ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.307
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.307.1
सम्पक्त्वयाऽयं नृपते वर्णितः शिष्टसंमतः ।
योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा ॥ १२.३०७.१ ॥
ಅರಸನೇ, ಶಿಷ್ಟರು ಒಪ್ಪಿದ ಈ ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀವು ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ; ಹಿತೈಷಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.307.2
साङ्ख्ये त्विदानीं कार्त्स्न्येन विधिं प्रब्रूहि पृच्छते ।
त्रिषु लोकेषु यज्ज्ञानं सर्वं तद्विदितं हि ते ॥ १२.३०७.२ ॥
ಈಗ ಸಾಂಖ್ಯದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಾನವೆಲ್ಲವೂ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.
12.307.3
शृणु मे त्वमिदं कृत्स्नं साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
विदितं यतिभिः सर्वैः कपिलादिभिरीश्वरैः ॥ १२.३०७.३ ॥
ಆತ್ಮಜ್ಞರಾದ ಸಾಂಖ್ಯರ ಈ ಸಮಸ್ತವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು; ಇದು ಎಲ್ಲ ಯತಿಗಳಿಂದಲೂ, ಕಪಿಲಾದಿ ಈಶ್ವರರಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.307.4
यस्मिन्नविभ्रमाः केचिद्दृश्यन्ते मनुजर्षभ ।
गुणाश्च यस्मिन्बहवो दोषहानिश्च केवला ॥ १२.३०७.४ ॥
ಮನುಜರ್ಷಭನೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭ್ರಮೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳೂ ದೋಷಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿವಾರಣೆಯೂ ಇದೆ.
12.307.5
ज्ञानेन परिसङ्ख्याय सदोषान्विषयान्नृप ।
मानुषान्दुर्जयान्कृत्स्नान्पैशाचान्विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.५ ॥
ಅರಸನೇ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೋಷಸಹಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಣಿಸಿ, ಜಯಿಸಲಾಗದ ಮಾನುಷ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ, ಪೈಶಾಚ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ.
12.307.6
राक्षसान्विषयाञ्ज्ञात्वा यक्षाणां विषयांस्तथा ।
विषयानौरगाञ्ज्ञात्वा गान्धर्वविषयांस्तथा ॥ १२.३०७.६ ॥
ರಾಕ್ಷಸರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಯಕ್ಷರ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ, ನಾಗರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಗಂಧರ್ವರ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ.
12.307.7
पितृणां विषयाञ्ज्ञात्वा तिर्यक्षु चरतां नृप ।
सुपर्णविषयाञ्ज्ञात्वा मरुतां विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.७ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಪಿತೃಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು, ತಿರ್ಯಕ್ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸುಪರ್ಣರ ಲೋಕಗಳನ್ನು, ಮರುತ್ತುಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದು.
12.307.8
राजर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा ब्रह्मर्षिविषयांस्तथा ।
आसुरान्विषयाञ्ज्ञात्वा वैश्वदेवांस्तथैव च ॥ १२.३०७.८ ॥
ರಾಜರ್ಷಿಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿದು, ಅಸುರರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ವೈಶ್ವದೇವರ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದು.
12.307.9
देवर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा योगानामपि चेश्वरान् ।
प्रजापतीनां विषयान्ब्रह्मणो विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.९ ॥
ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಯೋಗಗಳ ಈಶ್ವರರನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕವನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿದು.
12.307.10
आयुषश्च परं कालं लोके विज्ञाय तत्त्वतः ।
सुखस्य च परं तत्त्वं विज्ञाय वदतां वर ॥ १२.३०७.१० ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಯುಷ್ಯದ ಪರಮ ಕಾಲವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಸುಖದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
12.307.11
प्राप्ते काले च यद्दुःखं सततं विषयैषिणाम् ।
तिर्यक्षु पततां दुःखं पततां नरके च यत् ॥ १२.३०७.११ ॥
ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಗುವ ದುಃಖ, ತಿರ್ಯಕ್ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುವವರ ದುಃಖ, ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವವರ ದುಃಖ.
12.307.12
स्वर्गस्य च गुणान्कृत्स्नान्दोषान्सर्वांश्च भारत ।
परिसंख्यानसंख्यानं सत्वं सांख्यगुणात्मकम्।
वेदवादे येऽपि दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ॥ १२.३०७.१२ ॥
ಭಾರತ, ಸ್ವರ್ಗದ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳು, ಪರಿಗಣನೆ ಮತ್ತು ಎಣಿಕೆ, ಸಾಂಖ್ಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸತ್ತ್ವ, ವೇದವಾದದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳೂ ಗುಣಗಳೂ, ವೈದಿಕ ಗುಣಗಳೂ.
12.307.13
ज्ञानयोगे च ये दोषा गुणा योगे च ये नृप ।
साङ्ख्यज्ञाने च ये दोषास्तथैव च गुणा नृप।
इतरेषु च ये दोषा गुणास्तेषु च भारत ॥ १२.३०७.१३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಜ್ಞಾನಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳು, ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವವೂ, ಓ ರಾಜನೇ, ಸಾಂಖ್ಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಗುಣಗಳು, ಓ ರಾಜನೇ, ಇತರರಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳು, ಓ ಭಾರತ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವವೂ.
12.307.14
सत्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा ।
तमश्चाष्टगुणं ज्ञात्वा वृद्धिं सप्तगुणां तथा ॥ १२.३०७.१४ ॥
ಸತ್ತ್ವ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು, ರಜಸ್ ಒಂಬತ್ತು ಪಟ್ಟು, ತಮಸ್ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಏಳು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಹಾಗೆಯೇ.
12.307.15
षङ्गुणं च मनो ज्ञात्वा नभः पञ्चगुणं तथा ।
बुद्धिं चतुर्गुणां ज्ञात्वा तमश्च त्रिगुणं तथा ॥ १२.३०७.१५ ॥
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆರು ಪಟ್ಟು, ಆಕಾಶವನ್ನು ಐದು ಪಟ್ಟು, ಹಾಗೆಯೇ; ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು, ತಮಸ್ಸನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟು, ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿದು.
12.307.16
द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्वमेकगुणं पुनः ।
सर्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलये प्रेक्ष्य चात्मनः ॥ १२.३०७.१६ ॥
ರಜಸ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು, ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ತಿಳಿದು; ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಅರಿತು, ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ.
