Mahābhārata · Adhyāya 12.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.31.1
तूष्णींभूतं तु राजानं शोचमानं युधिष्ठिरम् ।
तपस्वी धर्मतत्त्वज्ञः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १२.३१.१ ॥
Viendo al rey Yudhiṣṭhira sentado en silencio y afligido, el asceta Kṛṣṇa Dvaipāyana, conocedor de la verdadera naturaleza del dharma, habló.
12.31.2
प्रजानां पालनं धर्मो राज्ञां राजीवलोचन ।
धर्मः प्रमाणं लोकस्य नित्यं धर्मोऽनुवर्त्यताम् ॥ १२.३१.२ ॥
¡Oh tú de ojos de loto! Proteger a los súbditos es el dharma de los reyes. El dharma es la medida del mundo; que siempre se siga el dharma.
12.31.3
अनुतिष्ठस्व तद्राजन्पितृपैतामहं पदम् ।
ब्राह्मणेषु तु यो धर्मः स नित्यो वेदनिश्चितः ॥ १२.३१.३ ॥
Oh rey, sigue el camino de tus padres y abuelos. El dharma propio de los brahmanes es eterno y está establecido por los Vedas.
12.31.4
तत्प्रमाणं प्रमाणानां शाश्वतं भरतर्षभ ।
तस्य धर्मस्य कृत्स्नस्य क्षत्रियः परिरक्षिता ॥ १२.३१.४ ॥
Oh toro de los Bharatas, ese es la autoridad eterna entre las autoridades. El kṣatriya es el protector de todo ese dharma.
12.31.5
तथा यः प्रतिहन्त्यस्य शासनं विषये नरः ।
स बाहुभ्यां विनिग्राह्यो लोकयात्राविघातकः ॥ १२.३१.५ ॥
Del mismo modo, el hombre en el reino que desafía su mandato perturba el orden del mundo, y debe ser contenido con la fuerza de sus brazos.
12.31.6
प्रमाणमप्रमाणं यः कुर्यान्मोहवशं गतः ।
भृत्यो वा यदि वा पुत्रस्तपस्वी वाऽथ कश्चन ॥ १२.३१.६ ॥
Quien, dominado por la ilusión, convierte la autoridad en no autoridad —sea un sirviente, un hijo o cualquier asceta—
12.31.7
पापान्सर्वैरुपायैस्तान्नियच्छेच्छातयीत वा ।
अतोऽन्यथा वर्तमानो राजा प्राप्नोति किल्विषम् ॥ १२.३१.७ ॥
Debe contener a los malvados por todos los medios, o hacerlos matar. El rey que actúe de otro modo incurre en culpa.
12.31.8
धर्मं विनश्यमानं हि यो न रक्षेत्स धर्महा ।
ते त्वया धर्महन्तारो निहताः सपदानुगाः ॥ १२.३१.८ ॥
Quien no protege el dharma mientras es destruido es un destructor del dharma. Tú has matado a los destructores del dharma, junto con sus seguidores.
12.31.9
स्वधर्मे वर्तमानस्त्वं किंनु शोचसि पाण्डव ।
राजा हि हन्याद्दद्याच्च प्रजा रक्षेच्च धर्मतः ॥ १२.३१.९ ॥
Pāṇḍava, tú permaneces en tu propio dharma; ¿por qué, pues, te afliges? El rey puede matar y puede dar; debe proteger a sus súbditos según el dharma.
12.31.10
न तेऽतिशङ्के वचनं यद्ब्रवीषि तपोधन ।
अपरोक्षो हि ते धर्मः सर्वधर्मविदां वर ॥ १२.३१.१० ॥
Oh tesoro de austeridad, no dudo de las palabras que dices. Oh el mejor entre los conocedores de todo dharma, el dharma se te manifiesta.
12.31.11
मया त्ववध्या बहवो घातिता राज्यकारणात् ।
तानि कर्माणि मे ब्रह्मन्दहन्ति च पचन्ति च ॥ १२.३१.११ ॥
Sin embargo, por causa del reino he hecho matar a muchos que no debían ser muertos. Esas acciones, oh brahmán, me queman y me atormentan.
12.31.12
ईश्वरो वा भवेत्कर्ता पुरुषो वाऽपि भारत ।
हठो वा वर्तते लोके कर्मजं वा फलं स्मृतम् ॥ १२.३१.१२ ॥
Oh descendiente de Bharata, sea el hacedor un dios o un hombre, o acontezca en el mundo por fuerza, o se tenga el fruto por nacido de la acción.
