ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.307
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.307.1
सम्पक्त्वयाऽयं नृपते वर्णितः शिष्टसंमतः ।
योगमार्गो यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणा ॥ १२.३०७.१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସମ୍ମତ ଏହି ଯୋଗମାର୍ଗ ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଭଲ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ହିତୈଷୀ ଗୁରୁ ଏଠାରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ତାହା କହିଥିଲେ।
12.307.2
साङ्ख्ये त्विदानीं कार्त्स्न्येन विधिं प्रब्रूहि पृच्छते ।
त्रिषु लोकेषु यज्ज्ञानं सर्वं तद्विदितं हि ते ॥ १२.३०७.२ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ସାଙ୍ଖ୍ୟର ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ, ପଚାରୁଥିବା ଲୋକକୁ କୁହନ୍ତୁ; ତ୍ରିଲୋକରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି ତାହା ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣା।
12.307.3
शृणु मे त्वमिदं कृत्स्नं साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
विदितं यतिभिः सर्वैः कपिलादिभिरीश्वरैः ॥ १२.३०७.३ ॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞ ସାଙ୍ଖ୍ୟମାନଙ୍କର ଏହି ସମଗ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ; ଏହା ସମସ୍ତ ଯତି ଓ କପିଲାଦି ଈଶ୍ୱରମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି।
12.307.4
यस्मिन्नविभ्रमाः केचिद्दृश्यन्ते मनुजर्षभ ।
गुणाश्च यस्मिन्बहवो दोषहानिश्च केवला ॥ १२.३०७.४ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଥିରେ କେତେକ ଭ୍ରମରହିତ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଗୁଣ ଏବଂ ଦୋଷର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ଅଛି।
12.307.5
ज्ञानेन परिसङ्ख्याय सदोषान्विषयान्नृप ।
मानुषान्दुर्जयान्कृत्स्नान्पैशाचान्विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.५ ॥
ହେ ନୃପ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷସହିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣି, ଦୁର୍ଜୟ ମାନୁଷ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ପୈଶାଚ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ।
12.307.6
राक्षसान्विषयाञ्ज्ञात्वा यक्षाणां विषयांस्तथा ।
विषयानौरगाञ्ज्ञात्वा गान्धर्वविषयांस्तथा ॥ १२.३०७.६ ॥
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଜାଣି, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, ନାଗମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଜାଣି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ।
12.307.7
पितृणां विषयाञ्ज्ञात्वा तिर्यक्षु चरतां नृप ।
सुपर्णविषयाञ्ज्ञात्वा मरुतां विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପିତୃଗଣଙ୍କ ଲୋକ, ତିର୍ଯକ୍ ଯୋନିରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାଙ୍କ ଲୋକ ଜାଣି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଲୋକ ଓ ମରୁତଙ୍କ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଜାଣି।
12.307.8
राजर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा ब्रह्मर्षिविषयांस्तथा ।
आसुरान्विषयाञ्ज्ञात्वा वैश्वदेवांस्तथैव च ॥ १२.३०७.८ ॥
ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଲୋକ ସେହିପରି ଜାଣି, ଅସୁରଙ୍କ ଲୋକ ଜାଣି, ଏବଂ ବୈଶ୍ୱଦେବଙ୍କ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଜାଣି।
12.307.9
देवर्षिविषयाञ्ज्ञात्वा योगानामपि चेश्वरान् ।
प्रजापतीनां विषयान्ब्रह्मणो विषयांस्तथा ॥ १२.३०७.९ ॥
ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ଲୋକ ଜାଣି, ଯୋଗର ଈଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଲୋକ ଜାଣି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜାଣି।
12.307.10
आयुषश्च परं कालं लोके विज्ञाय तत्त्वतः ।
सुखस्य च परं तत्त्वं विज्ञाय वदतां वर ॥ १२.३०७.१० ॥
ଜଗତରେ ଆୟୁଷର ପରମ କାଳକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣି, ସୁଖର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ହେ ବକ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.307.11
प्राप्ते काले च यद्दुःखं सततं विषयैषिणाम् ।
तिर्यक्षु पततां दुःखं पततां नरके च यत् ॥ १२.३०७.११ ॥
ସମୟ ଆସିଲେ ବିଷୟ ଖୋଜୁଥିବାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ତିର୍ଯକ୍ ଯୋନିରେ ପଡୁଥିବାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ନରକରେ ପଡୁଥିବାଙ୍କ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ।
12.307.12
स्वर्गस्य च गुणान्कृत्स्नान्दोषान्सर्वांश्च भारत ।
परिसंख्यानसंख्यानं सत्वं सांख्यगुणात्मकम्।
वेदवादे येऽपि दोषा गुणा ये चापि वैदिकाः ॥ १२.३०७.१२ ॥
ହେ ଭାରତ, ସ୍ୱର୍ଗର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ, ଗଣନା ଓ ପରିଗଣନା, ସାଂଖ୍ୟଗୁଣମୟ ସତ୍ତ୍ୱ, ବେଦବାଦରେ ଯେଉଁ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁ ବୈଦିକ ଗୁଣ ଅଛି।