12.307.17
ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर्भाविताः शुभाः ।
प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम् ॥ १२.३०७.१७ ॥
ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ನರು, ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪಕ್ವರಾದ ಶುಭರು, ಆಕಾಶದಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಾಗಿ, ಪರಮವಾದ ಶುಭ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
12.307.18
रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च ।
शब्दे सक्तं तथा श्रोत्रं जिह्वा रसगुणेषु च ॥ १२.३०७.१८ ॥
ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಸೇರಿದೆ, ಗಂಧಗುಣದೊಂದಿಗೆ ಘ್ರಾಣ; ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತ್ರ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲಿಗೆ ರಸಗುಣಗಳಲ್ಲಿ.
12.307.19
त्वचं स्पर्शे तथा सक्तां वायुं नभसि चाश्रितम् ।
मोहं तमसि संयुक्तं लोभमर्थेषु संश्रितम् ॥ १२.३०७.१९ ॥
ಚರ್ಮವು ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ; ವಾಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ. ಮೋಹವು ಕತ್ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದೆ; ಲೋಭವು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ.
12.307.20
विष्णौ क्रान्तं बलं शक्रे कोष्ठे सक्तं तथाऽनलम् ।
अप्सु देवीं समासक्तामपस्तेजसि संश्रिताः ॥ १२.३०७.२० ॥
ಬಲವು ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿಯೂ; ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ದೇವಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಸಕ್ತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ನೀರುಗಳು ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿವೆ.
12.307.21
तेजः सूक्ष्मे च संयुक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् ।
नभो महति संयुक्तं महद्बुद्धौ च संश्रितम् ॥ १२.३०७.२१ ॥
ತೇಜಸ್ಸು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದೆ, ವಾಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ. ಆಕಾಶವು ಮಹತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದೆ; ಮಹತ್ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ.
12.307.22
बुद्धिं तमसि संसक्तां तमो रजसि संश्रितम् ।
रजः सत्वे तथा सक्तं सत्वं सक्तं तथाऽऽत्मनि ॥ १२.३०७.२२ ॥
ಬುದ್ಧಿಯು ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ; ತಮಸ್ಸು ರಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ. ರಜಸ್ಸು ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ; ಸತ್ತ್ವವೂ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.
12.307.23
सक्तमात्मानमीशे च देवे नारायणे तथा ।
देवं मोक्षे च संसक्तं मोक्षं सक्तं तु न क्वचित् ॥ १२.३०७.२३ ॥
ಆತ್ಮವು ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ; ದೇವನು ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿಯೂ. ದೇವನು ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಸಕ್ತನು; ಆದರೆ ಮೋಕ್ಷವು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.307.24
ज्ञात्वा सत्वयुतं देहं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
स्वभावं चेतनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिते ॥ १२.३०७.२४ ॥
ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹವನ್ನು, ಹದಿನರಡು ಗುಣಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದು; ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮತ್ತು ಚೇತನೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವವನನ್ನು.
12.307.25
मध्यस्थमेकमात्मानं पापं यस्मिन्न विद्यते ।
द्वितीयं कर्म विज्ञाय नृपते विषयैषिणाम् ॥ १२.३०७.२५ ॥
ಪಾಪವಿಲ್ಲದ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಒಂದೇ ಆತ್ಮವನ್ನು (ತಿಳಿ). ಓ ರಾಜನೇ, ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಎರಡನೆಯದು ಕರ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿ.
12.307.26
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ॥ १२.३०७.२६ ॥
ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು, ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಮೋಕ್ಷದ ದುರ್ಲಭತೆಯನ್ನೂ ಶ್ರುತಿಯ ಆಧಾರದಿಂದ ತಿಳಿ.
12.307.27
प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः ।
आवहं चानिलं ज्ञात्वा प्रवहं चानिलं पुनः ॥ १२.३०७.२७ ॥
ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ವ್ಯಾನ, ಉದಾನ—ಇವುಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಆವಹ ವಾಯು ಮತ್ತು ಪ್ರವಹ ವಾಯುವನ್ನೂ ತಿಳಿ.
12.307.28
सप्तवातांस्तथा शेषान्सप्तधा विहितान्पुनः ।
प्रजापतीनृषींश्चैव मार्गांश्चैव बहून्वरान् ॥ १२.३०७.२८ ॥
ಏಳು ವಾಯುಗಳನ್ನು, ಏಳು ವಿಧವಾಗಿ ನಿಗದಿಯಾದ ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು, ಋಷಿಗಳನ್ನು, ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು (ತಿಳಿ).
12.307.29
सप्तर्षीश्च बहूञ्ज्ञात्वा राजर्षीश्च परंतप ।
सुरर्षीन्महतश्चान्यान्ब्रह्मर्षीन्सूर्यसन्निभान् ॥ १२.३०७.२९ ॥
ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳನ್ನು, ಓ ಪರಂತಪ, ರಾಜರ್ಷಿಗಳನ್ನು, ದೇವರ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಇತರ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿ.
12.307.30
ऐश्वर्याच्च्यावितान्दृष्ट्वा कालेन महता नृप ।
महतां भूतसङ्घानां श्रुत्वा नाशं च पार्थिव ॥ १२.३०७.३० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಮಹಾಕಾಲದಿಂದ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಓ ಪಾರ್ಥಿವ, ಮಹಾ ಜೀವಸಮೂಹಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಕೇಳಿ (ಚಿಂತಿಸು).
12.307.31
गतिं चाप्यशुभां ज्ञात्वा नृपते पापकर्मिणाम् ।
वैतरण्यां च यद्दुःखं पतितानां यमक्षये ॥ १२.३०७.३१ ॥
ಅರಸನೇ, ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವರ ಅಶುಭ ಗತಿಯನ್ನೂ, ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರು ವೈತರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವ ದುಃಖವನ್ನೂ ತಿಳಿದು.
12.307.32
योनीषु च विचित्रासु संसारानशुभांस्तथा ।
जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने ॥ १२.३०७.३२ ॥
ವಿಭಿನ್ನ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅಶುಭ ಸಂಸಾರಗಳಲ್ಲಿ, ರಕ್ತ-ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಯಂತಹ ಅಶುದ್ಧ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿನ ವಾಸದಲ್ಲಿ.
