മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.309
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.309.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धमनुवर्तनात् ।
देहाद्देहसहस्राणि तथा समभिपद्यते ॥ १२.३०९.१ ॥
ഇങ്ങനെ ഉണരാതിരിക്കുന്നതിനാലും ഉണരാത്തവനെ അനുസരിക്കുന്നതിനാലും, ഒരു ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ദേഹങ്ങളെ അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.309.2
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद्देवतास्वपि ।
उपपद्यति संयोगाद्गुणैः सह गुणक्षयात् ॥ १२.३०९.२ ॥
ആയിരക്കണക്കിന് തിര്യക്ക് യോനികളിലും, ചിലപ്പോൾ ദേവന്മാരിലും പോലും, ഗുണങ്ങളുടെ സംയോഗത്താലും ഗുണക്ഷയത്താലും അവൻ ജനിക്കുന്നു.
12.309.3
मानुषत्वाद्दिवं याति दिवो मानुष्यमेति च ।
मानुष्यान्निरयस्थानमनन्तं प्रतिपद्यते ॥ १२.३०९.३ ॥
മനുഷ്യത്വത്തിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യത്വത്തിലേക്ക് വരുന്നു; മനുഷ്യത്വത്തിൽ നിന്ന് അനന്തമായ നരകസ്ഥാനം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.309.4
कोशकारो यथाऽऽत्मानं कीटः समनुरुन्धति ।
सूत्रतन्तुगुणैर्नित्यं तथाऽयमगुणो गुणैः ॥ १२.३०९.४ ॥
പട്ടുനൂൽപ്പുഴു തന്റെ നൂലിഴകളാൽ സ്വയം എപ്പോഴും ബന്ധിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ നിർഗുണൻ ഗുണങ്ങളാൽ ബന്ധിതനാകുന്നു.
12.309.5
द्वन्द्वमेति च निर्द्वन्द्वस्तासु तास्विह योनिषु ।
शीर्षरोगेऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे ॥ १२.३०९.५ ॥
നിർദ്വന്ദ്വനായിരുന്നാലും, ആ ആ യോനികളിൽ ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു—തലവേദനയിലും കണ്ണുരോഗത്തിലും പല്ലുവേദനയിലും തൊണ്ടപിടുത്തത്തിലും.
12.309.6
जलोदरे तृषारोगे ज्वरगण्डे विषूचके ।
श्वित्रकुष्ठेऽग्निदग्धे च सिध्मापस्मारयोरपि ॥ १२.३०९.६ ॥
ജലോദരത്തിലും, ദാഹരോഗത്തിലും, പനിയിലും ഗണ്ഡത്തിലും, വിസൂചികയിലും, വെണ്കുഷ്ഠത്തിലും, തീപ്പൊള്ളലിലും, സിധ്മത്തിലും അപസ്മാരത്തിലും പോലും.
12.309.7
यानि चान्यानि द्वन्द्वानि प्राकृतानि शरीरिषु ।
उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्येषोऽप्यभिमन्यते ॥ १२.३०९.७ ॥
ജീവികളുടെ ശരീരത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്ന മറ്റ് വിവിധ ദ്വന്ദ്വങ്ങളെയും അവൻ സ്വീകരിക്കുന്നു.
12.309.8
अभिमन्यत्यभीमानात्तथैव सुकृतान्यपि ॥ १२.३०९.८ ॥
അഭിമാനം കൊണ്ട് അവൻ അതിനെ സ്വീകരിക്കുന്നു; അതുപോലെ സുകൃതങ്ങളെയും.
12.309.9
शुक्लवासाश्च दुर्वासाः शायी नित्यमधस्तथा ।
मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस्तथा ॥ १२.३०९.९ ॥
വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനും, കീറിയ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനും, എപ്പോഴും കിടക്കുന്നവനും, അതുപോലെ താഴെ, തവളയെപ്പോലെ കിടക്കുന്നവനും, വീരാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനും.
12.309.10
चीरधारणमाकाशे शयनं स्थानमेव च ।
इष्टकाप्रस्तरे चैव कण्टकप्रस्तरे तथा ॥ १२.३०९.१० ॥
മരവുരി ധരിക്കൽ, ആകാശത്തിനു കീഴിൽ ശയിക്കൽ, നിൽക്കൽ, ഇഷ്ടികപ്പാളികളിലെ കിടക്ക, അതുപോലെ മുള്ളിൻ കിടക്ക.
