മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.307
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.307.1
सम्पक्त्वयाऽयं नृपते वर्णितः शिष्टसंमतः ।
योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा ॥ १२.३०७.१ ॥
രാജാവേ, സജ്ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച ഈ യോഗമാർഗ്ഗം അങ്ങ് യഥാവിധി നന്നായി വിവരിച്ചു; ഹിതൈഷിയായ ഗുരു ഇവിടെ ശിഷ്യനോട് അത് പറഞ്ഞു.
12.307.2
साङ्ख्ये त्विदानीं कार्त्स्न्येन विधिं प्रब्रूहि पृच्छते ।
त्रिषु लोकेषु यज्ज्ञानं सर्वं तद्विदितं हि ते ॥ १२.३०७.२ ॥
ഇപ്പോൾ സാംഖ്യത്തിലെ വിധി പൂർണ്ണമായി ചോദിക്കുന്ന എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള സകല ജ്ഞാനവും അങ്ങേക്കറിയാമല്ലോ.
12.307.3
शृणु मे त्वमिदं कृत्स्नं साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
विदितं यतिभिः सर्वैः कपिलादिभिरीश्वरैः ॥ १२.३०७.३ ॥
ആത്മജ്ഞരായ സാംഖ്യരുടെ ഈ സമ്പൂർണ്ണ സിദ്ധാന്തം എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക; ഇത് സകല യതികളും കപിലാദി ഈശ്വരന്മാരും അറിഞ്ഞതാണ്.
12.307.4
यस्मिन्नविभ्रमाः केचिद्दृश्यन्ते मनुजर्षभ ।
गुणाश्च यस्मिन्बहवो दोषहानिश्च केवला ॥ १२.३०७.४ ॥
മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിൽ ചിലർ ഭ്രമമില്ലാത്തവരായി കാണപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ പല ഗുണങ്ങളും ദോഷനാശവും പൂർണ്ണമായുണ്ട്.
12.307.5
ज्ञानेन परिसङ्ख्याय सदोषान्विषयान्नृप ।
मानुषान्दुर्जयान्कृत्स्नान्पैशाचान्विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.५ ॥
രാജാവേ, ജ്ഞാനത്താൽ ദോഷങ്ങളോടുകൂടിയ വിഷയങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി എണ്ണി, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള മാനുഷ വിഷയങ്ങളെയും പൈശാച വിഷയങ്ങളെയും.
12.307.6
राक्षसान्विषयाञ्ज्ञात्वा यक्षाणां विषयांस्तथा ।
विषयानौरगाञ्ज्ञात्वा गान्धर्वविषयांस्तथा ॥ १२.३०७.६ ॥
രാക്ഷസ വിഷയങ്ങളെ അറിഞ്ഞ്, യക്ഷ വിഷയങ്ങളെയും അതുപോലെ, നാഗ വിഷയങ്ങളെ അറിഞ്ഞ്, ഗന്ധർവ വിഷയങ്ങളെയും.
12.307.7
पितृणां विषयाञ्ज्ञात्वा तिर्यक्षु चरतां नृप ।
सुपर्णविषयाञ्ज्ञात्वा मरुतां विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.७ ॥
രാജാവേ, പിതൃക്കളുടെ ലോകങ്ങളും തിര്യക്ക് യോനികളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരുടെ ലോകങ്ങളും അറിഞ്ഞ്, സുപർണ്ണരുടെ ലോകങ്ങളും മരുത്തുകളുടെ ലോകങ്ങളും അറിഞ്ഞ്.
12.307.8
राजर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा ब्रह्मर्षिविषयांस्तथा ।
आसुरान्विषयाञ्ज्ञात्वा वैश्वदेवांस्तथैव च ॥ १२.३०७.८ ॥
രാജർഷികളുടെ ലോകങ്ങളും ബ്രഹ്മർഷികളുടെ ലോകങ്ങളും അതുപോലെ അറിഞ്ഞ്, അസുരന്മാരുടെ ലോകങ്ങൾ അറിഞ്ഞ്, വൈശ്വദേവന്മാരുടെ ലോകങ്ങളും അറിഞ്ഞ്.
12.307.9
देवर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा योगानामपि चेश्वरान् ।
प्रजापतीनां विषयान्ब्रह्मणो विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.९ ॥
ദേവർഷികളുടെ ലോകങ്ങൾ അറിഞ്ഞ്, യോഗങ്ങളുടെ ഈശ്വരന്മാരെയും അറിഞ്ഞ്, പ്രജാപതികളുടെ ലോകങ്ങളും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലോകവും അതുപോലെ അറിഞ്ഞ്.
12.307.10
आयुषश्च परं कालं लोके विज्ञाय तत्त्वतः ।
सुखस्य च परं तत्त्वं विज्ञाय वदतां वर ॥ १२.३०७.१० ॥
ലോകത്തിൽ ആയുസ്സിന്റെ പരമമായ കാലം യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിഞ്ഞ്, സുഖത്തിന്റെ പരമതത്ത്വവും അറിഞ്ഞ്, വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
12.307.11
प्राप्ते काले च यद्दुःखं सततं विषयैषिणाम् ।
तिर्यक्षु पततां दुःखं पततां नरके च यत् ॥ १२.३०७.११ ॥
കാലം വന്നെത്തുമ്പോൾ വിഷയങ്ങളെ തേടുന്നവർക്ക് നിരന്തരം ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖം, തിര്യക്ക് യോനികളിൽ വീഴുന്നവരുടെ ദുഃഖം, നരകത്തിൽ വീഴുന്നവരുടെ ദുഃഖം.
12.307.12
स्वर्गस्य च गुणान्कृत्स्नान्दोषान्सर्वांश्च भारत ।
परिसंख्यानसंख्यानं सत्वं सांख्यगुणात्मकम्।
वेदवादे येऽपि दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ॥ १२.३०७.१२ ॥
ഭാരതാ, സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും എല്ലാ ദോഷങ്ങളും, പരിസംഖ്യാനവും സംഖ്യാനവും, സാംഖ്യഗുണങ്ങളാൽ ഉള്ള സത്ത്വം, വേദവാദത്തിലെ ദോഷങ്ങളും ഗുണങ്ങളും, വൈദികമായ ഗുണങ്ങളും.
12.307.13
ज्ञानयोगे च ये दोषा गुणा योगे च ये नृप ।
साङ्ख्यज्ञाने च ये दोषास्तथैव च गुणा नृप।
इतरेषु च ये दोषा गुणास्तेषु च भारत ॥ १२.३०७.१३ ॥
ഓ രാജാവേ, ജ്ഞാനയോഗത്തിലുള്ള ദോഷങ്ങളും ഗുണങ്ങളും, യോഗത്തിലുള്ളവയും, ഓ രാജാവേ, സാംഖ്യജ്ഞാനത്തിലുള്ള ദോഷങ്ങളും അതുപോലെ ഗുണങ്ങളും, ഓ രാജാവേ, മറ്റുള്ളവയിലുള്ള ദോഷങ്ങളും ഗുണങ്ങളും, ഓ ഭാരതാ, അവയിലുള്ളവയും.
12.307.14
सत्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा ।
तमश्चाष्टगुणं ज्ञात्वा वृद्धिं सप्तगुणां तथा ॥ १२.३०७.१४ ॥
സത്ത്വം പത്തിരട്ടിയെന്നും രജസ്സ് ഒമ്പതിരട്ടിയെന്നും തമസ്സ് എട്ടിരട്ടിയെന്നും അറിഞ്ഞ്, വൃദ്ധിയെ ഏഴിരട്ടിയെന്നും അറിഞ്ഞ്, അതുപോലെ.