12.307.33
श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते ।
शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे ॥ १२.३०७.३३ ॥
ತೀವ್ರ ದುರ್ವಾಸನೆಯ ಕಫ, ಮೂತ್ರ, ಮಲದಲ್ಲಿ; ಶುಕ್ರ-ರಕ್ತ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ; ಮಜ್ಜೆ, ನರಗಳು ಸೇರಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ.
12.307.34
सिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरेऽशुचौ ।
विज्ञायाहितमात्मानं योगांश्च विविधान्नृप ॥ १२.३०७.३४ ॥
ನೂರಾರು ನಾಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳ ಅಶುದ್ಧ ನಗರದಲ್ಲಿ (ದೇಹದಲ್ಲಿ) ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅರಸನೇ, ವಿವಿಧ ಯೋಗಗಳನ್ನೂ.
12.307.35
तामसानां च जन्तूनां रमणीयावृतात्मनाम् ।
सात्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं भरतर्षभ ॥ १२.३०७.३५ ॥
ತಾಮಸ ಜೀವಿಗಳ - ಮನೋಹರ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಆತ್ಮವುಳ್ಳವರ - ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವಿಗಳ ನಿಂದನೀಯ ಸ್ಥಿತಿ, ಭರತರ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
12.307.36
गर्हितं महतामर्थे साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
उपप्लवांस्तथा घोराञ्शशिनस्तेजसस्तथा ॥ १२.३०७.३६ ॥
ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಸಾಂಖ್ಯ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಇದು ನಿಂದನೀಯ; ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದ್ರನ, ತೇಜಸ್ಸಿನ ಘೋರ ಉಪದ್ರವಗಳೂ.
12.307.37
ताराणां पतनं दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम् ।
द्वन्द्वानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपण नृप ॥ १२.३०७.३७ ॥
ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನೂ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಜೋಡಿಗಳ ಅಗಲಿಕೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಓ ದೀನ ರಾಜನೇ.
12.307.38
अन्योन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानामपि चाशुभम् ।
बाल्ये मोहं च विज्ञाय क्षयं देहस्य चाशुभम् ॥ १२.३०७.३८ ॥
ಜೀವಿಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ತಿನ್ನುವುದನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಅಶುಭವನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಮೋಹವನ್ನೂ ದೇಹದ ನಾಶ ಮತ್ತು ಅಶುಭವನ್ನೂ ಅರಿತು.
12.307.39
रागे मोहे च संप्राप्ते क्वचित्सत्वं समाश्रितम् ।
सहस्रेषु नरः कश्चिन्मोक्षबुद्धिं समाश्रितः ॥ १२.३०७.३९ ॥
ರಾಗ ಮತ್ತು ಮೋಹ ಬಂದೊದಗಿದಾಗಲೂ ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವರು ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಾವಿರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಮೋಕ್ಷಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.307.40
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ।
बहुमानमलब्धेषु लब्धे मध्यस्थतां पुनः ॥ १२.३०७.४० ॥
ಶ್ರುತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ದುರ್ಲಭತೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಸಿಗದದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾ ಗೌರವವನ್ನು, ಸಿಕ್ಕದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥತೆಯನ್ನು.
12.307.41
विषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय नृपते पुनः ।
गतासूनां च कौन्तेय देहान्दृष्ट्वा तथाऽशुभान् ॥ १२.३०७.४१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ವಿಷಯಗಳ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅರಿತು, ಓ ಕೌಂತೇಯನೇ, ಸತ್ತವರ ಅಶುಭ ದೇಹಗಳನ್ನು ನೋಡಿ.
12.307.42
वासं कुलेषु जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भारत ।
ब्रह्मघ्नानां गतिं ज्ञात्वा पतितानां सुदारुणाम् ॥ १२.३०७.४२ ॥
ಓ ಭರತನೇ, ಜೀವಿಗಳು ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದನ್ನೂ ಅವುಗಳ ದುಃಖವನ್ನೂ ಅರಿತು, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವರ ಗತಿಯನ್ನೂ ಪತಿತರ ಅತಿ ಭಯಂಕರ ಗತಿಯನ್ನೂ ತಿಳಿದು.
12.307.43
सुरापाने च सक्तानां ब्राह्मणानां दुरात्मनाम् ।
गुरूदारप्रसक्तानां गतिं विज्ञाय चाशुभाम् ॥ १२.३०७.४३ ॥
ಮದ್ಯಪಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ, ದುರಾತ್ಮರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತ್ತು ಗುರುಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದವರ ಅಶುಭ ಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು.
12.307.44
जननीषु च वर्तन्ते येन सम्यग्युधिष्ठिर ।
सदेवकेषु लोकेषु येन वर्तन्ति मानवाः ॥ १२.३०७.४४ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಯಾವುದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ತಾಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಆಗಿ ಇರುತ್ತವೆಯೋ, ಯಾವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೋ.
12.307.45
तेन ज्ञानेन विज्ञाय गतिं चाशुभकर्मणाम् ।
तिर्यग्योनिगतानां च विज्ञाय च गतिं पृथक् ॥ १२.३०७.४५ ॥
ಆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಅಶುಭ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವರ ಗತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ತಿರ್ಯಕ್ ಯೋನಿಗಳಿಗೆ ಹೋದವರ ಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿದು.
12.307.46
वेदवादांस्तथा चित्रानृतूनां पर्ययांस्तथा ।
क्षयं संवत्सराणां च मासानां च क्षयं तथा ॥ १२.३०७.४६ ॥
ವೇದವಚನಗಳನ್ನು, ಋತುಗಳ ವಿವಿಧ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು, ವರ್ಷಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಮತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನೂ.
12.307.47
पक्षक्षयं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयम् ।
क्षयं वृद्धिं च चन्द्रस्य दृष्ट्वा प्रत्यक्षतस्तथा ॥ १२.३०७.४७ ॥
ಪಕ್ಷಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು, ದಿನಗಳ ಸಂಕ್ಷಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಚಂದ್ರನ ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಿ.
