Mahābhārata · Adhyāya 12.309
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.309.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धमनुवर्तनात् ।
देहाद्देहसहस्राणि तथा समभिपद्यते ॥ १२.३०९.१ ॥
Así, por no estar despierto y seguir al no despierto, se pasa de un cuerpo a miles de cuerpos.
12.309.2
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद्देवतास्वपि ।
उपपद्यति संयोगाद्गुणैः सह गुणक्षयात् ॥ १२.३०९.२ ॥
Entre miles de vientres animales, y a veces incluso entre los dioses, se nace por la unión con las cualidades y el agotamiento de las cualidades.
12.309.3
मानुषत्वाद्दिवं याति दिवो मानुष्यमेति च ।
मानुष्यान्निरयस्थानमनन्तं प्रतिपद्यते ॥ १२.३०९.३ ॥
Desde la condición humana se va al cielo, y desde el cielo se vuelve a la condición humana; desde la condición humana se alcanza el lugar infinito del infierno.
12.309.4
कोशकारो यथाऽऽत्मानं कीटः समनुरुन्धति ।
सूत्रतन्तुगुणैर्नित्यं तथाऽयमगुणो गुणैः ॥ १२.३०९.४ ॥
Así como el gusano de seda siempre se ata con los hilos de su propia seda, así este, carente de cualidades, queda atado por las cualidades.
12.309.5
द्वन्द्वमेति च निर्द्वन्द्वस्तासु तास्विह योनिषु ।
शीर्षरोगेऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे ॥ १२.३०९.५ ॥
Aunque libre de los pares de opuestos, en esas diversas matrices experimenta los pares de opuestos: en dolor de cabeza, en enfermedad de los ojos, en dolor de dientes y en el ahogo de la garganta.
12.309.6
जलोदरे तृषारोगे ज्वरगण्डे विषूचके ।
श्वित्रकुष्ठेऽग्निदग्धे च सिध्मापस्मारयोरपि ॥ १२.३०९.६ ॥
En la hidropesía, en la enfermedad de la sed, en la fiebre y la hinchazón, en el cólera, en la lepra blanca, al quemarse con fuego, y también en las erupciones de la piel y la epilepsia.
12.309.7
यानि चान्यानि द्वन्द्वानि प्राकृतानि शरीरिषु ।
उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्येषोऽप्यभिमन्यते ॥ १२.३०९.७ ॥
Y también acepta los otros pares de opuestos naturales que surgen en los seres encarnados, en sus múltiples formas.
12.309.8
अभिमन्यत्यभीमानात्तथैव सुकृतान्यपि ॥ १२.३०९.८ ॥
Por orgullo las acepta, y así mismo también las buenas acciones.
12.309.9
शुक्लवासाश्च दुर्वासाः शायी नित्यमधस्तथा ।
मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस्तथा ॥ १२.३०९.९ ॥
El vestido de blanco, el de ropas harapientas, el que siempre yace, asimismo el que yace en el suelo, el que yace como una rana, y el sentado en la postura heroica.
12.309.10
चीरधारणमाकाशे शयनं स्थानमेव च ।
इष्टकाप्रस्तरे चैव कण्टकप्रस्तरे तथा ॥ १२.३०९.१० ॥
Vestir ropas de corteza, yacer bajo el cielo abierto, también permanecer de pie, sobre un lecho de ladrillos, y asimismo sobre un lecho de espinas.
12.309.11
भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्याऽनुलेपनः ।
वीरस्थानाम्बुपङ्के च शयनं फलकेषु च ॥ १२.३०९.११ ॥
El que yace en un lecho de cenizas, el que duerme en el suelo desnudo, el untado de ungüento, en la postura heroica de pie, en agua y lodo, y el que yace sobre tablas.
12.309.12
विविधासु च शय्यासु फलगृद्ध्यान्वितस्तथा ।
मुञ्जमेखलनग्नत्वं क्षौमकृष्णाजिनानि च ॥ १२.३०९.१२ ॥
Yacer en diversas clases de lechos, lleno de deseo de frutos, asimismo llevar un cinturón de hierba muñja, la desnudez, y vestidos de lino y pieles de antílope negro.
12.309.13
शणवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः ।
सिंहतचर्मपरीधानः पट्टवासास्तथैव च ॥ १२.३०९.१३ ॥
Vestido con prendas de cáñamo y de pelo, cubierto con piel de tigre, vestido con piel de león, y asimismo con vestidos de seda.
12.309.14
फलकपरिधानश्च तथा कण्टकवस्रधृत् ।
कीटकार्पासवसनश्चीरवासास्तथैव च ॥ १२.३०९.१४ ॥
Vestido con corteza de árbol, con ropas de espinas, vestido con algodón de gusano, con harapos, y asimismo.