12.307.13
ज्ञानयोगे च ये दोषा गुणा योगे च ये नृप ।
साङ्ख्यज्ञाने च ये दोषास्तथैव च गुणा नृप।
इतरेषु च ये दोषा गुणास्तेषु च भारत ॥ १२.३०७.१३ ॥
ହେ ରାଜା, ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ଯେଉଁ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଯୋଗରେ ଯାହା, ହେ ରାଜା, ସାଂଖ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଯେଉଁ ଦୋଷ, ସେହିପରି ଗୁଣ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଯେଉଁ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ହେ ଭାରତ, ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଯାହା।
12.307.14
सत्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा ।
तमश्चाष्टगुणं ज्ञात्वा वृद्धिं सप्तगुणां तथा ॥ १२.३०७.१४ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ ଦଶଗୁଣ, ରଜ ନବଗୁଣ, ଏବଂ ତମ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଜାଣି, ଓ ବୃଦ୍ଧି ସପ୍ତଗୁଣ ଜାଣି, ସେହିପରି।
12.307.15
षङ्गुणं च मनो ज्ञात्वा नभः पञ्चगुणं तथा ।
बुद्धिं चतुर्गुणां ज्ञात्वा तमश्च त्रिगुणं तथा ॥ १२.३०७.१५ ॥
ମନକୁ ଷଡ଼୍ଗୁଣ ଓ ଆକାଶକୁ ପଞ୍ଚଗୁଣ ଜାଣି, ସେହିପରି; ବୁଦ୍ଧିକୁ ଚତୁର୍ଗୁଣ ଓ ତମକୁ ତ୍ରିଗୁଣ ଜାଣି, ସେହିପରି।
12.307.16
द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्वमेकगुणं पुनः ।
सर्गं विज्ञाय तत्त्वेन प्रलये प्रेक्ष्य चात्मनः ॥ १२.३०७.१६ ॥
ରଜକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଓ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ପୁଣି ଏକଗୁଣ ଜାଣି; ସର୍ଗକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବୁଝି, ପ୍ରଳୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି।
12.307.17
ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर्भाविताः शुभाः ।
प्राप्नुवन्ति शुभं मोक्षं सूक्ष्मा इव नभः परम् ॥ १२.३०७.१७ ॥
ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, କାରଣରେ ଭାବିତ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ, ଆକାଶ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ, ପରମ ଶୁଭ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
12.307.18
रूपेण दृष्टिं संयुक्तां घ्राणं गन्धगुणेन च ।
शब्दे सक्तं तथा श्रोत्रं जिह्वा रसगुणेषु च ॥ १२.३०७.१८ ॥
ରୂପ ସହ ଦୃଷ୍ଟି ସଂଯୁକ୍ତ, ଗନ୍ଧଗୁଣ ସହ ଘ୍ରାଣ; ଶବ୍ଦରେ ଶ୍ରୋତ୍ର ଆସକ୍ତ, ସେହିପରି ଜିହ୍ୱା ରସଗୁଣରେ।
12.307.19
त्वचं स्पर्शे तथा सक्तां वायुं नभसि चाश्रितम् ।
मोहं तमसि संयुक्तं लोभमर्थेषु संश्रितम् ॥ १२.३०७.१९ ॥
ତ୍ୱକ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆସକ୍ତ; ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଆଶ୍ରିତ। ମୋହ ଅନ୍ଧକାର ସହିତ ଯୁକ୍ତ; ଲୋଭ ଅର୍ଥରେ ଆଶ୍ରିତ।
12.307.20
विष्णौ क्रान्तं बलं शक्रे कोष्ठे सक्तं तथाऽनलम् ।
अप्सु देवीं समासक्तामपस्तेजसि संश्रिताः ॥ १२.३०७.२० ॥
ବଳ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; କୋଷ୍ଠରେ ଅଗ୍ନି ଆସକ୍ତ। ଦେବୀ ଜଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତ; ଜଳ ତେଜରେ ଆଶ୍ରିତ।
12.307.21
तेजः सूक्ष्मे च संयुक्तं वायुं नभसि चाश्रितम् ।
नभो महति संयुक्तं महद्बुद्धौ च संश्रितम् ॥ १२.३०७.२१ ॥
ତେଜ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଆଶ୍ରିତ। ଆକାଶ ମହତ୍ ସହିତ ଯୁକ୍ତ; ମହତ୍ ବୁଦ୍ଧିରେ ଆଶ୍ରିତ।
12.307.22
बुद्धिं तमसि संसक्तां तमो रजसि संश्रितम् ।
रजः सत्वे तथा सक्तं सत्वं सक्तं तथाऽऽत्मनि ॥ १२.३०७.२२ ॥
ବୁଦ୍ଧି ତମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତ; ତମ ରଜରେ ଆଶ୍ରିତ। ରଜ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆସକ୍ତ; ସତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାରେ ଆସକ୍ତ।
12.307.23
सक्तमात्मानमीशे च देवे नारायणे तथा ।
देवं मोक्षे च संसक्तं मोक्षं सक्तं तु न क्वचित् ॥ १२.३०७.२३ ॥
ଆତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କଠାରେ ଆସକ୍ତ; ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ। ଦେବ ମୋକ୍ଷରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତ; କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ କେଉଁଠାରେ ବି ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ।
12.307.24
ज्ञात्वा सत्वयुतं देहं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
स्वभावं चेतनां चैव ज्ञात्वा देहसमाश्रिते ॥ १२.३०७.२४ ॥
ସତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ଦେହକୁ, ଷୋଳଟି ଗୁଣରେ ଆବୃତ ଜାଣି; ସ୍ୱଭାବ ଓ ଚେତନାକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ଦେହରେ ଆଶ୍ରିତଙ୍କୁ।
12.307.25
मध्यस्थमेकमात्मानं पापं यस्मिन्न विद्यते ।
द्वितीयं कर्म विज्ञाय नृपते विषयैषिणाम् ॥ १२.३०७.२५ ॥
ଯେଉଁଥିରେ ପାପ ନାହିଁ, ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ଏକ ଆତ୍ମାକୁ (ଜାଣ)। ହେ ରାଜନ୍, ବିଷୟ ଇଚ୍ଛାକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି କର୍ମ, ଏହା ଜାଣି।