12.307.48
वृद्धिं दृष्ट्वा समुद्राणां क्षयं तेषां तथा पुनः ।
क्षयं धनानां दृष्ट्वा च पुनर्वृद्धिं तथैव च ॥ १२.३०७.४८ ॥
ಸಮುದ್ರಗಳ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂಪತ್ತುಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಪುನಃ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಅದೇ ರೀತಿ ನೋಡಿ.
12.307.49
संयोगानां क्षयं दृष्ट्वा युगानां च विशेषतः ।
क्षयं च दृष्ट्वा शैलानां क्षयं च सरितां तथा ॥ १२.३०७.४९ ॥
ಸಂಯೋಗಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುಗಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಪರ್ವತಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತೆಯೇ ನದಿಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು ನೋಡಿ.
12.307.50
वर्णानां च क्षयं दृष्ट्वा क्षयान्तं च पुनः पुनः ।
जरा मृत्युस्तथा जन्म दृष्ट्वा दुःखानि चैव ह ॥ १२.३०७.५० ॥
ವರ್ಣಗಳ ಕ್ಷಯವನ್ನು, ಪದೇ ಪದೇ ಕ್ಷಯಾಂತವಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮುಪ್ಪು, ಮರಣ ಮತ್ತು ಜನ್ಮವನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ.
12.307.51
देहदोषांस्तथा ज्ञात्वा तेषां दुःखं च तत्त्वतः ।
देहविक्लवतां चैव सम्यग्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५१ ॥
ದೇಹದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅಂತೆಯೇ ತಿಳಿದು, ಅವುಗಳ ದುಃಖವನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದು, ದೇಹದ ವಿಕಲತೆಯನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕ್ ಆಗಿ ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದು.
12.307.52
आत्मदोषांश्च विज्ञाय सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
स्वदेहादुत्थितान्गब्धांस्तथा विज्ञाय चाशुभान्।
मूत्रश्लेष्मपुरीषादीन्स्वेदजांश्च सुकुत्सितान् ॥ १२.३०७.५२ ॥
ತನ್ನ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನು, ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಎದ್ದವುಗಳನ್ನು, ಅಶುಭಗಳನ್ನು, ಮೂತ್ರ-ಕಫ-ಮಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು, ಬೆವರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅತ್ಯಂತ ನೀಚವಾದವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು.
12.307.53
कान्स्वगात्रोद्भवान्दोषान्पश्यस्यमितविक्रम ।
एतन्मे संशयं कृत्स्नं वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५३ ॥
ಅಮಿತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೇ, ನಿನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಯಾವ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೀನು ನೋಡುತ್ತೀಯೆ? ನನ್ನ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಶಯವನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ವಿವರಿಸಲು ನೀನು ಅರ್ಹನು.
12.307.54
पञ्च दोषान्प्रभो देहे प्रवदन्ति मनीषिणः ।
मार्गज्ञाः कापिलाः साङ्ख्याः शृणु तानरिसूदन ॥ १२.३०७.५४ ॥
ಪ್ರಭು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಐದು ದೋಷಗಳನ್ನು ಮನೀಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿದ ಕಾಪಿಲ ಸಾಂಖ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕನೇ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
12.307.55
कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते ॥ १२.३०७.५५ ॥
ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧ, ಭಯ, ನಿದ್ರೆ, ಐದನೆಯದು ಉಸಿರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.307.56
एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम् ।
छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात् ॥ १२.३०७.५६ ॥
ಈ ದೋಷಗಳು ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಕ್ರೋಧವನ್ನು, ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಕಾಮವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.307.57
सत्वसंसेवनान्निद्रामप्रमादाद्भयं तथा ।
छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासमल्पाहारतया नृप ॥ १२.३०७.५७ ॥
ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು, ಅಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಭಯವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ; ಓ ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಪಾಹಾರದಿಂದ ಐದನೆಯ ಉಸಿರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.307.58
गुणान्गुणशतैर्ज्ञात्वा दोषान्दोषशतैरपि ।
हेतून्हेतुशतैश्चित्रैश्चित्रान्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५८ ॥
ನೂರಾರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಗುಣಗಳನ್ನು, ನೂರಾರು ದೋಷಗಳಿಂದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು; ವಿವಿಧ ಹೇತುಗಳಿಂದ ವಿವಿಧವಾದವುಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ಅರಿತು.
12.307.59
अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर्मायाशतैश्वितम् ।
चित्रभित्तिप्रतीकाशं नलसारमनर्थकम् ॥ १२.३०७.५९ ॥
ಈ ಲೋಕ ನೀರಿನ ನೊರೆಯಂತೆ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ನೂರಾರು ಮಾಯೆಗಳಿಂದ ನೇಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಚಿತ್ರಿತ ಗೋಡೆಯಂತೆ, ಬಿದಿರಿನ ಸಾರದಂತೆ, ನಿರರ್ಥಕವಾದದ್ದು.
12.307.60
तमः श्वभ्रनिभं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम् ।
क्लेशप्रायं सुखाद्धीनं नाशोत्तरमिहावशम् ॥ १२.३०७.६० ॥
ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಗುಂಡಿಯಂತೆ, ಮಳೆಯ ಗುಳ್ಳೆಯಂತೆ ನೋಡಿ; ಕ್ಲೇಶದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಸುಖರಹಿತ, ನಾಶದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ, ಇಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯಕ.
12.307.61
रजस्तमसि संमग्नं पङ्के द्वीपमिवावशम् ।
साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञास्त्यक्त्वा देहं प्रजाकृतं ॥ १२.३०७.६१ ॥
ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಂತೆ ಅಸಹಾಯಕನಾದವನನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನೇ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಸಾಂಖ್ಯರು ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.307.62
ज्ञानयोगेन साङ्ख्येन व्यापिना महता नृप ।
राजसानशुभान्गन्धांस्तांमसांश्च तथाविधान् ॥ १२.३०७.६२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ವ್ಯಾಪಕ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯದಿಂದ, ರಾಜಸ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಗಂಧಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಂಥದ್ದೇ ತಾಮಸ ಗಂಧಗಳನ್ನು (ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ).
12.307.63
पुण्यांश्च सात्विकान्गन्धान्स्पर्शजान्देहसंश्रितान् ।
छित्त्वाऽऽशु ज्ञानशस्त्रेण तपो दण्डेन भारत ॥ १२.३०७.६३ ॥
ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಪುಣ್ಯ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಗಂಧಗಳನ್ನು, ಜ್ಞಾನ ಆಯುಧದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಭಾರತ, ತಪಸ್ಸನ್ನೇ ದಂಡವಾಗಿಸಿ (ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ).