12.307.15
षङ्गुणं च मनो ज्ञात्वा नभः पञ्चगुणं तथा ।
बुद्धिं चतुर्गुणां ज्ञात्वा तमश्च त्रिगुणं तथा ॥ १२.३०७.१५ ॥
മനസ്സ് ആറിരട്ടിയെന്നും ആകാശം അഞ്ചിരട്ടിയെന്നും അറിഞ്ഞ്, അതുപോലെ; ബുദ്ധി നാലിരട്ടിയെന്നും തമസ്സ് മൂന്നിരട്ടിയെന്നും അറിഞ്ഞ്, അതുപോലെ.
12.307.16
द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्वमेकगुणं पुनः ।
सर्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलये प्रेक्ष्य चात्मनः ॥ १२.३०७.१६ ॥
രജസ്സ് ഇരട്ടിയെന്നും സത്ത്വം വീണ്ടും ഒന്നെന്നും അറിഞ്ഞ്; സൃഷ്ടിയെ തത്ത്വത്താൽ മനസ്സിലാക്കി, പ്രളയത്തിൽ ആത്മാവിനെ കണ്ട്.
12.307.17
ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर्भाविताः शुभाः ।
प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम् ॥ १२.३०७.१७ ॥
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനങ്ങളാൽ സമ്പന്നരായ, കാരണങ്ങളാൽ പാകമായ ശുഭരായവർ, ആകാശംപോലെ സൂക്ഷ്മരായി, പരമമായ ശുഭമോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.307.18
रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च ।
शब्दे सक्तं तथा श्रोत्रं जिह्वा रसगुणेषु च ॥ १२.३०७.१८ ॥
രൂപത്തോടു ചേർന്നതാണ് കാഴ്ച, ഗന്ധഗുണത്താൽ ഘ്രാണം; ശബ്ദത്തിൽ ശ്രോത്രം ആസക്തമായി, അതുപോലെ നാക്ക് രസഗുണങ്ങളിൽ.
12.307.19
त्वचं स्पर्शे तथा सक्तां वायुं नभसि चाश्रितम् ।
मोहं तमसि संयुक्तं लोभमर्थेषु संश्रितम् ॥ १२.३०७.१९ ॥
ത്വക്ക് സ്പർശത്തിൽ ബന്ധിതമാണ്; വായു ആകാശത്തിൽ ആശ്രിതമാണ്. മോഹം ഇരുട്ടുമായി ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ലോഭം സമ്പത്തിലെ വസ്തുക്കളിൽ ആശ്രിതമാണ്.
12.307.20
विष्णौ क्रान्तं बलं शक्रे कोष्ठे सक्तं तथाऽनलम् ।
अप्सु देवीं समासक्तामपस्तेजसि संश्रिताः ॥ १२.३०७.२० ॥
ബലം വിഷ്ണുവിലും ഇന്ദ്രനിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; വയറ്റിൽ അഗ്നി ബന്ധിതമാണ്. ദേവി ജലത്തിൽ പൂർണമായി ആസക്തയാണ്; ജലങ്ങൾ തേജസ്സിൽ ആശ്രിതമാണ്.
12.307.21
तेजः सूक्ष्मे च संयुक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् ।
नभो महति संयुक्तं महद्बुद्धौ च संश्रितम् ॥ १२.३०७.२१ ॥
തേജസ്സ് സൂക്ഷ്മത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു; വായു ആകാശത്തിൽ ആശ്രിതമാണ്. ആകാശം മഹത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു; മഹത് ബുദ്ധിയിൽ ആശ്രിതമാണ്.
12.307.22
बुद्धिं तमसि संसक्तां तमो रजसि संश्रितम् ।
रजः सत्वे तथा सक्तं सत्वं सक्तं तथाऽऽत्मनि ॥ १२.३०७.२२ ॥
ബുദ്ധി തമസ്സിൽ പൂർണമായി ആസക്തമാണ്; തമസ്സ് രജസ്സിൽ ആശ്രിതമാണ്. രജസ്സ് സത്വത്തിൽ ബന്ധിതമാണ്; സത്വവും ആത്മാവിൽ ബന്ധിതമാണ്.
12.307.23
सक्तमात्मानमीशे च देवे नारायणे तथा ।
देवं मोक्षे च संसक्तं मोक्षं सक्तं तु न क्वचित् ॥ १२.३०७.२३ ॥
ആത്മാവ് ഈശ്വരനിൽ ആസക്തമാണ്; ദേവൻ നാരായണനിലും. ദേവൻ മോക്ഷത്തിൽ പൂർണമായി ആസക്തനാണ്; എന്നാൽ മോക്ഷം എവിടെയും ആസക്തമാകുന്നില്ല.
12.307.24
ज्ञात्वा सत्वयुतं देहं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
स्वभावं चेतनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिते ॥ १२.३०७.२४ ॥
സത്വയുക്തമായ ദേഹത്തെ, പതിനാറു ഗുണങ്ങളാൽ ആവൃതമായതിനെ അറിഞ്ഞ്; സ്വഭാവത്തെയും ചേതനയെയും അറിഞ്ഞ്, ദേഹത്തിൽ ആശ്രിതനായവനെ.
12.307.25
मध्यस्थमेकमात्मानं पापं यस्मिन्न विद्यते ।
द्वितीयं कर्म विज्ञाय नृपते विषयैषिणाम् ॥ १२.३०७.२५ ॥
പാപമില്ലാത്ത, മധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഏകമായ ആത്മാവിനെ (അറിയുക). ഹേ രാജാവേ, വിഷയങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് രണ്ടാമത്തേത് കർമ്മമാണെന്ന് അറിയുക.
12.307.26
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ॥ १२.३०७.२६ ॥
ആത്മാവിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ഇന്ദ്രിയ വിഷയങ്ങളെയും എല്ലാം, മോക്ഷത്തിന്റെ ദുർല്ലഭതയെയും ശ്രുതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അറിയുക.
12.307.27
प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः ।
आवहं चानिलं ज्ञात्वा प्रवहं चानिलं पुनः ॥ १२.३०७.२७ ॥
പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, വ്യാനൻ, ഉദാനൻ എന്നിവയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ, ആവഹ വായുവിനെയും പ്രവഹ വായുവിനെയും വീണ്ടും അറിയുക.
12.307.28
सप्तवातांस्तथा शेषान्सप्तधा विहितान्पुनः ।
प्रजापतीनृषींश्चैव मार्गांश्चैव बहून्वरान् ॥ १२.३०७.२८ ॥
ഏഴ് വായുക്കളെയും, ഏഴു വിധത്തിൽ വിധിക്കപ്പെട്ട ശേഷിച്ചവയെയും വീണ്ടും, പ്രജാപതികളെയും ഋഷികളെയും, അനേകം ശ്രേഷ്ഠ മാർഗ്ഗങ്ങളെയും (അറിയുക).
12.307.29
सप्तर्षीश्च बहूञ्ज्ञात्वा राजर्षीश्च परंतप ।
सुरर्षीन्महतश्चान्यान्ब्रह्मर्षीन्सूर्यसन्निभान् ॥ १२.३०७.२९ ॥
സപ്തർഷികളെയും അനേകം ഋഷിമാരെയും, ഹേ പരന്തപ, രാജർഷികളെയും ദേവർഷികളെയും മഹാത്മാക്കളെയും സൂര്യതുല്യരായ മറ്റു ബ്രഹ്മർഷികളെയും അറിയുക.