12.307.26
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ॥ १२.३०७.२६ ॥
ଆତ୍ମାରେ ଆଶ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷର ଦୁର୍ଲଭତାକୁ ଶ୍ରୁତି ଆଧାରରେ ଜାଣି।
12.307.27
प्राणापानौ समानं च व्यानोदानौ च तत्त्वतः ।
आवहं चानिलं ज्ञात्वा प्रवहं चानिलं पुनः ॥ १२.३०७.२७ ॥
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ—ଏମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥରେ, ଏବଂ ଆବହ ବାୟୁ ଓ ପ୍ରବହ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଜାଣି।
12.307.28
सप्तवातांस्तथा शेषान्सप्तधा विहितान्पुनः ।
प्रजापतीनृषींश्चैव मार्गांश्चैव बहून्वरान् ॥ १२.३०७.२८ ॥
ସାତ ବାୟୁ ଓ ସପ୍ତଧା ବିହିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗକୁ (ଜାଣ)।
12.307.29
सप्तर्षीश्च बहूञ्ज्ञात्वा राजर्षीश्च परंतप ।
सुरर्षीन्महतश्चान्यान्ब्रह्मर्षीन्सूर्यसन्निभान् ॥ १२.३०७.२९ ॥
ସପ୍ତର୍ଷି ଓ ଅନେକ ଋଷିଙ୍କୁ, ହେ ପରନ୍ତପ, ରାଜର୍ଷି, ଦେବର୍ଷି, ମହାନ୍ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟତୁଲ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ ଜାଣି।
12.307.30
ऐश्वर्याच्च्यावितान्दृष्ट्वा कालेन महता नृप ।
महतां भूतसङ्घानां श्रुत्वा नाशं च पार्थिव ॥ १२.३०७.३० ॥
ହେ ନୃପ, ମହାକାଳ ଦ୍ୱାରା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏବଂ ହେ ପାର୍ଥିବ, ମହାନ୍ ଭୂତସଙ୍ଘର ନାଶ ଶୁଣି (ଭାବ)।
12.307.31
गतिं चाप्यशुभां ज्ञात्वा नृपते पापकर्मिणाम् ।
वैतरण्यां च यद्दुःखं पतितानां यमक्षये ॥ १२.३०७.३१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କର ଅଶୁଭ ଗତି ଏବଂ ଯମଲୋକରେ ପତିତ ଲୋକମାନେ ବୈତରଣୀରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି ତାହା ଜାଣି।
12.307.32
योनीषु च विचित्रासु संसारानशुभांस्तथा ।
जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने ॥ १२.३०७.३२ ॥
ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ, ଅଶୁଭ ସଂସାରରେ, ଏବଂ ରକ୍ତ-ଜଳର ପାତ୍ରପରି ଅଶୁଚି ଗର୍ଭରେ ବାସରେ।
12.307.33
श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते ।
शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे ॥ १२.३०७.३३ ॥
ତୀବ୍ର ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଶ୍ଳେଷ୍ମା, ମୂତ୍ର ଓ ମଳରେ; ଶୁକ୍ର-ରକ୍ତର ସମୂହରେ; ମଜ୍ଜା ଓ ସ୍ନାୟୁର ସଂଗ୍ରହରେ।
12.307.34
सिराशतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरेऽशुचौ ।
विज्ञायाहितमात्मानं योगांश्च विविधान्नृप ॥ १२.३०७.३४ ॥
ଶହ ଶହ ନାଡ଼ୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଅ ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ ଅଶୁଚି ନଗର (ଶରୀର)ରେ ସ୍ଥିତ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି, ହେ ନୃପ, ବିବିଧ ଯୋଗକୁ ମଧ୍ୟ।
12.307.35
तामसानां च जन्तूनां रमणीयावृतात्मनाम् ।
सात्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं भरतर्षभ ॥ १२.३०७.३५ ॥
ତାମସିକ ଜୀବମାନଙ୍କର - ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ମନୋହର ବିଷୟରେ ଆବୃତ - ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଜୀବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦନୀୟ ରୂପ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.307.36
गर्हितं महतामर्थे साङ्ख्यानां विदितात्मनाम् ।
उपप्लवांस्तथा घोराञ्शशिनस्तेजसस्तथा ॥ १२.३०७.३६ ॥
ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ସାଙ୍ଖ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ; ସେହିପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତେଜର ଭୟଙ୍କର ଉପଦ୍ରବ ମଧ୍ୟ।
12.307.37
ताराणां पतनं दृष्ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययम् ।
द्वन्द्वानां विप्रयोगं च विज्ञाय कृपण नृप ॥ १२.३०७.३७ ॥
ତାରାମାନଙ୍କର ପତନ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି, ଯୁଗଳମାନଙ୍କର ବିଚ୍ଛେଦ ଜାଣି, ହେ ଦୀନ ରାଜା।
12.307.38
अन्योन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानामपि चाशुभम् ।
बाल्ये मोहं च विज्ञाय क्षयं देहस्य चाशुभम् ॥ १२.३०७.३८ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପରସ୍ପରକୁ ଭକ୍ଷଣ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଅଶୁଭ ଦେଖି, ବାଲ୍ୟର ମୋହ ଓ ଦେହର କ୍ଷୟ ଓ ଅଶୁଭ ଜାଣି।
12.307.39
रागे मोहे च संप्राप्ते क्वचित्सत्वं समाश्रितम् ।
सहस्रेषु नरः कश्चिन्मोक्षबुद्धिं समाश्रितः ॥ १२.३०७.३९ ॥
ରାଗ ଓ ମୋହ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି କେହି ସତ୍ତ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ନିଏ; ହଜାରେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଜଣେ ମୋକ୍ଷବୁଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ନିଏ।
12.307.40
दुर्लभत्वं च मोक्षस्य विज्ञाय श्रुतिपूर्वकम् ।
बहुमानमलब्धेषु लब्धे मध्यस्थतां पुनः ॥ १२.३०७.४० ॥
ଶ୍ରୁତି ଆଧାରରେ ମୋକ୍ଷର ଦୁର୍ଲଭତା ଜାଣି, ଯାହା ମିଳି ନାହିଁ ତା ପ୍ରତି ମହାନ ସମ୍ମାନ ଓ ଯାହା ମିଳିଛି ତା ପ୍ରତି ପୁଣି ମଧ୍ୟସ୍ଥତା।