12.309.11
भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्याऽनुलेपनः ।
वीरस्थानाम्बुपङ्के च शयनं फलकेषु च ॥ १२.३०९.११ ॥
ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ കിടക്കുന്നവനും, നിലത്തെ ശയ്യയാക്കിയവനും, ലേപനം പൂശിയവനും, വീരസ്ഥാനത്തും, വെള്ളത്തിലും ചെളിയിലും, പലകകളിൽ കിടക്കുന്നവനും.
12.309.12
विविधासु च शय्यासु फलगृद्ध्यान्वितस्तथा ।
मुञ्जमेखलनग्नत्वं क्षौमकृष्णाजिनानि च ॥ १२.३०९.१२ ॥
വിവിധ തരം ശയ്യകളിൽ കിടക്കൽ, ഫലാഗ്രഹത്തോടെ കൂടിയവനായി, അതുപോലെ മുഞ്ജപ്പുല്ലിന്റെ അരഞ്ഞാണം, നഗ്നത, പട്ടുവസ്ത്രവും കറുത്ത മാൻതോലും.
12.309.13
शणवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः ।
सिंहतचर्मपरीधानः पट्टवासास्तथैव च ॥ १२.३०९.१३ ॥
ചണവും മുടിയും കൊണ്ടുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചവനും, കടുവത്തോൽ പുതച്ചവനും, സിംഹത്തോൽ ധരിച്ചവനും, അതുപോലെ പട്ടുവസ്ത്രം ധരിച്ചവനും.
12.309.14
फलकपरिधानश्च तथा कण्टकवस्रधृत् ।
कीटकार्पासवसनश्चीरवासास्तथैव च ॥ १२.३०९.१४ ॥
മരത്തോൽ വസ്ത്രം ധരിച്ചവനും, മുള്ളുകൊണ്ടുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചവനും, പുഴുപ്പരുത്തി വസ്ത്രം ധരിച്ചവനും, കീറിയ തുണി ധരിച്ചവനും, അതുപോലെയും.
12.309.15
वस्राणि चान्यानि बहून्यभिमन्यत्यबुद्धिमान् ।
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च ॥ १२.३०९.१५ ॥
മറ്റു പല വസ്ത്രങ്ങളും, വിചിത്രമായ ഭക്ഷണങ്ങളും, വിവിധതരം രത്നങ്ങളും ആ ബുദ്ധിഹീനൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.309.16
एकवस्रान्तराशित्वमेककालिकभोजनम् ।
चतुर्थाष्टमकालश्च षष्ठकालिक एव च ॥ १२.३०९.१६ ॥
ഒരു വസ്ത്രമണിഞ്ഞ ഇടവേളയിൽ ഭക്ഷിക്കൽ, ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷിക്കൽ, നാലാമത്തെയോ എട്ടാമത്തെയോ നേരത്തെ ഉപവാസം, ആറാമത്തെ നേരത്ത് ഭക്ഷിക്കലും.
12.309.17
ष़ड्रात्रभोजनश्चैव तथैवाष्टाहभोजनः ।
सप्तरात्रदशाहारो द्वादशाहिकभोजनः ॥ १२.३०९.१७ ॥
ആറു രാത്രികൾക്ക് ഒരിക്കൽ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ, അതുപോലെ എട്ടു ദിവസത്തിന് ഒരിക്കൽ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ, ഏഴു രാത്രി പത്തു ദിവസത്തെ ആഹാരം കഴിക്കുന്നവൻ, പന്ത്രണ്ടു ദിവസത്തിന് ഒരിക്കൽ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ.
12.309.18
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस्तथैव च ।
वायुभक्षोऽम्बुपिण्याकदधिगोमयभोजनः ॥ १२.३०९.१८ ॥
ഒരു മാസം ഉപവസിക്കുന്നവൻ, വേരുകൾ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ, ഫലാഹാരം കഴിക്കുന്നവൻ, അതുപോലെയും; വായുഭക്ഷണൻ, വെള്ളം, പിണ്ണാക്ക്, തൈര്, ചാണകം ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ.
12.309.19
गोमूत्रभोजनश्चैव शाकपुष्पाद एव च ।
शेवालभोजनश्चैव तथाऽऽचामेन वर्तयन् ॥ १२.३०९.१९ ॥
ഗോമൂത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവനും, പച്ചക്കറിയും പൂവും ഭക്ഷിക്കുന്നവനും, പായൽ ഭക്ഷിക്കുന്നവനും, ആചമനജലം മാത്രം കുടിച്ച് ജീവിക്കുന്നവനും.