12.307.64
ततो दुःखोदधिं घोरं चिन्ताशोकमहाह्रदम् ।
व्याधिमृत्युमहाग्राहं महाभयमहोरगम् ॥ १२.३०७.६४ ॥
ನಂತರ (ಸಾಧಕ) ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಶೋಕವೆಂಬ ಮಹಾ ಸರೋವರ, ವ್ಯಾಧಿ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವೆಂಬ ಮಹಾ ಮೊಸಳೆಗಳು, ಮಹಾ ಭಯ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಸರ್ಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದುಃಖಸಾಗರ ಎಂಬ ಘೋರವನ್ನು (ದಾಟುತ್ತಾನೆ).
12.307.65
तमःकूर्मं रजोमीनं प्रज्ञया संतरन्त्युत ।
स्नेहपङ्कं जरादुर्गं ज्ञानदीपमरिंदम् ॥ १२.३०७.६५ ॥
ತಮಸ್ ಎಂಬ ಆಮೆಗಳು ಮತ್ತು ರಜಸ್ ಎಂಬ ಮೀನುಗಳಿರುವ (ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು) ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನೇಹ ಎಂಬ ಕೆಸರು, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಎಂಬ ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗವಿರುವುದನ್ನು, ಜ್ಞಾನದೀಪದಿಂದ, ಓ ಅರಿಂದಮ.
12.307.66
कर्मागाधं सत्यतीरं स्थितव्रतमरिंदम् ।
हिंसाशीघ्रमहावेगं नानारससमाकरम् ॥ १२.३०७.६६ ॥
ಕರ್ಮದಿಂದ ಅಗಾಧವಾದುದು, ಸತ್ಯವೇ ದಡವಾದುದು, ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದುದು, ಓ ಅರಿಂದಮ; ಹಿಂಸೆಯೆಂಬ ವೇಗದ ಮಹಾವೇಗವುಳ್ಳುದು, ನಾನಾ ರಸಗಳ ಆಕರವಾದುದು.
12.307.67
नानाप्रीतिमहारत्नं दुःखज्वरसमीरणम् ।
शोकतृष्णामहावर्तं तीक्ष्णव्याधिमहागजम् ॥ १२.३०७.६७ ॥
ಅನೇಕ ಪ್ರೀತಿಗಳೆಂಬ ಮಹಾರತ್ನಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ದುಃಖಜ್ವರವೆಂಬ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕದಡುವದ್ದು, ಶೋಕ ತೃಷ್ಣೆಗಳೆಂಬ ಮಹಾಸುಳಿಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ತೀಕ್ಷ್ಣ ವ್ಯಾಧಿಗಳೆಂಬ ಮಹಾಗಜಗಳುಳ್ಳದ್ದು.
12.307.68
अस्थिसंघातसंघट्टं श्लेष्मफेनमरिंदम् ।
दानमुक्ताकरं घोरं शोणितह्रदविद्रुमम् ॥ १२.३०७.६८ ॥
ಮೂಳೆಗಳ ರಾಶಿಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯುಳ್ಳದ್ದು, ಕಫದ ನೊರೆಯುಳ್ಳದ್ದು, ಓ ಅರಿಂದಮನೇ; ದಾನವೆಂಬ ಮುತ್ತುಗಳ ಗಣಿ, ಘೋರವಾದದ್ದು, ರಕ್ತದ ಕೊಳದ ಹವಳಗಳುಳ್ಳದ್ದು.
12.307.69
हसितोत्क्रुष्टनिर्घोषं नानाज्ञानसुदुस्तरम् ।
रोदनाश्रुमलक्षारं सङ्गत्यागपरायणम्। ॥ १२.३०७.६९ ॥
ನಗು ಮತ್ತು ಕೂಗಿನ ಘೋಷವುಳ್ಳದ್ದು, ಅನೇಕ ಜ್ಞಾನಗಳಿಂದಲೂ ಅತಿ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದದ್ದು; ಅಳುವ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಮಲ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಉಳ್ಳದ್ದು; ಸಂಗತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾದದ್ದು.
12.307.70
पुत्रदारजलौकौघं मत्रिबान्धवपत्तनम् ।
अहिंसासत्यमर्यादं प्राणत्यागमहोर्मिणम् ॥ १२.३०७.७० ॥
ಮಕ್ಕಳು, ಹೆಂಡತಿಯರು, ಜಿಗಣೆಗಳ ಪ್ರವಾಹವುಳ್ಳದ್ದು; ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೇ ಬಂದರುಗಳಾದದ್ದು; ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವೇ ಮರ್ಯಾದೆಯಾದದ್ದು; ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗವೆಂಬ ಮಹಾಅಲೆಗಳುಳ್ಳದ್ದು.
12.307.71
वेदान्तगमनद्वीपं सर्वभूतदयोदकम् ।
मोक्षदुर्लाभविषयं व़डवामुखसागरम् ॥ १२.३०७.७१ ॥
ವೇದಾಂತವನ್ನು ತಲುಪುವ ದ್ವೀಪವುಳ್ಳದ್ದು, ಸರ್ವಭೂತದಯೆಯೇ ನೀರಾದದ್ದು; ಮೋಕ್ಷ ದುರ್ಲಭವಾದ ವಿಷಯವುಳ್ಳದ್ದು; ವಡಬಾಗ್ನಿಯ ಮುಖವುಳ್ಳ ಸಾಗರ.
12.307.72
तरन्ति मुनयः सिद्धा ज्ञानयानेन भारत ।
तीर्त्वाऽतिदुस्तरं जन्म विशन्ति विमलं नभः ॥ १२.३०७.७२ ॥
ಓ ಭಾರತ, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ನಾವೆಯಿಂದ ದಾಟುತ್ತಾರೆ; ಅತಿ ದುಸ್ತರವಾದ ಜನ್ಮವನ್ನು ದಾಟಿ ಅವರು ನಿರ್ಮಲ ಆಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.307.73
तत्र तान्सुकृतीन्साङ्ख्यान्सूर्यो वहति रश्मिभिः ।
पद्मतन्तुवदाविश्य प्रसह्य विषयान्नृप ॥ १२.३०७.७३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆ ಪುಣ್ಯವಂತ ಸಾಂಖ್ಯರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ; ತಾವರೆ ನಾರಿನಂತೆ ಒಳಹೊಕ್ಕು, ರಾಜನೇ, ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಲದಿಂದ ದಾಟಿ.
