषो महानेष प्राप्य सिद्धिगतानृषीन् ।
यदि तत्रैव विज्ञाने वर्तन्ते यतयः परे ॥ १२.३०७.८२ ॥

En la liberación esto es una gran falta: los sabios que han alcanzado la perfección permanecen allí, si también los ascetas supremos permanecen en ese mismo conocimiento.

12.307.83

प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं पश्यामि परमं नृप ।
मग्नस्य हि परे ज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत्। ॥ १२.३०७.८३ ॥

Oh rey, veo que el dharma caracterizado por la actividad es supremo; para quien está sumergido en el conocimiento supremo, ¿qué podría ser más doloroso que esto?

12.307.84

यथान्यायं त्वया तात प्रश्नः पृष्टः सुसंकटः ।
बुधानामपि संमोहः प्रश्नेऽस्मिन्भरतर्षभ ॥ १२.३०७.८४ ॥

Querido hijo, has formulado correctamente una pregunta muy difícil; en esta pregunta incluso los sabios se confunden, oh toro de los Bharatas.

12.307.85

अत्रापि तत्त्वं परमं शृणु सम्यङ्भयेरितम् ।
बुद्धिश्च परमा यत्र कापिलानां महात्मनाम् ॥ १२.३०७.८५ ॥

Aquí también, escucha bien la verdad suprema, tal como la declararon los sabios sin temor, y donde reside la suprema inteligencia de los grandes almas, los seguidores de Kapila.

12.307.86

इन्द्रियाण्येव बुध्यन्ते स्वदेहे देहिनां नृप ।
कारणान्यात्मनस्तानि सूक्ष्मः पश्यति तैस्तु सः ॥ १२.३०७.८६ ॥

En sus propios cuerpos, oh rey, son los sentidos los que perciben para los seres encarnados; son los instrumentos del yo, y el sutil ve a través de ellos.

12.307.87

आत्मना विप्रहीणानि काष्ठकुड्यसमानि तु ।
विनश्यन्ति न संदेहः फेना इव महार्णवे ॥ १२.३०७.८७ ॥

Abandonadas por el yo, se vuelven como madera y muros, y perecen sin duda, como la espuma en el gran océano.

12.307.88

इन्द्रियैः सह सुप्तस्य देहिनः शत्रुतापन ।
सूक्ष्मश्चरति सर्वत्र नभसीव समीरणः ॥ १२.३०७.८८ ॥

Oh abrasador de enemigos, el sutil del ser encarnado que duerme con sus sentidos vaga por todas partes, como el viento en el cielo.

12.307.89

स पश्यति यथान्यायं स्पर्शान्स्पृशति वा विभो ।
बुध्यमानो यथापूर्वमखिलेनेह भारत ॥ १२.३०७.८९ ॥

Él ve correctamente, o toca los objetos del tacto, oh poderoso; percibiendo por completo aquí, oh Bhārata, como antes.

12.307.90

इन्द्रियाणीह सर्वाणि स्वे स्वे स्थाने यथाविधि ।
अनीशत्वात्प्रलीयन्ते सर्पा हतविषा इव ॥ १२.३०७.९० ॥

Aquí todos los sentidos permanecen cada uno en su lugar según lo prescrito; por falta de control se disuelven, como serpientes cuyo veneno ha sido destruido.

12.307.91

इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्वेव सर्वशः ।
आक्रम्य गतयः सूक्ष्माश्चरत्यात्मा न संशयः ॥ १२.३०७.९१ ॥

Habiendo dominado por completo todos los sentidos en sus propios lugares, el ātman recorre sendas sutiles; de esto no hay duda.

12.307.92

सत्वस्य च गुणान्कृत्स्नान्नजसश्च गुणान्पुनः ।
गुणांश्च तमसः सर्वान्गुणान्बुद्धेश्च भारत ॥ १२.३०७.९२ ॥

Oh Bhārata, las cualidades del sattva en su totalidad, de nuevo las cualidades del rajas, todas las cualidades del tamas y las cualidades del intelecto.

12.307.93

गुणांश्च मनसश्चापि नभसश्च गुणांश्च सः ।
गुणान्वायोश्च धर्मात्मंस्तेजसां च गुणान्पुनः ॥ १२.३०७.९३ ॥

Las cualidades de la mente, y también las del espacio; y él, oh justo, las cualidades del aire, y de nuevo las del fuego.

