Mahābhārata · Adhyāya 12.310
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.310.1
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धजनसेवनात् ।
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति ॥ १२.३१०.१ ॥
Así, por no estar despierto y por servir a los necios, el ser atraviesa miles de millones de creaciones que terminan en la muerte.
12.310.2
धाम्ना धामसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति ।
तिर्यग्योनौ मनुष्यत्वे देवलोके तथैव च ॥ १२.३१०.२ ॥
Por medio de la morada, va a través de miles de moradas que terminan en la caída: en vientres animales, en la condición humana y también en el mundo de los dioses.
12.310.3
चन्द्रमा इव भूतानां पुनस्तत्र सहस्रशः ।
लीयतेऽप्रतिबुद्धत्वादेवमेष ह्यबुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३ ॥
Como la luna para los seres, allí de nuevo se disuelve miles de veces; por no estar despierto, este necio se disuelve de esta manera.
12.310.4
कला पञ्चदशी योनिस्तद्धाम इति मन्यते ।
नित्यमेतं विजानीहि सोमं वै षौडशीं कलाम् ॥ १२.३१०.४ ॥
La decimoquinta fase es el vientre; eso se considera la morada. Sabe esto siempre: la decimosexta fase de Soma.
12.310.5
कलया जायते जन्तुः पुनः पुनरबुद्धिमान् ।
धाम तस्योपयुञ्जन्ति भूय एवोपजायते ॥ १२.३१०.५ ॥
Por medio de la fase, la criatura nace una y otra vez, el necio. Ellos disfrutan de su morada, y él vuelve a nacer.
12.310.6
षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् ।
न तूपयुज्यते देवैर्देवानुपयुनक्ति सा ॥ १२.३१०.६ ॥
Pero la decimosexta fase es sutil; compréndela como Soma. No es disfrutada por los dioses; más bien, hace que los dioses la disfruten.
12.310.7
एतामक्षपयित्वा हि जायते नृपसत्तम ।
सा ह्यस्य प्रकृतिर्दृष्टा तत्क्षयान्मोक्ष उच्यते ॥ १२.३१०.७ ॥
Oh, mejor de los reyes, al destruir esto nace (el ser); esa es vista como su naturaleza, y de su destrucción se dice que surge la liberación.
12.310.8
तदेवं षोडशकलं देहमव्यक्तसंज्ञिकम् ।
ममायमिति मन्वानस्तत्रैव परिवर्तते ॥ १२.३१०.८ ॥
Así, este cuerpo de dieciséis partes, llamado lo no manifestado, (el ser) que piensa 'esto es mío' da vueltas allí mismo.
12.310.9
पञ्चविंशस्तथैवात्मा तस्यैवाप्रतिबोधनात् ।
विमलश्च विशुद्धश्च शुद्धामलनिषेवणात् ॥ १२.३१०.९ ॥
El vigésimo quinto es el yo; por no despertar a él parece atado; al servir a lo puro e inmaculado, se vuelve inmaculado y completamente puro.
12.310.10
अशुद्ध एव शुद्धात्मा तादृग्भवति पार्थिव ।
अबुद्धसेवनाच्चापि बुद्धोऽप्यबुद्धतां व्रजेत् ॥ १२.३१०.१० ॥
Oh rey, un yo puro se vuelve impuro de este modo; por servir a los no despiertos, incluso el despierto puede caer en la no-despertez.
12.310.11
तथैवाप्रतिबुद्धोऽपि विज्ञेयो नृपसत्तम ।
प्रकृतेस्त्रिगुणायास्तु सेवनात्प्राकृतो भवेत् ॥ १२.३१०.११ ॥
Igualmente, oh mejor de los reyes, debe reconocerse al no despierto; al servir a la naturaleza de tres cualidades, uno se vuelve sujeto a la prakṛti.
12.310.12
अक्षरक्षरयोरेषु द्वयोः संबन्ध उच्यते ।
स्त्रीपुंसोश्चापि भगवन्संबन्धस्तद्वदुच्यते ॥ १२.३१०.१२ ॥
Entre estos dos, lo imperecedero y lo perecedero, se habla de una conexión; oh venerable, la conexión entre mujer y hombre también se dice que es así.
12.310.13
ऋते तु पुरुषं नेह स्त्री गर्भं धारयत्युत ।
ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूपं निर्वर्तयेत्तथा ॥ १२.३१०.१३ ॥
Aquí, sin un hombre, una mujer no lleva un embrión; y sin una mujer, un hombre tampoco puede producir una forma.