12.307.74
तत्र तान्प्रवहो वायुः प्रतिगृह्णाति भारत ।
वीतरागान्यतीन्सिद्धान्वीर्ययुक्तांस्तपोधनान् ॥ १२.३०७.७४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ವಾಯು, ಭಾರತ, ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ—ರಾಗರಹಿತ ಯತಿಗಳನ್ನು, ಸಿದ್ಧರನ್ನು, ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರನ್ನು, ತಪಸ್ಸೇ ಧನವಾದವರನ್ನು.
12.307.75
सूक्ष्मः शीतः सुगन्धी च सुखस्पर्शश्च भारत ।
सप्तानां मरुतां श्रेष्ठो लोकान्गच्छति यः शुभान्।
स तान्वहति कौन्तेय नभसः परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७५ ॥
ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ತಂಪು, ಸುಗಂಧ, ಸುಖಸ್ಪರ್ಶ ಉಳ್ಳವನು—ಏಳು ಮರುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಶುಭ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವವನು—ಭಾರತ, ಕೌಂತೇಯ, ಅವನು ಅವರನ್ನು ಆಕಾಶದ ಪರಮ ಗತಿಗೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.
12.307.76
नभो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम् ।
तमो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम्।
रजो वहति राजेन्द्र सत्वस्य परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७६ ॥
ಆಕಾಶ ಅವರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ಲೋಕೇಶ, ರಜಸ್ಸಿನ ಪರಮ ಗತಿಗೆ. ತಮಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ಲೋಕೇಶ, ರಜಸ್ಸಿನ ಪರಮ ಗತಿಗೆ. ರಜಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ರಾಜೇಂದ್ರ, ಸತ್ತ್ವದ ಪರಮ ಗತಿಗೆ.
12.307.77
सत्वं वहति राजेन्द्र परं नारायणं प्रभुम् ।
प्रभुर्वहति शुद्धात्मा परमात्मानमात्मना ॥ १२.३०७.७७ ॥
ಸತ್ತ್ವ ಅವರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ರಾಜೇಂದ್ರ, ಪರಮ ನಾರಾಯಣ ಪ್ರಭುವಿನ ಬಳಿಗೆ. ಪ್ರಭು ಅವರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ, ಶುದ್ಧಾತ್ಮನು, ಪರಮಾತ್ಮನ ಬಳಿಗೆ, ಆತ್ಮದಿಂದ.
12.307.78
परमात्मानमासाद्य तद्भूता यतयोऽमलाः ।
अमृतत्वाय कल्पन्ते न निवर्तन्ति वा विभो ॥ १२.३०७.७८ ॥
ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅದೇ ಭಾವವಾದ ನಿರ್ಮಲ ಯತಿಗಳು ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಭೋ.
12.307.79
परमा सा गतिः पार्थ निर्द्वन्द्वानां महात्मनाम् ।
सत्यार्जवरतानां वै सर्वभूतदयावताम् ॥ १२.३०७.७९ ॥
ಪಾರ್ಥ, ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಋಜುತ್ವದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಅದೇ ಪರಮ ಗತಿ.
12.307.80
स्थानमुत्तममासाद्य भगवन्तं स्थिरव्रताः ।
आजन्ममरणं वा ते स्मरन्त्युत न वाऽनघ ॥ १२.३०७.८० ॥
ಅನಘ, ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಭಗವಂತನನ್ನು ಪಡೆದು, ಸ್ಥಿರವ್ರತರಾದವರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾವಿನವರೆಗೆ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ?
12.307.81
यदत्र तथ्यं तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ।
त्वदृते पुरुषं नान्यं प्रष्टुमर्हामि कौरव ॥ १२.३०७.८१ ॥
ಕೌರವ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸತ್ಯವೋ ಅದನ್ನು ನೀವು ನನಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು; ನಿಮ್ಮ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಕೇಳಲು ನಾನು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
12.307.82
मोक्षे दोषो महानेष प्राप्य सिद्धिगतानृषीन् ।
यदि तत्रैव विज्ञाने वर्तन्ते यतयः परे ॥ १२.३०७.८२ ॥
ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು ದೊಡ್ಡ ದೋಷ: ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಋಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯತಿಗಳೂ ಆ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದರೆ.
12.307.83
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं पश्यामि परमं नृप ।
मग्नस्य हि परे ज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत्। ॥ १२.३०७.८३ ॥
ರಾಜನೇ, ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಲಕ್ಷಣದ ಧರ್ಮವೇ ಪರಮವೆಂದು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಪರಮ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನಿಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖ ಯಾವುದಿರಬಹುದು?
12.307.84
यथान्यायं त्वया तात प्रश्नः पृष्टः सुसंकटः ।
बुधानामपि संमोहः प्रश्नेऽस्मिन्भरतर्षभ ॥ १२.३०७.८४ ॥
ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ನೀನು ಯಥಾನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅತಿ ಕಠಿಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯ; ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
12.307.85
अत्रापि तत्त्वं परमं शृणु सम्यङ्भयेरितम् ।
बुद्धिश्च परमा यत्र कापिलानां महात्मनाम् ॥ १२.३०७.८५ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳು, ಭಯರಹಿತ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಕಾಪಿಲರ ಪರಮ ಬುದ್ಧಿ ಇದೆ.
12.307.86
इन्द्रियाण्येव बुध्यन्ते स्वदेहे देहिनां नृप ।
कारणान्यात्मनस्तानि सूक्ष्मः पश्यति तैस्तु सः ॥ १२.३०७.८६ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ದೇಹಿಗಳ ತಮ್ಮದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಅರಿಯುತ್ತವೆ; ಅವು ಆತ್ಮನ ಸಾಧನಗಳು; ಸೂಕ್ಷ್ಮನು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
12.307.87
आत्मना विप्रहीणानि काष्ठकुड्यसमानि तु ।
विनश्यन्ति न संदेहः फेना इव महार्णवे ॥ १२.३०७.८७ ॥
ಆತ್ಮದಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟವು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯಂತಾಗುತ್ತವೆ; ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ, ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನೊರೆಯಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
12.307.88
इन्द्रियैः सह सुप्तस्य देहिनः शत्रुतापन ।
सूक्ष्मश्चरति सर्वत्र नभसीव समीरणः ॥ १२.३०७.८८ ॥
ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವವನೇ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಲಗಿದ ದೇಹಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಂತೆ.