12.307.41
विषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय नृपते पुनः ।
गतासूनां च कौन्तेय देहान्दृष्ट्वा तथाऽशुभान् ॥ १२.३०७.४१ ॥
ହେ ରାଜା, ବିଷୟମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ପୁଣି ଜାଣି, ଓ କୌନ୍ତେୟ, ମୃତମାନଙ୍କର ଅଶୁଭ ଦେହ ଦେଖି।
12.307.42
वासं कुलेषु जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भारत ।
ब्रह्मघ्नानां गतिं ज्ञात्वा पतितानां सुदारुणाम् ॥ १२.३०७.४२ ॥
ହେ ଭରତ, ଜୀବମାନଙ୍କର କୁଳରେ ବାସ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀମାନଙ୍କ ଗତି ଓ ପତିତମାନଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ଗତି ଜାଣି।
12.307.43
सुरापाने च सक्तानां ब्राह्मणानां दुरात्मनाम् ।
गुरूदारप्रसक्तानां गतिं विज्ञाय चाशुभाम् ॥ १२.३०७.४३ ॥
ସୁରାପାନରେ ଆସକ୍ତ, ଦୁରାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଓ ଗୁରୁପତ୍ନୀରେ ଆସକ୍ତମାନଙ୍କର ଅଶୁଭ ଗତି ଜାଣି।
12.307.44
जननीषु च वर्तन्ते येन सम्यग्युधिष्ठिर ।
सदेवकेषु लोकेषु येन वर्तन्ति मानवाः ॥ १२.३०७.४४ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ରୂପେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
12.307.45
तेन ज्ञानेन विज्ञाय गतिं चाशुभकर्मणाम् ।
तिर्यग्योनिगतानां च विज्ञाय च गतिं पृथक् ॥ १२.३०७.४५ ॥
ସେହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଅଶୁଭ କର୍ମକାରୀମାନଙ୍କର ଗତି ଓ ତିର୍ଯକ୍ ଯୋନିରେ ଯାଇଥିବାମାନଙ୍କର ଗତି ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଜାଣି।
12.307.46
वेदवादांस्तथा चित्रानृतूनां पर्ययांस्तथा ।
क्षयं संवत्सराणां च मासानां च क्षयं तथा ॥ १२.३०७.४६ ॥
ବେଦବାକ୍ୟ, ଋତୁମାନଙ୍କର ବିବିଧ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ବର୍ଷର କ୍ଷୟ ଓ ମାସର କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ।
12.307.47
पक्षक्षयं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयम् ।
क्षयं वृद्धिं च चन्द्रस्य दृष्ट्वा प्रत्यक्षतस्तथा ॥ १२.३०७.४७ ॥
ପକ୍ଷର କ୍ଷୟ ଓ ଦିନର ସଂକ୍ଷୟ ଦେଖି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି।
12.307.48
वृद्धिं दृष्ट्वा समुद्राणां क्षयं तेषां तथा पुनः ।
क्षयं धनानां दृष्ट्वा च पुनर्वृद्धिं तथैव च ॥ १२.३०७.४८ ॥
ସମୁଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ ସେମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ଦେଖି, ପୁଣି ଧନର କ୍ଷୟ ଓ ପୁଣି ବୃଦ୍ଧି ସେହିପରି ଦେଖି।
12.307.49
संयोगानां क्षयं दृष्ट्वा युगानां च विशेषतः ।
क्षयं च दृष्ट्वा शैलानां क्षयं च सरितां तथा ॥ १२.३०७.४९ ॥
ସଂଯୋଗର କ୍ଷୟ ଓ ବିଶେଷତଃ ଯୁଗମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ଦେଖି, ଏବଂ ପର୍ବତମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖି।
12.307.50
वर्णानां च क्षयं दृष्ट्वा क्षयान्तं च पुनः पुनः ।
जरा मृत्युस्तथा जन्म दृष्ट्वा दुःखानि चैव ह ॥ १२.३०७.५० ॥
ବର୍ଣମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ଓ ବାରମ୍ବାର କ୍ଷୟରେ ଅନ୍ତ ହେବା ଦେଖି, ଜରା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ଦେଖି, ଏବଂ ଦୁଃଖମାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖି।
12.307.51
देहदोषांस्तथा ज्ञात्वा तेषां दुःखं च तत्त्वतः ।
देहविक्लवतां चैव सम्यग्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५१ ॥
ଦେହଦୋଷକୁ ସେହିପରି ଜାଣି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣି, ଏବଂ ଦେହର ବିକଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣି।
12.307.52
आत्मदोषांश्च विज्ञाय सर्वानात्मनि संश्रितान् ।
स्वदेहादुत्थितान्गब्धांस्तथा विज्ञाय चाशुभान्।
मूत्रश्लेष्मपुरीषादीन्स्वेदजांश्च सुकुत्सितान् ॥ १२.३०७.५२ ॥
ନିଜର ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣି, ଶରୀରରେ ଆଶ୍ରିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉଠିଥିବାଗୁଡ଼ିକୁ, ଅଶୁଭମାନଙ୍କୁ, ମୂତ୍ର, କଫ, ମଳ ଆଦିକୁ, ଏବଂ ଝାଳରୁ ଜାତ ଅତି ନିନ୍ଦିତମାନଙ୍କୁ ଜାଣି।
12.307.53
कान्स्वगात्रोद्भवान्दोषान्पश्यस्यमितविक्रम ।
एतन्मे संशयं कृत्स्नं वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५३ ॥
ହେ ଅମିତ ପରାକ୍ରମୀ, ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କେଉଁ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣ ଦେଖନ୍ତି? ମୋର ଏହି ସମସ୍ତ ସଂଶୟକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।
12.307.54
पञ्च दोषान्प्रभो देहे प्रवदन्ति मनीषिणः ।
मार्गज्ञाः कापिलाः साङ्ख्याः शृणु तानरिसूदन ॥ १२.३०७.५४ ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚଟି ଦୋଷ ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି; ମାର୍ଗଜ୍ଞ କାପିଳ ସାଂଖ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି। ହେ ଅରିସୂଦନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।
12.307.55
कामक्रोधौ भयं निद्रा पञ्चमः श्वास उच्यते ॥ १२.३०७.५५ ॥