12.310.14
अन्योन्यस्याभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
रूपं निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु ॥ १२.३१०.१४ ॥
Por su unión mutua y apoyándose cada uno en las cualidades del otro, se produce esta forma; así sucede en todos los vientres.
12.310.15
स्त्रीपुंसोरभिसंबन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
ऋतौ निर्वर्त्यते रूपं तद्वक्ष्यामि निदर्शनम् ॥ १२.३१०.१५ ॥
De la unión de mujer y hombre, apoyándose cada uno en las cualidades del otro, en la estación fértil se produce una forma; te diré un ejemplo.
12.310.16
ये गुणाः पुरुषस्येह ये च मातृगुणास्तथा ।
अस्थि स्नायु च मज्जानं जानीमः पैतृकान्द्विज ॥ १२.३१०.१६ ॥
Oh nacido dos veces, sabemos que las cualidades del hombre aquí, y asimismo las de la madre, y los huesos, tendones y médula, son paternos.
12.310.17
त्वङ्भांसं शोणितं चेति मातृजान्यपि शुश्रुम ।
एवमेताद्द्विजश्रेष्ठ वेदे शास्त्रे च पठ्यते ॥ १२.३१०.१७ ॥
También hemos oído que la piel, la carne y la sangre son de la madre. Oh mejor de los nacidos dos veces, así se recita en el Veda y en los tratados.
12.310.18
प्रमाणं यच्च वेदोक्तं शास्त्रोक्तं यच्च पठ्यते ।
वेदशास्त्रप्रमाणानां प्रमाणं तत्सनातनम् ॥ १२.३१०.१८ ॥
La autoridad que está dicha en el Veda, y lo que se enuncia y recita en los tratados: esa autoridad es eterna, la autoridad de las autoridades del Veda y de los tratados.
12.310.19
अन्योन्यगुणसंरोधादन्योन्यगुणसंश्रयात् ।
एवमेवाभिसंबद्धौ नित्यं प्रकृतिपूरुषौ ॥ १२.३१०.१९ ॥
Por la mutua obstrucción de las cualidades y su mutua dependencia, así mismo Prakṛti y Puruṣa están eternamente unidos.
12.310.20
पश्यामि भगवंस्तस्मान्मोक्षधर्मो न विद्यते ।
अथवाऽनन्तरकृतं किंचिदेव निदर्शनम्।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्यसि सर्वथा ॥ १२.३१०.२० ॥
Venerable, veo que por ello no existe el dharma de la liberación. O bien, explícame verdaderamente algún ejemplo realizado inmediatamente después, pues eres manifiesto en todos los sentidos.
12.310.21
मोक्षकामा वयं चापि काङ्क्षामो यदनामयम् ।
अदेहमजरं नित्यमतीन्द्रियमनीश्वरम् ॥ १२.३१०.२१ ॥
Nosotros también deseamos la liberación, y anhelamos aquello que está libre de enfermedad, sin cuerpo, sin vejez, eterno, más allá de los sentidos y sin señor.
12.310.22
यदेतदुक्तं भवता देवशास्त्रनिदर्शनम् ।
एवमेतद्यथा चैतन्न गृह्णाति तथा भवान् ॥ १२.३१०.२२ ॥
La ilustración de las escrituras divinas que has mencionado es así; pero no la comprendes tal como realmente es.
12.310.23
धार्यते हि त्वया ग्रन्थ उभयोर्वेदशास्त्रयोः ।
न च ग्रन्थस्य तत्त्वज्ञो यथावत्त्वं नरेश्वरः ॥ १२.३१०.२३ ॥
Tú conservas los textos tanto del Veda como de los tratados; pero, oh señor de los hombres, no eres quien conoce la esencia del texto tal como es.
12.310.24
यो हि वेदे च शास्त्रे च ग्रन्थधारणतत्परः ।
न च ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञस्तस्य तद्वारणं वृथा ॥ १२.३१०.२४ ॥
Quien en el Veda y en los tratados solo se dedica a conservar el texto, y no conoce la esencia de su sentido, su conservación es en vano.
12.310.25
मारं स वहते तस्य ग्रन्थस्यार्थं न वेत्ति यः ।
यस्तु ग्रन्थार्थतत्त्वज्ञो नास्य ग्रन्थगुणो वृथा ॥ १२.३१०.२५ ॥
Quien no conoce el sentido del texto carga solo con su peso; pero para quien conoce la verdadera esencia de su significado, el mérito del texto no es en vano.
12.310.26
ग्रन्थस्यार्थस्य पृष्टः संस्तादृशो वक्तुमर्हति ।
यथातत्त्वाभिगमनादर्थं तस्य स विन्दति ॥ १२.३१०.२६ ॥
Cuando se le pregunta por el texto y su sentido, solo quien es así es digno de hablar; al alcanzar la realidad verdadera, obtiene su significado.