12.307.89
स पश्यति यथान्यायं स्पर्शान्स्पृशति वा विभो ।
बुध्यमानो यथापूर्वमखिलेनेह भारत ॥ १२.३०७.८९ ॥
ಓ ವಿಭೂ, ಅವನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಭಾರತನೇ, ಮೊದಲಿನಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾ ಇಲ್ಲಿ.
12.307.90
इन्द्रियाणीह सर्वाणि स्वे स्वे स्थाने यथाविधि ।
अनीशत्वात्प्रलीयन्ते सर्पा हतविषा इव ॥ १२.३०७.९० ॥
ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ; ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವು ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ, ವಿಷ ನಾಶವಾದ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ.
12.307.91
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्वेव सर्वशः ।
आक्रम्य गतयः सूक्ष्माश्चरत्यात्मा न संशयः ॥ १२.३०७.९१ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವು ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
12.307.92
सत्वस्य च गुणान्कृत्स्नान्नजसश्च गुणान्पुनः ।
गुणांश्च तमसः सर्वान्गुणान्बुद्धेश्च भारत ॥ १२.३०७.९२ ॥
ಓ ಭಾರತ, ಸತ್ತ್ವದ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನು, ಮತ್ತೆ ರಜಸ್ಸಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು, ತಮಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನು, ಬುದ್ಧಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೂಡ.
12.307.93
गुणांश्च मनसश्चापि नभसश्च गुणांश्च सः ।
गुणान्वायोश्च धर्मात्मंस्तेजसां च गुणान्पुनः ॥ १२.३०७.९३ ॥
ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಣಗಳು, ಆಕಾಶದ ಗುಣಗಳೂ, ಅವನು ವಾಯುವಿನ ಗುಣಗಳು, ಧರ್ಮಾತ್ಮನೇ, ಮತ್ತೆ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಗುಣಗಳು.
12.307.94
अपां गुणांस्तथा पार्थ पार्थिंवांश्च गुणानपि ।
सर्वात्मना गुणैर्व्याप्तः क्षेत्रज्ञेषु युधिष्ठिर ॥ १२.३०७.९४ ॥
ಪಾರ್ಥ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀರಿನ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಗುಣಗಳೂ; ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
12.307.95
आत्मा च याति क्षेत्रज्ञं कर्मणी च शुभाशुभे ।
शिष्या इव महात्मानमिन्द्रियाणि च तं प्रभो ॥ १२.३०७.९५ ॥
ಆತ್ಮವು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಪ್ರಭೋ, ಶಿಷ್ಯರಂತೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ.
12.307.96
प्रकृतिं चाप्यतिक्रम्य गच्छत्यात्मानमव्ययम् ।
परं नारायणं देवं निर्द्वन्द्वं प्रकृतेः परम् ॥ १२.३०७.९६ ॥
ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ, ಅವ್ಯಯ ಆತ್ಮವು ಪರಮ ನಾರಾಯಣ ದೇವನನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ; ಆತನು ದ್ವಂದ್ವರಹಿತ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತ.
12.307.97
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः प्रविष्टस्तमनामयम् ।
परमात्मानमगुणं न निवर्तति भारत ॥ १२.३०७.९७ ॥
ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಆ ನಿರ್ಮಲ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸೇರಿದವನು, ಗುಣರಹಿತ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ, ಓ ಭಾರತ.
12.307.98
शिष्टं तत्र मनस्तात इन्द्रियाणि च भारत ।
आगच्छन्ति यथाकालं गुरोः संदेशकारिणः ॥ १२.३०७.९८ ॥
ಪ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ಭಾರತ, ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ; ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಅವು ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.
12.307.99
शक्यं चाल्पेन कालेन शान्तिं प्राप्तुं गुणार्थिना ।
एवमुक्तेन कौन्तेय युक्तज्ञानेन मोक्षिणा ॥ १२.३०७.९९ ॥
ಕೌಂತೇಯ, ಗುಣಾರ್ಥಿಗೆ, ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಬಯಸುವವನಿಗೆ, ಅಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಶಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯ.
12.307.100
साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञा गच्छन्ति परमां गतिम् ।
ज्ञानेनानेन कौन्तेय तुल्यं ज्ञानं न विद्यते ॥ १२.३०७.१०० ॥
ರಾಜನೇ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞರಾದ ಸಾಂಖ್ಯರು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೌಂತೇಯ, ಈ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ.
12.307.101
अत्र ते संशयो मा भूज्ज्ञानं सांख्यं परं मतम् ।
अक्षरं ध्रुवमव्यक्तं पूर्णं ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.३०७.१०१ ॥
ಇದರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಂಶಯ ಬೇಡ: ಸಾಂಖ್ಯ ಜ್ಞಾನವೇ ಪರಮವೆಂದು ಮತ. ಅದು ಅಕ್ಷರ, ಧ್ರುವ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಪೂರ್ಣ, ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮ.
12.307.102
अनादिमध्यनिधनं निर्द्वन्द्वं कर्तृ शाश्वतम् ।
कूटस्थं चैव नित्यं च यद्वदन्ति शमात्मकाः ॥ १२.३०७.१०२ ॥
ಆದಿ ಮಧ್ಯ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ದ್ವಂದ್ವರಹಿತ, ಕರ್ತೃ, ಶಾಶ್ವತ, ಕೂಟಸ್ಥ, ನಿತ್ಯ—ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದವರು ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.307.103
यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यच्च शंसन्ति शास्त्रेषु वदन्ति परमर्षयः ॥ १२.३०७.१०३ ॥
ಯಾವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯದ ವಿಕಾರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.307.104
सर्वे विप्राश्च देवाश्च तथा शमविदो जनाः ।
ब्रह्मण्यं परमं देवमनन्तं परमच्युतम् ॥ १२.३०७.१०४ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಮವನ್ನು ಅರಿತ ಜನರು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ದೇವ, ಅನಂತ, ಪರಮ ಅಚ್ಯುತನನ್ನು (ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ).