12.309.15
वस्राणि चान्यानि बहून्यभिमन्यत्यबुद्धिमान् ।
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च ॥ १२.३०९.१५ ॥
Y el insensato desea muchas otras vestiduras, manjares variados y gemas de diversas clases.
12.309.16
एकवस्रान्तराशित्वमेककालिकभोजनम् ।
चतुर्थाष्टमकालश्च षष्ठकालिक एव च ॥ १२.३०९.१६ ॥
Comer entre el uso de una prenda, comer una vez al día, ayunar en el cuarto u octavo tiempo, y comer en el sexto tiempo.
12.309.17
ष़ड्रात्रभोजनश्चैव तथैवाष्टाहभोजनः ।
सप्तरात्रदशाहारो द्वादशाहिकभोजनः ॥ १२.३०९.१७ ॥
Quien come cada seis noches, asimismo quien come cada ocho días, quien se alimenta siete noches y diez días, y quien come cada doce días.
12.309.18
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस्तथैव च ।
वायुभक्षोऽम्बुपिण्याकदधिगोमयभोजनः ॥ १२.३०९.१८ ॥
Quien ayuna un mes, quien come raíces, quien vive de frutos, y asimismo; quien se alimenta de aire, quien come agua, torta de semillas, yogur y estiércol de vaca.
12.309.19
गोमूत्रभोजनश्चैव शाकपुष्पाद एव च ।
शेवालभोजनश्चैव तथाऽऽचामेन वर्तयन् ॥ १२.३०९.१९ ॥
Quien come orina de vaca, se alimenta de verduras y flores, come musgo y se sostiene solo con el agua de la ablución ritual.
12.309.20
वर्तयञ्शीर्णपर्णैश्च प्रकीर्णफलभोजनः ।
विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सिद्धिकाङ्क्षया ॥ १२.३०९.२० ॥
Sustentándose con hojas secas y frutos caídos, practica diversas austeridades severas por deseo de perfección (siddhi).
12.309.21
चान्द्रायणानि विधिवल्लिङ्गानि विविधानि च ।
चातुराश्रम्यपन्थानमाश्रयत्यपथानपि ॥ १२.३०९.२१ ॥
Observa según la norma los ayunos lunares (cāndrāyaṇa) y lleva diversas marcas; se acoge al camino de las cuatro etapas de la vida, y también a caminos indebidos.
12.309.22
उपाश्रमानप्यपरान्पाषण्डान्विविधानपि ।
विविक्ताश्च शिलाच्छायास्तथा प्रस्रवणानि च ॥ १२.३०९.२२ ॥
Otros ermitaños y diversas sectas heterodoxas; lugares apartados, la sombra de las rocas y también los manantiales.
12.309.23
पुलिनानि विविक्तानि विविक्तानि वनानि च ।
देवस्थानानि पुण्यानि विविक्तानि सरांसि च ॥ १२.३०९.२३ ॥
Bancos de arena apartados, bosques apartados, santuarios sagrados de los dioses y lagos apartados también.
12.309.24
विविक्ताश्चापि शैलानां गुहा गृहनिभोपमाः ।
विविक्तानि च जप्यानि व्रतानि विविधानि च ॥ १२.३०९.२४ ॥
Y las cuevas apartadas de las montañas, semejantes a casas; y los rezos recitados en soledad y diversos votos.
12.309.25
नियमान्विविधांश्चापि विविधानि तपांसि च ।
यज्ञांश्च विविधाकारान्विधींश्च विविधांस्तथा ॥ १२.३०९.२५ ॥
Observancias de muchas clases, austeridades diversas, sacrificios de formas variadas y, asimismo, ritos diversos.
12.309.26
वणिक्पथं द्विजक्षत्रं वैश्यं शूद्रांस्तथैव च ।
दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणादिषु ॥ १२.३०९.२६ ॥
El camino del comercio, brahmanes y kṣatriyas, vaiśyas y śūdras, de igual modo; y dones de muchas clases a los pobres, los ciegos, los avaros y otros.
12.309.27
अभिमन्यत्यसंबोधात्तथैव त्रिविधान्गुणान् ।
सत्वं रजस्तमश्चैव धर्मार्थौ काम एव च ॥ १२.३०९.२७ ॥
Por falta de recto entendimiento, uno se atribuye de igual modo las tres cualidades: sattva, rajas y tamas; y también dharma, artha y kāma.
12.309.28
प्रकृत्याऽऽत्मानमेवात्मा एवं प्रवि भजत्युत ।
स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रियाः ॥ १२.३०९.२८ ॥
Por naturaleza, el yo se reparte así al yo mismo…; asimismo las fórmulas svadhā, vaṣaṭ y svāhā, y los actos de reverencia.