12.309.20
वर्तयञ्शीर्णपर्णैश्च प्रकीर्णफलभोजनः ।
विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सिद्धिकाङ्क्षया ॥ १२.३०९.२० ॥
ഉണങ്ങിയ ഇലകൾകൊണ്ടും ചിതറിവീണ പഴങ്ങൾകൊണ്ടും ജീവിച്ച്, സിദ്ധിയുടെ ആഗ്രഹത്താൽ പലതരം കഠിനവ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.309.21
चान्द्रायणानि विधिवल्लिङ्गानि विविधानि च ।
चातुराश्रम्यपन्थानमाश्रयत्यपथानपि ॥ १२.३०९.२१ ॥
വിധിപ്രകാരം ചാന്ദ്രായണവ്രതങ്ങളും പലതരം ലിംഗചിഹ്നങ്ങളും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; നാല് ആശ്രമങ്ങളുടെ മാർഗത്തെയും തെറ്റായ വഴികളെയും ആശ്രയിക്കുന്നു.
12.309.22
उपाश्रमानप्यपरान्पाषण्डान्विविधानपि ।
विविक्ताश्च शिलाच्छायास्तथा प्रस्रवणानि च ॥ १२.३०९.२२ ॥
മറ്റ് ആശ്രമങ്ങളെയും പലതരം പാഷണ്ഡികളെയും; ഏകാന്ത സ്ഥലങ്ങൾ, പാറനിഴലുകൾ, നീരുറവകൾ എന്നിവയെയും.
12.309.23
पुलिनानि विविक्तानि विविक्तानि वनानि च ।
देवस्थानानि पुण्यानि विविक्तानि सरांसि च ॥ १२.३०९.२३ ॥
ഏകാന്തമായ മണൽത്തിട്ടുകൾ, ഏകാന്ത വനങ്ങൾ, പുണ്യമായ ദേവാലയങ്ങൾ, ഏകാന്ത തടാകങ്ങൾ എന്നിവയും.
12.309.24
विविक्ताश्चापि शैलानां गुहा गृहनिभोपमाः ।
विविक्तानि च जप्यानि व्रतानि विविधानि च ॥ १२.३०९.२४ ॥
മലകളിലെ ഏകാന്ത ഗുഹകൾ വീടുപോലെ; ഏകാന്തമായി ജപിക്കേണ്ട പലതരം വ്രതങ്ങളും.
12.309.25
नियमान्विविधांश्चापि विविधानि तपांसि च ।
यज्ञांश्च विविधाकारान्विधींश्च विविधांस्तथा ॥ १२.३०९.२५ ॥
വിവിധ നിയമങ്ങളും വിവിധ തപസ്സുകളും, വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള യജ്ഞങ്ങളും, അതുപോലെ വിവിധ വിധികളും.
12.309.26
वणिक्पथं द्विजक्षत्रं वैश्यं शूद्रांस्तथैव च ।
दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणादिषु ॥ १२.३०९.२६ ॥
വ്യാപാരം, ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും, വൈശ്യരും ശൂദ്രരും, അതുപോലെതന്നെ; ദീനർക്കും അന്ധർക്കും കൃപണർക്കും മറ്റും വിവിധ ദാനം.
12.309.27
अभिमन्यत्यसंबोधात्तथैव त्रिविधान्गुणान् ।
सत्वं रजस्तमश्चैव धर्मार्थौ काम एव च ॥ १२.३०९.२७ ॥
ശരിയായ ബോധമില്ലായ്മയാൽ മനുഷ്യൻ അതുപോലെ മൂന്നു ഗുണങ്ങളെ — സത്വം, രജസ്, തമസ് — തന്റേതായി കരുതുന്നു; ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയും.
12.309.28
प्रकृत्याऽऽत्मानमेवात्मा एवं प्रवि भजत्युत ।
स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रियाः ॥ १२.३०९.२८ ॥
സ്വഭാവത്താൽ ആത്മാവ് ആത്മാവിനെത്തന്നെ ഇങ്ങനെ പ്രവി… പങ്കിടുന്നു; സ്വധാകാരം, വഷട്കാരം, സ്വാഹാകാരം, നമസ്കാര ക്രിയകളും.