12.31.13
ईश्वरेण नियुक्तो हि साध्वसाधु च भारत ।
कुरुते पुरुषः कर्म फलमीश्वरगामि तत् ॥ १२.३१.१३ ॥
Oh Bhārata, designado por el Señor, el hombre realiza una acción buena o mala, y su fruto va hacia el Señor.
12.31.14
यथाहि पुरुषश्छिन्द्याद्वृक्षं परशुना वने ।
छेत्तुरेव भवेत्पापं परशोर्न कथंचन ॥ १२.३१.१४ ॥
Como un hombre corta un árbol en el bosque con un hacha, el pecado pertenece solo al que corta, nunca de ninguna manera al hacha.
12.31.15
अथवा तदुपादानात्प्राप्नुयात्कर्मणः फलम् ।
दण्डशस्त्रकृतं पापं पुरुषे तन्न विद्यते ॥ १२.३१.१५ ॥
O si el fruto de la acción se obtuviera por tomarla, entonces el pecado cometido con palo o arma no se encontraría en el hombre.
12.31.16
न चैतदिष्टं कौन्तेय यदन्येन कृतं फलम् ।
प्राप्नुयादिति तस्माच्च ईश्वरे तन्निवेशय ॥ १२.३१.१६ ॥
Oh hijo de Kuntī, no es deseable que el fruto de una acción hecha por otro lo obtenga alguien más; por tanto, colócalo en el Señor.
12.31.17
अथापि पुरुषः कर्ता कर्मणोः शुभपापयोः ।
न परो विद्यते तस्मादेवमप्यशुभं कुतः ॥ १२.३१.१७ ॥
Sin embargo, el hombre solo es el autor de las acciones buenas y malas; no se encuentra otro aparte de él. ¿Cómo, entonces, podría el mal venir de otro?
12.31.18
न हि कश्चित्क्वचिद्राजन्दिष्टं प्रतिनिवर्तते ।
दण्डशस्त्रकृतं पापं पुरुषे तन्न विद्यते ॥ १२.३१.१८ ॥
Oh rey, nadie en ningún lugar puede hacer retroceder lo destinado; el pecado cometido con palo o arma no se encuentra en el hombre.
12.31.19
यदि वा मन्यसे राजन्हतमेकं प्रतिष्ठितम् ।
एवमप्यशुभं कर्म न भूतं न भविष्यति ॥ १२.३१.१९ ॥
Oh rey, aunque pienses que un hombre que permanecía firme fue muerto, tal acción aciaga ni ha ocurrido ni ocurrirá.
12.31.20
अथाभिपत्तिर्लोकस्य कर्तव्या पुण्यपापयोः ।
अभिपन्नमिदं लोके राज्ञामुद्यतदण्डनम् ॥ १२.३१.२० ॥
Entonces el mundo debe juzgar entre mérito y pecado. En este mundo, esto es la vara de castigo alzada por los reyes.
12.31.21
तथापि लोके कर्माणि समावर्तन्ति भारत ।
शुभाशुभफलं चैते प्राप्नुवन्तीति मे मतिः ॥ १२.३१.२१ ॥
Sin embargo, oh Bhārata, las acciones en el mundo vuelven una y otra vez, y estas obtienen los frutos del bien y del mal; tal es mi opinión.
12.31.22
एवं पश्य शुभादेशं कर्मणस्तत्फलं ध्रुवम् ।
त्यज त्वं राजशार्दूल मैवं शोके मनः कृथा ॥ १२.३१.२२ ॥
Míralo así: la enseñanza auspiciosa de la acción y su fruto son ciertos. Abandónalo, oh tigre entre los reyes; no fijes tu mente en el dolor de esta manera.
12.31.23
स्वधर्मे वर्तमानस्य सापवादेऽपि भारत ।
एवमात्मपरित्यागस्तव राजन्न शोभनः ॥ १२.३१.२३ ॥
Oh Bhārata, para quien permanece en su propio deber, aunque haya reproche; abandonarse así, oh rey, no te es conveniente.
12.31.24
विहितानि हि कौन्तेय प्रायश्चित्तानि कर्मणाम् ।
शरीरवांस्तानि कुर्यादशरीरः पराभवेत् ॥ १२.३१.२४ ॥
En efecto, oh hijo de Kuntī, las expiaciones de los actos han sido prescritas. Quien tiene cuerpo debe realizarlas; quien no tiene cuerpo será vencido.
12.31.25
तद्राजञ्जीवमानस्त्वं प्रायश्चित्तं करिष्यसि ।
प्रायश्चित्तमकृत्वा तु प्रेत्य तप्ताऽसि भारत ॥ १२.३१.२५ ॥
Por tanto, oh rey, mientras vivas harás penitencia. Pero quien no ha hecho penitencia es atormentado después de la muerte, oh Bhārata.