କାମ ଓ କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ନିଦ୍ରା, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ୱାସ କୁହାଯାଏ।
12.307.56
एते दोषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहिनाम् ।
छिन्दन्ति क्षमया क्रोधं कामं संकल्पवर्जनात् ॥ १२.३०७.५६ ॥
ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଏ। କ୍ଷମାରେ କ୍ରୋଧ ଓ ସଂକଳ୍ପ ତ୍ୟାଗରେ କାମକୁ ଛେଦନ କରନ୍ତି।
12.307.57
सत्वसंसेवनान्निद्रामप्रमादाद्भयं तथा ।
छिन्दन्ति पञ्चमं श्वासमल्पाहारतया नृप ॥ १२.३०७.५७ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ ସେବନରେ ନିଦ୍ରା, ଅପ୍ରମାଦରେ ଭୟ ସେହିପରି; ହେ ନୃପ, ଅଳ୍ପାହାରରେ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ୱାସକୁ ଛେଦନ କରନ୍ତି।
12.307.58
गुणान्गुणशतैर्ज्ञात्वा दोषान्दोषशतैरपि ।
हेतून्हेतुशतैश्चित्रैश्चित्रान्विज्ञाय तत्त्वतः ॥ १२.३०७.५८ ॥
ଶହ ଶହ ଗୁଣରେ ଗୁଣକୁ, ଶହ ଶହ ଦୋଷରେ ଦୋଷକୁ ଜାଣି; ବିଚିତ୍ର ହେତୁରେ ବିଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବୁଝି।
12.307.59
अपां फेनोपमं लोकं विष्णोर्मायाशतैश्वितम् ।
चित्रभित्तिप्रतीकाशं नलसारमनर्थकम् ॥ १२.३०७.५९ ॥
ଏହି ଲୋକ ଜଳର ଫେଣ ପରି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶହ ମାୟାରେ ବୁଣା; ଚିତ୍ରିତ କାନ୍ଥ ପରି, ନଳସାର ପରି, ନିରର୍ଥକ।
12.307.60
तमः श्वभ्रनिभं दृष्ट्वा वर्षबुद्बुदसंनिभम् ।
क्लेशप्रायं सुखाद्धीनं नाशोत्तरमिहावशम् ॥ १२.३०७.६० ॥
ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗର୍ତ୍ତ ପରି, ବର୍ଷାର ବୁଦ୍ବୁଦ ପରି ଦେଖି; କ୍ଲେଶରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁଖହୀନ, ବିନାଶରେ ଶେଷ, ଏଠାରେ ପରାଧୀନ।
12.307.61
रजस्तमसि संमग्नं पङ्के द्वीपमिवावशम् ।
साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञास्त्यक्त्वा देहं प्रजाकृतं ॥ १२.३०७.६१ ॥
ରଜ ଓ ତମରେ ନିମଜ୍ଜିତ, ପଙ୍କରେ ଦ୍ୱୀପ ପରି ଅସହାୟ (ମନୁଷ୍ୟକୁ) ଦେଖି, ହେ ରାଜନ୍, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ପ୍ରଜାଜାତ ଏ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
12.307.62
ज्ञानयोगेन साङ्ख्येन व्यापिना महता नृप ।
राजसानशुभान्गन्धांस्तांमसांश्च तथाविधान् ॥ १२.३०७.६२ ॥
ହେ ନୃପ, ବ୍ୟାପକ ମହାନ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା (ସାଧକ) ରାଜସ ଓ ଅଶୁଭ ଗନ୍ଧକୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ତାମସ ଗନ୍ଧକୁ (ତ୍ୟାଗ କରେ)।
12.307.63
पुण्यांश्च सात्विकान्गन्धान्स्पर्शजान्देहसंश्रितान् ।
छित्त्वाऽऽशु ज्ञानशस्त्रेण तपो दण्डेन भारत ॥ १२.३०७.६३ ॥
ସ୍ପର୍ଶଜାତ, ଦେହାଶ୍ରିତ ପୁଣ୍ୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗନ୍ଧକୁ ଜ୍ଞାନ-ଶସ୍ତ୍ରରେ ଶୀଘ୍ର ଛେଦି, ହେ ଭରତ, ତପକୁ ଦଣ୍ଡ କରି (ତ୍ୟାଗ କରେ)।
12.307.64
ततो दुःखोदधिं घोरं चिन्ताशोकमहाह्रदम् ।
व्याधिमृत्युमहाग्राहं महाभयमहोरगम् ॥ १२.३०७.६४ ॥
ତା'ପରେ (ସାଧକ) ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକର ମହାହ୍ରଦ, ବ୍ୟାଧି ଓ ମୃତ୍ୟୁର ମହାଗ୍ରାହ, ମହାଭୟ ଓ ମହାସର୍ପଯୁକ୍ତ ଘୋର ଦୁଃଖସାଗରକୁ (ପାର ହୁଏ)।
12.307.65
तमःकूर्मं रजोमीनं प्रज्ञया संतरन्त्युत ।
स्नेहपङ्कं जरादुर्गं ज्ञानदीपमरिंदम् ॥ १२.३०७.६५ ॥
ତମର କଇଁଛ ଓ ରଜର ମାଛଭରା (ସାଗରକୁ) ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ପାର ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ନେହ-ପଙ୍କ ଓ ଜରାର ଦୁର୍ଗମ ପଥଯୁକ୍ତ (ସାଗରକୁ), ଜ୍ଞାନଦୀପରେ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ।
12.307.66
कर्मागाधं सत्यतीरं स्थितव्रतमरिंदम् ।
हिंसाशीघ्रमहावेगं नानारससमाकरम् ॥ १२.३०७.६६ ॥
କର୍ମରେ ଅଗାଧ, ସତ୍ୟ ଯାହାର ତୀର, ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ; ହିଂସାରୂପୀ ତୀବ୍ର ମହାବେଗଯୁକ୍ତ, ନାନା ରସର ଆକର।
12.307.67
नानाप्रीतिमहारत्नं दुःखज्वरसमीरणम् ।
शोकतृष्णामहावर्तं तीक्ष्णव्याधिमहागजम् ॥ १२.३०७.६७ ॥
ଅନେକ ପ୍ରୀତିରୂପ ମହାରତ୍ନ ଥିବା, ଦୁଃଖଜ୍ୱରର ପବନରେ ଦୋହଲୁଥିବା, ଶୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣାର ମହାଆବର୍ତ୍ତ ଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବ୍ୟାଧିରୂପ ମହାହସ୍ତୀ ଥିବା।
12.307.68
अस्थिसंघातसंघट्टं श्लेष्मफेनमरिंदम् ।
दानमुक्ताकरं घोरं शोणितह्रदविद्रुमम् ॥ १२.३०७.६८ ॥
ଅସ୍ଥିସମୂହର ସଂଘର୍ଷଯୁକ୍ତ, ଶ୍ଳେଷ୍ମାର ଫେନଯୁକ୍ତ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ; ଦାନରୂପ ମୁକ୍ତାର ଖଣି, ଘୋର, ରକ୍ତହ୍ରଦର ପ୍ରବାଳଯୁକ୍ତ।
12.307.69
हसितोत्क्रुष्टनिर्घोषं नानाज्ञानसुदुस्तरम् ।
रोदनाश्रुमलक्षारं सङ्गत्यागपरायणम्। ॥ १२.३०७.६९ ॥
ହସ ଓ ଆର୍ତ୍ତନାଦର ଘୋଷଯୁକ୍ତ, ଅନେକ ଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁସ୍ତର; କାନ୍ଦିବାର ଲୁହର ମଇଳା ଓ ଲୁଣିଆ; ସଙ୍ଗତ୍ୟାଗରେ ନିରତ।
12.307.70
पुत्रदारजलौकौघं मत्रिबान्धवपत्तनम् ।
अहिंसासत्यमर्यादं प्राणत्यागमहोर्मिणम् ॥ १२.३०७.७० ॥
ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ଜୁଙ୍କର ପ୍ରବାହଯୁକ୍ତ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବାନ୍ଧବ ରୂପୀ ବନ୍ଦରଯୁକ୍ତ; ଅହିଂସା ଓ ସତ୍ୟର ମର୍ଯ୍ୟାଦାଯୁକ୍ତ, ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗର ମହାତରଙ୍ଗଯୁକ୍ତ।