12.309.29
याजनाध्यापनं दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् ।
यजनाध्ययने चैव यच्चान्यदपि किंचन ॥ १२.३०९.२९ ॥
യജ്ഞം ചെയ്യിക്കലും പഠിപ്പിക്കലും, ദാനം നൽകലും, അതുപോലെതന്നെ ദാനം സ്വീകരിക്കലും എന്ന് പറയുന്നു; യജനവും അധ്യയനവും, മറ്റെന്തെങ്കിലും.
12.309.30
जन्ममृत्युविवादे च तथा विशसनेऽपि च ।
शुभाशुभमयं सर्वमेतदाहुः क्रियाफलम् ॥ १२.३०९.३० ॥
ജനനമരണ തർക്കത്തിലും, വധത്തിലും; ശുഭാശുഭങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഇതെല്ലാം കർമ്മഫലമെന്ന് പറയുന്നു.
12.309.31
प्रकृतिः कुरुते देवी भवं प्रलयमेव च ।
दिवसान्ते गुणानेतानभ्येत्यैकोऽवतिष्ठते ॥ १२.३०९.३१ ॥
ദിവ്യമായ പ്രകൃതി സൃഷ്ടിയെയും ലയത്തെയും ഉണ്ടാക്കുന്നു. ദിനാന്ത്യത്തിൽ ഈ ഗുണങ്ങളെ സമീപിച്ച് ഒന്നു മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.
12.309.32
रश्मिजालमिवादित्यस्तत्तत्काले नियच्छति ।
एवमेषोऽसकृत्सर्वं क्रीडार्थमभिमन्यते ॥ १२.३०९.३२ ॥
സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മിജാലം ഓരോ കാലത്തും ഒതുക്കുന്നതുപോലെ, ഇവൻ ആവർത്തിച്ച് എല്ലാം ക്രീഡയ്ക്കായി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു.
12.309.33
आत्मरूपगुणानेतान्विविधान्हृदयप्रियान् ।
एवमेव विकुर्वाणः सर्गप्रलयधर्मिणी ॥ १२.३०९.३३ ॥
സ്വരൂപമായ ഈ വിവിധ ഗുണങ്ങളെ, ഹൃദയപ്രിയങ്ങളെ, അപ്രകാരം മാറ്റിമറിച്ച്, സൃഷ്ടിയും ലയവും സ്വഭാവമായ (പ്രകൃതിയെ നയിക്കുന്നു).
12.309.34
क्रियां क्रियापथे रक्तस्त्रिगुणांस्त्रिगुणाधिपः ।
क्रियां क्रियापथोपेतस्तथा तदभिमन्यते ॥ १२.३०९.३४ ॥
കർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ ആസക്തനായി, ത്രിഗുണാധിപതിയായവൻ കർമ്മത്തെ; കർമ്മമാർഗ്ഗയുക്തനായി അപ്രകാരം അതിനെ തന്റേതെന്ന് കരുതുന്നു.
12.309.35
प्रकृत्या सर्वमेवेदं जगदन्धीकृतं विभो ।
रजसा तमसा चैव व्याप्तं सर्वमनेकधा ॥ १२.३०९.३५ ॥
ഓ വിഭോ! പ്രകൃതിയാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ അന്ധമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രജസ്സും തമസ്സും കൊണ്ട് എല്ലാം പലവിധത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.309.36
एवं द्वन्द्वान्यथैतानि वर्तन्ते मयि नित्यशः ।
ममैवैतानि जायन्ते धावन्ते तानि मामिति ॥ १२.३०९.३६ ॥
ഇങ്ങനെ ഈ ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ എന്നിൽ എപ്പോഴും വർത്തിക്കുന്നു. ഇവ എന്റേതെന്ന നിലയിൽ ജനിക്കുന്നു; 'എന്റേത്' എന്ന് പറഞ്ഞ് എന്നിലേക്ക് ഓടുന്നു.
12.309.37
निस्तर्तव्यान्यथैतानि सर्वाणीति नराधिप ।
मन्यतेऽयं ह्यबुद्धित्वात्तथैव सुकृतान्यपि ॥ १२.३०९.३७ ॥
നരാധിപാ, ഈ ദ്വന്ദ്വങ്ങളെല്ലാം കടക്കേണ്ടവയാണ്. അജ്ഞാനം മൂലം ഇവൻ അങ്ങനെതന്നെ സുകൃതങ്ങളെയും കരുതുന്നു.