12.310.27
वस्तु संसत्सु कथयेद्ग्रन्थार्थस्थूलबुद्धिमान् ।
स कथं मन्दविज्ञानो ग्रन्थं वक्ष्यति निर्णयात् ॥ १२.३१०.२७ ॥
Si alguien de entendimiento grosero habla de un asunto del sentido del texto ante asambleas, ¿cómo podrá quien tiene un discernimiento torpe explicar el texto con certeza?
12.310.28
निर्णयं चापि छिद्रात्मा न तं वक्ष्यति तत्त्वतः ।
सोपहास्यात्मतामेति यस्माच्चावाप्तवानपि ॥ १२.३१०.२८ ॥
Quien tiene una naturaleza defectuosa no expondrá ni siquiera una conclusión cierta con verdad; aunque la haya alcanzado, cae en el ridículo.
12.310.29
तस्मात्त्वं शृणु राजेन्द्र यथैतदनुदृश्यते ।
याथातथ्येन साङ्ख्येषु योगेषउ च महात्मसु ॥ १२.३१०.२९ ॥
Por tanto, oh señor de los reyes, escucha cómo esto se ve verdaderamente entre los Sāṅkhya, los yoguis y las grandes almas.
12.310.30
यदेव योगाः पश्यन्ति साङ्ख्यैस्तदवगम्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स बुद्धिमान् ॥ १२.३१०.३० ॥
Lo que ven los yoguis también se comprende a través de los Sāṅkhya; quien ve el Sāṅkhya y el Yoga como uno es sabio.
12.310.31
त्वङ्भांसं रुघिरं मेदः पित्तं मज्जा च स्नायु च ।
एतदैन्द्रियकं तात तद्भवानिदमाह माम् ॥ १२.३१०.३१ ॥
Piel, carne, sangre, grasa, bilis, médula y tendón: estos pertenecen a los sentidos, querido; por eso me dices esto.
12.310.32
द्रव्याद्द्रव्यस्य निर्वृत्तिरिन्द्रियादिन्द्रियं तथा ।
देहाद्देहमवाप्नोति बीजाद्वीजं तथैव च ॥ १२.३१०.३२ ॥
De la sustancia surge la producción de la sustancia, del órgano sensorial el órgano sensorial; asimismo un cuerpo proviene de un cuerpo, y una semilla de una semilla.
12.310.33
निरिन्द्रियस्याबीजस्य निर्द्रव्यस्याप्यदेहिनः ।
कथं गुणा भविष्यन्ति निर्गुणत्वान्महात्मनः ॥ १२.३१०.३३ ॥
¿Cómo surgirán las cualidades en el gran espíritu que carece de órganos de los sentidos, de semilla, de sustancia y de cuerpo, pues está sin cualidades?
12.310.34
गुणा गुणेषु जायन्ते तत्रैव निविशन्ति च ।
एवं गुणाः प्रकृतितो जायन्ते निविशन्ति च ॥ १२.३१०.३४ ॥
Las cualidades surgen entre cualidades y en ellas se introducen; así las cualidades surgen de la naturaleza y en ella entran.
12.310.35
त्वङ्भांसं रुधिरं मेदः पित्तं मज्जाऽस्थि स्नायु च ।
अष्टौ तान्यथ शुक्रेण जानीहि प्राकृतानि वै ॥ १२.३१०.३५ ॥
Sabe que estos ocho —piel, carne, sangre, grasa, bilis, médula, hueso y tendón— junto con el semen, pertenecen a la naturaleza.
12.310.36
पुमांश्चैवापुमांश्चैव त्रैलिङ्ग्यं प्राकृतं स्मृतम् ।
न वा पुमान्पुमांश्चैव स लिङ्गीत्यभिधीयते ॥ १२.३१०.३६ ॥
Varón y no varón: esta triple condición de género se declara natural; quien no es varón ni varón, se llama 'liṅgī', portador de género.
12.310.37
अलिङ्गात्प्रकृतिर्लिङ्गैरुपालभ्यति सात्मजैः ।
यथा पुष्पफलैर्नित्यमृतवो मूर्तयस्तथा ॥ १२.३१०.३७ ॥
Desde lo no marcado, la naturaleza junto con su descendencia se percibe por sus señales, así como las estaciones siempre se perciben en sus formas por las flores y los frutos.