12.31.26
हताः पुत्राश्च पौत्राश्च भ्रातरः पितरस्तथा ।
श्वशुरा गुरवश्चैव मातुलाश्च पितामहाः ॥ १२.३१.२६ ॥
Hijos, nietos, hermanos, padres, suegros, maestros, tíos maternos y abuelos han sido muertos.
12.31.27
क्षत्रियाश्च महात्मानः संबन्धिसुहृदस्तथा ।
वयस्या भागिनेयाश्च ज्ञातयश्च पितामह ॥ १२.३१.२७ ॥
Guerreros, almas nobles, parientes y amigos, compañeros, sobrinos y parientes, oh abuelo.
12.31.28
बहवश्च मनुष्येन्द्रा नानादेशसमागताः ।
घातिता राज्यलुब्धेन मयैकेन पितामह ॥ १२.३१.२८ ॥
Muchos reyes reunidos de diversas tierras fueron muertos por mí solo, codicioso del reino, oh abuelo.
12.31.29
तांस्तादृशानहं हत्वा धर्मनित्यान्महीक्षितः ।
असकृत्सोमपान्वीरान्क्रिं प्राप्स्यामि तपोधन ॥ १२.३१.२९ ॥
Habiendo matado a tales reyes heroicos, siempre fieles al dharma, que bebieron el soma una y otra vez, ¿qué obtendré, oh tesoro de austeridad?
12.31.30
दह्याम्यनिशमद्यापि चिन्तयानः पुन पुनः ।
हीनां पार्थिवसिंहैस्तैः श्रीमद्भिः पृथिवीमिमाम् ॥ १२.३१.३० ॥
Incluso ahora ardo sin cesar, pensando una y otra vez que esta tierra ha quedado desprovista de aquellos gloriosos señores leones.
12.31.31
दृष्ट्वा ज्ञातिवधं घोरं हतांश्च शतशः परान् ।
कोटिशश्च नरानन्यान्परितप्ये पितामह ॥ १२.३१.३१ ॥
Al ver la terrible matanza de parientes y los cientos de enemigos y decenas de millones de otros hombres muertos, me atormento, abuelo.
12.31.32
का नु तासां वरस्त्रीणामवस्थाऽद्य भविष्यति ।
विहीनानां तु तनयैः पतिभिर्भ्रातृभिस्तथा ॥ १२.३१.३२ ॥
¿Cuál será ahora la condición de aquellas excelentes mujeres, privadas de hijos, esposos y hermanos?
12.31.33
अस्मानन्तकरान्घोरान्पाण्डवान्वृष्णिसंहतान् ।
आक्रोशन्त्यः कृशा दीनाः प्रपतिष्यन्ति भूतले ॥ १२.३१.३३ ॥
Esas mujeres demacradas y desdichadas, maldiciéndonos a nosotros, los terribles Pāṇḍavas, portadores de muerte, unidos a los Vṛṣṇis, caerán al suelo.
12.31.34
अपश्यन्त्यः पितॄन्भ्रातॄन्पतीन्पुत्रांश्च योषितः ।
त्यक्त्वा प्राणान्स्त्रियः सर्वागमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥ १२.३१.३४ ॥
Todas las mujeres, sin ver a sus padres, hermanos, esposos e hijos, abandonarán la vida y irán a la morada de Yama.
12.31.35
वत्सलत्वाद्द्विजश्रेष्ठ तत्र ये नास्ति संसयः ।
व्यक्तं सौक्ष्म्याच्च धर्मस्य प्राप्स्यामः स्त्रीवधं वयम् ॥ १२.३१.३५ ॥
Oh, mejor de los dos veces nacidos, por ternura, no hay duda en ello; y claramente, por la sutileza del dharma, incurriremos en el pecado de matar mujeres.
12.31.36
ते वयं सुहृदो हत्वा कृत्वा पापमनन्तकम् ।
नकरे निपतिष्यामो ह्यधः शिरस एव ह ॥ १२.३१.३६ ॥
Después de haber matado a nuestros amigos y cometido un pecado sin fin, caeremos de cabeza al infierno.
12.31.37
शरीराणि विमोक्ष्यामस्तपसोग्रेण सत्तम ।
आश्रमाणां विशेषं त्वमथाचक्ष्व पितामह ॥ १२.३१.३७ ॥
Oh, el mejor de los buenos, con austeridad feroz abandonaremos nuestros cuerpos. Ahora, abuelo, cuéntanos la distinción particular de los estados de vida.