12.309.29
याजनाध्यापनं दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् ।
यजनाध्ययने चैव यच्चान्यदपि किंचन ॥ १२.३०९.२९ ॥
Oficiar sacrificios y enseñar, dar, y asimismo recibir dones, dicen; sacrificar y estudiar, y cualquier otra cosa.
12.309.30
जन्ममृत्युविवादे च तथा विशसनेऽपि च ।
शुभाशुभमयं सर्वमेतदाहुः क्रियाफलम् ॥ १२.३०९.३० ॥
En la disputa del nacimiento y la muerte, y también en la matanza, todo esto, compuesto de bien y mal, lo llaman fruto de la acción.
12.309.31
प्रकृतिः कुरुते देवी भवं प्रलयमेव च ।
दिवसान्ते गुणानेतानभ्येत्यैकोऽवतिष्ठते ॥ १२.३०९.३१ ॥
La divina Prakṛti produce la creación y la disolución. Al final del día, habiéndose acercado a estas cualidades, el Uno solo permanece.
12.309.32
रश्मिजालमिवादित्यस्तत्तत्काले नियच्छति ।
एवमेषोऽसकृत्सर्वं क्रीडार्थमभिमन्यते ॥ १२.३०९.३२ ॥
Como el sol recoge a su debido tiempo su red de rayos, así él una y otra vez concibe todas las cosas por el placer del juego.
12.309.33
आत्मरूपगुणानेतान्विविधान्हृदयप्रियान् ।
एवमेव विकुर्वाणः सर्गप्रलयधर्मिणी ॥ १२.३०९.३३ ॥
Transformando de este modo estas diversas cualidades, que son su propia forma y queridas para el corazón, él mueve a la Naturaleza, cuya naturaleza es la creación y la disolución.
12.309.34
क्रियां क्रियापथे रक्तस्त्रिगुणांस्त्रिगुणाधिपः ।
क्रियां क्रियापथोपेतस्तथा तदभिमन्यते ॥ १२.३०९.३४ ॥
Apegado al camino de la acción, el señor de las tres cualidades se apropia de la acción; unido al camino de la acción, así también la considera suya.
12.309.35
प्रकृत्या सर्वमेवेदं जगदन्धीकृतं विभो ।
रजसा तमसा चैव व्याप्तं सर्वमनेकधा ॥ १२.३०९.३५ ॥
¡Oh poderoso! Por la Naturaleza este mundo entero ha sido cegado; todo está penetrado de muchas maneras por la pasión y la oscuridad.
12.309.36
एवं द्वन्द्वान्यथैतानि वर्तन्ते मयि नित्यशः ।
ममैवैतानि जायन्ते धावन्ते तानि मामिति ॥ १२.३०९.३६ ॥
Así, estos pares de opuestos surgen constantemente en mí de diversas maneras. Nacen como si fueran míos, y corren hacia mí diciendo: 'Son nuestros'.
12.309.37
निस्तर्तव्यान्यथैतानि सर्वाणीति नराधिप ।
मन्यतेऽयं ह्यबुद्धित्वात्तथैव सुकृतान्यपि ॥ १२.३०९.३७ ॥
Oh señor de los hombres, todos estos pares deben ser superados. Por falta de discernimiento, él piensa lo mismo también de las buenas acciones.
12.309.38
भोक्तव्यानि मयैतानि देवलोकगतेन वै ।
इहैव चैनं भोक्ष्यामि शुभाशुभफलोदयम् ॥ १२.३०९.३८ ॥
Aun habiendo ido al mundo de los dioses, todo esto debo disfrutarlo; aquí mismo disfrutaré el surgir de los frutos del bien y del mal.
12.309.39
पुण्यमेव तु कर्तव्यं तत्कुत्वा सुसुखं मम ।
यावदन्तं च मे सौख्यं जात्यां जात्यां भविष्यति ॥ १२.३०९.३९ ॥
Solo el mérito debe realizarse; habiéndolo hecho, tendré gran felicidad, y hasta mi fin la felicidad vendrá en cada nacimiento.
12.309.40
भविष्यति च मे दुःखं कृतेनेहाप्यनन्तकम् ।
महद्दुःखं हि मानुष्यं निरये चापि मज्जनम् ॥ १२.३०९.४० ॥
Por lo que he hecho, tendré sufrimiento sin fin incluso aquí; el nacimiento humano es gran sufrimiento, y también hay hundirse en el infierno.
12.309.41
निरयाच्चापि मानुष्यं कालेनैष्याम्यहं पुनः ।
मनुष्यत्वाच्च देवत्वं देवत्वात्पौरुषं पुनः ॥ १२.३०९.४१ ॥
Saliendo del infierno, con el tiempo volveré a alcanzar el nacimiento humano; de la humanidad, la divinidad, y de la divinidad, de nuevo la virilidad.