12.307.30
ऐश्वर्याच्च्यावितान्दृष्ट्वा कालेन महता नृप ।
महतां भूतसङ्घानां श्रुत्वा नाशं च पार्थिव ॥ १२.३०७.३० ॥
ഹേ രാജാവേ, മഹാകാലത്താൽ ഐശ്വര്യത്തിൽ നിന്ന് വീഴ്ത്തപ്പെട്ടവരെ കണ്ടും, ഹേ പാർത്ഥിവ, മഹാ ജീവിസമൂഹങ്ങളുടെ നാശം കേട്ടും (ചിന്തിക്കുക).
12.307.31
गतिं चाप्यशुभां ज्ञात्वा नृपते पापकर्मिणाम् ।
वैतरण्यां च यद्दुःखं पतितानां यमक्षये ॥ १२.३०७.३१ ॥
രാജാവേ, പാപകർമ്മികളുടെ അശുഭ ഗതിയും യമലോകത്ത് വീണവർ വൈതരണിയിൽ അനുഭവിക്കുന്ന ദുഃഖവും അറിഞ്ഞ്.
12.307.32
योनीषु च विचित्रासु संसारानशुभांस्तथा ।
जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने ॥ १२.३०७.३२ ॥
വിവിധ യോനികളിലും അശുഭമായ സംസാരങ്ങളിലും, രക്തജലപാത്രം പോലെയുള്ള അശുദ്ധ ഗർഭത്തിലെ വാസത്തിലും.
12.307.33
श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते ।
शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे ॥ १२.३०७.३३ ॥
തീവ്രമായ ദുർഗന്ധമുള്ള കഫം, മൂത്രം, മലം എന്നിവയിൽ; ശുക്ല-രക്തങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ; മജ്ജയും സ്നായുക്കളും ചേർന്ന ഇടത്തിൽ.
12.307.34
सिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरेऽशुचौ ।
विज्ञायाहितमात्मानं योगांश्च विविधान्नृप ॥ १२.३०७.३४ ॥
നൂറുകണക്കിന് നാഡികൾ നിറഞ്ഞ, ഒമ്പത് ദ്വാരങ്ങളുള്ള അശുദ്ധ നഗരമായ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിതനായ ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ്, രാജാവേ, വിവിധ യോഗങ്ങളെയും.
12.307.35
तामसानां च जन्तूनां रमणीयावृतात्मनाम् ।
सात्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं भरतर्षभ ॥ १२.३०७.३५ ॥
താമസ ജീവികളുടെയും - മനോഹരമായ വിഷയങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ആത്മാവുള്ളവരുടെയും - സാത്ത്വിക ജീവികളുടെയും നിന്ദ്യമായ അവസ്ഥ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
12.307.36
गर्हितं महतामर्थे साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
उपप्लवांस्तथा घोराञ्शशिनस्तेजसस्तथा ॥ १२.३०७.३६ ॥
ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ സാംഖ്യ മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഇത് നിന്ദ്യമാണ്; അതുപോലെ ചന്ദ്രന്റെയും തേജസ്സിന്റെയും ഘോരമായ ഉപദ്രവങ്ങളും.
12.307.37
ताराणां पतनं दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम् ।
द्वन्द्वानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपण नृप ॥ १२.३०७.३७ ॥
നക്ഷത്രങ്ങൾ വീഴുന്നതും നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനമാറ്റവും കണ്ടും, ജോഡികളുടെ വേർപാട് അറിഞ്ഞും, ഓ ദീനനായ രാജാവേ.
12.307.38
अन्योन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानामपि चाशुभम् ।
बाल्ये मोहं च विज्ञाय क्षयं देहस्य चाशुभम् ॥ १२.३०७.३८ ॥
ജീവികൾ പരസ്പരം ഭക്ഷിക്കുന്നതും അവയുടെ അശുഭവും കണ്ടും, ബാല്യത്തിലെ മോഹവും ശരീരത്തിന്റെ ക്ഷയവും അശുഭവും അറിഞ്ഞും.
12.307.39
रागे मोहे च संप्राप्ते क्वचित्सत्वं समाश्रितम् ।
सहस्रेषु नरः कश्चिन्मोक्षबुद्धिं समाश्रितः ॥ १२.३०७.३९ ॥
രാഗവും മോഹവും വന്നുചേരുമ്പോഴും എവിടെയോ ചിലർ സത്ത്വത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; ആയിരങ്ങളിൽ ഒരുവനാണ് മോക്ഷബുദ്ധി ആശ്രയിക്കുന്നത്.
12.307.40
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ।
बहुमानमलब्धेषु लब्धे मध्यस्थतां पुनः ॥ १२.३०७.४० ॥
ശ്രുതിയെ മുൻനിർത്തി മോക്ഷത്തിന്റെ ദുർലഭത അറിഞ്ഞ്, ലഭിക്കാത്തവയോട് മഹത്തായ ബഹുമാനവും ലഭിച്ചവയോട് വീണ്ടും മധ്യസ്ഥതയും.
12.307.41
विषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय नृपते पुनः ।
गतासूनां च कौन्तेय देहान्दृष्ट्वा तथाऽशुभान् ॥ १२.३०७.४१ ॥
ഓ രാജാവേ, വിഷയങ്ങളുടെ ദുഷ്ടത വീണ്ടും അറിഞ്ഞും, ഓ കൗന്തേയാ, മരിച്ചവരുടെ അശുഭ ശരീരങ്ങൾ കണ്ടും.
12.307.42
वासं कुलेषु जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भारत ।
ब्रह्मघ्नानां गतिं ज्ञात्वा पतितानां सुदारुणाम् ॥ १२.३०७.४२ ॥
ഓ ഭാരതാ, ജീവികൾ കുലങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നതും അവയുടെ ദുഃഖവും അറിഞ്ഞും, ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവരുടെ ഗതിയും പതിതരുടെ അതിഘോരമായ ഗതിയും അറിഞ്ഞും.
12.307.43
सुरापाने च सक्तानां ब्राह्मणानां दुरात्मनाम् ।
गुरूदारप्रसक्तानां गतिं विज्ञाय चाशुभाम् ॥ १२.३०७.४३ ॥
മദ്യപാനത്തിൽ മുഴുകിയ, ദുരാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണരുടെയും ഗുരുപത്നിയിൽ ആസക്തരായവരുടെയും അശുഭ ഗതി അറിഞ്ഞ്.
12.307.44
जननीषु च वर्तन्ते येन सम्यग्युधिष्ठिर ।
सदेवकेषु लोकेषु येन वर्तन्ति मानवाः ॥ १२.३०७.४४ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ഏതിനാൽ ജീവികൾ അമ്മമാരിൽ നന്നായി വർത്തിക്കുന്നുവോ, ഏതിനാൽ മനുഷ്യർ ദേവന്മാരോടുകൂടിയ ലോകങ്ങളിൽ വർത്തിക്കുന്നുവോ.
12.307.45
तेन ज्ञानेन विज्ञाय गतिं चाशुभकर्मणाम् ।
तिर्यग्योनिगतानां च विज्ञाय च गतिं पृथक् ॥ १२.३०७.४५ ॥
ആ ജ്ഞാനത്താൽ, അശുഭ കർമം ചെയ്തവരുടെയും തിര്യക് യോനികളിൽ പോയവരുടെയും ഗതി വെവ്വേറെ അറിഞ്ഞ്.