12.309.38
भोक्तव्यानि मयैतानि देवलोकगतेन वै ।
इहैव चैनं भोक्ष्यामि शुभाशुभफलोदयम् ॥ १२.३०९.३८ ॥
ദേവലോകത്ത് എത്തിയാലും ഇവയെല്ലാം ഞാൻ അനുഭവിക്കേണ്ടവയാണ്. ഇവിടെത്തന്നെ ശുഭാശുഭ ഫലങ്ങളുടെ ഉദയം ഞാൻ അനുഭവിക്കും.
12.309.39
पुण्यमेव तु कर्तव्यं तत्कुत्वा सुसुखं मम ।
यावदन्तं च मे सौख्यं जात्यां जात्यां भविष्यति ॥ १२.३०९.३९ ॥
പുണ്യം മാത്രമാണ് ചെയ്യേണ്ടത്. അത് ചെയ്താൽ എനിക്ക് വളരെ സുഖമുണ്ടാകും. എന്റെ അവസാനം വരെ ഓരോ ജന്മത്തിലും സുഖം ഉണ്ടാകും.
12.309.40
भविष्यति च मे दुःखं कृतेनेहाप्यनन्तकम् ।
महद्दुःखं हि मानुष्यं निरये चापि मज्जनम् ॥ १२.३०९.४० ॥
ചെയ്ത കർമ്മത്താൽ ഇവിടെയും എനിക്ക് അനന്തമായ ദുഃഖം ഉണ്ടാകും. മനുഷ്യജന്മം മഹാദുഃഖമാണ്; നരകത്തിൽ മുങ്ങലും ഉണ്ട്.
12.309.41
निरयाच्चापि मानुष्यं कालेनैष्याम्यहं पुनः ।
मनुष्यत्वाच्च देवत्वं देवत्वात्पौरुषं पुनः ॥ १२.३०९.४१ ॥
നരകത്തിൽ നിന്നും കാലക്രമത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും മനുഷ്യജന്മം നേടും. മനുഷ്യത്വത്തിൽ നിന്നു ദേവത്വം, ദേവത്വത്തിൽ നിന്നു വീണ്ടും പൗരുഷം നേടും.
12.309.42
मनुष्यत्वाच्च निरयं पर्यायेणोपगच्छति ।
य एवं वेत्ति नित्यं वै निरात्मात्मगुणैर्वृतः ॥ १२.३०९.४२ ॥
മനുഷ്യത്വത്തിൽ നിന്ന് നരകവും മാറി മാറി ലഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും അറിയുന്നവൻ, ആത്മഗുണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടാലും, സ്വയത്തിനപ്പുറമാകുന്നു.
12.309.43
तेन देवमनुष्येषु निरये चोपपद्यते ।
ममत्वेनावृतो नित्यं तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३०९.४३ ॥
ആ കർമ്മത്താൽ അവൻ ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും, അല്ലെങ്കിൽ നരകത്തിലും ജനിക്കുന്നു. മമകാരത്താൽ എപ്പോഴും മറയ്ക്കപ്പെട്ട് അവിടെത്തന്നെ അവൻ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നു.
12.309.44
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तासु योनिषु ।
य एवं कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् ॥ १२.३०९.४४ ॥
ഇങ്ങനെ ശുഭാശുഭഫലമുള്ള കർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന യോനികളിൽ കോടി സഹസ്രം സൃഷ്ടികൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
12.309.45
स एवं फलमाप्नोति त्रिषु लोकेषु मूर्तिमान् ।
प्रकृतिः कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम्।
प्रकृतिश्च तदश्नाति त्रिषु लोकेषु कामगा ॥ १२.३०९.४५ ॥
അവൻ ഇങ്ങനെ മൂർത്തരൂപത്തിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ ഫലം നേടുന്നു. പ്രകൃതി ശുഭാശുഭഫലമുള്ള കർമ്മം ചെയ്യുന്നു; ആ പ്രകൃതിതന്നെ ഇഷ്ടംപോലെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച് അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു.
12.309.46
तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ।
त्रीणि स्थानानि चैतानि जानीयात्प्राकृतानिह ॥ १२.३०९.४६ ॥
തിര്യക്യോനി, മനുഷ്യത്വം, ദേവലോകം എന്നീ മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രാകൃതമെന്നറിയണം.