12.307.105
प्रार्थयन्तश्च तं विप्रा वदन्ति गुणबुद्धयः ।
सम्यग्युक्तास्तथा योगाः साङ्ख्याश्चामितदर्शनाः ॥ १२.३०७.१०५ ॥
ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗುಣಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು, ಸಮ್ಯಕ್ ಯುಕ್ತ ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮಿತ ದರ್ಶನದ ಸಾಂಖ್ಯರು ಅವನ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.307.106
अमूर्तेस्तस्य कौन्तेय साङ्ख्यं मूर्तिरिति श्रुतिः ।
अभिज्ञानानि तस्याहुर्मतं हि भरतर्षभ ॥ १२.३०७.१०६ ॥
ಕೌಂತೇಯ, ಆ ಅಮೂರ್ತನ ಮೂರ್ತಿ ಸಾಂಖ್ಯವೇ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವನ ಅಭಿಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದೇ ಮತ.
12.307.107
द्विविधानीह भूतानि पृथिव्यां पृथिवीपते ।
जङ्गमाजङ्गमाख्यानि जङ्गमं तु विशिष्यते ॥ १२.३०७.१०७ ॥
ಭೂಪತಿಯೇ, ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ಎರಡು ವಿಧ; ಜಂಗಮ ಮತ್ತು ಅಜಂಗಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು; ಆದರೆ ಜಂಗಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
12.307.108
ज्ञानं महद्यद्धि महत्सु राज ।
न्वेदेषु साङ्ख्येषु तथैव योगे।
यच्चापि दृष्टं विविधं पुराणे ।
साङ्ख्यागतं तन्निखिलं नरेन्द्र ॥ १२.३०७.१०८ ॥
ರಾಜನೇ, ಮಹಾಪುರುಷರಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇರುವ ಜ್ಞಾನ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದದ್ದೆಲ್ಲವೂ, ನರೇಂದ್ರ, ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರಿದೆ.
12.307.109
यच्चेतिहासेषु महत्सु दृष्टं ।
यच्चार्थशास्त्रे नृप शिष्टजुष्टे।
ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किंचि ।
त्साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन् ॥ १२.३०७.१०९ ॥
ಮಹಾಪುರುಷರ ಇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದದ್ದು, ಓ ರಾಜಾ, ಶಿಷ್ಟರು ಸೇವಿಸುವ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿರುವುದು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ಜ್ಞಾನವಾದರೂ ಅದು ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿದೆ; ಅದು ಮಹತ್ತಾದುದು, ಓ ಮಹಾತ್ಮನೇ.
12.307.110
शमश्च दृष्टः परमं बलं च ।
ज्ञानं च साङ्ख्यं च यथावदुक्तम्।
तपांसि सूक्ष्माणि सुखानि चैव ।
साङ्ख्ये यथावद्विहितानि राजन् ॥ १२.३०७.११० ॥
ಶಮ ಮತ್ತು ಪರಮ ಬಲ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯವೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಪಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಖಗಳೂ, ಓ ರಾಜಾ, ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.307.111
विपर्यये तस्य हि पार्थ देवा ।
न्गच्छन्ति साङ्ख्याः सततं सुखेन।
तांश्चानुसंचार्य ततः कृतार्थाः ।
पतन्ति विप्रेषु यतेषु भूयः ॥ १२.३०७.१११ ॥
ಓ ಪಾರ್ಥ, ಅದರ ವಿಪರ್ಯಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸಾಂಖ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಸದಾ ಸುಖದಿಂದ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕೃತಾರ್ಥರಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ವಿಪ್ರರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.
12.307.112
हित्वा च देहं प्रविशन्ति मोक्षं ।
दिवौकसो द्यामिव पार्थ साङ्ख्याः।
अतोऽधिकं तेऽभिरता महार्थे ।
साङ्ख्ये द्विजाः पार्थिव शिष्टजुष्टे ॥ १२.३०७.११२ ॥
ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಓ ಪಾರ್ಥ, ಸಾಂಖ್ಯರು ದೇವತೆಗಳು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ರಾಜಾ, ಶಿಷ್ಟರು ಸೇವಿಸುವ ಆ ಮಹಾ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
12.307.113
तेषां न तिर्यग्गमनं हि दृष्टं ।
नार्वाग्गतिः पापकृताधिवासः।
च चाबुधानामपि ते द्विजातयो ।
ये ज्ञानमेतन्नृपतेऽनुरक्ताः ॥ १२.३०७.११३ ॥
ಅವರ ಗತಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ; ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವಾಸವೂ ಅವರಿಗಿಲ್ಲ. ಈ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತರಾದ ದ್ವಿಜರು, ಓ ರಾಜನೇ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ (ಪಾಪರಹಿತರು).
12.307.114
साङ्ख्यं विशालं परमं पुराणं ।
महार्णवं विमलमुदाहरन्ति
कृत्स्नं च साङ्ख्यं नृपते महात्मा ।
नारायणो धारयतेऽप्रमेयम् ॥ १२.३०७.११४ ॥
ಸಾಂಖ್ಯವು ವಿಶಾಲವಾದುದು, ಪರಮವಾದುದು, ಪುರಾತನವಾದುದು, ಮಹಾಸಾಗರದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ಸಮಸ್ತ ಸಾಂಖ್ಯವನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ನಾರಾಯಣನು ಅಪ್ರಮೇಯನಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.307.115
एतन्मयोक्तं नरदेव तत्त्वं ।
नारायणो विश्वमिदं पुराणम्।
स सर्गकाले च करोति सर्गं ।
संहारकाले च तदत्ति भूयः ॥ १२.३०७.११५ ॥
ಓ ನರದೇವನೇ, ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ: ನಾರಾಯಣನೇ ಈ ಪುರಾತನ ವಿಶ್ವ. ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಂಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ನುಂಗುತ್ತಾನೆ.
12.307.116
संहृत्य सर्वं निजदेहसंस्थं ।
कृत्वाऽप्सु शेते जगदन्तरात्मा ॥ १२.३०७.११६ ॥
ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಸಮಸ್ತವನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಅಂತರಾತ್ಮನು ಮಲಗುತ್ತಾನೆ.