12.307.46
वेदवादांस्तथा चित्रानृतूनां पर्ययांस्तथा ।
क्षयं संवत्सराणां च मासानां च क्षयं तथा ॥ १२.३०७.४६ ॥
വേദവചനങ്ങളെയും ഋതുക്കളുടെ വിവിധ ചക്രങ്ങളെയും, വർഷങ്ങളുടെ ക്ഷയത്തെയും, മാസങ്ങളുടെ ക്ഷയത്തെയും.
12.307.47
पक्षक्षयं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयम् ।
क्षयं वृद्धिं च चन्द्रस्य दृष्ट्वा प्रत्यक्षतस्तथा ॥ १२.३०७.४७ ॥
പക്ഷങ്ങളുടെ ക്ഷയവും ദിവസങ്ങളുടെ സംക്ഷയവും കണ്ട്, ചന്ദ്രന്റെ ക്ഷയവും വൃദ്ധിയും പ്രത്യക്ഷത്തിൽ കണ്ട്.
12.307.48
वृद्धिं दृष्ट्वा समुद्राणां क्षयं तेषां तथा पुनः ।
क्षयं धनानां दृष्ट्वा च पुनर्वृद्धिं तथैव च ॥ १२.३०७.४८ ॥
സമുദ്രങ്ങളുടെ വൃദ്ധിയും അവയുടെ ക്ഷയവും കണ്ട്, വീണ്ടും ധനങ്ങളുടെ ക്ഷയവും വീണ്ടും വൃദ്ധിയും അതുപോലെ കണ്ട്.
12.307.49
संयोगानां क्षयं दृष्ट्वा युगानां च विशेषतः ।
क्षयं च दृष्ट्वा शैलानां क्षयं च सरितां तथा ॥ १२.३०७.४९ ॥
സംയോഗങ്ങളുടെ ക്ഷയവും, വിശേഷിച്ച് യുഗങ്ങളുടെ ക്ഷയവും കണ്ടും, പർവതങ്ങളുടെയും നദികളുടെയും ക്ഷയം കണ്ടും.
12.307.50
वर्णानां च क्षयं दृष्ट्वा क्षयान्तं च पुनः पुनः ।
जरा मृत्युस्तथा जन्म दृष्ट्वा दुःखानि चैव ह ॥ १२.३०७.५० ॥
വർണങ്ങളുടെ ക്ഷയവും പലവട്ടം ക്ഷയത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നതും കണ്ടും, വാർധക്യം, മരണം, ജനനം എന്നിവ കണ്ടും, ദുഃഖങ്ങളും കണ്ടും.
12.307.51
देहदोषांस्तथा ज्ञात्वा तेषां दुःखं च तत्त्वतः ।
देहविक्लवतां चैव सम्यग्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५१ ॥
ദേഹദോഷങ്ങളെ അങ്ങനെതന്നെ അറിഞ്ഞും, അവയുടെ ദുഃഖം തത്ത്വത്തിൽ അറിഞ്ഞും, ദേഹവിക്ലവത ശരിയായി തത്ത്വത്തിൽ മനസ്സിലാക്കിയും.
12.307.52
आत्मदोषांश्च विज्ञाय सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
स्वदेहादुत्थितान्गब्धांस्तथा विज्ञाय चाशुभान्।
मूत्रश्लेष्मपुरीषादीन्स्वेदजांश्च सुकुत्सितान् ॥ १२.३०७.५२ ॥
സ്വന്തം ദോഷങ്ങളെ അറിഞ്ഞും, ശരീരത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാറ്റിനെയും, സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നവയെയും, അശുഭമായവയെയും, മൂത്രം, കഫം, മലം മുതലായവയെയും, വിയർപ്പിൽ ജനിച്ച അത്യന്തം നിന്ദ്യമായവയെയും അറിഞ്ഞും.
12.307.53
कान्स्वगात्रोद्भवान्दोषान्पश्यस्यमितविक्रम ।
एतन्मे संशयं कृत्स्नं वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५३ ॥
അമിതപരാക്രമിയേ, സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ഏതെല്ലാം ദോഷങ്ങൾ അങ്ങ് കാണുന്നു? എന്റെ ഈ സമസ്ത സംശയവും തത്ത്വത്തിൽ വിവരിക്കാൻ അങ്ങ് അർഹനാണ്.
12.307.54
पञ्च दोषान्प्रभो देहे प्रवदन्ति मनीषिणः ।
मार्गज्ञाः कापिलाः साङ्ख्याः शृणु तानरिसूदन ॥ १२.३०७.५४ ॥
പ്രഭോ, ശരീരത്തിലെ അഞ്ചു ദോഷങ്ങളെ ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; മാർഗജ്ഞരായ കാപില സാംഖ്യർ അങ്ങനെ പറയുന്നു. ശത്രുസംഹാരകനേ, അവയെ കേൾക്കുക.
12.307.55
कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते ॥ १२.३०७.५५ ॥
കാമവും ക്രോധവും ഭയവും ഉറക്കവും, അഞ്ചാമത്തേതായി ശ്വാസവും എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.307.56
एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम् ।
छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात् ॥ १२.३०७.५६ ॥
ഈ ദോഷങ്ങൾ എല്ലാ ദേഹികളുടെയും ശരീരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ക്ഷമയാൽ ക്രോധത്തെയും സങ്കൽപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ കാമത്തെയും അവർ ഛേദിക്കുന്നു.
12.307.57
सत्वसंसेवनान्निद्रामप्रमादाद्भयं तथा ।
छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासमल्पाहारतया नृप ॥ १२.३०७.५७ ॥
സത്ത്വം സേവിക്കുന്നതിനാൽ ഉറക്കത്തെയും, അപ്രമാദത്താൽ ഭയത്തെയും അതുപോലെ; രാജാവേ, അല്പാഹാരത്താൽ അഞ്ചാമത്തെ ശ്വാസത്തെയും ഛേദിക്കുന്നു.
12.307.58
गुणान्गुणशतैर्ज्ञात्वा दोषान्दोषशतैरपि ।
हेतून्हेतुशतैश्चित्रैश्चित्रान्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५८ ॥
നൂറു ഗുണങ്ങളാൽ ഗുണങ്ങളെയും നൂറു ദോഷങ്ങളാൽ ദോഷങ്ങളെയും അറിഞ്ഞ്; വിചിത്ര ഹേതുക്കളാൽ വിചിത്രങ്ങളെ തത്ത്വത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി.
12.307.59
अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर्मायाशतैश्वितम् ।
चित्रभित्तिप्रतीकाशं नलसारमनर्थकम् ॥ १२.३०७.५९ ॥
ഈ ലോകം ജലത്തിലെ നുരപോലെയാണ്; വിഷ്ണുവിന്റെ നൂറു മായകളാൽ നെയ്തത്; ചിത്രഭിത്തി പോലെ, ഞാങ്ങണ സാരം പോലെ, നിരർത്ഥകമായത്.
12.307.60
तमः श्वभ्रनिभं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम् ।
क्लेशप्रायं सुखाद्धीनं नाशोत्तरमिहावशम् ॥ १२.३०७.६० ॥
ഇരുട്ടിനെ കുഴി പോലെയും മഴക്കുമിള പോലെയും കണ്ട്; ക്ലേശം നിറഞ്ഞത്, സുഖമില്ലാത്തത്, നാശത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നത്, ഇവിടെ വശമില്ലാത്തത്.