12.307.71
वेदान्तगमनद्वीपं सर्वभूतदयोदकम् ।
मोक्षदुर्लाभविषयं व़डवामुखसागरम् ॥ १२.३०७.७१ ॥
ବେଦାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚାଉଥିବା ଦ୍ୱୀପଯୁକ୍ତ, ସର୍ବଭୂତ ଦୟାରୂପ ଜଳଯୁକ୍ତ; ଯେଉଁଠି ମୋକ୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ, ବଡବାନଳର ମୁଖଯୁକ୍ତ ସାଗର।
12.307.72
तरन्ति मुनयः सिद्धा ज्ञानयानेन भारत ।
तीर्त्वाऽतिदुस्तरं जन्म विशन्ति विमलं नभः ॥ १२.३०७.७२ ॥
ହେ ଭାରତ, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଜ୍ଞାନରୂପୀ ଯାନରେ ପାର ହୁଅନ୍ତି; ଅତି ଦୁସ୍ତର ଜନ୍ମ ପାର ହୋଇ ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
12.307.73
तत्र तान्सुकृतीन्साङ्ख्यान्सूर्यो वहति रश्मिभिः ।
पद्मतन्तुवदाविश्य प्रसह्य विषयान्नृप ॥ १२.३०७.७३ ॥
ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟବାନ ସାଙ୍ଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି; ପଦ୍ମନାଳର ତନ୍ତୁ ପରି ପ୍ରବେଶ କରି, ହେ ନୃପ, ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅତିକ୍ରମ କରି।
12.307.74
तत्र तान्प्रवहो वायुः प्रतिगृह्णाति भारत ।
वीतरागान्यतीन्सिद्धान्वीर्ययुक्तांस्तपोधनान् ॥ १२.३०७.७४ ॥
ସେଠାରେ ପ୍ରବାହିତ ପବନ, ହେ ଭାରତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେ—ବୀତରାଗ ଯତି, ସିଦ୍ଧ, ବୀର୍ଯ୍ୟଯୁକ୍ତ, ତପସ୍ୟା ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଧନ ସେମାନଙ୍କୁ।
12.307.75
सूक्ष्मः शीतः सुगन्धी च सुखस्पर्शश्च भारत ।
सप्तानां मरुतां श्रेष्ठो लोकान्गच्छति यः शुभान्।
स तान्वहति कौन्तेय नभसः परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७५ ॥
ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧି ଓ ସୁଖସ୍ପର୍ଶ—ସପ୍ତ ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ଯାଏ—ହେ ଭାରତ, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକାଶର ପରମ ଗତିକୁ ବହନ କରେ।
12.307.76
नभो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम् ।
तमो वहति लोकेश रजसः परमां गतिम्।
रजो वहति राजेन्द्र सत्वस्य परमां गतिम् ॥ १२.३०७.७६ ॥
ଆକାଶ ସେମାନଙ୍କୁ ବହନ କରେ, ହେ ଲୋକେଶ, ରଜସ୍ର ପରମ ଗତିକୁ। ତମସ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ବହନ କରେ, ହେ ଲୋକେଶ, ରଜସ୍ର ପରମ ଗତିକୁ। ରଜସ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ବହନ କରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ତ୍ୱର ପରମ ଗତିକୁ।
12.307.77
सत्वं वहति राजेन्द्र परं नारायणं प्रभुम् ।
प्रभुर्वहति शुद्धात्मा परमात्मानमात्मना ॥ १२.३०७.७७ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ ସେମାନଙ୍କୁ ବହନ କରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପରମ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ। ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା।
12.307.78
परमात्मानमासाद्य तद्भूता यतयोऽमलाः ।
अमृतत्वाय कल्पन्ते न निवर्तन्ति वा विभो ॥ १२.३०७.७८ ॥
ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପାଇ, ସେହି ଭାବରେ ପରିଣତ ନିର୍ମଳ ଯତିମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବିଭୋ।
12.307.79
परमा सा गतिः पार्थ निर्द्वन्द्वानां महात्मनाम् ।
सत्यार्जवरतानां वै सर्वभूतदयावताम् ॥ १२.३०७.७९ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ ଓ ଋଜୁତାରେ ରତ, ସର୍ବଭୂତଦୟାବାନ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ତାହା ହିଁ ପରମ ଗତି।
12.307.80
स्थानमुत्तममासाद्य भगवन्तं स्थिरव्रताः ।
आजन्ममरणं वा ते स्मरन्त्युत न वाऽनघ ॥ १२.३०७.८० ॥
ହେ ଅନଘ, ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଓ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇ ସ୍ଥିରବ୍ରତ ସାଧକମାନେ କ'ଣ ଜନ୍ମଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ନା କରନ୍ତି ନାହିଁ?
12.307.81
यदत्र तथ्यं तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ।
त्वदृते पुरुषं नान्यं प्रष्टुमर्हामि कौरव ॥ १२.३०७.८१ ॥
ହେ କୌରବ, ଏଠାରେ ଯାହା ସତ୍ୟ ତାହା ଆପଣ ମୋତେ ଯଥାବତ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ପଚାରିବା ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
12.307.82
मोक्षे दोषो महानेष प्राप्य सिद्धिगतानृषीन् ।
यदि तत्रैव विज्ञाने वर्तन्ते यतयः परे ॥ १२.३०७.८२ ॥
ମୋକ୍ଷରେ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଦୋଷ: ସିଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଯାନ୍ତି; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଜ୍ଞାନରେ ହିଁ ରହନ୍ତି ଯଦି।
12.307.83
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं पश्यामि परमं नृप ।
मग्नस्य हि परे ज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत्। ॥ १२.३०७.८३ ॥
ହେ ନୃପ, ପ୍ରବୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣ ଧର୍ମକୁ ମୁଁ ପରମ ବୋଲି ଦେଖେ; ପରମ ଜ୍ଞାନରେ ମଗ୍ନ ଲୋକ ପାଇଁ ଏଥିଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ?