12.307.94

अपां गुणांस्तथा पार्थ पार्थिंवांश्च गुणानपि ।
सर्वात्मना गुणैर्व्याप्तः क्षेत्रज्ञेषु युधिष्ठिर ॥ १२.३०७.९४ ॥

Asimismo, oh Pārtha, las cualidades del agua y también las de la tierra; oh Yudhiṣṭhira, él está plenamente penetrado por las cualidades entre los conocedores del campo.

12.307.95

आत्मा च याति क्षेत्रज्ञं कर्मणी च शुभाशुभे ।
शिष्या इव महात्मानमिन्द्रियाणि च तं प्रभो ॥ १२.३०७.९५ ॥

El ātman va hacia el conocedor del campo, y también las acciones buenas y malas; oh señor, los sentidos también van hacia esa gran alma, como discípulos hacia su maestro.

12.307.96

प्रकृतिं चाप्यतिक्रम्य गच्छत्यात्मानमव्ययम् ।
परं नारायणं देवं निर्द्वन्द्वं प्रकृतेः परम् ॥ १२.३०७.९६ ॥

Trascendiendo incluso a la naturaleza, el ātman imperecedero va al dios supremo Nārāyaṇa, que está libre de los pares de opuestos y más allá de la naturaleza.

12.307.97

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः प्रविष्टस्तमनामयम् ।
परमात्मानमगुणं न निवर्तति भारत ॥ १२.३०७.९७ ॥

Liberado de todos los pecados, habiendo entrado en aquel inmaculado Ātman supremo, no retorna del Paramātman sin cualidades, oh Bhārata.

12.307.98

शिष्टं तत्र मनस्तात इन्द्रियाणि च भारत ।
आगच्छन्ति यथाकालं गुरोः संदेशकारिणः ॥ १२.३०७.९८ ॥

Querido hijo, oh Bhārata, allí permanecen la mente y los sentidos; como mensajeros que cumplen el encargo del maestro, regresan a su debido tiempo.

12.307.99

शक्यं चाल्पेन कालेन शान्तिं प्राप्तुं गुणार्थिना ।
एवमुक्तेन कौन्तेय युक्तज्ञानेन मोक्षिणा ॥ १२.३०७.९९ ॥

Oh hijo de Kuntī, para quien busca el bien supremo y así es instruido, es posible alcanzar la paz en poco tiempo, mediante el conocimiento disciplinado, por quien busca la liberación.

12.307.100

साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञा गच्छन्ति परमां गतिम् ।
ज्ञानेनानेन कौन्तेय तुल्यं ज्ञानं न विद्यते ॥ १२.३०७.१०० ॥

Oh rey, los sabios seguidores del Sāṅkhya alcanzan la meta suprema. Oh hijo de Kuntī, no existe conocimiento igual a este conocimiento.

12.307.101

अत्र ते संशयो मा भूज्ज्ञानं सांख्यं परं मतम् ।
अक्षरं ध्रुवमव्यक्तं पूर्णं ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.३०७.१०१ ॥

Que no haya duda para ti en esto: el conocimiento del Sāṅkhya se considera supremo. Es el Brahman imperecedero, firme, no manifestado, completo y eterno.

12.307.102

अनादिमध्यनिधनं निर्द्वन्द्वं कर्तृ शाश्वतम् ।
कूटस्थं चैव नित्यं च यद्वदन्ति शमात्मकाः ॥ १२.३०७.१०२ ॥

Aquello que no tiene principio, medio ni fin, libre de pares de opuestos, agente, eterno, inmutable y perdurable: así lo llaman los de naturaleza serena.

12.307.103

यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यच्च शंसन्ति शास्त्रेषु वदन्ति परमर्षयः ॥ १२.३०७.१०३ ॥

Aquello de lo que surgen todas las modificaciones de la creación y la disolución, lo que los grandes sabios proclaman y enseñan en las escrituras.

12.307.104

सर्वे विप्राश्च देवाश्च तथा शमविदो जनाः ।
ब्रह्मण्यं परमं देवमनन्तं परमच्युतम् ॥ १२.३०७.१०४ ॥

Todos los brahmanes, los dioses y los hombres que conocen la quietud conocen a aquel Brahman supremo, Dios supremo, infinito y supremamente imperecedero.