12.307.61
रजस्तमसि संमग्नं पङ्के द्वीपमिवावशम् ।
साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञास्त्यक्त्वा देहं प्रजाकृतं ॥ १२.३०७.६१ ॥
രജസ്സിലും തമസ്സിലും മുങ്ങി, ചെളിയിലെ ദ്വീപുപോലെ നിസ്സഹായനായവനെ കണ്ട്, രാജാവേ, മഹാപ്രാജ്ഞരായ സാംഖ്യർ പ്രജകളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഈ ദേഹം ത്യജിക്കുന്നു.
12.307.62
ज्ञानयोगेन साङ्ख्येन व्यापिना महता नृप ।
राजसानशुभान्गन्धांस्तांमसांश्च तथाविधान् ॥ १२.३०७.६२ ॥
രാജാവേ, വ്യാപകമായ മഹത്തായ ജ്ഞാനയോഗത്തിലൂടെയും സാംഖ്യത്തിലൂടെയും, രാജസികവും അശുഭവുമായ ഗന്ധങ്ങളെയും, അതുപോലെയുള്ള താമസ ഗന്ധങ്ങളെയും (ഉപേക്ഷിക്കുന്നു).
12.307.63
पुण्यांश्च सात्विकान्गन्धान्स्पर्शजान्देहसंश्रितान् ।
छित्त्वाऽऽशु ज्ञानशस्त्रेण तपो दण्डेन भारत ॥ १२.३०७.६३ ॥
സ്പർശത്താൽ ജനിച്ച് ദേഹത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന പുണ്യവും സാത്ത്വികവുമായ ഗന്ധങ്ങളെ, ജ്ഞാനശസ്ത്രംകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ മുറിച്ച്, ഭാരതാ, തപസ്സെന്ന ദണ്ഡുകൊണ്ട് (ത്യജിക്കുന്നു).
12.307.64
ततो दुःखोदधिं घोरं चिन्ताशोकमहाह्रदम् ।
व्याधिमृत्युमहाग्राहं महाभयमहोरगम् ॥ १२.३०७.६४ ॥
പിന്നെ (സാധകൻ) ചിന്തയും ശോകവുമാകുന്ന മഹാ ഹ്രദം, വ്യാധിയും മരണവുമാകുന്ന മഹാ ഗ്രാഹങ്ങൾ, മഹാഭയം, മഹാസർപ്പങ്ങൾ എന്നിവയുള്ള ഭയങ്കരമായ ദുഃഖസമുദ്രത്തെ (കടക്കുന്നു).
12.307.65
तमःकूर्मं रजोमीनं प्रज्ञया संतरन्त्युत ।
स्नेहपङ्कं जरादुर्गं ज्ञानदीपमरिंदम् ॥ १२.३०७.६५ ॥
തമസ്സെന്ന ആമകളും രജസ്സെന്ന മത്സ്യങ്ങളും ഉള്ള (സമുദ്രത്തെ) പ്രജ്ഞയാൽ കടക്കുന്നു. സ്നേഹമെന്ന ചെളിയും ജരയെന്ന ദുർഗമ്യമായ മാർഗവുമുള്ളതിനെ, ജ്ഞാനദീപത്താൽ, അരിന്ദമാ.
12.307.66
कर्मागाधं सत्यतीरं स्थितव्रतमरिंदम् ।
हिंसाशीघ्रमहावेगं नानारससमाकरम् ॥ १२.३०७.६६ ॥
കർമ്മത്താൽ അഗാധമായതും, സത്യമാണ് തീരമായുള്ളതും, വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായതുമായ, അരിന്ദമാ; ഹിംസയെന്ന വേഗമേറിയ മഹാവേഗമുള്ളതും, പല രസങ്ങളുടെ ഖനിയുമായ (സമുദ്രത്തെ).
12.307.67
नानाप्रीतिमहारत्नं दुःखज्वरसमीरणम् ।
शोकतृष्णामहावर्तं तीक्ष्णव्याधिमहागजम् ॥ १२.३०७.६७ ॥
പലവിധ പ്രീതികളെന്ന മഹാരത്നങ്ങളുള്ളതും, ദുഃഖജ്വരമെന്ന കാറ്റിൽ ഇളകുന്നതും, ശോകതൃഷ്ണകളെന്ന മഹാചുഴികളുള്ളതും, തീക്ഷ്ണ വ്യാധികളെന്ന മഹാഗജങ്ങളുള്ളതും ആയ (സാഗരം).
12.307.68
अस्थिसंघातसंघट्टं श्लेष्मफेनमरिंदम् ।
दानमुक्ताकरं घोरं शोणितह्रदविद्रुमम् ॥ १२.३०७.६८ ॥
അസ്ഥിസഞ്ചയങ്ങളുടെ കൂട്ടിമുട്ടലുള്ളതും, കഫനുരയുള്ളതുമായ, ശത്രുനിഗ്രഹാ; ദാനമാകുന്ന മുത്തുകളുടെ ഖനിയായ, ഘോരമായ, രക്തക്കുളത്തിലെ പവിഴങ്ങളുള്ള (സാഗരം).
12.307.69
हसितोत्क्रुष्टनिर्घोषं नानाज्ञानसुदुस्तरम् ।
रोदनाश्रुमलक्षारं सङ्गत्यागपरायणम्। ॥ १२.३०७.६९ ॥
ചിരിയുടെയും അലർച്ചയുടെയും ഘോഷമുള്ളതും, പലവിധ ജ്ഞാനങ്ങൾകൊണ്ടും അതിദുസ്തരവുമായ; കരച്ചിലിന്റെ കണ്ണീരാകുന്ന മാലിന്യവും ഉപ്പുമുള്ള; ആസക്തിത്യാഗത്തിൽ ഉറച്ചത് (സാഗരം).
12.307.70
पुत्रदारजलौकौघं मत्रिबान्धवपत्तनम् ।
अहिंसासत्यमर्यादं प्राणत्यागमहोर्मिणम् ॥ १२.३०७.७० ॥
പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും അട്ടകളുമായ പ്രവാഹമുള്ളതും, മന്ത്രിമാരും ബന്ധുക്കളും തുറമുഖങ്ങളായതും, അഹിംസയും സത്യവും അതിരുകളായതും, പ്രാണത്യാഗമാകുന്ന മഹാതിരമാലകളുള്ളതും (സാഗരം).
12.307.71
वेदान्तगमनद्वीपं सर्वभूतदयोदकम् ।
मोक्षदुर्लाभविषयं व़डवामुखसागरम् ॥ १२.३०७.७१ ॥
വേദാന്തത്തിലേക്ക് എത്തുന്ന ദ്വീപുള്ളതും, സർവഭൂതദയയാകുന്ന ജലമുള്ളതും, മോക്ഷം ദുർലഭമായ വിഷയമുള്ളതും, വഡവാമുഖമുള്ള സാഗരം.
12.307.72
तरन्ति मुनयः सिद्धा ज्ञानयानेन भारत ।
तीर्त्वाऽतिदुस्तरं जन्म विशन्ति विमलं नभः ॥ १२.३०७.७२ ॥
ഹേ ഭാരതാ, മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും ജ്ഞാനമാകുന്ന യാനത്താൽ കടക്കുന്നു; അതിദുസ്തരമായ ജന്മം കടന്ന് അവർ നിർമ്മലമായ ആകാശത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
12.307.73
तत्र तान्सुकृतीन्साङ्ख्यान्सूर्यो वहति रश्मिभिः ।
पद्मतन्तुवदाविश्य प्रसह्य विषयान्नृप ॥ १२.३०७.७३ ॥
അവിടെ സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മികളാൽ ആ പുണ്യവാന്മാരായ സാംഖ്യന്മാരെ വഹിക്കുന്നു; താമരത്തണ്ടിലെ നാരുപോലെ കടന്നുചെന്ന്, രാജാവേ, വിഷയങ്ങളെ ബലാൽ കടന്ന്.