12.310.38
एवमप्यनुमानेन ह्यलिङ्गमुपलभ्यते ।
पञ्चविंशतिमस्तात लिङ्गेषु नियतात्मकः ॥ १२.३१०.३८ ॥
Así, incluso por inferencia, se percibe lo no marcado; hijo querido, el vigésimo quinto, de naturaleza fija, está entre las señales.
12.310.39
अनादिनिधनोऽनन्तः सर्वदर्शी निरामयः ।
केवलं त्वभिमानित्वादगुणेष्वगुणा उच्यते ॥ १२.३१०.३९ ॥
Sin principio ni fin, infinito, que todo lo ve y está libre de mal; pero solo por el orgullo de sí se atribuyen cualidades a lo que carece de cualidades.
12.310.40
गुणा गुणवतः सन्ति निर्गुणस्य कुतो गुणाः ।
तस्मादेवं विजानन्ति ये जना गुणदर्शिनः ॥ १२.३१०.४० ॥
Las cualidades existen en quien las posee; ¿cómo habría cualidades en lo que carece de ellas? Por eso quienes solo ven cualidades lo entienden así.
12.310.41
यदा त्वेष गुणनिव प्रकृतावनुमन्यते ।
तदा स गुणवानेव परमं नानुपश्यति ॥ १२.३१०.४१ ॥
Cuando este (puruṣa) se considera poseedor de cualidades en la naturaleza, entonces, siendo en verdad poseedor de cualidades, no percibe lo supremo.
12.310.42
यत्तं बुद्धेः परं प्राहुः साङ्ख्ययोगाश्च सर्वशः ।
बुध्यमानं महाप्राज्ञमबुद्धपरिवर्जनात् ॥ १२.३१०.४२ ॥
Aquello que las escuelas Sāṅkhya y Yoga llaman superior al intelecto se conoce plenamente, cuando el gran sabio, abandonando la ignorancia, se despierta.
12.310.43
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं गुणं प्राहुरनीश्वरम् ।
निर्गुणं चेश्वरं नित्यमधिष्ठातारमेव च ॥ १२.३१०.४३ ॥
Llaman cualidad a lo no despierto y no manifestado, que carece de señor; pero lo sin cualidades, el Señor, el eterno y el supervisor es el mismo.
12.310.44
प्रकृतेश्च गुणानां च पञ्चविंशतिकं बुधाः ।
साङ्ख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिणः ॥ १२.३१०.४४ ॥
Los sabios conocen los veinticinco de la naturaleza y las cualidades; los expertos en Sāṅkhya y Yoga, buscadores de lo supremo, los comprenden.
12.310.45
यदा प्रबुद्धास्त्वव्यक्तमवस्थाजन्मभीरवः ।
बुध्यमानं प्रबुद्धेन गमयन्ति समन्ततः ॥ १२.३१०.४५ ॥
Cuando los despiertos, temiendo los estados y el nacimiento, despiertan a lo no manifiesto, lo comprendido por el despierto es conducido por todos lados hacia la meta.
12.310.46
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यक्चार्थदर्शनम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाना पृथग्पृथगरिंदम् ॥ १२.३१०.४६ ॥
Esta es una ilustración: la visión correcta e incorrecta del sentido, de los que comprenden y de los no despiertos, por separado, oh domador de enemigos.
12.310.47
परस्परेणैतदुक्तं क्षराक्षरनिदर्शनम् ।
एकत्वमक्षरं प्राहुर्नानात्वं क्षरमुच्यते ॥ १२.३१०.४७ ॥
Esto se ha dicho mutuamente, la ilustración de lo perecedero y lo imperecedero: la unidad la llaman lo imperecedero, y la multiplicidad se dice lo perecedero.
12.310.48
पञ्चविंशतिनिष्ठोऽयं यदा सम्यक्प्रचक्षते ।
एकत्वं दर्शनं चास्य नानात्वं चाप्यदर्शनम् ॥ १२.३१०.४८ ॥
Cuando esto, establecido en los veinticinco, se declara rectamente, ver su unidad y no ver su multiplicidad es lo que sucede.
12.310.49
तत्त्वनिस्तत्त्वयोरेतत्पृथग्नेव निदर्शनम् ।
पञ्चविंशतितत्वं तु तत्त्वमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.३१०.४९ ॥
Esta es la ilustración separada del principio y del no-principio; los sabios llaman principio a los veinticinco principios.
12.310.50
निस्तत्त्वं पञ्चविंशस्य परमाहुर्निदर्शनम् ।
वर्गस्य वर्गमाचारं तत्त्वं तत्त्वात्सनातनम् ॥ १२.३१०.५० ॥
Se dice que el no-principio de los veinticinco es la ilustración suprema; la conducta de un grupo es el grupo; del principio procede el principio eterno.