12.307.84
यथान्यायं त्वया तात प्रश्नः पृष्टः सुसंकटः ।
बुधानामपि संमोहः प्रश्नेऽस्मिन्भरतर्षभ ॥ १२.३०७.८४ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଅତି କଠିନ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଛ; ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହ ହୁଏ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.307.85
अत्रापि तत्त्वं परमं शृणु सम्यङ्भयेरितम् ।
बुद्धिश्च परमा यत्र कापिलानां महात्मनाम् ॥ १२.३०७.८५ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଭଲ ଭାବେ ଶୁଣ, ଭୟରହିତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀମାନଙ୍କର ପରମ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି।
12.307.86
इन्द्रियाण्येव बुध्यन्ते स्वदेहे देहिनां नृप ।
कारणान्यात्मनस्तानि सूक्ष्मः पश्यति तैस्तु सः ॥ १२.३०७.८६ ॥
ହେ ନୃପ, ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ନିଜ ଦେହରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ବୁଝନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମାର କାରଣ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖେ।
12.307.87
आत्मना विप्रहीणानि काष्ठकुड्यसमानि तु ।
विनश्यन्ति न संदेहः फेना इव महार्णवे ॥ १२.३०७.८७ ॥
ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ କାଠ ଓ କାନ୍ଥ ପରି ହୁଏ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମହାସାଗରରେ ଫେଣ ପରି ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.307.88
इन्द्रियैः सह सुप्तस्य देहिनः शत्रुतापन ।
सूक्ष्मश्चरति सर्वत्र नभसीव समीरणः ॥ १२.३०७.८८ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଶୋଇଥିବା ଦେହଧାରୀର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସର୍ବତ୍ର ବିଚରଣ କରେ; ଆକାଶରେ ପବନ ପରି।
12.307.89
स पश्यति यथान्यायं स्पर्शान्स्पृशति वा विभो ।
बुध्यमानो यथापूर्वमखिलेनेह भारत ॥ १२.३०७.८९ ॥
ହେ ବିଭୁ, ସେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଦେଖେ, କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ; ହେ ଭାରତ, ପୂର୍ବ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣି ଏଠାରେ।
12.307.90
इन्द्रियाणीह सर्वाणि स्वे स्वे स्थाने यथाविधि ।
अनीशत्वात्प्रलीयन्ते सर्पा हतविषा इव ॥ १२.३०७.९० ॥
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଯଥାବିଧି ଥାଏ; ଅନୀଶତ୍ୱ ହେତୁ ସେମାନେ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ବିଷହୀନ ସର୍ପ ପରି।
12.307.91
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्वेव सर्वशः ।
आक्रम्य गतयः सूक्ष्माश्चरत्यात्मा न संशयः ॥ १२.३०७.९१ ॥
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଶ କରି ଆତ୍ମା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥରେ ବିଚରଣ କରେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.307.92
सत्वस्य च गुणान्कृत्स्नान्नजसश्च गुणान्पुनः ।
गुणांश्च तमसः सर्वान्गुणान्बुद्धेश्च भारत ॥ १२.३०७.९२ ॥
ହେ ଭାରତ, ସତ୍ତ୍ୱର ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ପୁଣି ରଜସର ଗୁଣ, ତମସର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ।
12.307.93
गुणांश्च मनसश्चापि नभसश्च गुणांश्च सः ।
गुणान्वायोश्च धर्मात्मंस्तेजसां च गुणान्पुनः ॥ १२.३०७.९३ ॥
ମନର ଗୁଣ ଓ ଆକାଶର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ, ସେ ବାୟୁର ଗୁଣ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଏବଂ ପୁଣି ତେଜର ଗୁଣ।
12.307.94
अपां गुणांस्तथा पार्थ पार्थिंवांश्च गुणानपि ।
सर्वात्मना गुणैर्व्याप्तः क्षेत्रज्ञेषु युधिष्ठिर ॥ १२.३०७.९४ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ସେହିପରି ଜଳର ଗୁଣ ଓ ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ; ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବାତ୍ମନା ଗୁଣରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
12.307.95
आत्मा च याति क्षेत्रज्ञं कर्मणी च शुभाशुभे ।
शिष्या इव महात्मानमिन्द्रियाणि च तं प्रभो ॥ १२.३०७.९५ ॥
ଆତ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ ମଧ୍ୟ; ହେ ପ୍ରଭୋ, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି।
12.307.96
प्रकृतिं चाप्यतिक्रम्य गच्छत्यात्मानमव्ययम् ।
परं नारायणं देवं निर्द्वन्द्वं प्रकृतेः परम् ॥ १२.३०७.९६ ॥
ପ୍ରକୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବ୍ୟୟ ଆତ୍ମା ପରମ ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ପାଏ; ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ ଓ ପ୍ରକୃତିର ପରେ।
12.307.97
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः प्रविष्टस्तमनामयम् ।
परमात्मानमगुणं न निवर्तति भारत ॥ १२.३०७.९७ ॥
ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେହି ନିର୍ମଳ ପରମାତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକ, ଗୁଣରହିତ ପରମାତ୍ମାଠାରୁ ଫେରେ ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ।
12.307.98
शिष्टं तत्र मनस्तात इन्द्रियाणि च भारत ।
आगच्छन्ति यथाकालं गुरोः संदेशकारिणः ॥ १२.३०७.९८ ॥
ହେ ତାତ, ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି; ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନକାରୀଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଯଥାସମୟରେ ଫେରି ଆସନ୍ତି।
12.307.99
शक्यं चाल्पेन कालेन शान्तिं प्राप्तुं गुणार्थिना ।
एवमुक्तेन कौन्तेय युक्तज्ञानेन मोक्षिणा ॥ १२.३०७.९९ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଗୁଣାର୍ଥୀ ପାଇଁ, ଏହିପରି ଉପଦିଷ୍ଟ, ଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ମୋକ୍ଷାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ସମ୍ଭବ।
12.307.100
साङ्ख्या राजन्महाप्राज्ञा गच्छन्ति परमां गतिम् ।
ज्ञानेनानेन कौन्तेय तुल्यं ज्ञानं न विद्यते ॥ १२.३०७.१०० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସାଙ୍ଖ୍ୟମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସମାନ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ।
12.307.101
अत्र ते संशयो मा भूज्ज्ञानं सांख्यं परं मतम् ।
अक्षरं ध्रुवमव्यक्तं पूर्णं ब्रह्म सनातनम् ॥ १२.३०७.१०१ ॥
ଏଥିରେ ତୁମ ସନ୍ଦେହ ନ ହେଉ: ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ ବୋଲି ମତ। ତାହା ଅକ୍ଷର, ଧ୍ରୁବ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ।
12.307.102
अनादिमध्यनिधनं निर्द्वन्द्वं कर्तृ शाश्वतम् ।