12.307.74
तत्र तान्प्रवहो वायुः प्रतिगृह्णाति भारत ।
वीतरागान्यतीन्सिद्धान्वीर्ययुक्तांस्तपोधनान् ॥ १२.३०७.७४ ॥
അവിടെ വീശുന്ന വായു, ഭാരതാ, അവരെ സ്വീകരിക്കുന്നു—രാഗരഹിതരായ യതികളെയും സിദ്ധന്മാരെയും, വീര്യമുള്ളവരെയും, തപസ്സു തന്നെ ധനമായവരെയും.
12.307.75
सूक्ष्मः शीतः सुगन्धी च सुखस्पर्शश्च भारत ।
सप्तानां मरुतां श्रेष्ठो लोकान्गच्छति यः शुभान्।
स तान्वहति कौन्तेय नभसः परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७५ ॥
സൂക്ഷ്മനും ശീതളനും സുഗന്ധമുള്ളവനും സുഖസ്പർശമുള്ളവനും—ഏഴു മരുത്തുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ശുഭലോകങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നവനും—ഭാരതാ, കൗന്തേയാ, അവൻ അവരെ ആകാശത്തിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക് വഹിക്കുന്നു.
12.307.76
नभो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम् ।
तमो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम्।
रजो वहति राजेन्द्र सत्वस्य परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७६ ॥
ആകാശം അവരെ വഹിക്കുന്നു, ലോകേശാ, രജസ്സിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക്. തമസ്സ് അവരെ വഹിക്കുന്നു, ലോകേശാ, രജസ്സിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക്. രജസ്സ് അവരെ വഹിക്കുന്നു, രാജേന്ദ്രാ, സത്വത്തിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക്.
12.307.77
सत्वं वहति राजेन्द्र परं नारायणं प्रभुम् ।
प्रभुर्वहति शुद्धात्मा परमात्मानमात्मना ॥ १२.३०७.७७ ॥
സത്വം അവരെ വഹിക്കുന്നു, രാജേന്ദ്രാ, പരമനായ നാരായണ പ്രഭുവിലേക്ക്. പ്രഭു അവരെ വഹിക്കുന്നു, ശുദ്ധാത്മാവ്, പരമാത്മാവിലേക്ക്, ആത്മാവിനാൽ.
12.307.78
परमात्मानमासाद्य तद्भूता यतयोऽमलाः ।
अमृतत्वाय कल्पन्ते न निवर्तन्ति वा विभो ॥ १२.३०७.७८ ॥
പരമാത്മാവിനെ പ്രാപിച്ച്, അതുതന്നെയായിത്തീർന്ന നിർമ്മലരായ യതികൾ അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യരാകുന്നു; അവർ തിരിച്ചുവരുന്നില്ല, വിഭോ.
12.307.79
परमा सा गतिः पार्थ निर्द्वन्द्वानां महात्मनाम् ।
सत्यार्जवरतानां वै सर्वभूतदयावताम् ॥ १२.३०७.७९ ॥
പാർത്ഥാ, ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ കടന്നവരും സത്യത്തിലും ഋജുത്വത്തിലും രമിക്കുന്നവരും സർവഭൂതങ്ങളോടും ദയയുള്ള മഹാത്മാക്കളുമായവർക്കാണ് അത് പരമമായ ഗതി.
12.307.80
स्थानमुत्तममासाद्य भगवन्तं स्थिरव्रताः ।
आजन्ममरणं वा ते स्मरन्त्युत न वाऽनघ ॥ १२.३०७.८० ॥
നിഷ്പാപാ, ഉത്തമസ്ഥാനം നേടി ഭഗവാനെ പ്രാപിച്ച സ്ഥിരവ്രതർ ജനനം മുതൽ മരണം വരെ ഓർമ്മിക്കുന്നുവോ, ഇല്ലയോ?
12.307.81
यदत्र तथ्यं तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ।
त्वदृते पुरुषं नान्यं प्रष्टुमर्हामि कौरव ॥ १२.३०७.८१ ॥
കൗരവാ, ഇവിടെ സത്യമായത് എന്തോ അത് അവിടുന്ന് എനിക്ക് യഥാവിധി പറഞ്ഞുതരണം; അവിടുത്തെ ഒഴികെ മറ്റൊരാളോട് ചോദിക്കാൻ ഞാൻ യോഗ്യനല്ല.
12.307.82
मोक्षे दोषो महानेष प्राप्य सिद्धिगतानृषीन् ।
यदि तत्रैव विज्ञाने वर्तन्ते यतयः परे ॥ १२.३०७.८२ ॥
മോക്ഷത്തിൽ ഇതൊരു വലിയ ദോഷം: സിദ്ധി നേടിയ ഋഷിമാർ അവിടെത്തന്നെ തങ്ങുന്നു; ശ്രേഷ്ഠ യതികളും ആ ജ്ഞാനത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ.
12.307.83
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं पश्यामि परमं नृप ।
मग्नस्य हि परे ज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत्। ॥ १२.३०७.८३ ॥
രാജാവേ, പ്രവൃത്തിലക്ഷണമുള്ള ധർമ്മമാണ് പരമമെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു; പരമജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയവന് ഇതിലും വലിയ ദുഃഖം എന്തുണ്ടാകും?
12.307.84
यथान्यायं त्वया तात प्रश्नः पृष्टः सुसंकटः ।
बुधानामपि संमोहः प्रश्नेऽस्मिन्भरतर्षभ ॥ १२.३०७.८४ ॥
പ്രിയ പുത്രാ, അങ്ങ് യഥാവിധി അത്യന്തം കഠിനമായ ചോദ്യം ചോദിച്ചു; ഈ ചോദ്യത്തിൽ ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും മോഹം ഉണ്ടാകും, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
12.307.85
अत्रापि तत्त्वं परमं शृणु सम्यङ्भयेरितम् ।
बुद्धिश्च परमा यत्र कापिलानां महात्मनाम् ॥ १२.३०७.८५ ॥
ഇവിടെയും ആ പരമതത്ത്വം നന്നായി കേൾക്കുക, ഭയരഹിതരായ ജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞതുപോലെ; മഹാത്മാക്കളായ കാപിലരുടെ പരമബുദ്ധി എവിടെയാണോ അവിടെയുണ്ട്.
12.307.86
इन्द्रियाण्येव बुध्यन्ते स्वदेहे देहिनां नृप ।
कारणान्यात्मनस्तानि सूक्ष्मः पश्यति तैस्तु सः ॥ १२.३०७.८६ ॥
രാജാവേ, ദേഹികളുടെ സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തന്നെയാണ് അറിയുന്നത്; അവ ആത്മാവിന്റെ ഉപകരണങ്ങളാണ്; സൂക്ഷ്മൻ അവയിലൂടെയാണ് കാണുന്നത്.
12.307.87
आत्मना विप्रहीणानि काष्ठकुड्यसमानि तु ।
विनश्यन्ति न संदेहः फेना इव महार्णवे ॥ १२.३०७.८७ ॥
ആത്മാവിനാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവ മരക്കഷണത്തിനും ചുവരിനും തുല്യമാകുന്നു; സംശയമില്ല, മഹാസമുദ്രത്തിലെ നുരപോലെ നശിക്കുന്നു.