12.307.105

प्रार्थयन्तश्च तं विप्रा वदन्ति गुणबुद्धयः ।
सम्यग्युक्तास्तथा योगाः साङ्ख्याश्चामितदर्शनाः ॥ १२.३०७.१०५ ॥

Los brahmanes que le rezan, los que fijan su mente en las cualidades, los yoguis rectamente disciplinados y los sāṅkhyas de visión ilimitada hablan de él.

12.307.106

अमूर्तेस्तस्य कौन्तेय साङ्ख्यं मूर्तिरिति श्रुतिः ।
अभिज्ञानानि तस्याहुर्मतं हि भरतर्षभ ॥ १२.३०७.१०६ ॥

Oh hijo de Kuntī, la śruti dice que la forma de aquel sin forma es el Sāṅkhya. Oh mejor de los Bharatas, sus señales de reconocimiento han sido declaradas; esta es la opinión.

12.307.107

द्विविधानीह भूतानि पृथिव्यां पृथिवीपते ।
जङ्गमाजङ्गमाख्यानि जङ्गमं तु विशिष्यते ॥ १२.३०७.१०७ ॥

Oh señor de la tierra, aquí en la tierra los seres son de dos clases, llamados móviles e inmóviles; pero lo móvil es considerado superior.

12.307.108

ज्ञानं महद्यद्धि महत्सु राज ।
न्वेदेषु साङ्ख्येषु तथैव योगे।
यच्चापि दृष्टं विविधं पुराणे ।
साङ्ख्यागतं तन्निखिलं नरेन्द्र ॥ १२.३०७.१०८ ॥

Oh rey, todo el gran conocimiento que se encuentra entre los grandes, en los Vedas, en el Sāṅkhya y asimismo en el yoga, y todo el conocimiento múltiple que se ve en los Purāṇas, oh señor de los hombres, todo ello está contenido en el Sāṅkhya.

12.307.109

यच्चेतिहासेषु महत्सु दृष्टं ।
यच्चार्थशास्त्रे नृप शिष्टजुष्टे।
ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किंचि ।
त्साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन् ॥ १२.३०७.१०९ ॥

Lo que se ve en las grandes historias, oh rey, y en el tratado de la política practicado por los sabios, y cualquier conocimiento que exista aquí en el mundo, todo eso se halla en Sāṅkhya; es grande, oh magnánimo.

12.307.110

शमश्च दृष्टः परमं बलं च ।
ज्ञानं च साङ्ख्यं च यथावदुक्तम्।
तपांसि सूक्ष्माणि सुखानि चैव ।
साङ्ख्ये यथावद्विहितानि राजन् ॥ १२.३०७.११० ॥

Se ve la calma y la fuerza suprema; el conocimiento y el Sāṅkhya también han sido declarados como corresponde; las austeridades sutiles y los gozos también, oh rey, están debidamente prescritos en el Sāṅkhya.

12.307.111

विपर्यये तस्य हि पार्थ देवा ।
न्गच्छन्ति साङ्ख्याः सततं सुखेन।
तांश्चानुसंचार्य ततः कृतार्थाः ।
पतन्ति विप्रेषु यतेषु भूयः ॥ १२.३०७.१११ ॥

Oh hijo de Pṛthā, en la inversión de aquello, los dioses no siempre van con facilidad hacia los adeptos del Sāṅkhya; habiéndolos seguido y cumplido su fin, caen de nuevo entre los brahmanes y los ascetas.

12.307.112

हित्वा च देहं प्रविशन्ति मोक्षं ।
दिवौकसो द्यामिव पार्थ साङ्ख्याः।
अतोऽधिकं तेऽभिरता महार्थे ।
साङ्ख्ये द्विजाः पार्थिव शिष्टजुष्टे ॥ १२.३०७.११२ ॥

Dejando el cuerpo, oh hijo de Pṛthā, los adeptos del Sāṅkhya entran en la liberación, como los moradores del cielo entran en el firmamento; por tanto, oh rey, los dos veces nacidos se deleitan más en ese gran fin del Sāṅkhya practicado por los sabios.