12.309.42
मनुष्यत्वाच्च निरयं पर्यायेणोपगच्छति ।
य एवं वेत्ति नित्यं वै निरात्मात्मगुणैर्वृतः ॥ १२.३०९.४२ ॥
Desde la humanidad también se va a su vez al infierno. Quien siempre sabe así, aunque envuelto por las cualidades del yo, está libre del yo.
12.309.43
तेन देवमनुष्येषु निरये चोपपद्यते ।
ममत्वेनावृतो नित्यं तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३०९.४३ ॥
Por eso nace entre dioses y hombres, o en el infierno. Siempre envuelto en posesividad, da vueltas justo allí.
12.309.44
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तासु योनिषु ।
य एवं कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् ॥ १२.३०९.४४ ॥
Quien así realiza acciones de frutos buenos y malos atraviesa miles de millones de nacimientos en vientres que terminan en la muerte.
12.309.45
स एवं फलमाप्नोति त्रिषु लोकेषु मूर्तिमान् ।
प्रकृतिः कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम्।
प्रकृतिश्च तदश्नाति त्रिषु लोकेषु कामगा ॥ १२.३०९.४५ ॥
Así encarnado, obtiene el fruto en los tres mundos. La Naturaleza realiza acciones de frutos buenos y malos, y esa misma Naturaleza, errando a voluntad por los tres mundos, disfruta su fruto.
12.309.46
तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ।
त्रीणि स्थानानि चैतानि जानीयात्प्राकृतानिह ॥ १२.३०९.४६ ॥
En vientres animales, en el estado humano y asimismo en el mundo de los dioses: estos tres estados deben saberse aquí como pertenecientes a la Naturaleza.
12.309.47
अलिङ्गां प्रकृतिं त्वाहुर्लिङ्गैरनुमिमीमहे ।
तथैव पौरुषं लिङ्गमनुमानाद्धि गम्यते ॥ १२.३०९.४७ ॥
Se dice que la Prakṛti carece de marca, pero la inferimos por sus marcas; asimismo la marca del Puruṣa se conoce solo por inferencia.
12.309.48
स लिङ्गान्तरमासाद्य प्राकृतं लिङ्गमव्रणम् ।
व्रणद्वाराण्यधिष्ठाय कर्मणाऽऽत्मनि पश्यति ॥ १२.३०९.४८ ॥
Habiendo alcanzado otra marca, obtiene la marca natural e inmaculada; habitando en las aperturas de las heridas, ve en sí mismo por medio de la acción.
12.309.49
श्रोत्रादीनि तु सर्वाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्यथ ।
वागादीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्विह गुणैः सह ॥ १२.३०९.४९ ॥
El oído y todos los demás, y también los cinco órganos de acción, el habla y los demás, aquí se ponen en movimiento entre las cualidades, junto con las cualidades.
12.309.50
अहमेतानि वै सर्वं मय्येतानीन्द्रियाणि ह ।
निरिन्द्रियो हि मन्तेत व्रणवानस्मि निर्व्रणः ॥ १२.३०९.५० ॥
Yo soy en verdad todo esto; todos estos sentidos están en mí. Quien carece de sentidos debe pensar: 'Aunque tengo herida, soy sin herida.'
12.309.51
अलिङ्गो लिङ्गमात्मानमकालः कालमात्मनः ।
असत्वं सत्वमात्मानमतत्त्वं तत्त्वमात्मनः ॥ १२.३०९.५१ ॥
Toma al yo sin marca como si tuviera marca, y al yo sin tiempo como si fuera el tiempo; toma el no-ser como el ser del yo, y lo no-real como la realidad del yo.
12.309.52
अमृत्युर्मृत्युमात्मानमचरश्चरमात्मनः ।
अक्षेत्रः क्षेत्रमात्मानमसर्गः सर्गमात्मनः ॥ १२.३०९.५२ ॥
Toma al yo sin muerte como muerte, al yo inmóvil como el movimiento del yo; lo sin campo como campo, lo no creado como creación del yo.
12.309.53
अतपास्तप आत्मानमगतिर्गतिमात्मनः ।
अभवो भवमात्मानमभयो भयमात्मनः ॥ १२.३०९.५३ ॥
Toma al yo sin austeridad como austeridad, y al yo sin movimiento como su movimiento; toma el no-devenir como devenir, y al yo sin temor como su temor.
12.309.54
अकर्ता कर्तृ चात्मानमबीजो बीजमात्मनः ।
अक्षरः क्षरमात्मानमबुद्धिस्त्वभिमन्यते ॥ १२.३०९.५४ ॥
Toma al no-agente como agente y al yo sin semilla como la semilla del yo; toma al imperecedero como lo perecedero. Solo el insensato así lo imagina.