12.307.88
इन्द्रियैः सह सुप्तस्य देहिनः शत्रुतापन ।
सूक्ष्मश्चरति सर्वत्र नभसीव समीरणः ॥ १२.३०७.८८ ॥
ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടൊപ്പം ഉറങ്ങുന്ന ദേഹിയുടെ സൂക്ഷ്മൻ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആകാശത്ത് കാറ്റുപോലെ.
12.307.89
स पश्यति यथान्यायं स्पर्शान्स्पृशति वा विभो ।
बुध्यमानो यथापूर्वमखिलेनेह भारत ॥ १२.३०७.८९ ॥
മഹാനായവനേ, അവൻ ന്യായപ്രകാരം കാണുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ സ്പർശങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നു; ഭാരതാ, മുമ്പത്തേതുപോലെ പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇവിടെ.
12.307.90
इन्द्रियाणीह सर्वाणि स्वे स्वे स्थाने यथाविधि ।
अनीशत्वात्प्रलीयन्ते सर्पा हतविषा इव ॥ १२.३०७.९० ॥
ഇവിടെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അതതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ചട്ടപ്രകാരം നിലകൊള്ളുന്നു; നിയന്ത്രണമില്ലായ്മയാൽ അവ ലയിക്കുന്നു, വിഷം നശിച്ച പാമ്പുകൾപോലെ.
12.307.91
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्वेव सर्वशः ।
आक्रम्य गतयः सूक्ष्माश्चरत्यात्मा न संशयः ॥ १२.३०७.९१ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെല്ലാം അവയവയുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി അടക്കി, സൂക്ഷ്മമായ വഴികളിലൂടെ ആത്മാവ് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.307.92
सत्वस्य च गुणान्कृत्स्नान्नजसश्च गुणान्पुनः ।
गुणांश्च तमसः सर्वान्गुणान्बुद्धेश्च भारत ॥ १२.३०७.९२ ॥
ഭാരതാ, സത്ത്വത്തിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, പിന്നെ രജസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളും, തമസ്സിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങളും.
12.307.93
गुणांश्च मनसश्चापि नभसश्च गुणांश्च सः ।
गुणान्वायोश्च धर्मात्मंस्तेजसां च गुणान्पुनः ॥ १२.३०७.९३ ॥
മനസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളും, ആകാശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും, അവൻ വായുവിന്റെ ഗുണങ്ങളും, ധർമാത്മാവേ, പിന്നെ തേജസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളും.
12.307.94
अपां गुणांस्तथा पार्थ पार्थिंवांश्च गुणानपि ।
सर्वात्मना गुणैर्व्याप्तः क्षेत्रज्ञेषु युधिष्ठिर ॥ १२.३०७.९४ ॥
പാർത്ഥാ, അതുപോലെ ജലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും ഭൂമിയുടെ ഗുണങ്ങളും; യുധിഷ്ഠിരാ, ക്ഷേത്രജ്ഞരിൽ അവൻ പൂർണ്ണമായി ഗുണങ്ങളാൽ വ്യാപ്തനാണ്.
12.307.95
आत्मा च याति क्षेत्रज्ञं कर्मणी च शुभाशुभे ।
शिष्या इव महात्मानमिन्द्रियाणि च तं प्रभो ॥ १२.३०७.९५ ॥
ആത്മാവ് ക്ഷേത്രജ്ഞനെ പ്രാപിക്കുന്നു, ശുഭാശുഭ കർമങ്ങളും; പ്രഭോ, ശിഷ്യന്മാരെപ്പോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ആ മഹാത്മാവിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.307.96
प्रकृतिं चाप्यतिक्रम्य गच्छत्यात्मानमव्ययम् ।
परं नारायणं देवं निर्द्वन्द्वं प्रकृतेः परम् ॥ १२.३०७.९६ ॥
പ്രകൃതിയെയും അതിക്രമിച്ച്, അവ്യയമായ ആത്മാവ് പരമനാരായണദേവനെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവൻ ദ്വന്ദ്വരഹിതനും പ്രകൃതിക്കപ്പുറമുള്ളവനുമാണ്.
12.307.97
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः प्रविष्टस्तमनामयम् ।
परमात्मानमगुणं न निवर्तति भारत ॥ १२.३०७.९७ ॥
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തനായി, ആ നിർമ്മലമായ പരമാത്മാവിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ, ഗുണരഹിതനായ പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് മടങ്ങുന്നില്ല, ഹേ ഭാരത.
12.307.98
शिष्टं तत्र मनस्तात इन्द्रियाणि च भारत ।
आगच्छन्ति यथाकालं गुरोः संदेशकारिणः ॥ १२.३०७.९८ ॥
പ്രിയ പുത്രാ, ഭാരത, അവിടെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശേഷിക്കുന്നു; ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ അവ യഥാസമയം മടങ്ങിവരുന്നു.
12.307.99
शक्यं चाल्पेन कालेन शान्तिं प्राप्तुं गुणार्थिना ।
एवमुक्तेन कौन्तेय युक्तज्ञानेन मोक्षिणा ॥ १२.३०७.९९ ॥
കൗന്തേയാ, ഗുണാർത്ഥിക്ക് ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട്, യുക്തജ്ഞാനത്താൽ മോക്ഷം തേടുന്നവന് അല്പകാലത്തിനുള്ളിൽ ശാന്തി നേടുന്നത് സാധ്യമാണ്.
12.307.100
साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञा गच्छन्ति परमां गतिम् ।
ज्ञानेनानेन कौन्तेय तुल्यं ज्ञानं न विद्यते ॥ १२.३०७.१०० ॥
രാജാവേ, മഹാപ്രാജ്ഞരായ സാംഖ്യർ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. കൗന്തേയാ, ഈ ജ്ഞാനത്തിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു ജ്ഞാനമില്ല.
12.307.101
अत्र ते संशयो मा भूज्ज्ञानं सांख्यं परं मतम् ।
अक्षरं ध्रुवमव्यक्तं पूर्णं ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.३०७.१०१ ॥
ഇതിൽ നിനക്ക് സംശയം വേണ്ട: സാംഖ്യജ്ഞാനം പരമമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അത് അക്ഷരവും ധ്രുവവും അവ്യക്തവും പൂർണവും സനാതനവുമായ ബ്രഹ്മമാണ്.
12.307.102
अनादिमध्यनिधनं निर्द्वन्द्वं कर्तृ शाश्वतम् ।
कूटस्थं चैव नित्यं च यद्वदन्ति शमात्मकाः ॥ १२.३०७.१०२ ॥
ആദിയും മധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത, ദ്വന്ദ്വരഹിതനായ, കർത്താവായ, ശാശ്വതനായ, കൂടസ്ഥനായ, നിത്യനായ അതിനെ ശാന്തസ്വഭാവികൾ ഇപ്രകാരം പറയുന്നു.
12.307.103
यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यच्च शंसन्ति शास्त्रेषु वदन्ति परमर्षयः ॥ १२.३०७.१०३ ॥
ഏതിൽ നിന്നാണോ സൃഷ്ടിയുടെയും പ്രളയത്തിന്റെയും എല്ലാ വികാരങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനെ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പരമർഷികൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
12.307.104
सर्वे विप्राश्च देवाश्च तथा शमविदो जनाः ।
ब्रह्मण्यं परमं देवमनन्तं परमच्युतम् ॥ १२.३०७.१०४ ॥
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും ദേവന്മാരും ശമം അറിയുന്ന മനുഷ്യരും പരബ്രഹ്മവും പരമദേവനും അനന്തനും പരമാച്യുതനുമായവനെ (അറിയുന്നു).