12.309.47
अलिङ्गां प्रकृतिं त्वाहुर्लिङ्गैरनुमिमीमहे ।
तथैव पौरुषं लिङ्गमनुमानाद्धि गम्यते ॥ १२.३०९.४७ ॥
പ്രകൃതിയെ ലിംഗരഹിതമെന്ന് പറയുന്നു; എങ്കിലും ലക്ഷണങ്ങളാൽ നാം അതിനെ അനുമാനിക്കുന്നു. അതുപോലെ പുരുഷന്റെ ലക്ഷണവും അനുമാനത്താൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു.
12.309.48
स लिङ्गान्तरमासाद्य प्राकृतं लिङ्गमव्रणम् ।
व्रणद्वाराण्यधिष्ठाय कर्मणाऽऽत्मनि पश्यति ॥ १२.३०९.४८ ॥
അവൻ മറ്റൊരു ലിംഗം പ്രാപിച്ച്, പ്രാകൃതവും കുറവില്ലാത്തതുമായ ലിംഗം നേടുന്നു; മുറിവുകളുടെ ദ്വാരങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതനായി, കർമ്മത്താൽ തന്നിൽ തന്നെ കാണുന്നു.
12.309.49
श्रोत्रादीनि तु सर्वाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्यथ ।
वागादीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्विह गुणैः सह ॥ १२.३०९.४९ ॥
ശ്രോത്രം മുതലായവയെല്ലാം, പിന്നെ അഞ്ച് കർമേന്ദ്രിയങ്ങളും, വാക് മുതലായവയും ഇവിടെ ഗുണങ്ങളോടു കൂടി ഗുണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.309.50
अहमेतानि वै सर्वं मय्येतानीन्द्रियाणि ह ।
निरिन्द्रियो हि मन्तेत व्रणवानस्मि निर्व्रणः ॥ १२.३०९.५० ॥
ഞാൻ തന്നെയാണ് ഇവയെല്ലാം; ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെല്ലാം എന്നിലാണ്. ഇന്ദ്രിയരഹിതനായവൻ ചിന്തിക്കണം: 'മുറിവുള്ളവനെങ്കിലും ഞാൻ മുറിവില്ലാത്തവനാണ്.'
12.309.51
अलिङ्गो लिङ्गमात्मानमकालः कालमात्मनः ।
असत्वं सत्वमात्मानमतत्त्वं तत्त्वमात्मनः ॥ १२.३०९.५१ ॥
ലിംഗരഹിതനായ ആത്മാവിനെ ലിംഗമായും, കാലരഹിതനെ കാലമായും, അസത്വത്തെ സത്വമായും, അതത്ത്വത്തെ തത്ത്വമായും അവൻ കരുതുന്നു.
12.309.52
अमृत्युर्मृत्युमात्मानमचरश्चरमात्मनः ।
अक्षेत्रः क्षेत्रमात्मानमसर्गः सर्गमात्मनः ॥ १२.३०९.५२ ॥
മരണമില്ലാത്ത ആത്മാവിനെ മരണമായും, ചലനമില്ലാത്തതിനെ ആത്മാവിന്റെ ചലനമായും, ക്ഷേത്രമില്ലാത്തതിനെ ക്ഷേത്രമായും, സർഗമില്ലാത്തതിനെ ആത്മാവിന്റെ സർഗമായും കരുതുന്നു.
12.309.53
अतपास्तप आत्मानमगतिर्गतिमात्मनः ।
अभवो भवमात्मानमभयो भयमात्मनः ॥ १२.३०९.५३ ॥
തപസ്സില്ലാത്തതിനെ തപസ്സായും, ഗതിയില്ലാത്തതിനെ ആത്മാവിന്റെ ഗതിയായും, അഭവത്തെ ഭവമായും, അഭയത്തെ ആത്മാവിന്റെ ഭയമായും കരുതുന്നു.
12.309.54
अकर्ता कर्तृ चात्मानमबीजो बीजमात्मनः ।
अक्षरः क्षरमात्मानमबुद्धिस्त्वभिमन्यते ॥ १२.३०९.५४ ॥
അകർത്താവിനെ കർത്താവായും, ബീജമില്ലാത്തതിനെ ആത്മാവിന്റെ ബീജമായും, അക്ഷരനെ ആത്മാവിന്റെ ക്ഷരമായും കരുതുന്നു; ബുദ്ധിയില്ലാത്തവനേ ഇങ്ങനെ കരുതൂ.