कूटस्थं चैव नित्यं च यद्वदन्ति शमात्मकाः ॥ १२.३०७.१०२ ॥
ଯାହାର ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ନାହିଁ; ଯାହା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ, କର୍ତ୍ତା, ଶାଶ୍ୱତ, କୂଟସ୍ଥ ଏବଂ ନିତ୍ୟ—ଶାନ୍ତସ୍ୱଭାବୀମାନେ ତାହାକୁ ଏପରି କହନ୍ତି।
12.307.103
यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यच्च शंसन्ति शास्त्रेषु वदन्ति परमर्षयः ॥ १२.३०७.१०३ ॥
ଯାହାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ସମସ୍ତ ବିକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପରମ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି।
12.307.104
सर्वे विप्राश्च देवाश्च तथा शमविदो जनाः ।
ब्रह्मण्यं परमं देवमनन्तं परमच्युतम् ॥ १२.३०७.१०४ ॥
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଶମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଦେବ, ଅନନ୍ତ ଓ ପରମ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ (ଜାଣନ୍ତି)।
12.307.105
प्रार्थयन्तश्च तं विप्रा वदन्ति गुणबुद्धयः ।
सम्यग्युक्तास्तथा योगाः साङ्ख्याश्चामितदर्शनाः ॥ १२.३०७.१०५ ॥
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁଣରେ ବୁଦ୍ଧି ରଖୁଥିବା ଲୋକ, ସମ୍ୟକ୍ ଯୁକ୍ତ ଯୋଗୀ ଏବଂ ଅମିତ ଦର୍ଶନ ଥିବା ସାଂଖ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି।
12.307.106
अमूर्तेस्तस्य कौन्तेय साङ्ख्यं मूर्तिरिति श्रुतिः ।
अभिज्ञानानि तस्याहुर्मतं हि भरतर्षभ ॥ १२.३०७.१०६ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସେହି ଅମୂର୍ତ୍ତଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସାଂଖ୍ୟ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କୁହେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ହିଁ ମତ।
12.307.107
द्विविधानीह भूतानि पृथिव्यां पृथिवीपते ।
जङ्गमाजङ्गमाख्यानि जङ्गमं तु विशिष्यते ॥ १२.३०७.१०७ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଏଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର; ଜଙ୍ଗମ ଓ ଅଜଙ୍ଗମ ନାମରେ କୁହାଯାଏ; ମାତ୍ର ଜଙ୍ଗମ ହିଁ ବିଶେଷ।
12.307.108
ज्ञानं महद्यद्धि महत्सु राज ।
न्वेदेषु साङ्ख्येषु तथैव योगे।
यच्चापि दृष्टं विविधं पुराणे ।
साङ्ख्यागतं तन्निखिलं नरेन्द्र ॥ १२.३०७.१०८ ॥
ହେ ରାଜା, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମହାନ ଜ୍ଞାନ, ବେଦ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଅଛି, ଏବଂ ପୁରାଣରେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଯାହା, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ତାହା ସମସ୍ତ ସାଂଖ୍ୟରେ ଅଛି।
12.307.109
यच्चेतिहासेषु महत्सु दृष्टं ।
यच्चार्थशास्त्रे नृप शिष्टजुष्टे।
ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किंचि ।
त्साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन् ॥ १२.३०७.१०९ ॥
ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଇତିହାସରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଇଛି, ହେ ରାଜନ୍, ଶିଷ୍ଟଜନସେବିତ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା ଅଛି, ଏବଂ ଜଗତରେ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ତାହା ସବୁ ସାଂଖ୍ୟରେ ଅଛି; ତାହା ମହାନ, ହେ ମହାତ୍ମା।
12.307.110
शमश्च दृष्टः परमं बलं च ।
ज्ञानं च साङ्ख्यं च यथावदुक्तम्।
तपांसि सूक्ष्माणि सुखानि चैव ।
साङ्ख्ये यथावद्विहितानि राजन् ॥ १२.३०७.११० ॥
ଶମ ଏବଂ ପରମ ବଳ ଦେଖାଯାଇଛି; ଜ୍ଞାନ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯଥାବତ କୁହାଯାଇଛି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ତପସ୍ୟା ଓ ସୁଖ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ, ସାଂଖ୍ୟରେ ଯଥାବତ ବିହିତ।
12.307.111
विपर्यये तस्य हि पार्थ देवा ।
न्गच्छन्ति साङ्ख्याः सततं सुखेन।
तांश्चानुसंचार्य ततः कृतार्थाः ।
पतन्ति विप्रेषु यतेषु भूयः ॥ १२.३०७.१११ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ତାହାର ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ ଦେବତାମାନେ ସାଂଖ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ସଦା ସୁଖରେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, କୃତାର୍ଥ ହୋଇ, ପୁଣି ବିପ୍ର ଓ ଯତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
12.307.112
हित्वा च देहं प्रविशन्ति मोक्षं ।
दिवौकसो द्यामिव पार्थ साङ्ख्याः।
अतोऽधिकं तेऽभिरता महार्थे ।
साङ्ख्ये द्विजाः पार्थिव शिष्टजुष्टे ॥ १२.३०७.११२ ॥
ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ପାର୍ଥ, ସାଂଖ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି ମୋକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଅତଏବ, ହେ ରାଜନ, ଶିଷ୍ଟଜନସେବିତ ସେହି ମହାଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଧିକ ରତ ରହନ୍ତି।
12.307.113
तेषां न तिर्यग्गमनं हि दृष्टं ।
नार्वाग्गतिः पापकृताधिवासः।
च चाबुधानामपि ते द्विजातयो ।
ये ज्ञानमेतन्नृपतेऽनुरक्ताः ॥ १२.३०७.११३ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଗତି ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ବା ତଳକୁ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ; ପାପକର୍ମରେ ନିର୍ମିତ ବାସ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁରକ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ହେ ରାଜନ୍, ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ରଖନ୍ତି)।
12.307.114
साङ्ख्यं विशालं परमं पुराणं ।
महार्णवं विमलमुदाहरन्ति
कृत्स्नं च साङ्ख्यं नृपते महात्मा ।
नारायणो धारयतेऽप्रमेयम् ॥ १२.३०७.११४ ॥
ସାଂଖ୍ୟକୁ ବିଶାଳ, ପରମ, ପ୍ରାଚୀନ, ମହାସାଗର ପରି ନିର୍ମଳ କୁହାଯାଏ। ହେ ରାଜନ୍, ସମଗ୍ର ସାଂଖ୍ୟକୁ ମହାତ୍ମା ନାରାୟଣ ଅପ୍ରମେୟ ରୂପେ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
12.307.115
एतन्मयोक्तं नरदेव तत्त्वं ।
नारायणो विश्वमिदं पुराणम्।
स सर्गकाले च करोति सर्गं ।
संहारकाले च तदत्ति भूयः ॥ १२.३०७.११५ ॥
ହେ ନରଦେବ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହିଲି: ନାରାୟଣ ହିଁ ଏହି ପୁରାତନ ବିଶ୍ୱ। ସର୍ଗକାଳରେ ସେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ସଂହାରକାଳରେ ପୁନଃ ତାକୁ ଗ୍ରାସ କରନ୍ତି।
12.307.116
संहृत्य सर्वं निजदेहसंस्थं ।
कृत्वाऽप्सु शेते जगदन्तरात्मा ॥ १२.३०७.११६ ॥
ନିଜ ଦେହରେ ସ୍ଥିତ ସବୁକିଛି ସଂହରଣ କରି, ଜଳରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଜଗତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଶୟନ କରନ୍ତି।