12.307.105
प्रार्थयन्तश्च तं विप्रा वदन्ति गुणबुद्धयः ।
सम्यग्युक्तास्तथा योगाः साङ्ख्याश्चामितदर्शनाः ॥ १२.३०७.१०५ ॥
അവനെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരും ഗുണബുദ്ധിയുള്ളവരും ശരിയായി യോഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന യോഗികളും അമിതദർശനമുള്ള സാംഖ്യരും അവനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു.
12.307.106
अमूर्तेस्तस्य कौन्तेय साङ्ख्यं मूर्तिरिति श्रुतिः ।
अभिज्ञानानि तस्याहुर्मतं हि भरतर्षभ ॥ १२.३०७.१०६ ॥
കൗന്തേയാ, അമൂർത്തനായവന്റെ മൂർത്തി സാംഖ്യമാണെന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അവന്റെ അടയാളങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് അഭിപ്രായം.
12.307.107
द्विविधानीह भूतानि पृथिव्यां पृथिवीपते ।
जङ्गमाजङ्गमाख्यानि जङ्गमं तु विशिष्यते ॥ १२.३०७.१०७ ॥
ഭൂപതേ, ഇവിടെ ഭൂമിയിൽ ജീവികൾ രണ്ടുതരം; ജംഗമമെന്നും അജംഗമമെന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നവ; എന്നാൽ ജംഗമമാണ് വിശിഷ്ടം.
12.307.108
ज्ञानं महद्यद्धि महत्सु राज ।
न्वेदेषु साङ्ख्येषु तथैव योगे।
यच्चापि दृष्टं विविधं पुराणे ।
साङ्ख्यागतं तन्निखिलं नरेन्द्र ॥ १२.३०७.१०८ ॥
രാജാവേ, മഹാന്മാരിലുള്ള മഹാജ്ഞാനവും വേദങ്ങളിലും സാംഖ്യത്തിലും യോഗത്തിലുമുള്ളതും പുരാണങ്ങളിൽ പലവിധമായി കാണപ്പെടുന്നതും, നരേന്ദ്രാ, എല്ലാം സാംഖ്യത്തിൽ തന്നെയാണ്.
12.307.109
यच्चेतिहासेषु महत्सु दृष्टं ।
यच्चार्थशास्त्रे नृप शिष्टजुष्टे।
ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किंचि ।
त्साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन् ॥ १२.३०७.१०९ ॥
മഹാന്മാരുടെ ഇതിഹാസങ്ങളിൽ കണ്ടതും, ശിഷ്ടന്മാർ സേവിക്കുന്ന അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിലുള്ളതും, ലോകത്തിൽ ഇവിടെയുള്ള ഏതു ജ്ഞാനവും സാംഖ്യത്തിലുള്ളതാണ്; അത് മഹത്തരമാണ്, ഓ മഹാത്മാവേ.
12.307.110
शमश्च दृष्टः परमं बलं च ।
ज्ञानं च साङ्ख्यं च यथावदुक्तम्।
तपांसि सूक्ष्माणि सुखानि चैव ।
साङ्ख्ये यथावद्विहितानि राजन् ॥ १२.३०७.११० ॥
ശമവും പരമമായ ബലവും കാണപ്പെടുന്നു; ജ്ഞാനവും സാംഖ്യവും യഥാവിധി പറയപ്പെട്ടു; സൂക്ഷ്മമായ തപസ്സുകളും സുഖങ്ങളും കൂടി, ഓ രാജാവേ, സാംഖ്യത്തിൽ യഥാവിധി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.307.111
विपर्यये तस्य हि पार्थ देवा ।
न्गच्छन्ति साङ्ख्याः सततं सुखेन।
तांश्चानुसंचार्य ततः कृतार्थाः ।
पतन्ति विप्रेषु यतेषु भूयः ॥ १२.३०७.१११ ॥
ഹേ പാർത്ഥാ, അതിന്റെ വിപര്യയത്തിൽ ദേവന്മാർ സാംഖ്യരുടെ അടുത്തേക്ക് എപ്പോഴും സുഖേന പോകുന്നില്ല; അവരെ പിന്തുടർന്ന് കൃതാർത്ഥരായി, പിന്നീട് വീണ്ടും വിപ്രന്മാരിലും യതികളിലും വീഴുന്നു.
12.307.112
हित्वा च देहं प्रविशन्ति मोक्षं ।
दिवौकसो द्यामिव पार्थ साङ्ख्याः।
अतोऽधिकं तेऽभिरता महार्थे ।
साङ्ख्ये द्विजाः पार्थिव शिष्टजुष्टे ॥ १२.३०७.११२ ॥
ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹേ പാർത്ഥാ, സാംഖ്യർ സ്വർഗവാസികൾ ആകാശത്തിലേക്ക് എന്നപോലെ മോക്ഷത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ രാജാവേ, ശിഷ്ടന്മാർ സേവിക്കുന്ന ആ മഹാലക്ഷ്യത്തിൽ ദ്വിജന്മാർ കൂടുതൽ ആസക്തരായിരിക്കുന്നു.
12.307.113
तेषां न तिर्यग्गमनं हि दृष्टं ।
नार्वाग्गतिः पापकृताधिवासः।
च चाबुधानामपि ते द्विजातयो ।
ये ज्ञानमेतन्नृपतेऽनुरक्ताः ॥ १२.३०७.११३ ॥
അവരുടെ ഗതി തിരശ്ചീനമോ താഴോട്ടോ ആയതായി കണ്ടിട്ടില്ല; പാപകർമ്മങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ വാസവും അവർക്കില്ല. ഈ ജ്ഞാനത്തിൽ അനുരക്തരായ ദ്വിജന്മാർ, ഹേ രാജാവേ, അജ്ഞാനികൾക്കും (പാപരഹിതരാണ്).
12.307.114
साङ्ख्यं विशालं परमं पुराणं ।
महार्णवं विमलमुदाहरन्ति
कृत्स्नं च साङ्ख्यं नृपते महात्मा ।
नारायणो धारयतेऽप्रमेयम् ॥ १२.३०७.११४ ॥
സാംഖ്യം വിശാലവും പരമവും പുരാതനവും മഹാസമുദ്രം പോലെ നിർമ്മലവുമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഹേ രാജാവേ, സമസ്ത സാംഖ്യത്തെയും മഹാത്മാവായ നാരായണൻ അളക്കാനാവാത്തവനായി ധരിക്കുന്നു.
12.307.115
एतन्मयोक्तं नरदेव तत्त्वं ।
नारायणो विश्वमिदं पुराणम्।
स सर्गकाले च करोति सर्गं ।
संहारकाले च तदत्ति भूयः ॥ १२.३०७.११५ ॥
ഹേ നരദേവാ, ഈ തത്ത്വം ഞാൻ പറഞ്ഞു: നാരായണനാണ് ഈ പുരാതന വിശ്വം. സർഗ്ഗകാലത്ത് അവൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സംഹാരകാലത്ത് വീണ്ടും അതിനെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
12.307.116
संहृत्य सर्वं निजदेहसंस्थं ।
कृत्वाऽप्सु शेते जगदन्तरात्मा ॥ १२.३०७.११६ ॥
തന്റെ ദേഹത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന സർവ്വത്തെയും സംഹരിച്ച്, ജലത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ജഗത്തിന്റെ അന്തരാത്മാവ് ശയിക്കുന്നു.